Việc tạo biểu tượng lịch sử trong giảng dạy các cuộc cách mạng tư sản thời cận đại (lớp 10 - chương trình chuẩn) trên địa bàn TP Đà Nẵng.

Việc tạo biểu tượng trong dạy học lịch sử giúp cho học sinh tái tạo được hình ảnh của những sự kiện xảy ra trong quá khứ trên tất cả các mặt của đời sống xã hội, tạo nên sự nhận thức cụ

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục từ lâu luôn là quốc sách hàng đầu trong chiến lược phát triển của đất nước ta Đại hội toàn quốc lần thứ VII của Đảng đã xác định mục tiêu giáo dục đào

tạo của nước ta là “ nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, hình

thành đội ngũ lao động có tri thức và tay nghề, có năng lực thực hành, tự chủ, năng động sáng tạo, có đạo đức cách mạng, tinh thần yêu nước, yêu chủ ngĩa xã hội” [ 33 ; 81] Gia đình- nhà trường- xã hội có mối quan hệ khăng khít, giúp đỡ lẫn nhau trong

việc đào tạo nên thế hệ nhân tài tương lai cho đất nước

Việc học tập lịch sử ở trường THPT cung cấp cho học sinh kiến thức cơ bản về khoa học xã hội, giúp cho quá trình nhận thức ban đầu của các em về lịch sử dân tộc

và lịch sử thế giới Môn lịch sử với những chức năng và nhiệm vụ của mình đã phần nào thực hiện tốt công việc của mình trong việc cung cấp và bổ sung kiến thức, làm hành trang vào đời cho các em

Một vấn đề được đặt ra hiện nay là việc giảng dạy và học tập lịch sử có quá nhiều điều đáng nói Do tâm lí môn chính, môn phụ của phụ huynh, học sinh, do phương pháp giảng dạy của giáo viên chưa có hiệu quả mà việc học tập lịch sử ngày càng có

xu hướng đi xuống Để khắc phục tình trạng này ngoài tâm lí của học sinh thì giáo viên cũng cần phải có những phương pháp dạy học hiệu quả, thu hút sự chú ý của học sinh

Việc tạo biểu tượng trong dạy học lịch sử giúp cho học sinh tái tạo được hình ảnh của những sự kiện xảy ra trong quá khứ trên tất cả các mặt của đời sống xã hội, tạo nên sự nhận thức cụ thể về thời gian trong đó diễn ra các sự kiện lịch sử, về sự nhận thức đi lên hợp lôgic của xã hội loài người, cũng như của dân tộc, tái hiện lại bức tranh lịch sử đúng như nó đã từng tồn tại Việc nhận thức đúng các thời đại lịch sử giúp các em phân kì được các giai đoạn lịch sử, hiểu rõ được bản chất của từng thời kì lịch sử Giai đoạn lịch sử thế giới cận đại với nhiều sự kiện lịch sử, đặc biệt là các cuộc cách mạng tư sản đã đánh đổ chế độ phong kiến, mở đường cho chế độ tư bản

chủ nghĩa hình thành và trở thành hệ thống thế giới Cách mạng tư sản với sự ra đời của các bản Tuyên ngôn “ Tuyên ngôn độc lập của Bắc Mỹ, Tuyên ngôn Nhân quyền

và Dân quyền của Pháp” để lại những giá trị nhân văn cho tới bây giờ Cách mạng tư sản cũng đã sinh ra nước Mỹ, một đất nước có vị thế và tiếng nói ảnh hưởng rất lớn trên trường quốc tế với sức mạnh của đồng đô la…

Tạo biểu tượng lịch sử với việc cụ thể hóa thời điểm xảy ra sự kiện lịch sử, sử dụng tài liệu hiện vật, tài liệu văn học, tài liệu lịch sử địa phương, tiểu sử nhân vật lịch sử…giúp học sinh hiểu đúng các sự kiện lich sử, bản chất của các sự kiện lịch sử, nắm vững ghi nhớ sâu sắc những gì đã diễn ra trong một giai đoạn lịch sử của thế giới

Xuất phát từ những vấn đề lý luận và thực tiễn trên, tôi đã chọn đề tài “ Việc tạo

biểu tượng lịch sử trong giảng dạy các cuộc cách mạng tư sản thời cận đại ( lớp 10 - chương trình chuẩn) trên địa bàn TP Đà Nẵng” để góp phần nâng cao hiệu quả

chương trình dạy - học lịch sử ở các trường THPT

2 Lịch sử vấn đề

Đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề tạo biểu tượng trong dạy học lịch sử

ở trường THPT ở các mức độ khác nhau

Các công trình lý luận về việc tạo biểu tượng lịch sử được trình bày trong các giáo

trình phương pháp dạy học lịch sử ở bậc Đại học, Cao đẳng Điển hình nhất là cuốn “

Phương pháp dạy học lịch sử” của GS TS Phan Ngọc Liên ( chủ biên), PGS TS

Trịnh Đình Tùng, PGS TS Nguyễn Thị Côi, xuất bản năm 2002 Trong chương V “

Hình thành tri thức lịch sử cho học sinh” có phần tạo biểu tượng lịch sử Trong phần

này, tác giả cũng đã nêu khái quát những vấn đề liên quan đến việc tạo biểu tượng lịch sử, về khái niệm, phân loại và các biện pháp sư phạm tạo biểu tượng lịch sử Ở

mức độ chi tiết hơn có cuốn “ Tạo biểu tượng dạy học lịch sử thời Nguyễn cho học

sinh phổ thông”( 2005) ( Trích sách lịch sử nhà Nguyễn - một cách tiếp cận mới),

NXB ĐHSP Hà Nội,

Tạo biểu tượng lịch sử sử dụng rất nhiều tài liệu văn học liên quan đến các bài học Liên quan đến vấn đề này có luận văn thạc sĩ của Hồ Phi Cường ( trường ĐHSP Huế)

với đề tài “ Sử dụng tài liệu văn học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh

trong dạy học lịch sư Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945” ở trường THPT ( chương

trình chuẩn) Trong luận văn của mình, tác giả đã đưa ra những tác phẩm văn học có giá trị trong giai đoạn 1930 - 1945 để diển tả lại bối cảnh lịch sử đất nước lúc bấy giờ Đây cũng là một trong những biện pháp sư phạm tạo biểu tượng lịch sử nhưng chỉ là một phần nào đó của vấn đề Do đó, chưa thể trình bày được hết các biện pháp sư phạm cần được sử dụng để giảng dạy lịch sử

Cũng với đề tài này có bài viết của PGS TS Đặng Văn Hồ với bài viết “ Tạo biểu

tượng các nhân vật lịch sử - một biện pháp sư phạm hình thành tri thức lịch sử cho học sinh” , đăng trên tạp chí lịch sử Đảng, số 5 ( 2007) Bài viết cũng đã nêu bật

được một số biện pháp sư phạm tạo biểu tượng lịch sử, nhưng chỉ liên quan đến các nhân vật lịch sử, chưa nhắc đến các biện pháp tạo biểu tượng khác Ngoài các công trình nghiên cứu và các bài viết của các tác giả về các hình thức và biện pháp sư phạm tạo biểu tượng lịch sử nhưng cũng chỉ là một biện pháp, một hình thức nào đó, chưa đầy đủ và hệ thống

Như vậy, cho đến nay chưa có công trình nghiên cứu nào nghiên cứu một cách công phu, đầy đủ các biện pháp sư phạm tạo biêu tượng trong việc giảng dạy các cuộc cách mạng tư sản thời cận đại Đây chính là vấn đề cần giải quyết của đề tài

3 Đối tượng, phạm vi, mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

a Đối tượng nghiên cứu

Việc tạo biểu tượng lịch sử để giảng dạy các cuộc cách mạng tư sản thời cận đại ( lớp 10 - chương trình chuẩn) ở trường THPT

b Phạm vi nghiên cứu

Tạo biểu tượng lịch sử để giảng dạy các cuộc cách mạng tư sản ( lớp 10 - chương trình chuẩn) trên địa bàn TP Đà Nẵng

c Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài “ Việc tạo biểu tượng lịch sử để giảng dạy các cuộc cách mạng

tư sản thời cận đại” nhằm xác định những biện pháp, nội dung và hình thức sư phạm

phù hợp, giúp học sinh hiểu đúng bản chất của các sự kiện, hiện tượng lịch sử đã xảy

ra thời cận đại, nâng cao chất lượng dạy và học lịch sử ở trường THPT

d Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu chương trình lịch sử lớp 10 ở trường THPT để xác định mức độ, dung lượng các sự kiện, hiện tượng lịch sử trong các cuộc cách mạng tư sản để vận dụng vào việc giảng dạy

- Tiến hành điều tra cơ bản về việc giảng dạy lịch sử thế giới cận đại ở các trường THPT hiện nay

- Tìm hiểu cơ sở lý luận về việc tạo biểu tượng lịch sử và ý nghĩa của nó

- Lựa chọn và góp thêm những hình thức, biện pháp phù hợp trong việc giảng dạy các cuộc cách mạng tư sản thời cận đại

- Tiến hành thực nghiệm giáo dục để kiểm tra, đánh giá tính khả thi của đề tài

4 Phương pháp nghiên cứu

Cơ sở phương pháp luận của đề tài là lý luận chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng

Hồ Chí Minh về giáo dục nói chung và dạy học lịch sử nói riêng là những nguyên tắc pháp lý của lý luận dạy học hiện đại

Phương pháp nghiên cứu cụ thể:

- Nghiên cứu tài liệu: chúng tôi tìm hiểu các công trình nghiên cứu về lý luận dạy học hiện đại của thế giới, tham khảo các công trình của tâm lý học và giáo dục học có liên quan Nghiên cứu các tài liệu lịch sử viết về các sự kiện, hiện tượng lịch sử, các nhân vật, các tác phẩm văn học, các báo, tạp chí… có liên quan để tiến hành đề tài

- Điều tra cơ bản: tiến hành điều tra tình hình giảng dạy của giáo viên và mức độ nhận thức của học sinh về các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử Tất cả được điều tra bằng câu hỏi trắc nghiệm

- Thực nghiệm sư phạm: tiến hành giảng dạy thực nghiệm tại 3 trường phổ thông đ ể rút ra kết luận

5 Đóng góp của đề tài

Khóa luận tốt nghiệp “ Việc tạo biểu tượng lịch sử trong giảng dạy các cuộc cách mạng tư sản thời cận đại (lớp 10 – chương trình chuẩn) trên địa bàn thành phố Đà

Nẵng” góp phần quan trọng trong việc đưa ra phương pháp dạy học có hiệu quả trong việc cung cấp kiến thức lịch sử cho học sinh, giúp học sinh ghi nhớ tốt hơn các sự kiện, hiện tượng lịch sử, hiểu hơn về lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới Ngoài ra, những biện pháp mà khóa luận đưa ra cũng góp phần làm cho bài học lịch sử sinh động hơn, phong phú hơn, góp phần bổ sung vào phương pháp dạy học tích cực của người giáo viên trong việc truyền thụ kiến thức cho học sinh

6 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phần phụ lục, đề tài gồm 3 chương trong phần nội dung

