Tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX, lớp 10 (Chương trình chuẩn) ở trường THPT trên địa bàn T.p Đà Nẵng.

đã tiến hành tổng kết các hình thức và các giai đoạn dạy học theo nhóm, mặt khác cũng chỉ rõ việc tổ chức dạy học nhóm sẽ được diễn ra như thế nào trong hoàn cảnh cụ thể tương ứng với mụ

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA SỬ

- -

LÊ THỊ HUYỀN THƯƠNG

Tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX, lớp

10 (Chương trình chuẩn) ở trường THPT trên

địa bàn T.p Đà Nẵng

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sự phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh toàn cầu hóa đặt ra những yêu cầu mới

đối với người lao động, do đó cũng đặt ra những yêu cầu mới cho sự nghiệp giáo dục thế

hệ trẻ và đạo tạo nguồn nhân lực Giáo dục cần đạo tạo đội ngũ nhân lực có khả năng đáp ứng những đòi hỏi mới của xã hội và nhu cầu của thị trường lao động Nhằm đáp ứng những đòi hỏi đó, trong những năm trở lại đây nước ta đã có nhiều dự án phát triển giáo dục và cải cách giáo dục đã và đang được thực hiện như: hỗ trợ thực hiện đổi mới chương trình sách giáo khoa giáo dục phổ thông cùng với việc đổi mới phương pháp và đánh giá kết quả dạy học

Đổi mới PPDH là một trong những nhiệm vụ quan trọng của cải cách giáo dục nói chung cũng như cải cách cấp trung học phổ thông nói riêng Một số năm gần đây, các trường phổ thông cũng đã có những cố gắng trong việc đổi mới PPDH và đã đạt được những tiến bộ trong việc phát huy tính tích cực của học sinh Tuy nhiên, các phương pháp dạy học truyền thống, đặc biệt là thuyết trình vẫn chiếm một vị trí chủ đạo trong các PPDH ở các trường THPT, hạn chế việc phát huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh, một bộ phận không nhỏ học sinh thụ động trong giờ học, học sinh thường im lặng nghe ghi chép, hạn chế khả năng sáng tạo và năng lực vận dụng tri thức đã học vào thực tiễn cuộc sống

Để khắc phục tình trạng này, Đảng và Nhà nước ta đã đề ra quan điểm chỉ đạo đổi

mới giáo dục thông qua một số văn kiện sau:

Nghị quyết TW 2, Khóa VIII, BCH Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đã đề ra

nhiệm vụ: “ Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục, khắc phục lối truyền thụ một

chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo cho người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo thời gian

tự học, tự nghiên cứu cho học sinh Phát triển phong trào tự học, tự đào tạo thường xuyên và rộng khắp trong toàn dân nhất là thanh niên”.[12, tr.41]

Luật Giáo dục ( điều 28.2) qui định: “ Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát

huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”.[39, tr.77]

Chiến lược phát triển giáo dục 2001- 2010 (Ban hành kèm theo Quyết định số 201/2001/QĐ- TTg ngày 28 tháng 12 năm 2001 của Thủ tướng Chính phủ), ở mục 5.2

ghi rõ: “Đổi mới và hiện đại hoá phương pháp giáo dục Chuyển từ việc truyền thụ tri

thức thụ động, thầy giảng, trò ghi sang hướng dẫn người học chủ động tư duy trong quá trình tiếp cận tri thức; dạy cho người học phương pháp tự học, tự thu nhận thông tin một cách có hệ thống và có tư duy phân tích, tổng hợp; phát triển năng lực của mỗi cá nhân; tăng cường tính chủ động, tính tự chủ của học sinh, sinh viên trong quá trình học tập,

Như vậy, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh là một quan

điểm xuyên suốt của việc đổi mới phương pháp dạy học Vậy phương pháp dạy học nào

có thể gọi là tối ưu để khi phối hợp cùng với các phương pháp truyền thống khác đã có từ trước, đáp ứng được các yêu cầu trên và góp phần mang lại hiệu quả cao nhất cho tiết học, theo hướng đổi mới?

Câu trả lời mang tính thuyết phục hiện nay là cách“tổ chức dạy học theo nhóm”

Bởi vì bản thân nó, vốn có khả năng đáp ứng các tiêu chí xây dựng thành công con người năng động, sáng tạo Từ thực nghiệm đổi mới phương pháp dạy học, đã chứng tỏ qua hoạt động nhóm sẽ làm cho mỗi thành viên bộc lộ được suy nghĩ, hiểu biết, thái độ của mình, qua đó được tập thể uốn nắn, điều chỉnh, phát triển tình bạn, ý thức tổ chức kỷ luật, tinh thần tương trợ, ý thức cộng đồng Với những ưu thế trên, HĐN được xem là phương pháp dạy học khả thi, có thể áp dụng trong dạy học nói chung dạy học lịch sử nói riêng, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục ở nhà trường phổ thông hiện nay

Nhưng việc giảng dạy bộ môn Lịch sử theo phương pháp nhóm sẽ được tổ chức như thế nào? Mục tiêu của nó là gì? Cách thực hiện ra sao? Quả là vấn đề này đang đặt ra rất nhiều thử thách mà người giáo viên cần phải nghiên cứu giải quyết Để góp phần giải

quyết phần nào những khó khăn nói trên, chúng tôi xin chọn đề tài “ Tổ chức hoạt động

nhóm trong dạy học lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX, lớp 10 (Chương trình chuẩn) ở trường THPT trên địa bàn T.p Đà Nẵng” để làm khóa luận tốt nghiệp của

mình Với đề tài này chúng tôi mong muốn sẽ góp phần vào việc nâng cao hiệu quả và chất lượng giáo dục trong sự nghiệp trồng người - một nghề được xã hội rất coi trọng

2 Lịch sử vấn đề

Dạy học dưới hình thức theo từng nhóm nhỏ tại lớp có lịch sử từ lâu đời Người khởi xướng phương pháp này là nhà triết học cổ Hi Lạp Socrate đã đề ra phương pháp Scorate hay còn gọi là phương pháp truy vấn biện chứng, với đặc trưng chủ yếu là dùng hội thoại, tranh luận để giúp một người hay một nhóm người tìm tòi và phát hiện ra chân

lý Ý nghĩa của phương pháp này đối với quá trình dạy học hiện đại ở chỗ: người học phải cùng với người dạy làm chủ quá trình lĩnh hội tri thức rồi sau đó mới có được tri thức tức là làm chủ tri thức bản thân

Hình thức tổ chức nhóm được bắt đầu tổ chức ở Đức, Pháp vào thế kỷ XVIII, ở Anh vào cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX hình thức này được sử dụng dưới hình thức dạy học hướng viên được gọi là hình thức dạy học tương trợ, do Joseph Lancaster và Andrew Bell đề ra

Tiếp tục Parker, John Dewey đã viết một cuốn sách có tựa đề “Nền Dân chủ và Giáo dục” qua đó John Dewey đã chú ý phát triển hình thức tổ chức nhóm và đề ra lý thuyết về tổ chức học tập nhóm Ông cho rằng con người có bản chất sống hợp tác, trẻ cần được dạy biết cảm thông, tôn trọng quyền của người khác, làm việc cùng nhau để giải quyết vấn đề theo dẫn lẽ phải và cần được trải nghiệm quá trình sống hợp tác ngay từ trong nhà trường Ông cũng cho rằng cuộc sống ở lớp học phải là hiện thân của dân chủ, không chỉ trong việc học sinh tự do lựa chọn cách học và thực hiện các dự án học tập cùng nhau mà còn cả trong việc học sinh học cách quan hệ với người khác Từ đó sẽ tạo cho trẻ thói quen trao đổi kinh nghiệm, có cơ hội phát triển lý luận, như vậy ông đã nghiên cứu một cách cụ thể về ý nghĩa của hình thức học tập theo nhóm, cơ cấu nhóm, đặc điểm của nhóm học tập để đạt hiệu quả

Hay các công trình nghiên cứu điển hình của các nhà khoa học như Devries.D và

Edwards.K đã đề cập việc kết hợp học hợp tác nhóm, tranh đua giữa các nhóm và các trò

chơi hợp tác vận dụng vào thực tiễn hoạt động trong lớp học

Vào những năm 1980 trở lại đây, việc nghiên cứu về dạy học nhóm đã được tiếp

tục đẩy mạnh ở các nước Tây Âu Các nghiên cứu này hướng vào xây dựng mô hình và

chiến lược dạy học theo nhóm hợp tác một cách có hiệu quả Chúng ta có thể kể đến các

công trình nghiên cứu tiêu biểu như Brown và Palincsar năm 1989, Rosenshine, Meister

năm 1994, Slavin năm 1990 và Renkl năm 1995 Các Ông cho rằng dạy học nhóm hớp

tác sẽ tạo lập và cải thiện những mối quan hệ xã hội giữa các thành viên, với những đặc

thù xã hội và phẩm chất cá nhân

Ở các nước xã hội chủ nghĩa, tập thể luôn được xem là môi trường để thực hiện

mục tiêu giáo dục con người phát triển toàn diện C Mác khẳng định: “Chỉ có trong cộng

đồng cá nhân mới có được những phương tiện để phát triển toàn diện những năng khiếu

của mình và do đó, chỉ có trong cộng đồng mới có tự do cá nhân” Bằng việc đánh giá

cao vai trò của tập thể, các nhà kinh điển của Chủ nghĩa Mác - Lênin cho rằng, giáo dục

con người trong tập thể là một nguyên lý cơ bản của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa

Tiêu biểu là ở Ba Lan, đã tiến hành nghiên cứu về hình thức dạy học nêu vấn đề

theo hình thức hợp tác nhóm với qui mô lớn vào những năm 1950-1960, với các công

trình nghiên cứu của Bozdanxky, Rot, Kupixevich, Palatopxky… các tác giả đều khẳng

định: Dạy học nêu vấn đề theo hình thức hợp tác nhóm có hiệu quả hơn hẳn so với dạy

học nêu vấn đề ở lớp hoặc theo cá nhân Trong cuốn chuyên khảo “Dạy học nêu vần đề”

