DUY TRÌ VÀ TRUYỀN TẢI GIÁ TRỊ VĂN HÓA ĐẶC TRƯNG CỦA NGƯỜI HOA VÀO MÙA LỄ HỘI TẠI PHỐ ĐÈN LỒNG LƯƠNG NHỮ HỌC QUẬN 5

BÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC ĐẠT GIẢI KHUYẾN KHÍCH CẤP TRƯỜNG NĂM 2017-2018 TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC TP HCM GVHD: TH.KTS TRẦN THỊ VIỆT HÀ SVTH: LÊ THỊ HỒNG THẮM, LÊ THỊ KIM THI TÊN ĐỀ TÀI: DUY TRÌ VÀ TRUYỀN TẢI GIÁ TRỊ VĂN HÓA ĐẶC TRƯNG CỦA NGƯỜI HOA VÀO MÙA LỄ HỘI TẠI PHỐ ĐÈN LỒNG LƯƠNG NHỮ HỌC QUẬN 5

DUY TRÌ VÀ TRUYỀN TẢI GIÁ TRỊ VĂN HÓA ĐẶC TRƯNG CỦA NGƯỜI HOA VÀO MÙA LỄ HỘI TẠI PHỐ ĐÈN LỒNG LƯƠNG NHỮ HỌC

QUẬN 5

ĐỀ TÀI

MỤC LỤC

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

2 Mục tiêu nghiên cứu

3 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

4 Phương pháp nghiên cứu

5 Kết quả nghiên cứu

6 Sơ đồ tiến trình nghiên cứu

B PHẦN NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG I : TỔNG QUAN VỀ GIÁ TRỊ VĂN HÓA ĐẶC TRƯNG CỦA NGƯỜI HOA VÀO MÙA LỄ HỘI TẠI PHỐ ĐÈN LỒNG LƯƠNG NHỮ HỌC QUẬN 5.

1.1 Khái quát chung về phố đèn lồng Lương Nhữ Học quận 5

2.4 Nhận diện giá trị không gian ở và sinh hoạt vào mùa lễ hội tại khu vực nghiên cứu

CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1 Gía trị văn hóa vật thể tại khu vực nghiên cứu.

3.2 Giá trị văn hóa phi vật thể tại khu vực nghiên cứu

3.3 Kết quả đạt được

C PHẦN KẾT LUẬN

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Phố đèn lồng Lương Nhữ Học nằm trong khu quy hoạch bảo tồn phố

cổ người Hoa ở Chợ Lớn, bảo tồn về lịch sử

đa văn hóa của thành phố Là nơi tập trung của đại đa số người Hoa và các hoạt động sản xuất, kinh doanh nghề đèn lồng đã tạo nên nét văn hóa đặc trưng cho khu vực

Nguồn: Dự án “ ý tưởng thiết kế đô thị bảo tồn và cải tạo khu phố cổ Chợ

Lớn”, Sơ đồ phân khu phố cổ Chợ Lớn

=> Trước tình hình đó, cần có những định hướng đúng đắn về việc bảo tồn và phát triển phố đèn lồng Lương Nhữ Học cả về vật thể và phi vật thể Để làm được điều đó cần duy trì và truyền tải rõ ràng đâu là những giá trị cần giữ gìn trong không gian ở và sinh hoạt đặc trưng của người Hoa vào mùa lễ hội Đó là lý do nhóm chon nghiên cứu

đề tài này

A PHẦN MỞ ĐẦU

2 Mục tiêu nghiên cứu

Giữ lại không gian sản xuất nghề truyền thống mang lại giá trị văn hóa đặc trưng vào mùa lễ hội tại phố đèn lồng Lương Nhữ Học quận 5

Tăng tính nhận diện tại trục đường Lương Nhữ Học bằng các giải pháp

tổ chức mặt tiền và điểm nhấn cho khu vực

GIỮ LẠI KHÔNG GIAN SẢN XUẤN NGHỀ TRUYỀN THỐNG

MỤC TIÊU TĂNG TÍNH NHẬN BIẾT

A PHẦN MỞ ĐẦU

3 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

Sơ đồ hiện trạng khu vực Lương Nhữ Học quận 5

Giới hạn bởi trục đường

Nguyễn Trãi và đường

Hải Thượng Lãng Ông

- Thời gian: Dựa theo

các đánh giá, cơ sở khoa

học có trước đây và

nghiên cứu vận dụng vào

thời điểm mùa lễ hội

2018

4 Phương pháp nghiên cứu

 Quy hoạch chung TP.HCM đến năm 2025

 Sơ đồ định hướng phát triển không gian quận 5

 Quy hoạch bảo tồn phố cổ chợ Lớn

Cơ sở khoa học về bảo tồn và cải tạo thích ứng

• Bảo tồn về giá trị vật thể

• Bảo tồn về giá trị phi vật thể

Cở khoa học về kiến trúc và thiết kế đô thị

• Chức năng

• Hình thái

• Kiến trúc

Xác định giá trị văn

hóa đặc trưng của

khu vực nghiên cứu

Xác định triển vọng bảo tồn và chỉnh trang phát triển Xác định các giải pháp ứng xử