Chương 1: Cơ sơ lý luận và thực tiễn của việc tạo biểu tượng lịch sử để giảng dạy các cuộc cách mạng tư sản ở trường THPT ( lớp 10 - chương trình chuẩn) trên địa bàn

TP Đà Nẵng

Chương 2: Các loại biểu tượng được sử dụng trong giảng dạy các cuộc cách mạng

tư sản thời cận đại ( lớp 10 - chương trình chuẩn) ở trường THPT

Chương 3: Một số hình thức và biện pháp sư phạm tạo biểu tượng được sử dụng trong giảng dạy các cuộc cách mạng tư sản (lớp 10 - chương trình chuẩn) trên địa bàn

TP Đà Nẵng

PHẦN NỘI DUNG

Chương 1 : Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc tạo biểu tượng lịch sử để giảng dạy các cuộc cách mạng tư sản thời cận đại ( lớp 10 – chương trình chuẩn) trên địa bàn TP Đà Nẵng

Theo từ điển Tiếng Việt (GS Hoàng Phê, chủ biên ) “biểu tượng là hình ảnh

tượng trưng, hình ảnh của nhận thức, cao hơn cảm giác, cho ta hình ảnh của sự vật còn giữ lại trong đầu óc khi tác dụng của sự vật vào giác quan đã chấm dứt”

Theo từ điển tâm lí học “ Biểu tượng là hình ảnh của các vật thể, cảnh tượng và

sự kiện xuất hiện trên cơ sở nhớ lại hay tưởng tượng Khác với tri giác, biểu tượng có thể mang tính khái quát Nếu tri giác chỉ mang tính hiện tại, thì biểu tượng liên quan đến quá khứ và tương lai”

Theo tâm lí học “ biểu tượng chính là những hình ảnh của các sự vật, hiện tượng

của thế giới xung quanh ta được giữ lại trong ý thức và hình thành trên cơ sở tri giác, cảm giác xảy ra trước đó” [ 27;180]

Trong quá trình tri giác thế giới khách quan con người phản ánh sự vật, hiện tượng xung quanh mình dưới dạng các hình ảnh và sự phản ánh đó mang tính trực quan Các hình ảnh mang tính trực quan đó luôn tác động lên các cơ quan thụ cảm khác nhau của hệ thần kinh con người và được duy trì một khoảng thời gian nhất định

trong ý thức của họ Với quan điểm trên P.A Đu-rích cho rằng “ Biểu tượng là những

hình ảnh của sự vật, hiện tượng của thế giới xung quanh được giữ lại trong ý thức và hình thành trên cơ sở tri giác và cảm giác xảy ra trước đó” Tuy nhiên, trong thực tế

các biểu tượng thường mờ hơn các tri giác và những dấu hiệu về sự vật, hiện tượng đã

được tri giác có thể không có trong biểu tượng Quá trình tri giác luôn mang tính trực quan cụ thể Các hình ảnh biểu tượng được phản những đặc điểm bên ngoài của sự vật, hiện tượng và trong những trường hợp khác nó phản ánh cả những đặc điểm bên trong của sự vật

Như vậy, biểu tượng là những hình ảnh của sự vật, hiện tượng của thế giới xung quanh được hình thành trên cở sở cảm giác và tri giác đã xảy ra trước đó, được giữ lại trong ý thức hay là những hình ảnh mới được hình thành trên cơ sở những hình ảnh đã

có từ trước Biểu tượng không hoàn toàn là thức tế, bởi vì nó là sự xây dựng lại thực

tế sau khi đã được tri giác Tuy nhiên, những hình ảnh đó cũng không hoàn toàn là kết quả chủ quan xuất phát từ những hoạt động tâm lí của chủ thể Biểu tượng chính là hiện tượng chủ quan của đối tượng về hiện tượng khách quan đã được tri giác từ trước

1.1.1.2 Biểu tượng lịch sử

Do đặc trưng của sự nhận thức lịch sử, học tập lịch sử không bắt đầu từ nhận thức sinh động vì lịch sử là những cái đã qua, không thể trực tiếp quan sát quá khứ cũng

như tái tạo nó trong phòng thí nghiệm như toán học, vật lí hay hóa học “ Học lịch sử

không thể trực quan, không thể tái diễn lịch sử trong phòng thí nghiệm” [ 2;56] Bởi

vậy việc học tập lịch sử phải bắt đầu từ việc nắm các sự kiện và tạo biểu tượng lịch

sử Trong học tập lịch sử, không có biểu tượng nảy sinh từ trực giác đối với các sự kiện, hiện tượng lịch sử mà việc hình thành nên những biểu tượng lịch sử phải dựa trên những hiện tượng, sự kiện lịch sử mà con người đã được nhận thức từ trước để nhằm tái tạo lại một cách chính xác và sinh động

Để giúp học sinh nhận thức đúng lịch sử thì giáo viên cần phải tạo biểu tượng lịch

sử, bởi việc học tập lịch sử cũng tuân thủ theo quy luật chung của quá trình nhận thức

là đi từ nhận thức cảm tính lên nhận thức lí tính Học sinh nhận thức thông qua việc tạo nên hình ảnh về quá khứ bằng các hoạt động của giác quan: thị giác tạo nên những hình ảnh trực quan, thính giác đem lại hình ảnh của quá khứ thông qua lời giảng của giáo viên, từ đó giúp học sinh hình thành được biểu tượng thông qua những thông tin

mà giáo viên đưa ra Như vậy, biểu tượng lịch sử là “ hình ảnh về những sự kiện,

nhân vật lịch sử, điều kiện địa lý v v được phản ánh trong óc học sinh với những nét chung nhất, điển hình nhất” [ 19;189 ]

Tuy nhiên, cần nhớ rằng biểu tượng lịch sử không chỉ gồm những biểu hiện bên ngoài vô cùng đa dạng của hiện thực mà còn bao gồm những dấu hiệu của sự vật, hiện

tượng được phơi bày ra Vì “biểu tượng không chỉ dừng lại ở việc miêu tả bên ngoài

mà còn đi sâu vào bản chất sự kiện” [ 19;52 ]

Việc tạo biểu tượng cho học sinh là một vấn đề khó khăn vì “ yêu cầu cơ bản của

dạy học lịch sử là phải tái tạo lại những hình ảnh về các sự kiện đúng như nó tồn tại,

mà những sự kiện đó học sinh không được trực tiếp quan sát, xa lạ với đời sống hiện nay, với kinh nghiệm và hiểu biết của các em” [ 2;189 ] Chính vì vậy, vai trò của

người giáo viên là vô cùng quan trọng “ giáo viên phải làm cho các sự kiện lịch sử

xích lại gần với khả năng hiểu biết của các em”

Cũng như biểu tượng nói chung, biểu tượng lịch sử tái hiện những đặc trưng cơ bản nhất của sự kiện, hiện tượng lịch sử Biểu tượng lịch sử rất gần với khái niệm sơ đẳng, chính là cơ sở để hình thành khái niệm cho học sinh

1.1.2 Ý nghĩa, vai trò của việc tạo biểu tượng trong dạy học lịch sử

Lịch sử là những gì đã thuộc về quá khứ “ Trong đời sống xã hội cũng như trong

thiên nhiên nói chung, không có cái gì trôi qua mà không có dấu vết”[ 24;176] Dấu

vết lịch sử giúp con người ta hiểu rõ hơn về quá khứ, về những gì đã từng xảy ra Việc dạy học lịch sử nói chung và việc tạo biểu tượng lịch sử nói riêng tất cả đều nhằm mục đích là giáo dục, giáo dưỡng và phát triển, tức là cung cấp kiến thức cho học sinh, bồi dưỡng phẩm chất đạo đức, khả năng nhận thức và hành động của học sinh Biểu tượng lịch sử là một phần không thể thiếu trong tiến trình dạy học, góp phần phát triển toàn diện tri thức và đạo đức cho học sinh

1.1.2.1 Về mặt giáo dưỡng

Trong cuốn “Hệ tư tưởng Đức”, Các-mác và Eng-ghen đã xác định rằng “ Chúng tôi chỉ thừa nhận một khoa học duy nhất đó là khoa học lịch sử” chính câu nói đó đã giúp chúng ta thấy được tầm quan trọng đáng kể của bộ môn lịch sử Bộ môn lịch sử

với những ưu thế của mình sẽ cung cấp những kiến thức khoa học, tạo cho học sinh vốn kiến thức lịch sử nhất định để hiểu đúng lịch sử như nó từng tồn tại

Học lịch sử cũng như các bộ môn khác, trước hết cần phải cung cấp kiến thức cho học sinh, đảm bảo những kiến thức đó thực hiện đúng chức năng của mình là truyền đạt cho học sinh những kiến thức về lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới Tạo biểu tượng lịch sử cho học sinh là một trong những biện pháp hữu hiệu giúp học sinh có thế ghi nhớ kiến thức lịch sử một cách tốt nhất

Con người làm ra lịch sử và con người viết lại lịch sử Trong lịch sử thì sự kiện lịch sử là những việc để lại dấu ấn sâu sắc và đậm nét nhất Cùng với các sự kiện lịch

sử thì nhân vật lịch sử cũng đóng vai trò vô cùng quan trọng, đó chính là yếu tố tạo nên các sự kiện lịch sử Mỗi loại sự kiện lịch sử phản ánh một mặt khác nhau của đời sống xã hội Sự kiện kinh tế phản ánh những biến cố, hiện tượng và quá trình của lịch

sử phát triển kinh tế của đời sống vật chất chất con người Sự kiện chính trị phản ánh những biến cố, hiện tượng và quá trình phát triển chính trị, đấu tranh giai cấp, sự hưng thịnh và suy vong của các quốc gia Các loại sự kiện này không đối lập nhau mà có mối liên hệ, quan hệ chặt chẽ, giúp học sinh thấy được sự phong phú và đa dạng của lịch sử xã hội, phát triển hợp quy luật Ví dụ khi dạy bài “ Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII” với sự kiện tấn công ngục Bax-ti ngày 14 – 7 – 1789 Sự kiện này phản ánh những vấn đề chủ yếu của lịch sử, về những mối quan hệ, những mâu thuẫn giữa các giai cấp trong xã hội Pháp trước cách mạng

Cách mạng thành công đóng góp vai trò to lớn là quần chúng nhân dân, trong đó người lãnh đạo đóng vai trò rất quan trọng Từ các sự kiện lịch sử, giáo viên tạo biểu tượng cho học sinh về các nhân vật lịch sử Biểu tượng nhân vật lịch sử đúng đắn tức

là những biểu tượng phản ánh về nhân vật lịch sử - những cá nhân biểu tượng cho một giai cấp hay một tầng lớp trong xã hội Mỗi nhân vật lịch sử đại diện cho một giai nhất định, ý chí và nguyện vọng của nhân vật đó đại diện cho cuộc đấu tranh giai cấp

mà họ đại diện Ví dụ khi dạy bài “Thống nhất nước Đức”, giáo viên cần tạo biểu tượng ngắn gọn về Bix-mac “ Đó là một con người độc đoán với bản tính cương quyết, lại thông minh và xảo quyệt, là một nhà chính trị rất khôn khéo Y là địa chủ

quý tộc người Phổ thuộc phái quân chủ chuyên chế, rất căm ghét giai cấp công nhân”…Qua những biểu tượng về nhân vật Bix-mac, chúng ta có thể thấy rằng tuy là một giai cấp đi ngược lại lợi ích của công nhân nhưng Bix-mac là một đại diện điển hình của quý tộc địa chủ, người đã thực hiện thống nhất nước Đức từ trên xuống bằng