Ôkôn, V đã tiến hành tổng kết các hình thức và các giai đoạn dạy học theo nhóm, mặt

khác cũng chỉ rõ việc tổ chức dạy học nhóm sẽ được diễn ra như thế nào trong hoàn cảnh

cụ thể tương ứng với mục đích môn học, tiết học và vào tài nghệ sư phạm của giáo viên Hiện nay, vấn đề phát huy tính tích cực của học sinh, lấy học sinh làm trung tâm

trở thành một trong những phương hướng của cải cách giáo dục ở nước ta Và một trong

những phương pháp được xếp vào các phương pháp giáo dục theo hướng lấy học sinh

làm trung tâm có hiệu quả đó là hình thức tổ chức hoạt động nhóm Tuy nhiên, việc vận

dụng tổ chức dạy học theo nhóm sao cho có hiệu quả trong một môn học cụ thể, đặc biệt

là môn học lịch sử đòi hỏi phải có sự tiếp tục nghiên cứu Theo hướng này, ở Việt Nam cũng đã có một số công trình nghiên cứu như:

Trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử” do Giáo sư Phan Ngọc Liên ( chủ biên)

đã trình bày về lý luận, quan niệm tư tưởng, nghiệp vụ sư phạm, bài học lịch sử, hình thành tri thức lịch sử cho học sinh…Bên cạnh đó, cũng đã đề cập đến hệ thống các phương pháp dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông trong đó có khái quát về hình thức tổ chức thảo luận nhóm, hoạt động nhóm

Cuốn “Các con đường và biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở trường

phổ thông” - GS Nguyễn Thị Côi cũng đã đi sâu gợi mở các con đường và biện pháp

nhằm nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở trường phổ thông, tác giả đã trình bày hình thức, cách tổ chức hoạt động theo nhóm trong dạy học lịch sử nhằm phát huy tính tích cực của học sinh

Đặc biệt là cuốn “Một số vấn đề chung về đổi mới phương pháp dạy học ở trường

trung học phổ thông” do Nguyễn Văn Cường, Bernd Meier nghiên cứu cũng đã trình bày

về thực trạng dạy học hiện nay và đề ra các hình thức dạy học tiên tiến trong đó có hình thức tổ chức hoạt động nhóm, tác giả đã viết rất cụ thể về cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu, lý luận về kĩ năng học tập theo nhóm, trình bày về ưu và nhược điểm của hình thức dạy nhóm, nêu ra các mô hình nhóm được áp dụng giảng dạy ở trường phổ thông sao có hiệu quả, cách thức tiến hành thảo luận nhóm…

Cùng với đó, tác giả Thái Duy Tuyên đi sâu nghiên c ứu vấn đề về phương pháp

dạy học, trong cuốn sách “Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới” Trên cơ sở

khái quát về bản chất, đặc điểm, ý nghĩa của dạy học nhóm, ông đã đề xuất qui trình tổ chức dạy học theo hình thức tổ chức hoạt động nhóm

Ngoài ra, còn có luận văn “Tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học phần lịch sử

thế giới cận đại lớp 10 trường THPT ( Chương trình chuẩn”), Luận văn Thạc sĩ Giáo dục

học, Đại học Sư phạm Huế cũng đã tìm hiểu về hình thức dạy học theo nhóm trong dạy học lịch sử thế giới thời cận đại sao cho có hiệu quả, những kiến thức cơ bản có thể áp dụng hình thức nhóm để giảng dạy ra sao và cách thực hiện như thế nào Hay các bài viết

“Dạy học theo nhóm- phương pháp dạy học tích cực” của tác giả Nguyễn Trọng Sửu,

đăng trên tạp chí Giáo dục , số 173 (2007), tr 21-23 Bài viết “Hoạt động nhóm trong giờ

lên lớp môn lịch sử ở trường THPT: thực trạng và hướng giải quyết” của tác giả Trần

Quốc Tuấn, số 225 (2009), tr 32-34…

Như vậy, đã có một số công trình nghiên cứu về việc vận dụng dạy học theo nhóm trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông ở nhiều mức độ khác nhau Song chưa có công trình nào giải quyết một cách cụ thể, đầy đủ về phương pháp dạy học theo nhóm trong dạy học lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX, lớp 10 ( Chương trình chuẩn) ở trường THPT Đề tài mà chúng tôi nghiên cứu sẽ cố gắng làm rõ nhiệm vụ mà các công trình trên chưa giải quyết

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quá trình tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX, lớp 10 (Chương trình Chuẩn) ở trường THPT trên địa bàn TP Đà Nẵng

nâng cao hiệu quả bài học lịch sử

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu, nhiệm vụ của đề tài là:

- Tìm hiểu về cơ sở lý luận hoạt động nhóm

- Xác định nội dung chính của phần lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX

- Tiến hành điều tra cơ bản về việc tổ chức dạy học theo nhóm trong dạy học lịch

sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX, lớp 10 (Chương trình Chuẩn) ở trường THPT trên địa bàn TP Đà Nẵng

- Đưa ra các hình thức và biện pháp để tổ chức dạy học theo nhóm trong dạy học lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX

- Tiến hành thực nghiệm giáo dục để kiểm tra, đánh giá tính khả thi của đề tài

5 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu

5.1 Nguồn tư liệu nghiên cứu

Để tài được hình thành trên cơ sở nhiều nguồn tư liệu khác nhau Tuy nhiên tư liệu

thành văn đóng một vai trò quan trọng Đó là các tác phẩm nghiên cứu về lịch sử, phương pháp dạy học lịch sử, các văn kiện Đảng, sách báo tạp chí, tài liệu mạng…

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp luận: để đảm bảo về mặt tư tưởng, trong quá trình nghiên cứu vấn đề này chúng tôi trên lập trường sử học Macxit, nghiên cứu theo quan điểm duy vật lịch sử

và duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mac – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh Dựa trên cơ

sở nghiên cứu lý luận tâm lý giáo dục, phương pháp dạy học lịch sử

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: kết hợp phương pháp lịch sử và phương pháp logic; sưu tầm, lựa chọn, sắp xếp tài liệu tham khảo cần thiết cho đề tài; so sánh, đối chiếu và chọn lọc những tài liệu có nội dung chính xác, khách quan, phù hợp với chương trình và đối tượng nhân thức của học sinh THPT để đưa vào đề tài

- Phương pháp điều tra cơ bản: Tiến hành điều tra tình hình tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học lịch sử của giáo viên ở các trường phổ thông và điều tra nhận thức của học sinh THPT qua hệ thống câu hỏi trắc nghiệm

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm:

+ Tiến hành giảng dạy thực nghiệm toàn phần và đối chứng ở các lớp 10, THPT + Trên cơ sở các tiết giảng thực nghiệm giáo dục, kiểm tra kết quả bằng trắc nghiệm giáo dục và rút ra kết luận

6 Đóng góp của đề tài

- Nghiên cứu cơ sở lý luận tổ chức hoạt động nhóm là nguồn tư liệu cho học sinh, sinh viên tham khảo

- Xác định kiến thức cơ bản để thiết kế các hình thức tổ chức nhóm trong dạy học lịch sử Việt nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX ở trường THPT (Chương trình chuẩn)

- Xây dựng các biện pháp, mô hình nhóm trong dạy học lịch sử có hiệu quả, có thể làm tư liệu tham khảo cho giáo viên THPT

7 Bố cục của khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của khóa luận gồm có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học lịch

sử ở trường THPT

Chương 2: Các hình thức tổ chức hoạt động nhóm thường được vận dụng trong dạy hoc khóa trình lịch sử Việt Nam (từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX), lớp 10 (Chương trình chuẩn), ở trường THPT

Chương 3: Một số hình thức và biện pháp để tiến hành giảng dạy bằng hoạt động nhóm trong dạy học lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX, lớp 10( Chương trình

chuẩn) ở trường THPT

B NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT

ĐỘNG NHÓM TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT

1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Khái niệm tổ chức dạy học nhóm

Theo từ điển Tiếng Việt” thì “nhóm” là một ít người, một ít vật hợp chung lại [32,

tr.864] Từ đó có thể hiểu “nhóm học tập” là một số ít người được tập hợp hình thành nên nhóm nhằm cùng nhau tiếp nhận và giải quyết những nhiệm vụ được đặt ra trong quá trình học tập

Như vậy, tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học là một hoạt động học tập có sự phân chia học sinh theo từng nhóm nhỏ với đủ thành phần khác nhau về trình độ, cùng trao đổi ý tưởng, quan điểm, nhận thức giữa học sinh – học sinh và học sinh - giáo viên

để làm rõ và làm giàu kiến thức cần thu nhận Mỗi nhóm tự hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên cơ sở phân công và hợp tác làm việc Từng thành viên của nhóm không chỉ có trách nhiệm với việc học tập của mình mà còn có trách nhiệm quan tâm đến tiến trình học tập, làm việc của bạn bè trong nhóm

Từ trước đến nay, các nhà nghiên cứu về lý luận dạy học đã nêu lên những định nghĩa về hoạt động nhóm trong dạy học như:

Theo A.T.Francisco (1993): “Học tập nhóm là một phương pháp học tập mà theo

phương pháp đó học viên trong nhóm trao đổi, giúp đỡ và hợp tác với nhau trong học tập”

T.S Trần Quốc Tuấn: “Học tập cùng người khác theo cặp, theo nhóm nhỏ và theo

nhóm lớn được gọi là học tập và hợp tác trong nhóm” [33, tr.22]

Ths Nguyễn Trọng Sửu: “Dạy học nhóm là hình thức xã hội của dạy học, trong đó

học sinh của mỗi lớp được chia thành các nhóm nhỏ trong khoảng thời gian ngắn mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên cơ sở phân công và hợp tác làm việc Kết quả làm việc của nhóm sau đó được trình bày và đánh giá trước lớp”.[31; tr.21]

Từ những quan niệm trên có thể đi đến khái niệm: dạy học theo nhóm là một

phương pháp dạy học trong đó giáo viên tổ chức cho học sinh hình thành các nhóm học

tập nhỏ và trong khoảng thời gian giới hạn mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên cơ sở phân công và hợp tác làm việc Mỗi thành viên trong nhóm học tập này vừa có trách nhiệm tự học tập vừa có trách nhiệm giúp đỡ các thành viên trong nhóm