Xác định các giải pháp chỉnh trang và phát triển phù hợp Xác định giải pháp duy trì và truyền tải giá trị văn hóa đặc trưng của người Hoa tại phố đèn lồng Lương Nhữ

Học quận 5

A PHẦN MỞ ĐẦU

5 Kết quả nghiên cứu

Xây dựng tiền đề, cơ sở khoa học vững chắc cho việc đề xuất một số

định hướng duy trì và truyền tải các giá trị đặc trưng tại khu phố

Với những mục tiêu đã đặc ra ở trên đồ án cần đạt được những kết quả sau:

Phân tích rõ những chuyển biến, thay đổi của của vực phố Lương Nhữ Học quận 5 trong mùa lễ hội qua các thời kỳ lịch sử để tìm ra những giá văn hóa truyền thống

Nhận diện được đặc trưng không gian ở và ngành nghề truyền thống của người Hoa tại khu vực

Xu thế phát triển

Vấn đề nghiên cứu Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu chung về phố đèn lồng Lương Nhữ

Lịch sử hình thành Nhận diện Vai trò Yếu tố tác động Hiện trạng Cơ sở khoa học

Khu vực mang giá trí văn hóa truyền thống đặc trưng

Giá trị vật thể Giá trị phi vật thể

Nguyên tắc tổ chức không gian sản xuất và kinh doanh

Giải pháp Giá trị vật thể Giá trị phi vật thể

6 Sơ đồ tiến trình nghiên cứu

A PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG I : TỔNG QUAN VỀ GIÁ TRỊ VĂN HÓA ĐẶC TRƯNG CỦA

NGƯỜI HOA VÀO MÙA LỄ HỘI TẠI PHỐ ĐÈN LỒNG LƯƠNG NHỮ HỌC QUẬN 5.

Cùng với sự phát triển của khu

vực Chợ Lớn, phố đèn lồng Lương

Nhữ Học được hình thành từ những

năm đầu thế kỷ 20 Con phố này

được xem là một trong những con

phố chính nằm ở khu trung tâm

Chợ Lớn dành cho việc giao

thương, buôn bán của cộng đồng

người Hoa Dần qua thời gian, khu

vực Chợ Lớn nới rộng, con phố

Lương Nhữ Học trở nên bé nhỏ

nhưng vẫn giữ được nét nguyên sơ

vào mùa lễ hội

1.2 Hiện trạng phố đèn lồng Lương Nhữ Học

1.2.1 Hàng hóa và hình thức buôn bán

- Hàng hóa : Là các loại đèn lồng truyền thống có ý nghĩa hết sức quan trọng trong dịp lễ hội Không chỉ có chức năng trang trí mà còn tiềm ẩn bên trong là nét đẹp văn hóa đặc trưng của người Hoa tại khu vực này

- Hình thức buôn bán : ở kết hợp kinh doanh buôn bán đèn lồng , chỉ sôi nổi vào mùa lẽ hội

 Bên cạnh đó ở khu vực này hiện nay vẫn còn tồn tại một số vấn đề sau:

- Lấn chiếm vỉa hè quá mức, dẫn đến làm thu hẹp hoặc làm mất hẳn lối đi của khách bộ hành

- Gây ách tắc giao thông trên diện tích lớn, nhất là vào ban đêm trong dịp lễ hội

- Làm ô nhiễm môi trường tự nhiên, rác thải, nước bẩn, tiếng ồn và nguy cơ cháy

nổ rất cao

- Ảnh hưởng xấu đến cảnh quan đô thị bởi những bảng quảng cáo không thống nhất, làm cho không gian thẩm mỹ, kiến trúc bị phá vỡ, gây phản cảm và hạn chế tầm nhìn

1.2.2 Tổ chức không gian

1.2.2.1 Hình thức mặt tiền

- Mặt đứng : Còn lộn xộn về chiều cao của từng căn nhà

- Màu sắc: Đã qua nhiều năm, hầu như các công trình đang dần xuống cấp và mang mạu sắc cũ kĩ không có điểm nhấn riêng cho khu vực