“sắt và máu”

Việc giảng dạy các nhân vật lịch sử cho phép học sinh hiểu rõ hơn một số vấn đề

cơ bản của lịch sử dân tộc cũng như lịch sư thế giới Nó phản ánh trình độ nhất định lịch sử của một dân tộc, có tác dụng cụ thể hóa một số sự kiện lịch sử giúp cho ta có cái nhìn khái quát về tình hình xã hội, trình độ phát triển của xã hội mà nhân vật đó sinh sống

Cùng với việc tạo tạo biểu tượng về sự kiện và nhân vật lịch sử, giáo viên còn phải sử dụng nhiều biện pháp sư phạm tạo biểu tượng khác để bài học thêm sinh động

và cung cấp thêm kiến thức cho học sinh Một bài học lịch sử, ngoài những sự kiện, nhân vật thì còn có các biểu tượng khác như số liệu, tài liệu văn học, hình tượng hóa

sự kiện lịch sử…Tuy không nhiều nhưng cũng góp phần đáng kể trong việc cung cấp thêm kiến thức lịch sử và kiến thức xã hội cho học sinh Ví dụ khi dạy bài “ Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII” người giáo viên có thể sử dụng số liệu lịch sử để nói về sự chênh lệch dân số và quyền lợi của các giai cấp trong xã hội Pháp lúc bấy

giờ “ Hai đẳng cấp có đặc quyền trong xã hội Pháp là tăng lữ và quý tộc chỉ chiếm

1% dân số nhưng lại giữ vị trí thống trị nước Pháp phong kiến và chuyên chế Những

kẻ đại diện của hai tầng lớp này nắm tất cả những chức vụ cao nhất trong nhà nước

và sống trên thành quả lao động của người khác, đồi bại và đớn hèn trong sự nhàn rỗi, không một chút lo nghĩ Tăng lữ và quý tộc từ lâu đã trở thành bọn ăn bám xã hội Đẳng cấp thứ ba chiếm 99% dân số nhưng bị tước đoạt mọi quyền chính trị, không được tham gia các cơ quan nhà nước, bị phụ thuộc và phải phục vụ cho các đẳng cấp có quyền”[23;66]

Tạo biểu tượng lịch sử giúp học sinh bước đầu hình thành khái niệm lịch sử Biểu tượng lịch sử được tạo càng phong phú thì bài học sẽ càng trở nên sinh động, cụ thể

và lôi cuốn được sự chú ý, hứng thú học tập của các em làm cho kết quả học tập lịch

sử nâng cao hơn

1.1.2.2 Về mặt giáo dục

Tạo biểu tượng lịch sử không chỉ cung cấp kiến thức cho học sinh mà “thông qua

những hình ảnh cụ thể, sinh động, có sức gợi cảm mới tác động mạnh mẽ đến tư tưởng, tình cảm của các em” [ 19 ; 190] góp phần phát triển, hình thành nhân cách

cho học sinh Không chỉ quan trọng về mặt giáo dưỡng,mà tạo biểu tượng còn phải

làm tốt chức năng giáo dục, bồi dưỡng tư tưởng, tạo đức cho các em “ góp phần đóng

góp quan trọng vào việc xây dựng con người mới, phục vụ đất nước, phục vụ xã hội” [ 27 ; 5] Sử học có ưu thế trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm đạo đức cho học

sinh thông qua những sự kiện, những sự kiện, những câu chuyện quá khứ

“ Chúng ta bắt gặp trong lịch sử những câu chuyện bi thảm, những tình thế bất ngờ, những số phận khác thường, ở đây trước mắt chúng ta hiện lên những con người

có những ước mơ, lo âu, những sự thành đạt và cả những tổn thất, bi kịch nữa Ở đây tất cả đều sẽ làm rung động tình cảm của con người” [ 32 ; 151] Khả năng giáo dục

tình cảm của sử học nói chung và tạo biểu tượng lịch sử nói riêng đều bắt nguồn từ một sự thật là trong khoa học lịch sử có những đặc trưng riêng biệt của việc giáo dục tình cảm, đạo đức do nội dung của khoa học lịch sử và nội dung của việc giảng dạy ở tường phổ thông quy định Tạo biểu tượng lịch sử sẽ khơi dậy trong lòng học sinh lòng trắc ẩn với những sự việc được nghe, được thấy Khác với tôn giáo, đề ra phương châm “ tin rồi biết”, chúng ta giáo dục thế hệ trẻ “ biết để tin” Vì vậy tri thức lịch sử kết hợp với tri thức của nhiều môn khoa học khác giúp học sinh có thể cảm nhận được hết những nỗi cơ cực của con người dưới chế độ phong kiến thối nát

Ví dụ, giáo viên có thể cho học xem bức tranh thân phận người nông dân Pháp trước cách mạng Hình ảnh người nông dân già nua, khắc khổ phải còng lưng cho bọn lãnh chúa và giáo hội đè đầu cưỡi cổ với những bước đi xiêu vẹo cùng chiếc gậy chống Trong khi đó, bọn chúng thì cười vui vẻ, sung sướng trên sức lực của người nông dân Chính điều này cho học sinh thấy được thân phận bần cùng của người nông dân dưới 2 tầng áp bức bóc lột của địa chủ và giáo hội…hình thành cho học sinh niềm

thương cảm với người nông dân và càng thêm thù ghét bọn quý tộc phong kiến chỉ biết kiếm sống trên mồ hôi, nước mắt của người khác

Tạo biểu tượng lịch sử không chỉ dạy cho học sinh tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc mà còn “ hình thành phẩm chất đạo đức, chính trị cho học sinh” và “ để cho các

em có những phẩm chất nhất định” Các em sẽ học tập trước tiên ở các nhân vật lịch

sử những tấm gương anh hùng, nhũng con người đấu tranh cho độc lập của đất nước Ngoài ra, với các nhân vật nổi tiếng có tầm ảnh hưởng to lớn trên thế giới như G.Oasinhtơn, Lin côn thì các em sẽ học tập được các ông sự tài tình trong việc lãnh đạo, đưa đất nước đi qua những giai đoạn khó khăn nhất trên con đường phát triển Với Lin- côn các em sẽ học được ở ông tinh thần vượt qua mọi khó khăn, khả năng tự học và vượt lên số phận Mọi thành quả ông đạt được đều từ sự lao động nghiêm túc

và đầy cố gắng Điều này giúp học sinh nhận thức được rằng muốn đạt được kết quả cao trong học tập cũng như trong công việc đều cần phải có ý thức lao động nghiêm túc và lòng say mê thực sự

Biểu tượng lịch sử trong các cuộc cách mạng tư sản ngoài những tấm gương về những lãnh tụ kiệt xuất trong phong trào đấu tranh thì còn có những nhân vật phản diện đi ngược lại với nhân dân như vua Lui XVI trong cách mạng Pháp Khi nói về cuộc cách mạng tư sản Pháp, giáo viên cần tạo những biểu tượng điển hình nhất trong cuộc đời ăn chơi phung phí của nhà vua, nguyên nhân dẫn đến sự thâm hụt nghiệm trọng của ngân sách quốc gia Vua sống trong cảnh sung sướng xa hoa trong khi nhân dân bị phá sản phải lang thang kiếm sống khắp nơi Chính điều đó đã hình thành nên trong tâm tư của các em sự căm ghét đối với chế độ phong kiến thối nát đứng đầu là vua và bọn quý tộc

Cách mạng tư sản nổ ra ở các nước châu Âu và ở Bắc Mĩ, chuyển từ phương thức sản xuất phong kiến lỗi thời, lạc hậu sang chế độ tư bản chủ nghĩa Giáo viên có thể liên hệ với Việt Nam lúc đó chế độ phong kiến đang thay thế từ triều đại này sang triều đại khác và ngày càng trượt dài vào khủng hoảng Chính các cuộc cách mạng tư sản đã đưa phương Tây bước vào các cuộc cách mạng, các nền văn minh và đạt được

thành tựu rực rỡ như ngày nay Nhận thức được điều đó sẽ thôi thúc các em học tập vì

sự nghiệp phát triển đất nước sau này

Qua việc tạo biểu tượng lịch sử cùng với những câu chuyện có sức rung cảm mạnh mẽ thì giáo viên có thể tác động tốt nhất đến tư tưởng và tình cảm của học sinh Qua đó, nhờ vào chức năng giáo dục mà việc giảng dạy lịch sử trở nên sinh động, đầy

đủ và có sức thuyết phục cao hơn

1.1.2.3 Về mặt phát triển

Lịch sử với nhiều sự kiện xảy ra, đó là điều không dễ dàng cho học sinh khi học lịch sử vì đó là những sự đã xảy ra trong quá khứ Nhưng học lịch sử không phải là việc học thuộc, ghi nhớ các sự kiện một cách máy móc mà phải hiểu và biết xâu chuỗi các sự việc Đó chính là chức năng phát triển của bộ môn, phát triển năng lực nhận thức và hành động thực tiễn của học sinh

Phát triển năng lực nhận thức của học sinh bao gồm nhiều yếu tố, trong đó quan trọng nhất là phát triển tư duy Engghen đã từng nói “ Lịch sử bắt đầu từ đâu thì tư duy cũng bắt đầu từ đó” Việc tạo biểu tượng lịch sử cho học sinh là yếu tố kích thích khả năng tư duy của các em phát triển

Tạo biểu tượng lịch sử góp phần bồi dưỡng quan điểm lịch sử cho học sinh Quan điểm lịch sử thể hiện ở chỗ : học sinh nhận thức được sự kiện nào cũng phải nhận thức nó trong quá trình phát sinh, phát triển và kết thúc Khi tạo biểu tượng lịch sử, giáo viên cần phải đặc biệt chú ý tới những biểu tượng quan trọng, nổi bật nhất là hoàn cảnh địa lí và nhân vật lịch sử Nhân vật lịch sử bao giờ cũng được đặt trong hoàn cảnh cụ thể gắn liền với những sự kiện cụ thể Do đó khi nhận thức lịch sử, học

sinh không nói một cách chung chung mà hiểu rõ được quan điểm “chân lí bao giờ

cũng cụ thể”.[9; 364]

Khi giảng dạy một bài học lịch sử, giáo viên phải cung cấp đầy đủ cho học sinh những tài liệu cần thiết Về sự kiện lịch sử cần phải nêu rõ thời gian, không gian diễn

ra sự kiện, nguyên nhân, diễn biến, lãnh đạo, kết quả và ý nghĩa của sự kiện đó Qua

đó bồi dưỡng cho các em khả năng nhận thức và đánh giá vai trò của các nhân vật, bản chất sự kiện, xem xét sự kiện trong mối quan hệ nhiều mặt với các yếu tố xã hội

Nhận thức đúng bản chất của sự kiện, nhân vật lịch sử, học sinh sẽ đi đến bước phát triển cao nhất của tư duy là vận dụng kiến thức đã học để tiếp thu kiến thức mới và vận dụng vào đời sống

