Thực trạng và giải pháp khai thác giá trị của các bảo tàng ở thành phố Huế vào việc phát triển du lịch.

[15:6] Ở phạm vi nhỏ hơn, mỗi quốc gia tùy thuộc quan niệm và góc độ tiếp cận của mình cũng đưa ra những định nghĩa khác nhau: Theo định nghĩa của Liên hiệp hội Bảo tàng Anh: “Bảo tàng

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA LỊCH SỬ

Đề tài:

THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP KHAI THÁC GIÁ TRỊ CỦA CÁC BẢO TÀNG Ở THÀNH PHỐ HUẾ

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan rằng đề tài này là do chính tôi thực hiện, các số liệu thu thập và kết quả phân tích trong đề tài là trung thực, đề tài không trùng với bất kỳ đề tài nghiên cứu khoa học nào

Ngày 15 tháng 5 năm 2012

Sinh viên thực hiện

Đỗ Hoàng Tố Uyên

Các cơ quan Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế, Bảo tàng Hồ Chí Minh Thừa Thiên Huế, Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế, Bảo tàng Lịch sử và Cách mạng Thừa Thiên Huế đã giúp đỡ tôi trong quá trình tiến hành nghiên cứu và thu thập tư liệu

Đặc biệt, xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Lưu Trang đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận

Cuối cùng, xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã luôn bên cạnh, thăm hỏi, động viên, giúp đỡ và ủng hộ tôi

Trân trọng!

Đà Nẵng, ngày 15 tháng 05 năm 2012

Người thực hiện

Đỗ Hoàng Tố Uyên

2011)……… 50

Biểu đồ 2.2.4.c Cơ cấu khách du lịch nội địa và quốc tế của Bảo tàng Cổ vật Cung Đình Huế (2005 – 2011)……… ………… 54 Biểu đồ 2.2.5 Sự tăng trưởng doanh thu của Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế………… 55

BẢNG BIỂU

Bảng 2.2.2.a Đội ngũ quản lý của các bảo tàng trên địa bàn thành phố Huế………42 Bảng 2.2.2.b Đội ngũ lao động của các bảo tàng trên địa bàn thành phố Huế………… 43 Bảng 2.2.4 Thống kê số lượng khách đến Bảo tàng Lịch sử và Cách mạng Thừa Thiên Huế (2005 – 2011)……… 50

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Lịch sử mỗi quốc gia dân tộc trên thế giới đều trải qua quá trình hình thành và phát triển rất lâu dài Trong quá trình phát triển đó, mỗi quốc gia đã để lại cho nhân loại nhiều giá trị vật chất và tinh thần mang bản sắc văn hóa riêng biệt, độc đáo góp phần vào kho tàng văn hóa chung của thế giới Xuất phát từ nhu cầu bảo tồn và gìn giữ những giá trị lịch sử văn hóa ấy, nhiều bảo tàng trên khắp thế giới đã ra đời và tồn tại ở hầu hết các quốc gia Bảo tàng chính là nơi lưu giữ những tinh hoa văn hóa, những giá trị lịch sử tiêu biểu nhất của một dân tộc và có vai trò không nhỏ đối với đời sống xã hội Ngày nay, trong thời đại kinh tế phát triển không ngừng, bảo tàng không chỉ có giá trị về mặt xã hội

mà còn có giá trị to lớn trong phát triển du lịch Bảo tàng là một trong những nơi thú vị nhất để du khách tham quan, chiêm ngưỡng Ghé thăm các bảo tàng, du khách sẽ có cơ hội hiểu thêm về các nền văn hóa, văn minh phong phú và đa dạng trên khắp thế giới từ thời tiền sử, cổ đại cho tới xã hội hiện đại

Thực tế hiện nay trên thế giới cho thấy việc khai thác các giá trị của bảo tàng vào phát triển du lịch mang lại những hiệu quả kinh tế vô cùng to lớn Nhiều bảo tàng đã trở thành những điểm du lịch nổi tiếng thu hút đông đảo khách du lịch như Bảo tàng Louvre, Bảo tàng Vatican - Italia, Bảo tàng Metropolitan - New York, Bảo tàng Tate Modern - London, Anh Trong đó, Louvre là một trong những viện bảo tàng thu hút nhiều khách

du lịch nhất Năm 2008, Louvre đón 8,5 triệu lượt khách, đạt 72,74 triệu Euro, trong đó hơn 40 triệu từ tiền vé, giữ vị trí địa điểm thu phí được viếng thăm nhiều nhất Paris, đồng thời cũng là bảo tàng thu hút nhất trên thế giới