Nguồn : Ảnh chụp H.Thắm, Mặt đứng trục đường Lương Nhữ Học

1.2.2 Tổ chức không gian

1.2.2.1 Hình thức mặt tiền

- Mặt đứng : Còn lộn xộn về chiều cao của từng căn nhà

- Màu sắc: Đã qua nhiều năm, hầu như các công trình đang dần xuống cấp và mang mạu sắc cũ kĩ không có điểm nhấn riêng cho khu vực

- Bảng hiệu: Không đồng nhất cả về kích thước mà màu sắc

- Mái che: Không đồng nhất chủ yếu được che tạm bợ gây mất thẩm mỹ

- Vỉa hè: Vỉa hè có chiệu rộng nhỏ chỉ 2.5m và một số đoạn bị xuống cấp

BẢNG HIỆU VÀ MÁI CHE LỘN XỘN MẤT

VỈA HÈ XUỐNG CẤP

Nguồn: GS Ảnh chụp H.Thắm , Đ.Lương Nhữ Học

1.2.2 Tổ chức không gian

1.2.2.2 Không gian ở và không gian sinh hoạt

Không gian ở và sinh hoạt chủ yếu ở cấc tầng lầu đối với những nhà có chứ năng ở kết hợp thương mại từ 2 tầng trở lên, còn những nhà 1 tầng thì không gian ở sinh hoạt cũng như sản xuất kinh doanh nằm vỏn vẹn ở tầng đó ( hình 1, hình 2)

Không gian ở và sinh hoạt

Không gian ở và sinh hoạt

Hình 1: không gian ở và sinh hoạt Hình 2: không gian ở và sinh hoạt

1.2.2 Tổ chức không gian

1.2.2.3 không gian sản xuất

Nằm ở tầng trệt

của căn nhà Ngày

nay không gian này

1.2.2 Tổ chức không gian

1.2.2.4 không gian kinh doanh

Hầu hết vào mùa lễ hội , mặt tiền của nhiều căn nhà đảm nhiểm chức năng trưng bày sản phẩm là đèn lồng, đầu lân…( hình 4)

Không gian kinh doanh

Hình 2: không gian kinh doanh

CHƯƠNG II: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC NHẬN DIỆN CÁC GIÁ TRỊ KHÔNG GIAN Ở VÀ SINH HOẠT CỦA NGƯỜI HOA VÀO MÙA LỄ HỘI TẠI KHU VỰC NGHIÊN CỨU.

2025, bản quy hoạch đầu tiên

có phạm vi toàn diện được

soạn thảo ở Việt Nam, là biến

- Sơ đồ định hướng phát triển không gian quận 5.

Định hướng chiến lược phát triển không gian đô thị nhằm định vị vai trò của

Quận 5 thành một phần trung tâm kinh tế - thương mại – dịch vụ (bán lẻ, y tế, giáo dục, du lịch) lớn của TP Hồ Chí Minh; hình thái không gian đô thị tập trung các dịch

vụ và tiện ích công cộng, khuyến khích đi bộ và các loại hình giao thông công cộng; đảm bảo hài hòa giữa bảo tồn di sản – bảo tồn thích nghi và các công trình cao tầng hiện đại – đa chức năng; trục kinh tế động lực dọc theo tuyến Võ Văn Kiệt kết nối TP

Hồ Chí Minh với đồng bằng sông Cửu Long; Một hệ thống không gian mở đa dạng gồm: công viên – quảng trường-vườn hoa, lối đi bộ kết hợp với công trình văn hóa, tín ngưỡng tạo thành không gian công cộng nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống

người dân; tạo các điểm nhấn đô thị như: Trung tâm hành chính Quận 5, khu văn hóa giải trí Đại Thế Giới, khu phố cũ, khu phức hợp EVN

- Đồ án quy hoạch bảo tồn phố cổ Chợ Lớn.

Nguồn : Dothivietnam.org - quy hoạch bảo tồn phố cổ Chợ Lớn

Bảo tồn lịch sử đa văn hóa của thành phố là một yếu tố quan trọng trong chiến lược này Lịch sử của Chợ Lớn được thể hiện thông qua các ngôi đền theo kiểu Trung Quốc, chợ Bình Tây, và nhiều cửa hàng buôn bán truyền thống, một đặc thù của cùng Đông Nam Á Một Chợ Lớn được bảo tồn sẽ là chất xúc tác cho sự phát triển của ngành công nghiệp du lịch, khuyến khích họ chi tiêu và dành thời gian nhiều hơn. 