Tạo biểu tượng lịch sử với việc tạo nên sự nhận thức cụ thể về thời gian trong đó diễn ra các sự kiện lịch sử, về sự đi lên hợp lôgic của lịch sử xã hội loài người cũng như của dân tộc giúp cho học sinh trả lời được các câu hỏi trong tiến trình phát triển

đi lên của loài người, từ hình thái xã hội này sang hình thái xã hội khác Việc tạo biểu tượng nhân vật lịch sử cũng giúp các em khả năng phân tích, so sánh các sự kiện nhân vật lịch sử Với sự xuất hiện của hai tuyến sự kiện hoặc nhân vật đối lập nhau trong lịch sử với những tính cách, đặc điểm riêng biệt cho học sinh những đối chứng xác thực để so sánh, từ đó học sinh nắm được điểm giới hạn để phân biệt cái tích cực hay tiêu cực, tiến bộ hay hạn chế

Một tác dụng rất quan trọng nữa tác động đến các em khi tạo biểu tượng lịch sử là rèn luyện cho các em tính tự học, tự tìm tòi khám phá các nguồn tài liệu khác nhau Việc tạo biểu tượng lịch sử sẽ đưa học sinh đến với nhiều nguồn tài liệu khác nhau của tri thức xã hội từ địa lí, văn học, nghệ thuật Nó sẽ cung cấp cho các em nhiều tri thức mới lạ kích thích hứng thú học tập của các em “ Kích thích trí tưởng tượng của trẻ vươn lên những miền đất xa xôi, đầy triển vọng của nhận thức” Ví dụ khi dạy bài

“Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII” giáo viên sẽ cho học sinh tìm hiểu về bản Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của nước Pháp với khẩu hiệu nổi tiếng “ Tự

do – Bình đẳng – Bác ái” Liên hệ với bản tuyên ngôn độc lập của Mĩ và của Việt Nam để thấy được rằng trong các bản tuyên ngôn độc lập thì nội dung cơ bản nhất đều liên quan đến con người, vì con người “ mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng, tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được, trong đó có quyền được sống, quyền tự do và mưu cầu hạnh phúc” Những trích dẫn này có thể thu hút được

sự chú ý của học sinh và kích thích các em tự tìm hiểu về các bản tuyên ngôn nổi tiếng, đầy tính nhân văn này

Việc tạo biểu tượng lịch sử cho học sinh là một vấn đề khó khăn vì học sinh không thể quan sát được những sự việc đã xảy ra trong quá khứ Chính vì vậy, vai trò

của người giáo viên là hết sức quan trọng Việc dạy học lịch sử cho học sinh phải có tính nghệ thuật, nó thể hiện ở mục tiêu giáo dưỡng, giáo dục và phát triển Thực hiện tốt các chức năng này người giáo viên sẽ rèn luyện cho học sinh trở thành những con người có tư duy độc lập, chủ động, tích cực trong suy nghĩ và hành động

1.1.2 Các loại biểu tượng được sử dụng trong việc giảng dạy các cuộc cách

mạng tư sản (lớp 10 – chương trình chuẩn) ở trường THPT

Có nhiều cách phân loại biểu tượng lịch sử để giảng dạy Theo PGS TS Trịnh Đình Tùng thì biểu tượng lịch sử được phân thành 4 nhóm sau: biểu tượng về hoàn cảnh địa lý, biểu tượng về nền văn hóa vật chất, biểu tượng về nhân vật chính diện cũng như phản diện, biểu tượng về thời gian, về những quan hệ xã hội của con người Trong cuốn “ Phương pháp dạy học lịch sử” của Phan Ngọc Liên ( chủ biên) và Trần Văn Trị, GS Phan Ngọc Liên cũng phân chia biểu tượng thành 4 nhóm tương tự Theo chúng tôi, đối với các cuộc cách mạng tư sản thời cận đại ( lớp 10 – chương trình chuẩn), do nội dung trong các bài chỉ đề cập chủ yếu đến sự kiện và nhân vật lịch sử, không có yếu tố của nền văn hóa vật chất nên các loại biểu tượng được phân ra thành

3 nhóm: biểu tượng về hoàn cảnh địa lí, biểu tượng về nhân vật lịch sử, biểu tượng về thời gian và các quan hệ xã hội của con người Cụ thể:

Thứ nhất: biểu tượng về hoàn cảnh địa lí: thời điểm và địa điểm xảy ra sự kiện

Một sự kiện lịch sử bao giờ cũng diễn ra trong một không gian nhất định Không gian của sự kiện có thể là một khu vực rộng lớn, hoặc diễn ra trong phạm vi hẹp như địa điểm của một trận đánh hay một cuộc khởi nghĩa Vì vậy, tạo biểu tượng về hoàn cảnh địa lý là yêu cầu bắt buộc trong dạy học lịch sử để xác định chính xác không gian diễn ra sự kiện lịch sử Nếu như học sinh không có những hình ảnh về hoàn cảnh địa lý nơi xảy ra sự kiện lịch sử thì những những hiểu biết về sự kiện lịch sử đó trở nên mơ hồ và không thể khắc sâu trong đầu óc học sinh, việc tạo biểu tượng sẽ không thành công

Các cuộc cách mạng tư sản trong chương trình lớp 10 địa điểm xảy ra sự kiện chủ yếu là trong phạm vi đất nước dưới hình thức nội chiến, thống nhất đất nước hoặc

chiến tranh giành độc lập, nói một cách rộng hơn thì các cuộc cách mạng tư sản chủ yếu diễn ra ở châu Âu và Bắc Mĩ

Ví dụ khi dạy bài “Chiến tranh giành độc lập của các thuộc địa Anh ở Bắc Mĩ” thì

giáo viên nên treo lược đồ 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mĩ cho học sinh thấy được vị trí

của Bắc Mĩ cũng như các khu vực diễn ra các trận đánh quan trọng như Bô-xton, la-đen-phi-a, I-ooc-tao…thông qua đó, học sinh có thể thấy được vị trí quan trọng của các địa điểm trên, vì sao các sự kiện lại diễn ra ở đó mà không phải là ở một nơi nào khác Hoặc với cuộc nội chiến ở Anh, giáo viên cũng có thể sử dụng Lược đồ cuộc nội chiến Anh Nhìn trên lược đồ, học sinh có thể thấy được lực lượng giữa phe ủng

Phi-hộ nhà vua và ủng Phi-hộ quốc Phi-hội chênh lệch nhau như thế nào, từ đó có thể đoán được kết quả của cuộc cách mạng

Thứ hai: biểu tượng về nhân vật lịch sử

Theo từ điển thuật ngữ lịch sử phổ thông: “Nhân vật lịch sử là người có một vai

trò nhất định trong một sự kiện lịch sử, một thời kì lịch sử” [15;301] Nhân vật lịch

sử cũng là những con người với những đặc điểm tâm, sinh lí, là tổng hòa của các mối quan hệ Họ cũng có cuộc sống, có sở thích, đam mê như những người bình thường Song chỉ khác rằng hành động của họ có tác động đến lịch sử, đến xã hội mà thôi Hành động của họ có thể là phù hợp với nguyện vọng của quần chúng nhân dân, tạo bước tiến cho lịch sử, nhưng cũng có thể những hành động đó đi ngược lại lợi ích của quần chúng nhân dân, làm cản trở bước tiến của lịch sử Tuy khác nhau ở hành động, nhưng tất cả họ đều để lại dấu ấn trong lịch sử

Nhân vật lịch sử trong các cuộc cách mạng tư sản bao gồm cả nhân vật chính diện lẫn nhân vật phản diện, được phân thành 2 nhóm cụ thể như sau:

- Nhân vật chính diện đóng vai trò quan trọng trong các cuộc cách mạng tư sản : Crôm-oen, Oasinhtơn, Rô-be-xpie, Bix-mac, Lin- côn…

Đây là nhóm nhân vật đại diện cho một thời đại gắn với những sự kiện tiêu biểu,

vì vậy cần thiết phải tạo biểu tượng cho học sinh Tạo biểu tượng về nhóm nhân vật này giúp học sinh cụ thể hóa được sự kiện lịch sử, từ đó hiểu bản chất của sự kiện Thông qua những việc làm của nhóm nhân vật này, học sinh có thể nhận biết được

tiến trình phát triển đi lên của cách mạng các nước hoặc và đánh giá được vai trò của các nhân vật này đối với giai đoạn lịch sử của đất nước đó, nắm được bản chất giai cấp mà nhân vật đó đại diện

Ví dụ khi tạo biểu tượng về nhân vật Lin-côn, giáo viên cần cho học sinh biết rằng ông được mệnh danh là “Người giải phóng vĩ đại” và là một tấm gương sáng trong việc vươn lên vượt qua mọi hoàn cảnh khó khăn Những việc làm của ông về việc bãi

bỏ chế độ nô lệ, cấp đất cho những người di cư có ý nghĩa hết sức to lớn trong việc giải phóng con người và tạo cho họ một cuộc sống có tương lai hơn Chính việc tạo biểu tượng về Lin- côn cho học sinh thấy được một tấm lòng nhân ái của vị tổng thống Mĩ tính tình trung thực, tài hùng biện, tinh thần bình đẳng màu da, và thành quả tránh được sự phân hóa quốc gia Chính điều này sẽ cho học sinh một bài học có ý nghĩa thấy được rằng mỗi nghịch cảnh là một thử thách để ông vươn lên, mỗi lần thất bại là một cơ hội học hỏi để thành công sau đó

- Nhân vật phản diện đi ngược lại lợi ích nhân dân: Sác-lơ I, Lui XVI

Cùng với nhân vật chính diện thì nhân vật phản diện cũng là một đại diện tiêu biểu cho một giai đoạn phát triển đi lên của các cuộc cách mạng tư sản Nhóm nhân vật này chính là nhân tố làm trị trệ sự phát triển của lịch sử Tạo biểu tượng về tuyến nhân vật phản diện trong các cuộc cách mạng tư sản thời cận đại giúp học sinh biết được bộ mặt thật của chế độ phong kiến, một chế độ thối nát kìm hãm sự phát triển của con người, đẩy con người xuống vực sâu của xã hội

Ví dụ khi giảng về cách mạng tư sản Anh, giáo viên có thể tạo biểu tượng về vua Sác-lơ I Thông qua những việc làm của vua cho học sinh thấy được vì sao cách mạng

tư sản Anh lại nổ ra và tính chất của cuộc cách mạng Anh là như thế nào “ vua không

đếm xỉa đến đổi mới của tình hình, các vua triều đại Xchiua vẫn ngoan cố bảo vệ các đặc quyền phong kiến và ra sức củng cố ngai vàng Bất chấp khát vọng của giai cấp

tư sản muốn tự do kinh doanh, triều đình thi hành chế độ độc quyền trong sản xuất, ngoại thương và một phần trong nội thương, đặt ra quy chế chặt chẽ để kiểm soát các ngành công nghiệp, đàn áp và trục xuất tín đồ Thanh giáo, tiến hành chiến tranh đẫ m máu với người dân Xcốtlen” [26;18] Dù là nhân vật phản diện nhưng những nhân vật

này chính là đại diện tiêu biểu cho tầng lớp quý tộc phong kiến Với việc tạo biểu tượng về tuyến nhân vật này giáo viên sẽ đưa học sinh đi đến một khía cạnh khác của

xã hội mà ở đó cuộc sống khác xa với cảnh sống bần hàn, khốn khổ của người dân

Từ đó giúp học sinh nhận thấy đây cũng chính là một mục tiêu mà cách mạng cần phải lật đổ