để cùng hoàn thành mục đích học tập chung của cả nhóm

Dạy học nhóm còn được gọi bằng những tên như dạy học hợp tác, dạy học theo

nhóm nhỏ Dạy học nhóm không phải một phương pháp dạy học cụ thể mà là một hình thức xã hội hay là hình thức hợp tác của dạy học Tùy theo những nhiệm vụ cần giải quyết trong nhóm mà có những phương pháp làm việc khác nhau được sử dụng Tuy nhiên, khi không phân biệt giữa hình thức và phương pháp dạy học cụ thể thì dạy học nhóm trong nhiều tài liệu cũng được gọi là phương pháp dạy học nhóm

1.1.2 Mục tiêu và đặc điểm của dạy học nhóm

1.1.2.1 Mục tiêu của việc dạy học nhóm

Sự thành công của việc giảng dạy phụ thuộc rất nhiều vào phương pháp dạy học

được giáo viên lựa chọn Cùng một nội dung nhưng tùy thuộc vào phương pháp sử dụng thì sẽ có những kết quả khác nhau Làm việc theo nhóm là một trong những phương pháp dạy học được áp dụng trong đổi mới phương pháp dạy học hiện nay nhằm phát huy được tính tích cực của người học, dạy học hướng về người học

Ngày nay, khi khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển thì yêu cầu làm việc theo nhóm là cần thiết hơn bao giờ hết, làm việc theo nhóm có thể tập trung được những mặt mạnh của từng người và bổ sung, hoàn thiện cho nhau những điểm yếu, hơn nữa nó còn tạo ra được niềm vui và sự hứng thú trong học tập Vậy để phát huy những ưu điểm của dạy học nhóm đòi hỏi giáo viên phải nắm được mục tiêu hướng tới của dạy học nhóm Dạy học nhóm có những mục tiêu sau đây:

Thứ nhất, là mục tiêu nhận thức: giúp người học nắm vững kiến thức hơn Thông

qua việc tự tìm hiểu nghiên cứu vấn đề trước và thảo luận, trao đổi với nhiều người sẽ giúp học sinh nhớ được kiến thức lâu hơn đồng thời sẽ nắm vững kiến thức hơn

Thứ hai, là mục tiêu kỹ năng: giúp người học rèn luyện các kỹ năng tư duy và kỹ

năng xã hội Việc giảng dạy theo nhóm thỏa mãn nhu cầu học tập cá nhân, phù hợp với việc học tập hướng tới người học, khuyến khích sự độc lập tự chủ của người học Để giải

quyết nhiệm vụ được giao mỗi học sinh thông qua việc phân tích, suy luận, tổng hợp, đánh giá, giải quyết vấn đề… để đưa ra những giải pháp, cách biểu đạt riêng cho vấn đề

đó, từ đó giúp phát triển năng lực nhận thức và tư duy của học sinh Nếu trong phương pháp thuyết trình, người học chỉ có thể trao đổi với nhau được rất ít thì trong làm việc theo nhóm các thành viên tham gia có cơ hội đưa ra quan điểm của mình đối với chủ đề thảo luận, mặt khác nó nâng cao được tính tương tác giữa các thành viên nhằm tác động tích cực đến người học như: tăng cường động cơ học tập, nảy sinh những hứng thú mới, hình thành kỹ năng giao tiếp, kỹ năng xã hội, năng lực hoạt động thực tiễn, kĩ năng trình bày, tranh luận, chia sẻ tư tưởng và cách giải quyết vấn đề, khích lệ mọi thành viên tham gia học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau, phát triển được các mối quan hệ và quan tâm đến nhau

Thứ ba, là mục tiêu thái độ: giúp người học yêu thích môn học hơn, gắn bó với

bạn bè hơn, có ý thức với tập thể hơn, biết dân chủ hơn Các thành viên trong nhóm biết được sự phụ thuộc lẫn nhau Làm việc theo nhóm là cách học cho phép tất cả các thành viên trong nhóm giải quyết một cam kết làm việc được mô tả rõ ràng, không được giảng viên dẫn dắt trực tiếp mà chỉ nhờ vào sự hợp tác chặt chẽ và sự phân công công việc trong nhóm, dẫn đến đời sống tình cảm của học sinh cũng được phát triển trên cơ sở sự chia sẽ, đồng cảm, giúp đỡ nhau trong học tập Đồng thời, qua đó mỗi thành viên trong nhóm tự ý thức được phải cố gắng hết mình không phải chỉ vì thành tích cá nhân mà còn

vì thành công của cả nhóm Hay nói cách khác, việc tổ chức dạy học theo nhóm không phải là hình thức nhằm thay thế học tập cá nhân mà là để giúp cá nhân thực hiện nhiệm

vụ học tập của mình thông qua trao đổi, thảo luận với các thành viên cùng học

Cùng với việc đổi mới phương pháp giảng dạy thì những ưu điểm cơ bản trên sẽ phần nào nhấn mạnh được vai trò quan trọng của phương pháp giảng dạy theo nhóm Vai trò của người dạy là điều khiển hoạt động của người học, còn người học là trung tâm của hoạt động đó Kết quả của hoạt động này là những yêu cầu cụ thể vào nhiệm vụ của bài học

1.1.2.2 Đặc điểm của dạy học nhóm

Trong học tập, không phải mọi tri thức, kỹ năng, thái độ đều được hình thành bằng

những hoạt động thuần tuý cá nhân Lớp học là môi trường giao tiếp giữa thầy - trò, trò - trò, tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân trong con đường đi tới những tri thức

mới

Trong phương pháp dạy học hoạt động nhóm vẫn có giao tiếp thầy - trò, nhưng nổi lên mối quan hệ giao tiếp trò - trò Thông qua hoạt động nhóm tìm tòi nghiên cứu, thảo luận, tranh luận trong tập thể, ý kiến của mỗi cá nhân được bộc lộ, được điều chỉnh, khẳng định hay bác bỏ, qua đó người học được nâng mình lên một trình độ mới, bài học vận dụng được vốn hiểu biết và kinh nghiệm của mỗi cá nhân và cả lớp

Thoạt nhìn, tưởng như học tập theo cách hoạt động nhóm mâu thuẫn với họ c tập cá

thể, hạn chế mức độ tích cực của mỗi cá nhân, nhưng thực ra trong hoạt động nhóm, mục tiêu hoạt động là chung của toàn nhóm, nên mỗi cá nhân đều phải nỗ lực không thể ỷ lại vào người khác, toàn nhóm phải phối hợp với nhau để cùng đạt mục tiêu chung Kết quả làm việc của từng nhóm được trình bày thảo luận trước lớp sẽ tạo được không khí thi đua giữa các nhóm, đóng góp tích cực vào kết quả chung của bài học

Qua đó có thể nêu lên một số đặc điểm của việc tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học như sau:

- Hoạt động dạy học vẫn được tiến hành trên quy mô cả lớp, như mô hình giờ học truyền thống

- Việc phân chia nhóm học sinh vừa tuân theo đặc điểm tâm lý - nhận thức của học sinh vừa phụ thuộc vào nhiệm vụ học tập học sinh phải giải quyết

- Trong mỗi nhóm phải có nhóm trưởng và sự phân công nhiệm vụ rõ ràng, phải cùng hợp tác giải quyết nhiệm vụ chung của nhóm

- Học sinh phải trực tiếp tham gia các hoạt động, giải quyết các nhiệm vụ học tập được đặt ra cho mỗi nhóm

- Giáo viên là người thiết kế các nhiệm vụ học tập và đưa ra các hoạt động cụ thể cho từng nhóm Giáo viên chỉ đóng vai trò tổ chức hướng dẫn chứ không phải là người đưa ra kiến thức

- Học sinh là chủ thể tích cực chủ động sáng tạo của hoạt động học tập Dạy học

theo nhóm là sự tác động trực tiếp giữa học sinh với nhau, cùng nhau thảo luận và cùng nhau hoàn thành nhiệm vụ học tập Mỗi cá nhân phải tự hoàn thành nhiệm vụ của mình Thành công của cá nhân là thành công của cả nhóm

- Giáo viên là “người thức tỉnh tổ chức và đạo diễn” Trong giờ học theo nhóm, giáo viên dẫn dắt học sinh khám phá, lĩnh hội kiến thức qua từng bước Các nhóm học sinh tự tiến hành các hoạt động, qua đó có thể rút ra các tri thức cần thiết cho mình Giáo viên là người tổ chức, điều khiển học sinh tự tiến hành các hoạt động

Mô hình hợp tác trong xã hội đưa vào đời sống học đường có tác dụng chuẩn bị cho học sinh thích ứng với đời sống xã hội, trong đó mỗi người sống và làm việc theo sự phân công hợp tác với tập thể cộng đồng Trong xu hướng toàn cầu hoá, xuất hiện nhu cầu hợp tác xuyên quốc gia, liên quốc gia thì năng lực hợp tác thực sự trở thành mục tiêu đào tạo của giáo dục nhà trường

1.1.3 Vai trò của việc vận dụng dạy học theo nhóm trong dạy học

* Về mặt giáo dưỡng:

Dạy học lịch sử cũng như dạy bất cứ môn học nào trong nhà trường đều nhằm cung

cấp kiến thức, hình thành thế giới quan khoa học, giáo dục tư tưởng, chính trị, phẩm chất đạo đức, định hướng nghề nghiệp, phát triển học sinh nắm được những quy luật của tự nhiên xã hội, con người vân dụng một cách sáng tạo những hiểu biết đó vào cuộc sống Tuy nhiên, so với môn học khác, môn lịch sử có đặc điểm là tri thức lịch sử mang tính quá khứ, lịch sử là những gì đã xảy ra từ khi con người và xã hội hình thành đến nay Bởi

vậy, trong nhận thức lịch sử “Người ta không thể trực tiếp quan sát được lịch sử quá khứ

mà chỉ nhận được một cách gián tiếp thông qua các tài liệu, hoặc giả thuyết dựa vào hiện tượng lịch sử tương tự của cái mới, của các dân tộc khác để phân tích, suy nghĩ những vấn đề lịch sử chúng ta nghiên cứ; dùng các loại tài liệu này để tham khảo chứ không thể thay thế hiện tượng lịch sử khách quan mà chúng ta dang nghiên cứu”[11; tr.78] Chính

vì thế, người giáo viên cần trang bị cho các em kiến thức mang tính khoa học, cơ bản, phù hợp với thực tiễn đất nước, trang bị cho các em tư duy tích cực, độc lập, sáng tạo nhằm giúp học sinh biết lựa chọn những sự kiện lịch sử cơ bản, điển hình để ghi nhớ

trong cái mênh mông rộng lớn về không gian và thời gian; làm sao tái tạo được lịch sử qua việc tạo biểu tượng, nắm được các khái niệm lịch sử ở mức độ khá cao; làm sao có thể nêu quy luật, rút ra bài học quá khứ cho hiện tại

Trong dạy học lịch sử ở trường THPT hiện nay, có nhiều biện pháp để thực hiện việc “tích cực hóa và cá nhân hóa” hoạt động nhận thức của học sinh, trong đó hoạt động nhóm là biện pháp không thể thiếu

Nếu hình thức tổ chức hoạt động nhóm được khai thác và vận dụng hợp lý sẽ đem lại hiệu quả cao Nó có tác dụng tích cực đối với quá trình dạy của giáo viên cũng như quá trình học của học sinh Những ưu thế mà phương pháp hoạt động nhóm mang lại cho quá trình dạy học là:

Đối với giáo viên: khi tiến hành giảng bài học lịch sử có sử dụng phương pháp

nhóm sẽ giúp giáo viên thay đổi môi trường học tập, kích thích hưng thú học sinh, kích thích tính tích cực, sáng tạo trong học sinh thông qua việc giáo viên hướng dẫn học sinh thảo luận nhóm với nhau Đồng thời, giáo viên sẽ giảm bớt công sức khi truyền tải kiến thức nhiều, nhưng vẫn đảm bảo được kiến thức cung cấp cho học sinh Qua đó, giáo viên cũng dễ phân loại học sinh thông qua nhận thức mỗi nhóm

Đối với học sinh: đa số học sinh cho rằng bộ môn lịch sử kiến thức nhiều, sự kiện,

ngày tháng khó nhớ từ đó tạo ra cho học sinh tâm lý không thích học, coi nhẹ bộ môn Nên việc tổ chức nhóm trong dạy học lịch sử nuôi dưỡng một môi trường học tập có lợi, bởi học tập theo nhóm bao giờ cũng sôi nổi Nó tạo cơ học cho học sinh sử dụng các phương pháp, nguyên tắc diễn đạt ngôn ngữ Các học sinh nhút nhát, thường ít phát biểu bài trong lớp sẽ có môi trường động viên để tham gia xây dựng bài Hơn thế nữa, hầu hết các hoạt động nhóm đều mang trong nó cơ chế tự sửa lỗi và học sinh dạy lẫn nhau, theo

đó các lỗi sai được giải đáp mà trong bầu không khí rất thoải mái Việc thảo luận cùng các thành viên khác trong lớp và nhóm, nhiệm vụ học tập được giải quyết dễ dàng, học sinh sẽ nhanh chóng hình thành các khái niệm, hiểu sâu sắc bản chất của sự kiện lịch sử, nắm được nội dung của mỗi giai đoạn lịch sử

Trong các giờ học theo nhóm, cùng một đơn vị thời gian nhưng có thể huy động được rất nhiều học sinh tham gia vào hoạt động học tập, điều này rất có ý nghĩa đối với

việc tăng tính tích cực và tính năng động của người học Giảm được tâm lý học sinh về các sự kiện lịch sử “khó nuốt”, khó nhớ và không có hứng học lịch sử, không tập trung vào nghe giảng môn học

Khi học tập trong nhóm, học sinh sẽ thảo luận xung quanh từng đề tài cụ thể có thể tìm hiểu về nhân vật lịch sử, về các trận đánh, đặc điểm của phong trào đấu tranh của nhân dân ta,…Hoạt động này đòi hỏi người học phải đọc nhiều tài liệu, tự mình tìm hiểu trước sau đó thảo luận trao đổi cùng nhóm, nghiên cứu Qua đó bổ sung, khắc sâu những tri thức đã tiếp nhận Phương pháp tổ chức nhóm đã chuyển trách nhiệm phải hiểu bài sang cho người học Khi làm việc nhóm sẽ có sự so sánh thường xuyên các kết quả của từng cá nhân, học sinh sẽ có một ý niệm rõ ràng về giá trị chân thực của mình, lòng tự trọng chính là điều kiện đầu tiên của sự trưởng thành về mặt nhân cách xã hội

Ngoài ra, tổ chức nhóm trong dạy học mang lại cho học sinh một cơ hội thuận lợi

để làm quen với nhau Nó cũng khơi dậy sự gắn bó tập thể, đặc biệt là khi có hiện diện yếu tố cạnh tranh sẽ là một động cơ học tập rất mạnh

* Về mặt giáo dục:

Tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học lịch sử góp phần tạo nên không khí sôi nổi,

hứng thú trong học tập, giúp học sinh nắm nội dung bài học sâu hơn, nhớ kĩ hơn Bên cạnh đó, tổ chức hoạt động nhóm với các chủ đề như về nhân vật lịch sử, về các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm, về tình hình xã hội…sẽ giúp giáo dục truyền thống,

tư tưởng chính trị, đạo đức, tình cảm yêu, ghét, niềm tự hào truyền thống tốt đẹp của dân

tộc cho học sinh THPT Góp phần hình thành, phát triển nhân cách cho học sinh “Việc

giáo dục tư tưởng qua bộ môn lịch sử bao giờ cũng được coi trọng, càng được coi trọng hơn trong tình hình hiện nay khi có nhiều biến động chính trị sâu sắc trên thế giới Lịch

sử quá khứ làm cơ sở vững chắc cho việc hiểu sâu sắc hiện tại, chẩn đ oán qui luật phát triển của tương lai”[23; tr.21] Do đó, lịch sử không chỉ cung cấp kiến thức cho học sinh

mà còn có tác dụng quan trọng về mặt tư tưởng, nhận thức, tình cảm

Ví dụ: Khi dạy bài “Phong trào Tây Sơn và sự nghiệp thống nhất đất nước, bảo vệ tổ quốc cuối thế kỉ XVIII”, giáo viên cho học sinh thảo luận nhóm tìm hiểu về Quang Trung (Nguyễn Huệ), Nguyễn Ánh, Lê Chiêu Thống Sau khi học sinh các nhóm thảo

luận xong, giáo viên hướng dẫn cho các nhóm trình bày, bổ sung cho nhau Giáo viên nhận xét, kết luận lại nội dung Qua đó, học sinh sẽ hình thành tình cảm yêu, ghét ngay từ ban đầu qua hành động của nhân vật, đồng thời giáo dục cho học sinh truyền thống yêu nước, qua tinh thần quyết tâm chống giặc ngoại xâm của Quang Trung (Nguyễn Huệ), hay đó là sự căm ghét với những con người phản bội dân tộc, đi ngược lại truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta với hành động cầu cứu quân giặc để giày xéo lên nhân dân ta vì lợi ích của cá nhân như Nguyễn Ánh, Lê Chiêu Thống

* Về mặt phát triển

Việc vận dụng dạy học nhóm đã có tác dụng cho học sinh hiểu được bản chất của

các sự kiện lịch sử, hình thành trong các em lòng yêu nước, biết ơn các vị anh hùng dân tộc… Đồng thời, việc học tập thông qua hình thức nhóm tăng cường cho học sinh tích tích cực lao động và học tập, tránh hiện tượng thụ động trong học tập, tăng cường tính năng động và trách nhiệm trong học tập cho học sinh

Học tập nhóm với yếu tố “dạy học lẫn nhau” học sinh có cơ hội phát triển tư duy, thực hành các kĩ năng trí tuệ bậc cao như kĩ năng sáng tạo, đánh giá nhân vật, sự kiện, rút

ra được nhận xét, tổng hợp hay phân tích từng vấn đề, hành động…Các em cũng phát triển và thực hành kĩ năng làm việc cùng nhau, hợp tác lẫn nhau, giao tiếp lẫn nhau trong việc giải quyết nhiệm vụ chung, hay phát triển năng lực trình bày trước đám đông cho học sinh, giúp các em mạnh dạn hơn trong mọi hoạt động Ví dụ khi cho học sinh thảo luận tìm hiểu về tình hình văn hóa- giáo dục dưới triều Nguyễn ở nửa đầu thế kỉ XIX, giáo viên giao cho học sinh thảo luận với các lĩnh vực thuộc văn hóa –giáo dục Thông qua đó, học sinh phát triển được khả năng tổng hợp, đánh giá vấn đề khi tìm ra điểm mới, điểm tiến bộ và hạn chế của từng lĩnh vực, giúp các em suy nghĩ được nguyên nhân vì sao lại như vậy, phát triển tư duy của học sinh tìm ra vấn đề

Với tất cả ý nghĩa giáo dưỡng, giáo dục và phát triển trên, phương pháp dạy học nhóm góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả giảng dạy, học tập lịch sử ở trường trung học phổ thông Tuy nhiên, người giáo viên phải biết kết hợp với các phương pháp, phương tiện dạy học khác và lựa chọn hình thức tổ chức nhóm như thế nào cho phù hợp với từng bài học, mục học cụ thể để đem lại hiệu quả cao Không nên vận dụng một cách

hình thức, máy móc, gây ra sự nhàm chán cho người học Phải phát huy được ưu điểm của phương pháp nhằm đảm bảo tốt mục tiêu giáo dục theo hướng phát triển học sinh một cách tích cực, năng động, năng động, sáng tạo toàn diện cả về mặt tri thức, phẩm chất đạo đức cũng như năng lực tư duy