2.2 Cơ sở lý luận

Theo Kevin Lynch, tính hình ảnh được xây dựng từ ba điều kiện: bản sắc, cấu

trúc và ý nghĩa Trong đó, yếu tố về “bản sắc” chủ yếu chỉ những đặc trong và

đặc điểm ngoại hình của vật thể Yếu tố “cấu trúc” đề cập đến quan hệ giữa

không gian và điều kiện thị giác và “ý nghĩa” chỉ về hiệu công năng và hiệu quả

sử dụng Tính hình ảnh đô thị gồm 5 nhân tố cơ bản sau:

Lưu tuyến Cạnh biên Khu vực Nút Cột mốc

Nguồn: Donal Watson, Alan Plattus, Robert Shibley (2003), Time saver standards for Urban Design, McGraw Hill- Digital Engineering Library, USA

Các nhân tố trên được đan xen và hòa hợp nhau theo một cách có quy luật, cấu thành nên hình ảnh đô thị

Nguồn: GS.TS Lê Quang Ninh, GS Trần Khanh, Dự án Bảo tồn cảnh quan khu vực Chợ Lớn :

Đánh giá công trình

2.3 Cơ sở thực tiễn.

- Đánh giá công tác thiết kế đô thị cho không gian đường phố tại một số khu

vực đô thị lịch sử trên thế giới

- Đồ án nghiên cứu: Ý tưởng thiết kế đô thị bảo tồn và cải tạo khu phố cổ

- Chợ Gyeongdong

 Giới thiệu chung : Chợ Gyeongdong  nằm ở Dongdaemun-gu - Seoul và được thành lập từ năm 1960 Chợ có diện tích trên 300.000 mét vuông với hơn 1000 cửa hàng thảo dược Đây là nơi cung cấp các sản phẩm nông nghiệp, các loại dược liệu lớn nhất Hàn Quốc

• Đặc trưng: Tất cả mặt hàng ở đây đều có giá trị chữa bệnh rất cao, được bày bán đa dạng, bao gồm các loại thảo mộc, hoa, nấm, củ, quả, ớt và các loại hạt, ngoài ra còn

có các loại cam thảo, ngải cứu, rừng… Những người bán hàng ở đây rất am hiểu về các loại thảo dược

• Tổ chức không gian và hoạt động: Chợ Gyeongdong là loại hình chợ truyền thống của Hàn Quốc với cấu trúc không gian cơ bản được hình thành từ các ô phố, theo

đó mạng lưới các đường giao thông chằng chịt, gồm các dãy phố chuyên kinh

doanh các mặt hàng dược thảo, nhân sâm…

Nguồn : Internet, hình thức đặc trưng ở chợ Gyeongdong

Nguồn : Internet, hình thức đặc trưng ở chợ Gyeongdong

2.4 Nhận diện giá trị không gian ở và sinh hoạt vào mùa lễ hội tại khu vực nghiên cứu

2.4.1 Yếu tố tác động đến sự biến đổi hình thức kiến trúc không gian gia ở và sinh hoạt của người Hoa tại khu vực nghiên cứu.

- Điều kiện tự nhiên

- Văn hóa xã hội

- Kinh tế chính trị

- Kỹ thuật – công nghệ - vật liệu xây dựng

2.4.2 Phương pháp nhận diện

2.4.2.1 Từ đặc điểm kiến trúc tới nhận diện các giá trị

Khi phân tích đặc điểm công trình kiến trúc, người ta quan tâm đến yếu tố: hình dáng lô đất, mật độ xây dựng, phạm vi chiếm chỗ, tầng cao công trình, hình thức mặt đứng (với các yếu tố ban công, cửa đi, cửa dổ, chi tiết trang trí, hình thức mái…), màu sắc, vật liệu xây dựng, vật liệu hoàn thiện, không gian nội thất… Rõ ràng, có rất nhiều yếu tố đơn lẻ mà tổ hợp của chúng tạo nên “diện mạo” công trình Do vậy, giá trị của công trình kiến trúc phải được đánh giá từ các giá trị của từng yếu tố riêng lẻ và giá trị của tổng thể