Thứ ba: biểu tượng về thời gian, về những quan hệ xã hội của con người

Cụ thể hóa thời điểm xảy ra sự kiện lịch sử, xác định về thời gian là một đặc điểm của việc nhận thức một sự kiện lịch sử Điều này giúp cho học sinh hiểu chính xác hơn tính chất và ý nghĩa của các sự kiện Với nhóm biểu tượng về thời gian và quan

hệ xã hội của con người, giáo viên có thể sử dụng biện pháp tạo biểu tượng đi cùng như sử dụng số liệu lịch sử, tài liệu văn học…

Các cuộc cách mạng tư sản trong mỗi bài học đều được xác định thời gian một cách cụ thể, điều đó sẽ giúp các em nắm bắt đầy đủ hơn về bản chất của các sự kiện

Ví dụ khi dạy bài “Công cuộc thống nhất I-ta-li-a” cùng với những sự kiện với ngày tháng đầy đủ thì học sinh có thể dễ dàng nhận thấy đó là cuộc cách mạng diễn ra vào giữa thế kỉ XIX, đây là thời kì hoàn thành cách mạng tư sản ở châu Âu và châu

Mĩ

Trong dạy học lịch sử, biểu tượng lịch sử về các mối quan hệ xã hội của con người

là loại biểu tượng trừu tượng nhất Vì đây là những vấn đề khá phức tạp và có phần trừu tượng của khoa học lịch sử Muốn có được biểu tượng về nó thì học sinh phải có khả năng tư duy cao và nhiệm vụ của người giáo viên là tạo điều kiện tối đa cho quá trình tư duy của học sinh Nếu làm tốt, chúng ta sẽ tạo cho học sinh biểu tượng cụ thể

về đời sống con người, về mối quan hệ giai cấp, về những mâu thuẫn trong xã hội…qua các thời đại khác nhau Để tạo biểu tượng về các mối quan hệ xã hội thành công thì giáo viên có thể sử dụng biện pháp sử dụng số liệu lịch sử cụ thể Ví dụ khi dạy bài “ Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII” giáo viên có thể sử dụng số liệu của đạo luật hạn chế bầu cử của phái Lập hiến nhằm đề phòng quần chúng nhân dân

tham gia chính trị “ Dựa theo đạo luật này, nam giới trong cả nước được chia thành

công dân tích cực và công dân tiêu cực, chỉ có công dân tích cực mới được tham gia

bầu cử và tham gia quân đội quốc gia Kết quả điều tra được công bố vào ngày 18 – 5 – 1791, trong số 260.000.000 nhân dân trong toàn quốc, công dân tích cực chỉ có 4.298.000 người Trong số những người đàn ông đúng tuổi chỉ có 3.000.000 người có

đủ tư cách trên”[34 ;263] Với những con số trên đây chúng ta có thể thấy được rằng

dưới sự thống trị của phái Lập hiến, số lượng người dân được tham gia chính trị là rất

ít ỏi, chỉ chiếm 1,65% dân số Đó chính là những thủ đoạn của họ nhằm ngăn cản sự nổi dậy của quần chúng nhân dân

Trong các cuộc cách mạng hầu hết nguyên nhân dẫn đến cách mạng giống nhau, đều bắt nguồn từ mâu thuẫn giữa phương thức sản xuất cũ và mới, cụ thể là giữa chế

độ TBCN đang lên và chế độ phong kiến lạc hậu Ngoài ra ở một số nước còn có mâu thuẫn dân tộc với các dân tộc ngoại bang thống trị Ngoài mâu thuẫn dân tộc thì còn một mâu thuẫn nổi bật là mâu thuẫn giai cấp, giữa các giai cấp trong xã hội có quyền lợi khác nhau…Chính những mâu thuẫn đó dẫn đến bùng nổ các cuộc cách mạng tư

sản

1.2 Cơ sở thực tiễn

Qua những điều rút ra từ lý luận đã giúp chúng tôi tìm hiểu thực tế của việc tạo biểu tượng lịch sử trong các cuộc cách mạng tư sản thời cận đại cho học sinh lớp 10 ở một số trường THPT trên địa bàn Đà Nẵng Việc điều tra này nhằm tìm hiểu thực trạng việc tạo biểu tượng lịch sử trong việc giảng dạy lịch sử của giáo viên và tình hình nhận thức của học sinh về các biểu tượng lịch sử thông qua việc học lịch sử

Về phía học sinh, chúng tôi xây dựng 10 câu hỏi trắc nghiệm ( xem phụ lục 1) để kiểm tra 140 học sinh ở 3 trường THPT trên địa bàn Đà Nẵng là : Thái Phiên, Hòa Vang và Phan Thành Tài năm học 2011 – 2012 với các mục đích sau:

- Tìm hiểu xem học sinh có nhớ các biểu tượng về sự kiện lịch sử trong các cuộc cách mạng tư sản thời cận đại hay không? ( câu 2, 3, 4, 7 phụ lục 1)

- Học sinh có nhớ các sự kiện liên quan tới các nhân vật lịch sử hay không? ( câu

5, 8, 9, phụ lục 1)

- Thông qua điều tra học sinh xác định phương pháp của giáo viên có phù hợp hay không?

Sau khi điều tra, chúng tôi tiến hành xử lí số liệu bằng phương pháp thống kê toán học và kết quả thu được như sau: ( số liệu cụ thể xem ở phụ lục 2, ,3, 4)

Học sinh chưa nắm được các sự kiện cơ bản trong khóa trình lịch sử thế giới cận đại, chưa hiểu rõ được bản chất của các sự kiện gắn với các nhân vật lịch sử cũng như vận mệnh của đất nước, chưa nhận thức sâu sắc được tầm quan trọng của các cuộc cách mạng tư sản thời cận đại Do đó, ta nhận thấy rằng quá trình dạy học lịch sử chưa đúng với đặc trưng bộ môn

Về phía giáo viên, chúng tôi xây dựng 8 câu hỏi vừa trắc nghiệm vừa tự luận ( xem phụ lục 5) để thăm dò ý kiến của 14 giáo viên tại một số trường theo nội dung như sau:

- Tìm hiểu quan điểm của các giáo viên về việc tạo biểu tượng trong giảng dạy các cuộc cách mạng tư sản thời cận đại

- Tìm hiểu xem giáo viên đã sử dụng phương pháp nào trong việc tạo biểu tượng

để giảng dạy các cuộc cách mạng tư sản thời cận đại

- Thăm dò ý kiến của giáo viên về nguyên nhân tại sao học sinh ít nhớ về các biểu tượng lịch sử thời cận đại

- Tìm hiểu đề xuất của giáo viên về việc tạo biểu tượng để giảng dạy các cuộc cách mạng tư sản thời cận đại nhằm nâng cao hiệu quả đối với việc dạy và học lịch sử thế giới cận đại

Thông qua việc xử lí và tổng hợp các phiếu điều tra thu được, chúng tôi nhận thầy rằng : các thầy (cô) đều cho rằng việc tạo biểu tượng để giảng dạy các cuộc cách mạng tư sản rất cần thiết có ý nghĩa rất quan trọng giúp học sinh tái tạo hình ảnh của những sự kiện lịch sử xảy ra trên tất cả các lĩnh vực, đời sống vật chất, đời sống xã hội – chính trị…Tạo nên sự nhận thức cụ thể về thời gian diễn ra các sự kiện lịch sử,

sự phát triển đi lên của xã hội loài người Các thầy (cô) muốn tạo biểu tượng lịch sử, đặc biệt là biểu tượng về nhân vật, sự kiện lịch sử nhưng do những điều kiện khách quan cũng như chủ quan mà việc tạo biểu tượng lịch sử chưa đạt được kết quả cao Theo thầy (cô), việc tạo biểu tượng lịch sử hiện nay chưa đáp ứng được yêu cầu vì còn thiếu tranh ảnh, thiếu nguồn tài liệu Hơn nữa, thời gian trên lớp quá ít, kiến thức

lịch sử quá nhiều cũng là một yếu tố làm hạn chế trong việc truyền đạt kiến thức cho học sinh

Sở dĩ có tình trạng này là do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan, nhưng một vấn đề đáng nói nhất chính là do quan điểm xã hội, chưa đánh giá đúng vai trò của bộ môn lịch sử Lịch sử chỉ được xem như là một môn phụ nên chưa được chú trọng nhiều trong học tập cũng như trong việc đầu tư giảng dạy Chính những quan điểm sai lầm đó đã dẫn tới tình trạng giảm sút chất lượng học sử như hiện nay

Chương 2 Hệ thống các loại biểu tượng được sử dụng trong giảng dạy các cuộc cách mạng tư sản thời cận đại ( lớp 10 – chương trình chuẩn )

2.1 Nội dung cở bản của lịch sử thế giới cận đại ( lớp 10 – chương trình chuẩn) ở trường THPT

Nội dung cơ bản của lịch sử thế giới cận đại (lớp 10 – chương trình chuẩn) là sự chuyển biến từ chế độ phong kiến sang chế độ tư bản chủ nghĩa, sự xác lập phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa trên phạm vi thế giới

Những cuộc cách mạng tư sản ở Tây Âu và Bắc Mĩ ( giữa thế kỉ XVI đến giữa thế

kỉ XIX) đã từng bước thiết lập hệ thống chính trị tư sản trong các quốc gia phát triển ( Anh, Mĩ, Pháp, Đức) rồi lan tỏa ảnh hưởng ra các nước với mức độ khác nhau ở châu

Âu, châu Mĩ latinh và châu Á Cùng với sự hình thành nhà nước tư sản là trào lưu tư tưởng về quyền con người và quyền công dân, các học thuyết về thể chế chính trị và quyền tự do dân chủ, nổi bật là triết học Ánh sáng; các dòng văn học lãng mạn và hiện thực phản ánh cuộc vận động lớn lao đó

Thời kì này còn được đánh giá bởi cuộc cách mạng công nghiệp, mở đầu bằng việc phát minh và sử dụng máy hơi nước vào sản xuất ở nước Anh cuối thế kỉ XVIII Một quá trình công nghiệp hóa diễn ra rầm rộ ở châu Âu làm thay đổi cách thức lao động bằng tay sang sử dụng máy móc và từng bước hình thành một cơ cấu công nghiệp hoàn chỉnh Kết quả ấy dẫn đến những biến động lớn lao về đời sống xã hội với sự tăng dân số, sự phát triển đô thị và điều quan trọng là sự hình thành giai cấp xã hội mới

Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản gắn liền với quá trình thực dân hóa ở các châu lục chậm phát triển Từ các thuộc địa của người Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha trong thời

kì phát kiến địa lí đến hệ thống thuộc địa rộng lớn của người Anh, người Pháp…thì không bị người phương Tây xâm lược và thống trị Các nước châu Á, châu Phi không đứng vững được trước làn sóng xâm lược ào ạt của các nước phương Tây lần lượt trở thành các nước thuộc địa và phụ thuộc Riêng Nhật Bản với cuộc Duy Tân Minh Trị (1868) đã vượt qua thử thách đó vươn lên thành hàng ngũ đế vương

Như vậy, cho đến trước cách mạng tháng Mười Nga, cả thế giới đã vận hành ở những tầng cấp khác nhau, vị thế khác nhau trong vòng quay của những quy luật tư bản chủ nghĩa

Nội dung của các cuộc cách mạng tư sản thời cận đại chương trình lớp 10 đề cập đến sự phát triển của nền kinh tế tư bản chủ nghĩa thời hậu kì trung đại dẫn đến bước chuyển từ chế độ phong kiến sang chế độ tư bản chủ nghĩa Các cuộc cách mạng nói đến những mâu thuẫn gay gắt trong lòng chế độ phong kiến đang trên đường suy vong

và khủng khoảng Những cuộc cách mạng còn nên lên vai trò to lớn của nhân dân, động lực chủ yếu đưa cách mạng đi đến thắng lợi

Lịch sử thời cận đại trong chương trình lớp 10, gồm 3 chương, chương I: Các cuộc cách mạng tư sản ( từ giữa thế kỉ XVI đến nửa cuối thế kỉ XVIII), chương II: Các nước Âu – Mĩ ( từ đầu thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX), chương III: Phong trào công nhân ( từ đầu thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX), gồm tất cả 12 bài từ bài 29 “ Cách mạng

Hà Lan và cách mạng Anh” đến bài 40 “ Lê-nin và phong trào công nhân Nga đầu thế

kỉ XX”, tất cả có 15 tiết và 1 tiết kiểm tra 45’ ( không nằm trong phần các cuộc cách mạng tư sản) Trong phần các cuộc cách mạng tư sản thời cận đại gồm 4 bài, bài 29,

30, 31 và 33, được phân phối trong 6 tiết học, tiết 37, 38, 39,40, 42 và 43 Trong đó cách mạng tư sản Pháp được phân phối trong 2 tiết học ( tiết 39, 40) và bài Hoàn thành cách mạng tư sản ở châu Âu và Bắc Mĩ giữa thế kỉ XIX cũng được phân phối trong 2 tiết học (tiết 42 và 43) , còn lại các bài khác đều được phân phối trong một tiết học Với bài 39 và 43 thì điều này là hợp lí so với phần nội dung của 2 bài Nhưng với bài “Chiến tranh giành độc lập của các thuộc địa Anh ở Bắc Mĩ” và bài “Cách mạng

Hà Lan và cách mạng tư sản Anh” đây là 2 bài với nhiều kiến thức nhưng lại phân phối trong một tiết học là hơi ít, giáo viên bị hạn chế về thời gian nên khó có thể tạo đầy đủ các biểu tượng có trong bài học

Như vậy, theo chúng tôi với khối lượng kiến thức có trong mỗi cuộc cách mạng tư sản thì cách phân phối chương trình như vậy vẫn chưa hợp lí lắm Với khối lượng thời gian trên lớp bị hạn chế thì người giáo viên sẽ bị chi phối trong việc sử dụng các biện pháp sư phạm tạo biểu tượng để truyền đạt kiến thức cho học sinh

2.2 Các loại biểu tượng được sử dụng trong giảng dạy các cuộc cách mạng tư sản thời cận đại ( lớp 10 – chương trình chuẩn) ở trường THPT

Trong các cuộc cách mạng tư sản, các loại biểu tưởng chủ yếu được sử dụng là biểu tượng về thời gian và địa điểm xảy ra sự kiện, biểu tượng về nhân vật lịch sử Ngoài

ra còn có hình tượng hóa sự kiện lịch sử, sử dụng các tác phẩm văn học và lịch sử địa phương

Dưới đây là một số biểu tượng được sử dụng trong giảng dạy các cuộc cách mạng

tư sản

Bài Các loại biểu

tượng được sử dụng

Những nội dung để tạo biểu tượng

Cách mạng

tư sản Hà

Lan

- Biểu tượng về hoàn cảnh địa lý

- Cách mạng tư sản Hà Lan diễn ra vào giữa thế kỉ XVI

- Tháng 8 – 1566 nhân dân miến Bắc nê-đéc-lan nổi dậy khởi nghĩa

- Tháng 4 – 1572 quân khởi nghĩa làm chủ các tỉnh phía Bắc

- Tháng 1 – 1579 đại biểu các tỉnh miền Bắc họp hội nghị ở U-trếch, tuyên bố thống nhất tiền tệ, đo lường

- Tháng 7 – 1581 nước cộng hòa Hà Lan được thành lập

- Biểu tượng về nhân vật lịch sử

- Biểu tượng về quan hệ xã hội của con người

- Vua philipII là vị vua hùng mạnh và giàu có nhất

châu Âu vào nữa cuối thế kỉ XVI Đế quốc của ông gồm một phần nước Ý, Thụy Sĩ và trải dài khắp Trung – Nam Mĩ

Khi chiến tranh tôn giáo đang tàn phá ở châu âu, Philip II là một tín đồ của Thiên chúa Cơ đốc Ông

đã khiến thần dân tham gia vào nhiều cuộc chiến nhưng hiếm khi ông để mục đích tôn giáo xen vào các mục đích khác Triều đại của ông là cái được gọi là thời “kì vàng của Tây Ban Nha” Tuy thế, Philip II đã tiêu tốn quá nhiều của cải vào chiến tranh nên đến khi ông qua đời thì kỉ nguyên quyền lực và thịnh vượng của Tây Ban Nha cũng chấm dứt

- Khi cách mạng tư sản Hà Lan nổ ra và thắng lợi, Philip II bị phế truất ngôi

- Sự phát triển của kinh tế tư bản chủ nghĩa từ thời hậu kì trung đại dẫn đến bước chuyển từ chế độ phong kiến sang chế độ tư bản Trong xã hội Nêđeclan lúc này phân hóa thành nhiều giai cấp khác nhau, chính sách thống trị của Tây Ban Nha làm cho nhân dân Neđeclan mất tự do về chính trị,

bị đàn áp về tôn giáo và bị phá hoại về kinh tế Tóm lại do sự áp bức mang tính chất dân tộc của bọn phong kiến Tây Ban Nha, mâu thuẫn giữa nhân dân Nêđeclan với bọn thống trị ngoại lai này đã phát triển tới mức cực kì gay gắt Đồng thời, trong xã hội Nêđeclan còn tồn tại mâu thuẫn giữa quan hệ TBCN mới ra đời với chế độ phong kiến

Cách mạng

tư sản Anh

- Biểu tượng về hoàn cảnh địa lí

- Biểu tượng về nhân vật lịch sử

- Cách mạng tư sản Anh diễn ra vào giữa thế kỉ XVII

- Tháng 8 – 1642 Sác-lơ tuyên chiến với Quốc hội

- Tại Anh, từ năm 1642 đến năm 1648 diễn ra cuộc nội chiến giữa Quốc hội và nhà vua

- Năm 1649, Sác-lơ I bị xử tử, Anh trở thành nước cộng hòa do Ô-li-vơ Crô-oen đứng đầu

- Năm 1653 nền độc tài quân sự được thiết lập

- Tháng 12 – 1688, Quốc hội tiến hành chính biến

và đưa Vin-hem Ô-ran-giơ lên ngôi vua Chế độ quân chủ được thiết lập

- Sác –lơ 1 sau khi lên ngôi vua đã lớn tiếng gào

thét “ ta muốn làm một quốc vương giống như cha ta” Ông ta đã lộng hành bạo ngược quả nhiên vượt qua cả phụ thân Ông ta vay mượn của người giàu, bắt bớ đánh đập vô cớ những người không cho vay tiền trong thời kì thống trị không có nghị viện, Quốc vương thích làm gì thì làm Ngoài các khoản sưu cao thuế nặng, còn thực hiện quyền cho phép bán các loại hàng hóa, tất cả những nhu yếu phẩm dùng cho đời sống như xà phòng, muối…đều phải dùng tiền vàng mua quyền cho phép Tất cả muốn bán hàng hóa đều phải có giấy phép, nếu không không được phép sản xuất và bán các thứ đó Sác

lơ cón cưỡng bức dân chúng thờ Thanh giáo, bắt bớ

và giết hại những người không tuân theo

- Oliver Crom-oen(1599 -1658) là một nhà lãnh

đạo chính trị và quân sự người Anh, người đóng vai

- Biểu tượng về quan hệ xã hội của con người

trò quan trọng trong việc thành lập nền cộng hòa ở Anh và sau đó là Huân tước bảo hộ của Anh, Scotland và Ireland Ông là một trong những chỉ huy của lực lượng quân đội mới đánh bại những người bảo hoàng trong cuộc nội chiến Anh

- Cromoen sinh ra trong một gia đình quý tộc nhỏ

và cuộc đời ông hoàn toàn mờ nhạt cho tới đầu những năm 40 tuổi Cũng vào những năm 40 tuổi, Cromoen cải đạo sang Thanh giáo Ông được bầu vào hội đồng dân biểu ở Cambridge rồi tham gia cuộc nội chiến Anh bên phe những người nghị viên

- Là một chiến binh can đảm (biệt danh “Sắt thép”), ông bắt đầu được biết tới sau khi chỉ huy một đội kỵ binh chống lại toàn bộ quân đội hoàng gia

Cromoen là người thứ ba ký vào lệnh xử tử hình Charles I vào năm 1649 và là thành viên của nghị viện Rump từ 1649 đến 1653 khi ông qua đời

- Hình tượng hóa hiện tượng lịch sử

- Thế kỉ XVI, sự phát triển của công nghiệp len dạ ngày càng phát triển, chính vì vậy nghê nuôi cừu đem lại lợi nhuận tối đa Địa chủ cướp đất của nông dân biến thành đồng cỏ nuôi cừu Đời sống của nhân dân vô cùng cực khổ Toomat Morơ đã tả lại

cảnh đó như sau: “ Những con cừu xưa kia ngoan

ngoãn hiền hậu biết bao, bây giờ đều trở thành những con vật hung hãn, tham lam Cừu ăn thịt người, phá hoại ruộng vườn, nhà cửa và thành thị”

- Đầu thế kỉ XVII, Anh là nước có nền kinh tế phát triển nhất châu Âu, sản xuất công trường thủ công

chiếm ưu thế, tư sản Anh giàu lên nhanh chóng Công nghiệp len dạ phát triển làm cho nghề nuôi cừu trở nên có lợi nhất Quý tộc dần dần tư sản hóa

và trở thành tầng lớp quý tộc mới Chế độ phong kiến, chỗ dựa của quý tộc và Giáo hội Anh ngày càng cản trở sự phát triển kinh tế Dưới thời vua Sac-lơ I, nhiều thứ thuế được đặt ra làm cho đời sống nhân dân thêm cơ cực Mâu thuẫn giữa tư sản, quý tộc mới và các thế lực phong kiến phản động ngày càng quyết liệt, là nguyên nhân dẫn đến cuộc cách mạng