Ở Việt Nam, thời gian gần đây, các bảo tàng cũng đã bước đầu thu hút được nhiều khách du lịch tham quan, tìm hiểu văn hóa, lịch sử, điển hình là Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh ở Thành Phố Hồ Chí Minh, Bảo tàng Dân tộc học ở Hà Nội, Bảo tàng Điêu khắc Champa ở Đà Nẵng, Bảo tàng Lịch sử Việt Nam Riêng Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam năm 2010 đã đón 400.000 khách, trong đó có 154.000 khách du lịch quốc tế Đặc biệt, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh trong 35 năm hoạt động đã đón tiếp trên 15 triệu lượt khách tham quan trong và ngoài nước Hiện nay với khoảng 500.000 lượt khách tham

quan mỗi năm, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh là một trong những địa chỉ văn hóa du lịch có sức thu hút cao, được sự tín nhiệm của công chúng trong và ngoài nước

Như vậy, không chỉ trên phạm vi thế giới mà ngay cả ở Việt Nam, bảo tàng đã và đang là một điểm đến du lịch hấp dẫn mang lại lợi nhuận cao cho nền kinh tế Tuy nhiên, nhìn chung thời gian qua, trên phạm vi cả nước, việc khai thác nguồn “tài nguyên” du lịch này chưa đạt hiệu quả như mong muốn Ngoại trừ một số bảo tàng nổi tiếng như Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, Bảo tàng Dân tộc học, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh là những bảo tàng luôn dẫn đầu về lượng khách tham quan, còn lại đa phần các bảo tàng đều trong tình trạng ít khách

Trải dài theo con đường lịch sử và văn hóa của đất nước, Thừa Thiên Huế là một vùng đất nằm ở vùng duyên hải Bắc miền Trung Với vị trí chiến lược đặc biệt vùng đất này đã từng là “phên dậu thứ tư về phương Nam” của Đại Việt, nơi “đô hội lớn của một phương” Nơi đây từng là thủ phủ của xứ Đàng Trong, kinh đô của nước Đại Việt thời Quang Trung - Nguyễn Huệ Những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, Huế là trung tâm chính trị, văn hóa quan trọng của đất nước Với vị trí kinh đô, Huế là nơi hội tụ những nhân tài và tinh hoa văn hóa bốn phương Nơi đây luôn giữ một vị thế chiến lược, đóng vai trò nối giữ hai miền Nam – Bắc Những yếu tố đó tạo cho Thừa Thiên Huế truyền thống rất tiêu biểu, rất đáng tự hào về văn hoá, về truyền thống cách mạng oanh liệt trong quá trình xây dựng và bảo vệ quê hương

Hiện nay, ở trung tâm thành phố Huế có ba bảo tàng tiêu biểu lưu giữ những nét đẹp truyền thống lịch sử - văn hóa của mảnh đất và con người nơi đây Đầu tiên phải kể đến là Bảo tàng Hồ Chí Minh Thừa Thiên Huế - một nhánh của hệ thống bảo tàng Hồ Chí Minh trên khắp cả nước, được biết đến như một kho tư liệu ghi lại dấu ấn sâu đậm về Bác trong khoảng thời gian 10 năm Bác cùng gia đình đến Huế sinh sống và học tập Bảo tàng

đã có một nhà trưng bày phong phú về nội dung, đẹp về mỹ thuật và quy mô về cơ sở vật chất, cùng một hệ thống gần 20 địa điểm di tích lưu niệm về Người

Thứ hai là Bảo tàng Mỹ thuật cung đình Huế, hiện đã được đổi tên thành Bảo tàng

Cổ vật cung đình Huế vào năm 2007 Nơi đây trưng bày các hiện vật, tác phẩm nghệ thuật, đồ dùng sinh hoạt của hoàng gia triều Nguyễn và các hiện vật điêu khắc đá thuộc

văn hóa Chămpa, tặng phẩm từ các nước như đồ đồng, đồ sứ, kim loại quý, pha lê, ngà… Các hiện vật trên đa số đều là cổ vật gốc

Và đặc biệt nhất chính là Bảo tàng Lịch sử và Cách mạng Thừa Thiên Huế Bảo tàng này hiện đang lưu trữ các hiện vật về thời kỳ tiền, sơ sử, lịch sử và văn hóa các dân tộc của tỉnh Đồng thời, bảo tàng còn là nơi lưu giữ dấu ấn về sự nghiệp xây dựng và bảo

vệ quê hương của những người con xứ Huế trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước

từ 1954 - 1975

Bên cạnh ba bảo tàng trực thuộc tỉnh nói trên, thành phố còn có Bảo tàng Văn hóa Dân gian Huế, dù đã được thành lập từ năm 1989 và hiện có hơn 5.000 hiện vật sưu tầm được nhưng đến nay bảo tàng này vẫn chưa có trụ sở chính thức