1.1.4 Các hình thức hoạt động nhóm và qui trình tổ chức dạy học nhóm

1.1.4.1 Các hình thức hoạt động nhóm

Trong quá trình dạy môn lịch sử, để học sinh thực sự hoạt động tích cực, chủ động chiếm lĩnh tri thức và để nâng cao hiệu quả giờ học, việc tổ chức học sinh học theo nhóm phải theo một qui trình hợp lí,và không phải bài học lịch sử nào, mục nào, chương nào trong chương trình sách giáo khoa cũng có thể thực hiện phương pháp dạy theo nhóm Điều này giáo viên cần nên phân biệt và biết cách lựa chọn và vận dụng các hình thức,

Sơ đồ hình thức nhóm nhỏ từ 2 đến 3 học sinh (nhóm thì thầm)

(Nhóm 2 học sinh) (Nhóm 3 học sinh)

 Nhóm nhiều học sinh ( 6-8 học sinh, theo dãy bàn hoặc theo tổ)

Đây là mô hình hoạt động nhóm được sử dụng phổ biến trong quá trình dạy học theo nhóm Giáo viên chia lớp thành nhiều nhóm gồm 6-8 học sinh, hoặc có thể theo dãy

bàn, theo tổ và thảo luận các bài tập, câu hỏi tình huống do giáo viên nêu ra

Có 2 loại hình bài tập: bài tập cho hoạt động trao đổi và bài tập cho hoạt động so sánh Tùy theo tính chất, nội dung và dung lượng kiến thức mà giáo viên lựa chọn cách thảo luận cho phù hợp

Trong hoạt động trao đổi: mỗi nhóm giải quyết 1 vấn đề khác nhau (nhưng cùng 1 chủ đề), sau đó trao đổi vấn đề và giải quyết vấn đề của nhóm mình đối với nhóm khác Hoạt động trao đổi thường được sử dụng cho những bài học có nội dung kiến thức nhiều nhưng không phức tạp

Trong hoạt động so sánh: tất cả các nhóm cùng giải quyết một vấn đề, sau đó so sánh cách giải quyết khác nhau giữa các nhóm Hoạt động so sánh thường được dùng cho những bài học có nội dung phức tạp, dung lượng kiến thức không lớn

Sơ đồ nhóm 6 đến 8 học sinh

 Nhóm bể cá

Hình thức này được tổ chức để học sinh trao đổi theo chủ đề hoặc góp ý giúp đỡ

nhau sau khi thực hiện một hoạt động nào đó Tạo bầu không khí thân mật gần gũi, rèn luyện kĩ năng lắng nghe những ý kiến khác nhau, biết quan sát và kiềm chế

Hình thức này được tổ chức như sau: giáo viên chọn 5-7 học sinh hoặc nhiều hơn làm nhóm đại diện ngồi vào vòng trong Những học sinh còn lại ngồi vòng ngoài Vòng trong thảo luận dưới sự điều khiển của giáo viên Vòng ngoài quan sát lắng nghe Vòng trong kết thúc thảo luận, vòng ngoài nhận xét, bình luận và bổ sung Điều cần lưu ý đối với hình thức hoạt động nhóm này là vấn đề đưa ra thảo luận phải hấp dẫn, có khả năng gây tranh luận hoặc để lại những kinh nghiệm quí báu cho học sinh

Thực hiện mô hình hoạt động nhóm này mất nhiều thời gian, nên thường áp dụng trong các hoạt động ngoại khóa là thích hợp Giáo viên phải bao quát, điều hành nhóm đại diện cũng như toàn thể học sinh của lớp Nội dung đưa ra thảo luận thường là vấn đề khó, cần huy động trí tuệ của tập thể (nhóm), và cá nhân Nhóm đại diện công khai cho những còn lại ở vòng ngoài cùng nghe, sau đó trình bày kết quả thảo luận trước lớp, các học sinh còn lại theo dõi và có ý kiến bổ sung, tranh luận với nhóm đại diện Cuối cùng, giáo viên tổng hợp các ý kiến và rút ra nhận xét, kết luận vấn đề

Sơ đồ hình thức nhóm bể cá

 Nhóm Kim tự tháp ( nhóm “cái phễu)

Mô hình này nhằm tổng hợp ý kiến của cả lớp về một nội dung được đưa ra

thảo luận Đây là mô hình hoạt động nhóm có sự kết hợp nhiều mô hình tổ chức khác nhau Đầu tiên, giáo viên nêu vấn đề cần thảo luận (đây là vấn đề cần thảo luận xuyên suốt) và yêu cầu từng cá nhân nghiên cứu Tiếp theo, tổ chức thảo luận nhóm nhỏ 2-3 học sinh để các em trao đổi ý kiến của mình và rút ra những kết luận chung của nhóm Sau

đó, các nhóm nhỏ sẽ nhập lại thành những nhóm lớn hơn 6-9 học sinh…Cứ như vậy sẽ có

2 nhóm lớn (mỗi nhóm là nửa số học sinh trong lớp), tổng kết hai bản kết quả thảo luận của hai nhóm lớn sẽ có một bản tổng kết các ý kiến của cả lớp Như vậy, bất kỳ ý kiến

các nhân nào cũng đều dựa trên ý kiến của số đông

Hình thức học tập này thể hiện tính dân chủ và dựa trên nguyên tắc tương hỗ Mô hình này phù hợp với các giờ ôn tập khi học sinh phải nhớ lại các định nghĩa, khái niệm, công thức…đã học trong một chương ở những lần học trước đó

Sơ đồ hình thức nhóm Kim tự tháp (nhóm “cái phễu”)

 Hoạt động trà trộn

Trong hình thức này, tất cả các học sinh trong lớp phải đứng dậy và di chuyển

trong lớp học để thu thập thông tin từ các thành viên khác Sự di chuyển khỏi chỗ ngồi cố định làm cho các học sinh cảm thấy thích thú, năng động hơn Đối với các học sinh yếu thì đây là cơ hội cho họ hỏi nhiều người khác nhau cùng một câu hỏi mà không cảm thấy xấu hổ Cũng bằng cách học này, họ sẽ thấy rằng có thể có nhiều câu trả lời đúng, nhiều ý kiến, nhiều quan điểm khác nhau cho cùng một vấn đề Có thể coi hoạt động trà trộn là

bảng “trưng cầu ý kiến” và “khảo sát ý kiến” của tập thể Hoạt động này thường được dùng trong phần mở đầu của tiết học nhằm “khởi động” hoặc kích thích nhận thức của học sinh khi học bài mới

Sơ đồ hình thức hoạt động trà trộn

 Nhóm chuyên sâu (hoạt động nhóm chuyên gia)

Ở đây, tổ chức các nhóm có tính luân chuyển Mô hình hoạt động nhóm này được

thực hiện bằng hai lần thành lập nhóm, lần thứ nhất giáo viên thành lập các nhóm xuất phát Nhóm xuất phát gồm những học sinh có trách nhiệm cùng nhau tìm hiểu về những thông tin đầy đủ, trong đó mỗi học sinh được phân công tìm hiểu một phần của các thông tin đó

Lần thứ hai, thành lập nhóm chuyên sâu, các thành viên có cùng chủ đề thành lập

nhóm chuyên sâu, và cùng nhau thảo luận để hiểu rõ nội dung được phân công Sau khi

thảo luận, các thành viên của nhóm chuyên gia trở về nhóm xuất phát giảng lại cho cả nhóm về phần bài của mình, đảm bảo cho mọi thành viên trong nhóm nắm vững nội dung toàn bài học

Loại hình hoạt động nhóm này có ưu điểm: việc báo cáo công việc của các nhóm sẽ

do tất cả các thành viên của nhóm đảm nhận chứ không phải chỉ do một học sinh khá giỏi đảm nhận; là một trong những cấu trúc ưu việt nhất, có hiệu quả nhất; đề cao tương tác bình đẳng và tầm quan trọng của từng thành viên trong nhóm; loại bỏ gần như triệt để hiện tượng ăn theo, chi phối tách nhóm; có thể áp dụng trong giờ ôn luyện, luyện tập, tổng kết kiến thức Song, vẫn có hạn chế đó là mất thời gian thảo luận

Sơ đồ hình thức hoạt động nhóm chuyên sâu (hoạt động nhóm chuyên gia)

1.1.4.2 Qui trình tổ chức dạy học nhóm

Trình tự các bước tiến hành trong quá trình hoạt động nhóm không hoàn toàn cứng

nhắc, theo mô típ nhất định Mà mỗi giáo viên có thể có những bước tiến hành khác nhau

Theo TS Trần Quốc Tuấn: “Thông thường một hoạt động học tập theo nhóm

được tiến hành theo các bước với những công việc sau đây: 1) Làm việc chung cả lớp; 2) Làm việc theo nhóm; 3) Tổng kết trước lớp”[33, tr 33]

Nguyễn Văn Cường, Bernd Meier cũng cho rằng: “Tiến trình dạy học nhóm có thể

được chia thành 3 giai đoạn cơ bản: Nhập đề và giao nhiệm vụ; Làm việc nhóm; Trình bày kết quả và đánh giá”.[8; tr.103]

Giáo viên Nguyễn Thị Hòa trường THPT Phan Thành Tài thì cho rằng: “Hoạt động

nhóm gồm các bước: 1) Xác định đơn vị kiến thức; 2) Xác định nhiệm vụ nhận thức cho mỗi nhóm; 3) Lập mẫu phiếu học tập; 4) Dự trù những thông tin phản hồi; 5) Giao nhiệm

vụ cụ thể cho từng nhóm; 6) Qui định về thời gian thảo luận nhóm; 7) Hướng dẫn các nhóm báo cáo kết quả thảo luận và đại diện các nhóm khác bổ sung; 8) Tổng kết, nhận xét”

Tuy nhiên, dù có sự khác nhau về phân chia và tên gọi các bước tiến hành trong dạy học theo nhóm nhưng về cơ bản những công việc phải thực hiện trong hoạt động nhóm thì các tác giả đều thống nhất với nhau Theo chúng tôi, dù chia ba bước hay bao

nhiêu bước thì cũng phải đảm bảo công việc mà giáo viên và học sinh phải thực hiện, đó là: xác định nhiệm vụ hoạt động, tổ chức nhóm, dự kiến thời gian, thảo luận nhóm và trình bày kết quả thảo luận trước lớp, thảo luận cùng toàn lớp và tổng hợp các ý kiến, kết luận vấn đề Tùy theo hình thức tổ chức hoạt động nhóm mà thực hiện trình tự tiến hành các bước, cần phải linh hoạt, sáng tạo không rập khuôn, máy móc Với nhận thức trên, chúng tôi nêu lên qui trình hoạt động nhóm gồm có 5 bước như sau:

Quy trình tổ chức dạy học nhóm Bước Nhiệm vụ của giáo viên Nhiệm vụ của học sinh

Bước1

Xác định

nhiệm

vụ

- Giới thiệu chủ đề, xác định nhiệm

vụ học tập, nêu vấn đề cần giải quyết

- Tổ chức các nhóm học tập (chọn

kiểu nhóm, số lượng nhóm)

- Giao nhiệm vụ cho từng nhóm (tùy

theo dạng va đặc điểm của từng

nhóm mà giao nhiệm vụ được giao

- Theo dõi, hướng dẫn, khích lệ học

- Đọc sách giáo khoa, nghiên cứu tài liệu, huy động kiến thức

để tham gia thảo luận

- Các thành viên trong nhóm tự

nhóm sinh làm việc, kịp thời khen gợi

nhằm tạo không khí phấn khởi, giúp

hoc sinh tự tin trong học tập

- Đưa ra các câu hỏi gợi ý để khi thảo

luận bế tắc, đi chệch hướng giúp các

nhóm hoàn thành nhiệm vụ được

giao

- Phát hiện các nhóm hoạt động chưa

có hiệu quả để uốn nắn và điều

chỉnh

- Xây dựng mối liên hệ thân thiện,

hợp tác giữa giáo viên- học sinh, học

sinh- học sinh trong quá trình học

tập

lực thực hiện nhiệm vụ được giao và thông báo kết quả cho nhau

- Trong quá trình thảo luận nhóm, mỗi thành viên nêu ý kiến cá nhân nếu không thống nhất thì trao đổi để đạt được sự thống nhất chung trong nhóm

- Hướng dẫn các nhóm báo cáo kết

quả thảo luận

- Ghi lại những nội dung quan trọng,

những nội dung chưa rõ hoặc những

khía cạnh mà các nhóm bỏ qua sẽ

đưa ra thảo luận chung cả lớp

- Tổ chức thảo luận chung cả lớp

- Đại diện các nhóm trình bày, bảo vệ kết quả của mình trước lớp

- Đánh giá kết quả của các nhóm khác, từ đó thảo luận đánh giá lẫn nhau

- Tiếp thu ý kiến hợp lý của các nhóm để bổ sung, điều chỉnh hoàn thiện kết quả của nhóm mình

- Dựa vào kết quả của từng nhóm,

- Theo dõi nhận xét của giáo viên, đối chiếu với kết quả làm việc của nhóm mình với các nhóm khác để điều chỉnh kết

giáo viên tổng kết từng vấn đề, từ đó

chuẩn kiến thức cho học sinh, rút ra

những kết luận cho việc học tập tiếp

theo

quả

- Tự rút kinh nghiệm về cách học, cách xử lý tình huống, cách giải quyết vấn đề của mình nhằm nâng cao khả năng hoạt động nhóm

Trong 5 bước trên, cần lưu ý bước 2, bước 3 và bước 4 yêu cầu học sinh làm việc theo nhóm, còn bước 1 và bước 5 là bước làm việc cá nhân, đòi hỏi mỗi học sinh phải tìm tòi Bước 5 giúp học sinh tự lĩnh hội, tự điều chỉnh tri thức nhận được thông qua quá trình hoạt động nhóm Nó giúp cho kiến thức học sinh lĩnh hội vững chắc hơn

Thông qua quy trình tổ chức dạy học nhóm chúng tôi xin nêu ra sơ đồ các bước tiến hành hoạt động nhóm

Sơ đồ các bước tiến hành hoạt động nhóm

Bước 2:

Chuẩn bị

Bước 3:

Triển khai hoạt động

Bước 4:

Trình bày và đánh giá kết quả

Bước 5:

Tổng kết chung

Giáo viên nêu nhiệm vụ học tập, lập nhóm, dự kiến thời gian hoạt động

Học sinh nhận thức nhiệm vụ học tập, tái hiện tri thức để làm việc

Giáo viên hướng dẫn học sinh tổ chức nhóm, cử thư kí và nhóm trưởng

Học sinh tham gia vào các nhóm được phân

Học sinh nghiên cứu tài liệu, trao đổi thảo luận

Giáo viên theo dõi, quan sát, điều hành, hướng dẫn và gợi ý học sinh thảo luận

Giáo viên hướng dẫn các nhóm báo cáo kết quả

Học sinh đại diện nhóm báo cáo kết quả, tiếp thu

ý kiến và tranh luận

Học sinh tiếp thu kiến chuẩn, rút kinh nghiệm cho bản thân

Giáo viên nhận xét, đánh giá kết quả các nhóm, tổng kết hoạt động

1.2 Cơ sở thực tiễn

Để thực hiện các công văn đổi mới giáo dục của Bộ Giáo dục và Đào tạo, nhằm

hướng học sinh tới việc học tập chủ động, sáng tạo, phát huy tính độc lập, chống lại thói quen học tập thụ động Hiện nay, ở các trường THPT đã áp dụng đổi mới phương pháp dạy học trong đó hình thức tổ chức dạy học nhóm là một những phương pháp dạy học đã được áp dụng

Song, hoạt động nhóm trong dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng đã đáp ứng được yêu cầu dạy và học hiện nay chưa? Những điều rút ra từ lý luận đã giúp chúng tôi tìm hiểu thực tế của việc tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX, lớp 10 (chương trình Chuẩn) ở trường THPT trên địa bàn T.P Đà Nẵng Việc điều tra này nhằm tìm hiểu thực trạng của việc tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học lịch sử của giáo viên và tình hình nhận thức, lĩnh hội kiến thức của học sinh thông qua hình thức tổ chức dạy học nhóm

1.2.1 Về phía học sinh

Chúng tôi xây dựng 10 câu hỏi trắc nghiệm (xem phụ lục 1) để kiểm tra 141 học

sinh lớp 10 ở ba trường THPT trên địa bàn T.P Đà Nẵng: Hòa Vang, Phan Thành Tài, Thái Phiên năm học 2011- 2012 với các mục đích sau:

- Nội dung 1: Tìm hiểu học sinh có nhớ nội dung lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX thông qua việc tổ chức hoạt động nhóm hay không ? (câu 1,3,9,10 phụ lục 1)

- Nội dung 2 : Tìm hiểu học sinh có nhớ sự kiện, hiện tượng qua việc tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học lịch sử hay không ? (câu 5,7,8 phụ lục 1)

- Nội dung 3: Thông qua tìm hiểu học sinh xác định phương pháp của giáo viên có phù hợp với đặc trưng của bộ môn hay không ? (câu 2,4,6 phụ lục 1)

Sau khi điều tra, chúng tôi tiến hành xử lí số liệu bằng phương pháp thống kê toán học và thu được kết quả như sau:

Đa số học sinh cho biết rất hứng thú với hoạt động nhóm trong dạy học lịch sử vì không khí học tập thoải mái, bình đẳng, có cơ hội học hỏi, trao đổi với bạn bè, với giáo viên Tuy nhiên, hiện nay do quan niệm coi nhẹ bộ môn lịch sử cho nên động cơ và mục

đích của học sinh đối với bộ môn này chưa cao Học sinh chưa nắm vững nội dung của lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX thông qua hoạt động nhóm trong dạy học, học sinh chưa hiểu rõ bản chất của hoạt động nhóm, chưa có kỹ năng hoạt động nhóm, học sinh lạm dụng hoạt động nhóm nói chuyện, không tập trung, cũng có khi do tâm lý ỷ lại… nên khi áp dụng vào giảng dạy lịch sử vẫn chưa đạt được hiệu quả

1.2.2 Về phía giáo viên

Chúng tôi xây dựng 9 câu hỏi vừa trắc nghiệm vừa tự luận để thăm dò ý kiến của

12 giáo viên tại ba trường nói trên theo nội dung sau:

- Nội dung 1: Tìm hiểu ý kiến của giáo viên về vai trò, tác động của hoạt động nhóm trong dạy học lịch sử Việt Nam (từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX), lớp 10 (Chương trình chuẩn)

- Nội dung 2: Tìm hiểu thực trạng của việc vận dụng phương pháp dạy học nhóm trong dạy học lịch sử ở các trường THPT hiện nay

- Nội dung 3: Thăm dò ý kiến của giáo viên về nguyên nhân làm cho việc tổ chức dạy học nhóm trong dạy học khóa trình lịch sử Việt Nam (từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX) kém hiệu quả

Qua xử lí các phiếu điều tra, tổng hợp các ý kiến thu được chúng tôi thấy: đa số giáo viên đều cho rằng việc tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học lịch sử là cần thiết, nó tạo điều kiện cho giáo viên phát huy tích cực của học sinh, tạo cơ hội cho các em thể hiện hiểu biết của mình, rèn luyện kĩ năng trình bày ý kiến, kích thích tư duy sáng tạo của học sinh, góp phần nâng cao chất lượng bộ môn Tuy nhiên, tần số tổ chức nhóm trong dạy học lịch sử còn khá khiêm tốn so với các phương pháp dạy học khác nếu có tổ chức thì vẫn còn mang tính hình thức, đồng thời việc vận dụng hoạt động nhóm trong dạy học lịch

sử vẫn chưa đạt hiệu quả cao Bởi một số nguyên nhân như: giáo viên cho rằng thời lượng một tiết học không đủ, cơ sở vật chất không đáp ứng được Mặt khác, đa số giáo viên còn mơ hồ trong nhận thức, lúng túng trong cách thức, biện pháp và qui trình thực hiện nên hiệu quả tổ chức hoạt động nhóm trong dạy lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX chưa cao