- Chiến tranh giành độc lập ở Bắc Mĩ diễn ra vào giữa thế kỉ XVIII

Cuối năm 1773, 3 chiếc tàu chở chè của Anh cập cảng Bô-xtơn Để bảo vệ quyền lợi của mình, nhân dân Bắc Mĩ đã ném 3 thùng chè xuống biển Sự kiện này đã mở đầu cho cuộc đấu tranh của nhân dân Bắc Mĩ

- Tháng 9 – 1774, Đại hội lục địa thứ nhất họp tại Phi-la-đen-phi-a

- Tháng 5 – 1775, Đại hội lục địa thứ hai được triệu tập

- Ngày 4 -7 – 1776, Đại hội thông qua Tuyên ngôn độc lập, tuyên bố thoát li khỏi chính quốc và thành lập một quốc gia độc lập – Hợp chúng quốc Mĩ

- Ngày 17 – 10 – 1777, nghĩa quân thắng lớn ở ra-tô-ga, tạo nên bước ngoặt của cuộc chiến tranh

Xa Năm 1781, nghĩa quân thắng trận quyết định ở IXa

I Biểu tượng về nhân vật lịch sử

- Biểu tượng về các mối quan hệ

xã hội của con người

ooc-tao Lực lượng quân Anh đầu hàng Chiến tranh kết thúc

- George Oashinhton (1732-1799) Là một nhà lãnh

đạo tự nhiên, mạnh mẽ, can đảm và hăng say trong chiến đấu, người thanh niên tên Oashinton nhanh chóng trở thành một vị sĩ quan cao cấp của các lực lượng thuộc địa, từ 1754 đến 1758 trong suốt những giai đoạn đầu của cuộc chiến tranh chống người bản thổ và người Pháp

- Được sinh trưởng trong một tầng lớp quý tộc nhỏ Đại gia tộc của ông có đồn điền trồng thuốc lá sử dụng lao động nô lệ Ông được cha và anh trai giáo dục tại gia

- Là nhà lãnh đạo chính trị và quân sự có ảnh hưởng lớn đối với quốc gia non trẻ Hoa Kỳ Với tư cách là người được quốc hội nhất trí chọn lựa làm tổng thống đầu tiên của Hoa Kỳ (1789–1797), ông đã phát triển tạo nên hình dáng và lễ nghi cho chính phủ mà được sử dụng từ đó cho đến nay Với tư cách là tổng thống, ông đã xây dựng một chính phủ quốc gia mạnh mẽ và giàu tài chính mà đã tránh được chiến tranh, dập tắt được nổi loạn và chiếm được sự đồng thuận của tất cả người Mỹ Ông hiện nay được biết như vị cha già của nước Mỹ

- Đến giữa thế kỉ XVIII, nền công thương nghiệp tư bản chủ nghĩa ở 13 thuộc địa đã có những bước tiến đáng kể Kinh tế phát triển làm cho Bắc Mĩ thành nơi cạnh tranh đối với Anh Chính phủ Anh đã thực

hiện nhiều chính sách ngăn cấm gây nên sự phản ứng mạnh mẽ trong mọi tầng lớp nhân dân Chính mâu thuẫn dân tộc của 13 bang Bắc Mĩ với bọn thuộc địa Anh chính là nguyên nhân dẫn đến cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của nhân dân Bắc Mĩ

- Biểu tượng về nhân vật lịch sử

- Cách mạng tư sản Pháp diễn ra vào cuối thế kỉ XVIII

- Ngày 14 – 7 – 1789 quần chúng nhân dân phá ngục Ba-xti- biểu tượng của chế độ phong kiến chuyên chế Cách mạng bùng nổ

- Tháng 8 -1789 Quốc hội Lập hiến thông qua Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền

- Ngày 10 -8 – 1792 chính quyền chuyển sang tay tư sản công thương, gọi là phái Girôngđanh

- Ngày 21 – 1 – 1793 vua Lui XVI lên máy chém

- Ngày 2 -6- 1793 chính quyền chuyển sang tay phái Giacôbanh – đỉnh cao cách mạng

- Ngày 27 – 7 – 1794 thoái trào cách mạng

- Năm 1804, Na-pô-lê-ông lên ngôi Hoàng đế thành lập Đế chế I

- Louis XVI ( 1754 - 1793)

Vua là một người vụng về và nhút nhát, ưa thích cưỡi ngựa, săn bắn và làm các ổ khóa Khuyết điểm của nhà vua trẻ này là tính do dự, sẵn sàng nghe lời các cố vấn và khi có những lời khuyên sáng suốt, mọi việc đều tốt đẹp nhưng khi nhà vua gặp các lời khuyên thiển cận, kết quả là những nguy hại cho

chính mạng sống của nhà vua

- Vua sống trong cung điện Vec-xai với một cuộc sống xa hoa, sung sướng Vua thích săn bắn nên trong chuống ngựa của vua lúc lào cũng có trên

1500 con ngựa sẵn sàng cho các cuộc đi săn, ngoài

ra ở các tỉnh còn dự trữ một số lượng ngựa đáng kể

để phụ vụ cho sở thích của vua

- Năm 1774, Vua Louis 16 thành lập một bộ cải cách nhưng bất thành

- Ngày 21 tháng 1 năm 1793, vua Louis XVI bị lên máy chém của quân Cách mạng Pháp

Rô-be-xpie ( 1758 – 1794 ) là một luật sư ở Arat

Sau khi phái Gi-rông-đanh bị lật đổ, chính quyền cách mạng thuộc về phái Gia-cô-banh, gồm những người dân chủ cách mạng được quần chúng ủng hộ Quốc hội do phái Gia-cô-banh chiếm đa số, cử ra

Ủy ban cứu nước, đứng đầu là mi-liêng đo Rô-be-xpie là một luật sư trẻ tuổi, đại biểu quốc hội, ông tích cực bảo vệ quyền lợi của nhân dân Rô-be-xpie trở thành lãnh tụ suất sắc của phái Gia-cô-banh và nổi tiếng là ""Con người không thể bị mua chuộc""

Rô-be-spie.Ma-xi-Mông-te-xkiơ (1689 - 1755), nhà văn, nhà triết học,

xã hội học và sử học Pháp, người đại diện cho khuynh hướng chính trị của giai cấp tư sản Pháp thế

kỉ 18 và có ảnh hưởng lớn đến Cách mạng tư sản Pháp 1789 Ông phê phán nhà thờ và thần học,

nhưng lại cho rằng tôn giáo có một vai trò nhất định trong việc duy trì đạo đức xã hội

- Theo ông, luật pháp không phải do thượng đế quyết định hay chỉ xuất phát từ một nguyên tắc trừu tượng, như công lí

- Môngtexkiơ là một trong những người sáng lập ra trường phái địa lí trong xã hội học; ông cho rằng bộ mặt tinh thần của một dân tộc, tính chất của luật pháp của một xã hội phụ thuộc vào khí hậu, đất đai,

bề mặt lãnh thổ mà dân tộc đó sinh sống, nghĩa là phụ thuộc vào những điều kiện địa lí Môngtexkiơ cũng nhấn mạnh đến vai trò của môi trường xã hội mà theo ông, nó được đồng nhất với khái niệm chế độ chính trị và luật pháp Những tác phẩm chính: "Những bức thư Ba Tư" (1721), "Suy nghĩ về nguyên nhân thịnh suy của người La Mã" (1734),

"Về tinh thần của luật pháp" (1748)

Vôn-te (1694 - 1778), nhà văn, nhà triết học Pháp,

sinh ở Pari trong một gia đình tư sản phong lưu Sau khi tốt nghiệp trung học, từ chối không học luật theo ý muốn của gia đình Làm việc một thời gian ngắn trong ngành ngoại giao và toà án Bắt đầu sự nghiệp văn chương bằng những bài thơ trào phúng, châm biếm các nhân vật tai to mặt lớn Sau vở bi kịch "Ơđip" (1718), viết anh hùng ca "La Hăngriat" (1728), tập "Luận về sử thi" (1728), một số vở bi kịch bắt nguồn cảm hứng từ Sêchxpia (W Shakespear) Xuất bản bí mật một số công trình triết học và sử học, bắt tay viết "Thế kỉ của Lu-i XIV"

Những năm 1744 - 1747, về triều đình làm quan ngự sử, gia nhập Viện Hàn lâm Từ 1760, sống tại Fecnây (Ferney) ở biên giới Pháp - Thuỵ Sĩ, tiếp tục viết truyện và sáng tác kịch Năm 1778, về Pari và mất tại đó Vônte là một trong những ngọn cờ của phong trào Ánh sáng Pháp thế kỉ 18

Rút-xô nhà triết học, nhà văn, nhà sân khấu; một

trong những ngọn cờ tư tưởng của thế kỉ ánh sáng Pháp Mẹ mất sớm, sống với cha là thợ đồng

hồ Thuở nhỏ, không được học hành chu đáo Năm

1728, bỏ Giơnevơ ra đi tìm cuộc sống tự do, lang thang nhiều nơi, kiếm sống bằng nhiều nghề

- Là một người theo thuyết tự nhiên thần và nhị nguyên luận, ông đề cao tình yêu đối với thiên nhiên và có một quan niệm bi đát về xã hội, cho rằng xã hội văn minh làm hư hỏng con người

- Rut-xô đã tố cáo sự bất bình đẳng giữa người với người, cho rằng ở “trạng thái tự nhiên” thì không tồn tại hiện tượng đó Rut-xô đã đi xa hơn Mông-te-xkiơ và Vôn-te trong việc bảo vệ tự

do và bình đẳng trên cơ sở hoà giải quyền tự do cá nhân với những yêu cầu của đời sống xã hội Theo ông, cần thiết lập một trật tự xã hội “tự nhiên”

“Khế ước xã hội” của Rut-xô đã gợi ý cho việc soạn thảo “Tuyên ngôn về nhân quyền” - tác phẩm thể hiện quan điểm chính trị của cuộc cách mạng tư sản, Ruxô là đại biểu xuất sắc của chủ nghĩa linh cảm trong lí luận văn học và sân khấu, là người có

- Biểu tượng về mối quan hệ xã hội của con người

ảnh hưởng lớn đến toàn bộ nền văn học Châu Âu

- Sử dụng số liệu

Số liệu về cuộc sống của vua Lui XVI

“ Nhà vua sống ở cung điện Véc-xai với một đám quần thần đông đúc tới gần 2 vạn người chuyên việc phục vụ cho hoàng gia và sống dựa vào bổng lộc Bản thân vua là một con người phì nộn, lười biếng

và bất tài, tất cả thời gian đều dùng vào việc săn bắn” “ Chuồng ngựa của vua có tới 1857 con với

1400 người giữ ngựa Ở các tỉnh còn dự trữ 1200 con ngựa sữa Mỗi khi vua ra ngoài có đến 217 bộ

hạ theo hầu…”