2.4.2.1 Phương pháp nhận diện các yếu tố kiến trúc ngoại thất

Các yếu tố của hình thức kiến trúc bao gồm vỏ bao che công trình, vật liệu xây nên công trình đó Vỏ bao che công trình gồm các thành phần như: tường, mái, cửa sổ, cửa đi, lan can, các chi tiết trang trí (hoa văn, gờ chỉ, thức cột,…).Để đánh giá được các giá trị mà không gian hình thái kiến trúc bên ngoài mang lại, sử dụng phương pháp chấm điểm dựa trên từng nhóm công trình đã phân nhóm Với từng nhóm công trình sẽ có các giá trị: giá trị lịch sử, giá trị thẩm mỹ kiến trúc, vị thế (giá trị về vị trí của khu đất: trong hẻm hay mặt phố), giá trị sử dụng, tiềm năng

2.4.2.1 Phương pháp nhận diện các yếu tố không gian bên trong công trình.

Bao gốm tất cả các thành phần bên trong công trình gồm: sàn, tường, trần, vật dụng, trang thiết bị và cả những hoạt động của con người bên trong công trình Dựa vào đặc điểm hình thái, các công trình nhà ở trong khu vực được chia thành 6 nhóm: nhà cổ, nhà tạm, nhà bán kiên cố, nhà xây mới theo phong cách cổ điển, nhà xây mới theo phong cách hiện đại, chung cư – nhà tập thể

2.5 Phân nhóm công trình

Phân nhóm công trìnhNhà ở thuần túy Nhà ở kết hợp thương mại Chung cư và nhà tập thể

Nhà cổ Nhà bán kiên cố Nhà xây dựng mới

Kinh doanh đèn lồng

Kinh doanh khác

2.6 Đánh giá hiện trạng

Sơ đồ hiện trạng phố đèn lồng Lương Nhữ Học quận 5 vào ngày thường

Sơ đồ hiện trạng phố đèn lồng Lương Nhữ Học quận 5 vào mùa lễ hội.

CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1 Giá trị văn hóa vật thể tại khu vực nghiên cứu.

3.1.1 Đồng nhất hình thức mặt tiền gồm màu sắc mặt đứng,

bảng hiệu, mái hiên, vỉa hè, không gian trưng bày

Sử dụng kết hợp một gam màu trung tính nhẹ nhàng với một màu ấm Vàng nhạt

và xám trắng đảm bảo làm bừng sáng không gian mặt đứng, thu hút ánh nhìn đồng thời mang hơi hướng cổ điển Màu trung tính có thể làm phông nền cho những màu khác, sự kết hợp màu sắc hoàn hảo này để tạo điểm nhấn cho ta cảm giác không bao giờ đơn điệu nhàm chán

Đề xuất quy định chiều cao mặt đứng trục đường Lương Nhữ Học.

- Đồng nhất về màu sắc mặt đứng:

Hình ảnh minh họa sau khi cải tạo

- Đồng nhất bảng hiệu

Gam màu nóng cho bản hiệu là sự lựa chọn hoàn hảo trong nét chấm phá giữa không gian mặt đứng trung tính Mà cụ thể trong sẽ là màu đỏ rượu vang ấm

áp và nồng nàng kết hợp với màu chữ trắng, làm cho không gian xung quanh rộng

mở và mênh mông hơn Giống như cách gọi tên, màu nóng khuấy động không khí náo nhiệt và hào hứng, tạo nên một cảm giác vui tươi, ấm áp Đây sẽ là sự lựa chọn phù hợp trong thiết kế cho một khu phố cổ trong hoạt động kinh doanh của người Hoa.

Hình ảnh thiết kế minh họa

- Thiết kế bố trí mái hiên:

Mái hiên không cố định Độ rộng không quá 1,5m Chiều dài tùy thuộc vào từng căn nhà Đồng màu sắc với bảng hiệu Tạo không gian tiện lợi, đẹp, thoải mái mà vẫn đảm bảo độ rộng thông thoáng phù hợp với mục đích sử dụng.

Hình ảnh thiết kế minh họa

- Cải tạo ốp lát lại vỉa hè:

Thực hiện cải tạo,

- Tối ưu hóa không gian trưng bày

 Không gian mở cửa: cửa mở lớn toàn bộ tầng trệt

 Hàng hóa, lồng đèn: Trên tầng 2 treo thành từng dây dài, màu sắc đa dạng bắt mắt thu hút ánh nhìn

 Tầng 1 là nơi buôn bán kinh doanh, trưng bày sản phẩm thành từng dãy dài

từ trong nhà ra ngoài (bên ngoài không được rộng quá 1,5m, chiều dài tùy thuộc vào từng căn nhà) 1,5m cho lối ra vào, nơi diễn ra hoạt động mua bán, tham quan, chụp hình

Sơ đồ minh họa bố trí không gian tầng trệt