Như vậy, qua kết quả điều tra từ giáo viên và học sinh cho thấy rằng: cả giáo viên

và học sinh đều đánh giá cao tầm quan trọng và ý nghĩa tích cực của phương pháp hoạt động nhóm trong dạy học lịch sử ở các trường THPT hiện nay Việc áp dụng hoạt động nhóm trong dạy học lịch sử phù hợp với mục tiêu, yêu cầu của dạy học hiện đại Song, vì một số lí do mà mức độ hứng thú của học sinh về hoạt động nhóm vẫn còn thấp, hiệu quả học tập nhóm chưa cao Chính vì thế, đòi hỏi phải nhanh chóng có một hệ thống các biện pháp tổ chức dạy học theo hoạt động nhóm để giúp giáo viên định hướng và thuận lợi trong việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực vào dạy học lịch sử

CHƯƠNG 2: CÁC HÌNH THỨC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHÓM THƯỜNG ĐƯỢC VẬN DỤNG TRONG DẠY HỌC KHÓA TRÌNH LỊCH SỬ VIỆT NAM (TỪ NGUỒN GỐC ĐẾN GIỮA THẾ KỈ XIX), LỚP 10 (CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN), Ở TRƯỜNG THPT

2.1 Nội dung cơ bản của lịch sử Việt Nam (từ nguyên thủy đến giữa thế kỉ XIX) trong chương trình lịch sử lớp 10 (Chương trình chuẩn) ở trường THPT

Nội dung ở chương trình lịch sử lớp 10 (Chương trình chuẩn), trường THPT bao

gồm ba phần với tổng số 52 tiết theo phân phối chương trình: Phần 1: Lịch sử thế giới thời nguyên thủy, cổ đại và trung đại (18 tiết); phần hai: Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX (18 tiết); phần 3: Lịch sử thế giới cận đại (16 tiết)

Đối với lịch sử Việt Nam gồm có 4 chương, chương I – Việt Nam từ nguyên thủy đến thế kỉ X (4 bài, 4 tiết); chương 2- Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV (4 bài, 4 tiết); chương 3: Việt Nam từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII (4 bài, 4 tiết); chương 4: Việt Nam ở nửa đầu thế kỉ XIX (2 bài, 2 tiết); và một phần sơ kết lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX (2 tiết) Chương trình đã đề cập một cách toàn diện trên tất cả các mặt kinh tế, chính trị, quân sự, văn hóa - giáo dục của nước ta bao gồm những nội dung cơ bản sau:

- Thời nguyên thủy đất nước Việt Nam, các quốc gia cổ đại, các chính sách đô hộ của của các triều đại phong kiến phương Bắc ở nước ta và các cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc của nhân dân ta trong suốt thời kì Bắc thuộc

- Quá trình hình thành và phát triển của nhà nước phong kiến Việt Nam từ thế kỉ X đến nửa đầu thế kỉ XIX với các triều đại phong kiến: Ngô, Đinh- Tiền Lê, Lý, Trần, Hồ, Lê

Sơ, Tây Sơn, Nguyễn

- Công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế qua các triều đại phong kiến mang tính tự chủ thể hiện trên nhiều lĩnh vực: ruộng đất và nông nghiệp, thủ công nghiệp, thương nghiệp

- Những cuộc đấu tranh chống giặc ngoại xâm bảo vệ đất nước của dân tộc ta: chống Tống, chống Mông- Nguyên, chống quân Minh xâm lược, chống Xiêm, chống Thanh, thể hiện tinh thần yêu nước của dân tộc ta

- Xây dựng và phát triển nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc trên các lĩnh vực tư tưởng, tôn giáo, giáo dục, văn học, nghệ thuật, khoa học- kĩ thuật…

- Phần sơ kết lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX gồm những nội dung chính sau:

+ Những nét chính trong quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc ta Nước Việt Nam

có lịch sử dựng nước và giữ nước lâu đời, trải qua nhiều biến động, thăng trầm

+ Truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam thời phong kiến

Phần lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến thế kỉ XIX nêu lên hiện thực lịch sử nước

ta qua mười mấy thế kỉ, được dạy trong vòng 16 tiết, phần sơ kết dạy 2 tiết Trung bình mỗi bài dạy trong 1 tiết Phân phối chương trình như vậy là hợp lý, phù hợp với bố cục từng bài Bởi những kiến thức lịch sử Việt Nam ở giai đoạn này học sinh đã được học đầy đủ ở cấp THCS, các em đã có những hiểu biết, nhận định nhất định về lịch sử dân tộc Hơn nữa, trong phân phối chương trình môn lịch sử được áp dụng (năm học 2011-2012), đã được qui định giảm tải ở một số nội dung, do đó kiến thức lịch sử ở chương trình lớp 10 không đi vào chi tiết những sự kiện, không gây cho học sinh cảm giác nặng

nề về sự kiện nhiều, khó nhớ về ngày tháng năm… mà trên cơ sở những sự kiện đó nâng cao lý thuyết, rút ra những nhận xét, nhận định, tức là giáo dục “lặp lại trên cơ sở không lặp lại”

So với chương trình sách giáo khoa cũ thì chương trình lịch sử của sách giáo khoa mới ở lớp 10 (Chương trình chuẩn) có nhiều điểm mới, tiến bộ, không nặng đề cấp đến những cuộc kháng chiến, các trận đánh như sách giáo khoa cũ mà tập trung lựa chọn những trận đánh tiêu biểu, có tính thiết thực, có ý nghĩa thể hiện được tính giáo dục cho học sinh Đồng thời, cũng đã phản ánh một cách sinh động, đầy đủ, toàn diện mọi mặt của xã hội của dân tộc ta từ kinh tế, chính trị đến văn hóa- giáo dục, từ đời sống vật chất đến đời sống tinh thần Ngoài ra, ngoài những kiến thức cơ bản sách giáo khoa còn có phần chữ nhỏ để bổ sung, tham khảo cho kiến thức cơ bản Bên cạnh đó, có sự kết hợp chặt chẽ, hợp lý giữa kênh chữ và kênh hình Kênh hình của chương trình sách giáo khoa mới có màu đẹp hơn giúp học sinh hứng thú, dễ nhìn hơn ở sách giáo khoa cũ

Nhìn chung, nội dung chương trình lịch sử lớp 10 (Chương trình chuẩn) như vậy là phù hợp với học sinh Qua đó, các em hiểu biết sâu sắc hơn lịch sử dân tộc từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX về các sự kiện, về nhân vật, về mọi mặt của xã hội nước ta lúc bấy giờ Đó là cơ sở, nền tảng vững chắc cho các em tiếp thu kiến thức ở những giai đoạn lịch

- Mục 2: Sự hình

thành và phát triển của Công xã thị tộc

- Mục 3: Sự ra đời

của thuật luyện kim

và nghề nông trồng lúa nước

- Vận dụng hình thức nhóm nhỏ (nhóm thì thầm) Giúp học sinh nắm được thời gian, địa bàn sinh sống, đặc điểm của người tối cổ trên đất nước ta

- Vận dụng hình thức nhóm nhỏ (nhóm thì thầm) Giáo viên cũng có thể vận dụng mô hình nhóm nhiều học sinh (6- 8 học sinh, theo dãy bàn hoặc theo tổ)

+ Học sinh các nhóm sau khi thảo luận, làm rõ nhiệm vụ được giao sẽ nắm được sự hình thành của công xã thị tộc (văn hóa Sơn Vi) và sự phát triển của công xã thị tộc (văn hóa Hòa Bình, “cuộc cách mạng đá mới”

- Giáo viên có thể sử dụng loại hình nhóm nhiều

học sinh (6-8 học sinh, theo dãy bàn hoặc theo tổ)

- Đối với bài này giáo viên có thể tổ chức cho học

sinh hoạt động nhóm tìm hiểu cùng một lúc 3 mục của bài; hoặc giáo viên dạy lần lượt từng mục và qua mỗi mục cho học sinh hoạt động nhóm tìm hiểu

về từng quốc gia:

+ Khi tổ chức cho học sinh hoạt động nhóm tìm hiểu cùng một lúc 3 mục, giáo viên sử dụng mô hình nhóm chuyên sâu (hoạt động nhóm chuyên gia)

+ Nếu dạy lần lượt từng mục, giáo viên lựa chọn một số mô hình nhóm sau: mô hình nhóm nhiều học sinh (6 -8 học sinh, theo dãy bàn hoặc theo tổ), mô hình nhóm bể cá Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh tìm hiểu về từng quốc gia Văn Lang- Âu Lạc, Cham-pa, Phù Nam

+ Qua thảo luận, hoạt động nhóm các em nắm được quá trình hình thành, thời gian, tình hình kinh tế, văn hóa, xã hội của các quốc gia Văn Lang- Âu Lạc, Cham-pa, Phù Nam

- Sử dụng mô hình nhóm kim tự tháp (nhóm “cái phễu”), nhóm nhỏ (nhóm thì thầm) Giáo viên cho học sinh hoạt động nhóm, thảo luận, trao đổi về: những điểm giống và khác nhau trong đời sống kinh

tế, văn hóa, tín ngưỡng của cư dân Văn Lang- Âu Lạc, cư dân Lâm Ấp- Cham-pa và cư dân Phù Nam

tế, văn hóa và xã

hội

- Ở nội dung này giáo viên vận dụng một số mô

hình nhóm sau: nhóm nhỏ, hoạt động trà trộn, nhóm nhiều học sinh (6- 8 học sinh, theo dãy bàn hoặc theo tổ) theo hình thức hoạt động so sánh Các nhóm thảo luận trao đổi với nhau để nắm được: chính sách cai trị của các triều đại phong kiến phương Bắc, giúp các em giải thích được mục đích của các chính sách đó

- Vận dụng mô hình nhóm nhiều học sinh (6-8 học sinh, theo dãy bàn hoặc theo tổ) theo hình thức hoạt động so sánh Học sinh nắm được những chuyển biến về kinh tế, văn hóa, xã hội Việt Nam dưới ảnh hưởng của những chính sách trên