- Quan hệ xã hội của con người

Cuối thế kỉ XVIII, Pháp vẫn là một nước công nghiệp, công cụ thô sơ, lạc hậu Công thương nghiệp thời kì này đã phát triển, máy móc được sử dụng ngày càng nhiều Về chính trị, đến cuối thế kỉ XVIII nước Pháp vẫn duy trì chế độ quân chủ chuyên chế Xã hội chia thành 3 đẳng cấp: Tăng lữ, quý tộc và đẳng cấp thứ 3 Hai đẳng cấp đầu tuy chiếm số lượng ít nhưng được hưởng mọi đặc quyền đặc lợi, đẳng cấp thứ ba gồm nhiều giai cấp khác nhau, chiếm 90% dân số nhưng không có quyền lợi chính trị và bị lệ thuộc vào 2 đẳng cấp trên

Như vậy, đến cuối thế kỉ XVIII, do mâu thuẫn về quyền lợi kinh tế và địa vị chính trị giữa Đẳng cấp thứ ba và 2 đẳng cấp trên nên nước Pháp rơi vào khủng hoảng sâu sắc, báo hiệu một cuộc cách mạng đang đến gần

Thống nhất

Đức

- Biểu tượng về hoàn cảnh địa lí

- Biểu tượng về nhân vật lịch sử

- Thống nhất Đức diễn ra vào giữa thế kỉ XIX

- Tiến hành chiến tranh với các nước láng giềng : chống Đan Mạch (1864), chống Áo (1866), chống Pháp ( 1870-1871)

- Năm 1867, Liên bang Bắc Đức ra đời sau thắng lợi của các cuộc chiến tranh

- Ngày 18 – 1 – 1871 lễ thành lập Đế chế Đức được

tổ chức tại cung điện Véc-xai ( Pháp)

-Bix-mac, tên tiếng Việt là Ti Tư Mạch (1815 –

1898) là một nhà hoạt động chính trị của Vương quốc Phổ và Đế chế Đức vào nửa cuối thế kỷ XIX Ông giữ chức Thủ tướng Phổ từ 1862 đến 1890 và

là người thực hiện công cuộc sự thống nhất của nước Đức (vốn gồm nhiều vương quốc khác nhau)

và tuyên chiến với các nước Áo, Pháp (1866 - 1871)

- Ông là vị Thủ tướng đầu tiên của của đế chế Đức, giữ chức trong vòng 19 năm và được nhiều người gọi là "Thủ tướng thép" do đường lối quân chủ bảo thủ cũng như chính sách chính trị thực dụng của ông

- Bá tước Bix-mac xuất thân trong một gia đình giàu

có Vốn là một chính trị mang tư tưởng thực tế, bảo thủ và không ít mưu khôn khéo, thể hiện bản chất của tầng lớp quý tộc địa chủ Đức Vị Thủ tướng này

đã thực hiện chính sách "sắt và máu", với mục đích

là hợp nhất các tiểu quốc thuộc Liên hiệp Đức "từ trên xuống"

- Dưới sự lãnh đạo của chính phủ Bix-mac, sức mạnh của đế chế Đức được nâng cao Năm 1884, chính phủ Đức của ông thiết lập Liên minh Tay Ba, cùng Ý và đế quốc Áo-Hung đối lập với Cộng hòa Pháp Ông đã ban bố "Đạo luật tháng năm", mang nội dung chống đối Nhà thờ Ki-tô giáo Chính phủ của ông cũng công bố "đạo luật đặc biệt", phong trào xã hội chủ nghĩa bị chống đối dữ dội Thế nhưng, điều này không có nghĩa là phong trào xã hội chủ nghĩa Đức bị dập tắt, cuối cùng Bix-mac đã

bị hoàng đế Wilhelm II sa thải, sau khi ông bất hoà với nhà vua vào năm 1890

Wilhelm I, cũng được gọi là Wilhelm Đại đế

Wilhelm tham gia vào quân đội năm 1814, để chiến đấu chống lại Napoléon I của Pháp trong

cuộc Chiến tranh Napoléon, Năm 1815 ông trở thành nhà ngoại giao

Trong các cuộc cách mạng 1848, Wilhelm đã dập tắt cuộc bạo động chống vua anhFriedrich Wilhelm

IV Ông được gán cho biệt danh Hoàng tử đạn ghém

do đã dùng pháo bắn đạn ghém để chống lại những người nổi dậy

Tháng 1 năm 1861, Wilhelm lên kế vị, trở thành Quốc vương Wilhelm I Ông được thừa kế lại những bất hòa giữa Friedrich Wilhelm IV và Nghị viện mang tư tưởng tự do Ông được coi là người trung dung, do can thiệp vào chính sự ít hơn vị tiên vương Thế nhưng Wilhelm lại bổ nhiệm một người

bảo thủ là Bix-mac làm Thủ tướng Theo Hiến pháp Phổ, chức danh này chỉ chịu trách nhiệm trực tiếp với Quốc vương, không tuân theo Nghị viện Chính sự lưỡng lự của mình trong nhiều vấn đề nên Wilhelm đã bị Bix-mac lấn lướt Nhiều lần, Bix-mac đã buộc nhà vua phải đồng thuận bằng cách dọa từ chức

Đấu tranh

thống nhất I

– ta- li - a

- Biểu tượng về hoàn cảnh địa lí

- Biểu tượng về nhân vật lịch sử

- Đấu tranh thống nhất I-ta-li-a diễn ra vào giữa thế

- Năm 1870 cùng với sự thất bại của Pháp trong chiến tranh Pháp- Phổ, I-ta-li-a thống nhất

- Garibanđi (Giuseppe Garibaldi) - người anh

hùng dân tộc Italia, chỉ huy quân "áo đỏ" hay đội quân "một nghìn"

- Garibanđi xuất thân trong một gia đình thủy thủ gốc Giênôva, lập nghiệp ở Nixơ Ông làm thủy thủ

từ nhỏ, sau trở thành thuyền trưởng, đi lại nhiều nơi

- Năm 1833, ông tham gia tổ chức "Italia trẻ" do Mađini lãnh đạo và năm 1834, tham dự một vụ đột kích xưởng đóng tàu ở Giênôva, nhưng thất bại và

bị kết án tử hình vắng mặt

- Năm 1860, cuộc khởi nghĩa của nhân dân đảo

Xixilia nổ ra chống chính quyền phong kiến tay sai

đế quốc Áo Đội quân tình nguyện "áo đỏ" hơn một nghìn người do Garibanđi chỉ huy (cho nên gọi là đội quân "một nghìn" đổ bộ lên đảo Xixilia, giải phóng toàn đảo

- Năm 1866 Garibanđi tham dự cuộc chiến tranh của Italia liên minh với Phổ chống áo

- Tháng 10-1867, Garibanđi lại hành quân vào Rôma, đánh bại quân đội của Giáo hoàng

- Năm 1870, khi chiến tranh Pháp - Phổ nổ ra, Garibanđi kéo quân sang giúp nước Cộng hòa Pháp chống lại quân đội Phổ Sau khi Công xã Pari thất bại, ông lại trở về sống những ngày cuối của đời mình trên đảo Caprêra

Nội chiến

Mĩ

- Biểu tượng về hoàn cảnh địa lí

- Biểu tượng về nhân vật lịch sử

- Nội chiến Mĩ diễn ra vào giữa thế kỉ XIX Năm 1860, Lin-côn lên làm tổng thống và chủ trương bãi bỏ chế độ nô lệ

- Ngày 12 – 4 – 1861 nội chiến bùng nổ

- Ngày 1 – 1 – 1863 sắc lệnh bãi bỏ chế độ nô lệ được ban hành, hành trăm nô lệ đã được tự do

- Ngày 9 – 4 – 1865 quân đội Liên bang chiến thắng quân đội Hiệp bang Nội chiến chấm dứt

- Abraham Lin-côn ( 1809-1865), Người giải phóng vĩ đại, là Tổng thống thứ 16 của Hoa Kỳ từ

tháng 3 năm 1861 cho đến khi bị ám sát vào tháng 4 năm 1865

- Sinh trưởng trong một gia đình nghèo ở vùng biên thùy phía Tây, kiến thức Lin-côn thu đạt được hầu

- Biểu tượng về mối quan hệ xã hội của con người

hết là nhờ tự học

- Dù phải đương đầu với những thiếu thốn và bất lợi của thời thơ ấu, ông luôn phấn đấu vươn lên Sau khi tự học văn phạm và tóan học, ông bắt đầu nghiên cứu sách luật Vào năm 1836, ông đậu kỳ thi trở thành luật sư và bắt đầu hành nghề Cuộc đời của ông gồm nhiều thất bại và thành công Mỗi thất bại đã thách thức ông vươn lên để thành công

- Hai mươi năm sau khi hành nghề luật sư, ông đã trở thành một luật sư tên tuổi và thành công nhất ở Illinois Những ưu điểm độc đáo đưa ông tới thành công không chỉ gồm sự khéo léo của nghề nghiệp cũng như ý thức căn bản của con người khiến có khả năng thấy rõ cốt lõi của mỗi vụ kiện, mà còn gồm tính tuyệt đối công bằng và thành thật trong giao dịch nghề nghiệp

- Ngày 15 tháng 4 năm 1865, Tổng Thống Abraham Lin-côn bị ám sát chết ở rạp hát Ford Ông chết đi làm mọi người tưởng nhớ vì tính tình trung thực, tài hùng biện, tinh thần bình đẳng màu da, và thành quả tránh được sự phân hóa quốc gia Ngày 30 tháng 5 năm 1922, một đài tưởng niệm ông được xây dựng lên ở Washington D.C

- Sử dụng tài liệu văn học

Tác phẩm văn học “ Cuốn theo chiều gió” của

Margaret Mitchell,

tại Georgia và Atlanta, miền Nam Hoa Kì trong suốt thời kì nội chiến và thời tái thiết Tác phẩm xoay

quanh Scarlett O'Hara, một cô gái miền Nam đầy sức mạnh, phải tìm mọi cách để sống sót qua chiến tranh và vượt lên cuộc sống khó khăn trong thời hậu chiến Tác phẩm lấy bối cảnh miền Nam nước Mỹ trước cuộc nội chiến, một thế giới với những đồn điền bông vải trải dài bất tận theo những mộng mơ của một xã hội thượng lưu quý phái Cuộc nội chiến xảy ra làm tàn phá tất cả Theo cách hiểu chung,

"Cuốn theo chiều gió" là một lối nói ẩn dụ cho sự

ra đi của một cuộc sống đã từng tồn tại ở miền Nam trước Nội chiến

- Biểu tượng về mối quan hệ xã hội của con người

Kinh tế Mĩ đến giữa thế kỉ XIX phát triển theo 2 con đường: miền Bắc phát triển nền công nghiệp tư bản chủ nghĩa, miền Nam phát triển kinh tế đồn điền dựa trên sự bóc lột sức lao động của nô lệ Sự tồn tại của chế độ nô lệ đã cản trở nền kinh tế tư bản chủ nghĩa phát triển ở Mĩ

Mâu thuẫn giữa tư sản và trại chủ miền Bắc với các chủ nô miền Nam ngày nàng thêm gay gắt Phong trào đấu tranh đòi thủ tiêu chế độ nô lệ được đông đảo những người tiến bộ da trắng, tư sản, trại chủ, công nhân, nông dân… ủng hộ Nguy cơ một cuộc nội chiến đang đến gần để thanh toán các lực lượng bảo thủ, giải phóng nô lệ, mở đường cho chủ nghĩa tư bản Mĩ phát triển trong cả nước