- Vận dụng mô hình nhóm nhiều học sinh (6-8 học

sinh, theo dãy bàn hoặc theo tổ) theo hình thức hoạt động trao đổi

Giáo viên cho học sinh tìm hiểu 4 cuộc khởi nghĩa tiêu biểu: khởi nghĩa Hai Bà Trưng, Lý Bí, Khúc Thừa Dụ, Ngô Quyền, giúp học sinh thấy được nguyên nhân đưa đến khởi nghĩa, những biểu hiện của tính tiêu biểu đó (thành phần lãnh đạo, phạm vị…), sự thắng lợi của các cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng, Lý Bí, Khúc Thừa Dụ, đặc biệt là chiến thắng Bạch Đằng và ý nghĩa lịch sử của chiến thắng này đối với việc kết thúc hoàn toàn thời Bắc thuộc Bài 17: Quá

trình hình

thành và

- Mục I: Bước đầu

xây dựng nhà nước độc lập ở thế kỉ X

- Ở nội dung này, giáo viên có thể hình thức nhóm

nhỏ

- Vận dụng hình thức nhóm bể cá khi giáo viên tổ

chức cho học sinh hoạt động nhóm, tìm hiểu cùng một lúc 3 nội dung của mục II

- Hoặc vận dụng hình thức nhóm nhỏ (nhóm thì thầm) khi giáo viên dạy lần lượt từng mục nhỏ của mục II về: 1 Tổ chức bộ máy nhà nước; 2 Luật pháp và quân đội; 3 Hoạt động đối nội và đối ngoại Bài 18:

- Mục 2: Phát triển thủ công nghiệp

- Mục 3: Mở rộng thương nghiệp

- Sử dụng mô hình hoạt động trà trộn

- Sử dụng mô hình nhóm nhỏ (nhóm thì thầm) Thông qua thảo luận, trao đổi với nhau các em nắm được sự phát triển của thủ công nghiệp gồm có: thủ công nghiệp nhân dân và thủ công nghiệp nhà nước

- Giáo viên có thể vận dụng mô hình nhóm nhỏ (nhóm thì thầm) Khi thảo luận đưa ra kết quả về nhiệm vụ được giao, học sinh sẽ nắm được hoàn cảnh của sự phát triển và những biểu hiện phát triển của thương nghiệp

- Mục II: Các cuộc kháng chiến chống

- Vận dụng mô hình nhóm nhiều học sinh (nhóm

6-8 học sinh, theo dãy bàn hoặc theo tổ) theo hình thức hoạt động trao đổi; mô hình nhóm bể cá

Qua thảo luận, trao đổi cùng nhóm, cả lớp giúp học sinh nắm được tinh thần chiến đấu dũng cảm của nhân dân ta trong hai cuộc kháng chiến chống Tống thời Tiền Lê và thời Lý

- Ở mục này giáo viên vận dụng mô hình nhóm nhiều học sinh (6-8 học sinh, theo dãy bàn hoặc

xâm lược Mông- Nguyên ở thế kỉ XIII

- Mục III: Phong trào đấu tranh chống quân xâm lược Minh và khởi nghĩa Lam Sơn

theo tổ) theo hình thức hoạt động so sánh Giáo viên giao nhiệm vụ cho các nhóm cùng tìm hiểu về: 3 lần kháng chiến chống quân Mông- Nguyên xâm lược của nhân dân ta dưới thời Trần Sau đó, các nhóm tranh luận về đề tài

- Sử dụng mô hình nhóm nhiều học sinh (6-8 học sinh, theo dãy bàn hoặc theo tổ) theo hình thức hoạt động so sánh Giúp học sinh nắm được diễn biến, kết quả, ý nghĩa của khởi nghĩa Lam Sơn Học sinh thấy được sự khác biệt giữa khởi nghĩa Lam Sơn và các cuộc kháng chiến trước đó

- Vận dụng mô hình nhóm nhỏ (nhóm thì thầm)

Giúp các em nắm được tình hình tư tưởng và tôn giáo của nước ta trong các thế kỉ X- XV, giải thích được sự thay đổi vai trò thống trị về tư tưởng của Phật giáo và Nho giáo

- Vận dụng mô hình nhóm chuyên sâu (hoạt động nhóm chuyên gia)

Qua tìm hiểu về các lĩnh vực: giáo dục, văn học, nghệ thuật, khoa học- kĩ thuật giúp học sinh nhận thức được nước ta trải qua các triều đại phong kiến

ở các thế kỉ X- XV, công cuộc xây dựng văn hóa dân tộc được tiến hành đều đặn, nhất quán Đây cũng là giai đoạn hình thành và phát triển của nền văn hóa Đại Việt (còn gọi là văn hóa Thăng Long) Đồng thời, qua đó giáo dục cho học sinh ý thức về nguồn cội, niềm tự hào dân tộc

- Mục 2: Đất nước

bị chia cắt

- Vận dụng mô hình hoạt động trà trộn Qua hoạt động này, học sinh hiểu được vì sao đầu thế kỉ XVI, nhà Lê suy sụp, vì sao Mạc Đăng Dung phế truất vua Lê

- Vận dụng mô hình nhóm bể cá Giáo viên tổ chức cho học sinh hoạt động nhóm, giúp học sinh nắm được nắm được nguyên nhân dẫn đến tình trạng chia cắt nước ta trong các thế kỉ XVI- XVIII, tình hình nước ta lúc này tồn tại song song hai chình quyền ở mỗi miền Qua đó, bồi dưỡng cho học sinh

ý thức xây dựng và bảo vệ thống nhất đất nước, tinh thần dân tộc

- Mục 2: Sự phát triển của thủ công nghiệp

- Mục 3: Sự phát triển của thương nghiệp

- Sử dụng mô hình nhóm nhỏ (nhóm thì thầm) Học

sinh nắm được tình hình nông nghiệp Đàng Trong

và Đàng Ngoài ở các thế kỉ XVI- XVIII, những điểm tích cực và hạn chế của sự phát triển nông nghiệp giai đoạn này

- Vận dụng mô hình nhóm nhỏ (nhóm thì thầm) Cho học sinh thấy được thế mạnh của thủ công nghiệp đương thời, những biểu hiện sự phát triển của thủ công nghiệp Đàng Trong và Đàng Ngoài ở các thế kỉ XVI – XVIII

- Giáo viên vận dụng mô hình nhóm nhỏ (nhóm thì thầm) Thông qua đó, các em nắm được tình hình buôn bán trong nước và và ngoại thương của nước

ta trong giai đoạn này Bài 23:

Phong trào

Mục II Các cuộc kháng chiến ở cuối

- Vận dụng mô hình nhóm Kim tự tháp (nhóm “cái phễu”) Giáo viên tổ chức hoạt động nhóm, giúp

triều Tây Sơn

học sinh nắm được: phong trào nông dân Tây Sơn ngoài nhiệm vụ đánh đổ các tập đoàn phong kiến đang thống trị để xóa bỏ tình trạng chia cắt đất nước Còn thực hiện nhiệm vụ chống giặc ngoại xâm để bảo vệ nền độc lập Qua đó, giáo dục cho học sinh lòng yêu nước, đấu tranh cho sự nghiệp bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ của đất nước, niềm tự hào

về tinh thần đấu tranh của người nông dân Việt Nam

- Mục 3: Nghệ thuật

và khoa học- kĩ thuật

- Vận dụng mô hình nhóm nhỏ (nhóm thì thầm)

Giúp học sinh nắm được nét chính của tình hình tư tưởng, tôn giáo ở nước ta trong thời kì này, Nho giáo suy thoái, sự du nhập của đạo Thiên Chúa

- Vận dụng mô hình nhóm nhiều học sinh (6-8 học sinh, theo dãy bàn hoặc theo tổ) dưới hình thức hoạt động trao đổi Qua thảo luận, trao đổi các em hiểu biết về tình hình giáo dục Đàng Trong, Đàng Ngoài, thời Quang Trung; sự phát triển của văn học chữ Nôm và văn học dân gian

- Vận dụng hình thức nhóm chuyên sâu, nhóm bể

cá Học sinh hoạt động nhóm tìm hiểu các thành tựu khoa học- kĩ thuật trong các thế kỉ XVI – XVIII, những ưu điểm và hạn chế của nó

Bài 25: Tình

hình chính

- Mục 1: Xây dựng

và củng cố bộ máy

- Vận dụng mô hình nhóm Kim tự tháp (nhóm “cái

phễu”) Thông qua thảo luận, tranh luận học sinh sẽ

- Mục 3: Tình hình văn hóa – giáo dục

nắm được bộ máy chính quyền nhà Nguyễn, đặc biệt là ý nghĩa cuộc cải cách của vua Minh Mạng, các em biết được tình hình luật pháp, quân đội, bộ máy quan lại, ngoại giao dưới triều Nguyễn

- Vận dụng mô hình nhóm chuyên sâu, giáo viên tổ chức hoạt động nhóm giúp học sinh nắm được những nét chính về tình hình văn hóa- giáo dục ở nước ta nửa đầu thế kỉ XIX, giúp học sinh nhận thức đúng những điểm hạn chế và cả những điểm đóng góp của vương triều Nguyễn

- Mục 2: Phong trào đấu tranh của nhân dân và binh lính

- Mục 3: Đấu tranh của các dân tộc ít người Củng cố bài học:

Nêu đặc điểm của phong trào đấu tranh chống phong

- Với nội dung này, giáo viên sử dụng hình thức

nhóm chuyên sâu Giúp học sinh nắm được tình hình xã hội nước ta ở nửa đầu thế kỉ XIX, nguyên nhân gây nên tình trạng khổ cực của nhân dân đầu thời Nguyễn

- Giáo viên vận dụng hình thức nhóm nhiều học

sinh (6-8 học sinh, theo dãy bàn hoặc theo tổ) Qua thảo luận với nhóm, lớp các em sẽ nắm được các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu của nông dân (Phan Bá Vành, Cao Bá Quát); binh lính (Lê Văn Khôi); đặc điểm cuộc đấu tranh của nông dân thời Nguyễn

- Sử dụng hình thức nhóm nhỏ (nhóm thì thầm)

- Vận dụng mô hình nhóm nhiều học sinh (6-8 học sinh, theo dãy bàn hoặc theo tổ) theo hình thức hoạt động so sánh Giáo viên tổ chức hoạt động nhóm nhằm giúp các em có tư duy khái quát vấn đề, tổng