Có thể nói với những bảo tàng kể trên, thành phố Huế đang có những tiềm năng lớn để phát triển du lịch Tuy nhiên, việc sử dụng giá trị của các bảo tàng vào phát triển

du lịch vẫn chưa đạt hiệu quả Vì vậy, việc nghiên cứu để tìm ra giải pháp nhằm giải

quyết vấn đề này là rất cần thiết Xuất phát từ thực tế đó, tôi đã chọn đề tài “Thực trạng

và giải pháp khai thác giá trị của các bảo tàng ở thành phố Huế vào việc phát triển du lịch” làm khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Việt Nam học

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trên thế giới, việc đưa bảo tàng vào phát triển du lịch hiện nay đã không còn quá mới mẻ Loại hình du lịch này đem lại nguồn lợi nhuận rất lớn và tạo nên nhiều công ăn việc làm cho người dân, đồng thời là nhịp cầu giao lưu văn hóa giữa các quốc gia Năm

2009, Tổ chức bảo tàng quốc tế (ICOM) đã chọn “Bảo tàng và du lịch” làm chủ đề cho Ngày quốc tế bảo tàng Điều này đã góp phần khẳng định vai trò của các bảo tàng trong hoạt động phát triển du lịch Bảo tàng đang dần trở thành điểm đến thu hút ngày càng nhiều du khách trên thế giới

Ở Việt Nam loại hình du lịch tại các bảo tàng cũng đã bước đầu được chú trọng phát triển Tuy nhiên, việc nghiên cứu vấn đề này ở nước ta vẫn còn khá mới và chưa được quan tâm đúng mức Vì vậy mặc dù đã phát triển hoạt động này được một thời gian

khá dài nhưng các công trình nghiên cứu về vấn đề này vẫn rất hạn chế Có thể kể đến một số công trình và bài viết tiêu biểu như:

“Một số giải pháp nhằm nâng cao, hoàn thiện chiến lược marketing của Bảo tàng

Dân tộc học Việt Nam” của Bùi Ngọc Quang Đề tài nêu lên thực trạng khách du lịch tại

Bảo tàng Dân tộc học, đồng thời đánh giá hoạt động marketing của bảo tàng và đưa ra những giải pháp hoàn thiện chiến lược marketing Đây là một trong số ít công trình nghiên cứu phần nào đề cập đến hoạt động du lịch ở bảo tàng

Bài viết “Chuyên nghiệp hóa hoạt động du lịch tại bảo tàng” - được đăng trên trang Web của Báo Lao động điện tử năm 2008 Từ việc phân tích những mặt yếu kém của các bảo tàng ở nước ta hiện nay, bài viết đưa ra những giải pháp cụ thể, trong đó tác giả đề xuất việc tăng cường tính chuyên nghiệp trong hoạt động của các bảo tàng cũng như tính chuyên nghiệp trong hoạt động giữa bảo tàng với các doanh nghiệp du lịch và cơ quan quản lý nhà nước Đây là một giải pháp khá thiết thực và có ý nghĩa tích cực đối với việc phát triển hoạt động du lịch tại các bảo tàng Việt Nam

Bài báo của Thái Hà đăng trên Website báo Hà Nội mới năm 2009: “Phát triển bảo tàng, di tích kết hợp với du lịch: Có thực mới vực được đạo!” Tuy chỉ giới hạn là một bài báo nhưng tác giả đã khái quát được chính xác thực trạng khai thác du lịch tại các bảo tàng Việt Nam hiện nay Từ đó, tác giả đưa ra một số giải pháp chung nhất đóng vai trò là

“chìa khóa” bước đầu đưa hoạt động du lịch xích lại gần hơn với hoạt động tại các bảo tàng

Cùng năm 2009, “Phát triển du lịch gắn với bảo tàng, di tích và lễ hội” - bài viết

của Xuân Toản trên trang Web báo điện tử tỉnh Gia Lai cũng đề cập đến vấn đề khai thác giá trị bảo tàng vào phát triển du lịch Bài báo đặc biệt nhấn mạnh tiềm năng du lịch tại các bảo tàng của tỉnh, khẳng định với tiềm năng đó, Gia Lai thực sự có thế mạnh trong loại hình du lịch văn hóa Tuy nhiên, tác giả cũng nêu lên thực trạng cơ sở vật chất và nhân lực ở đây chưa tương xứng với tiềm năng hiện có và đề xuất các giải pháp khắc phục những hạn chế kể trên

Bài viết của tác giả Xuân Lộc: “Gắn kết bảo tàng và phát triển du lịch: Thiếu tiếng

nói chung” đăng trên Website của Bảo tàng Lịch sử Việt Nam tháng 9 năm 2011 vừa qua

đã thực sự đi sâu tìm hiểu những nguyên nhân hạn chế phát triển du lịch tại các bảo tàng Việt Nam Với bài viết này, tác giả đã nêu được nguyên nhân cốt yếu của tình trạng này,

đó là sự thiếu hợp tác giữa các doanh nghiệp du lịch và bảo tàng mà nguyên nhân sâu xa chính là những hạn chế về cơ sở vật chất và nhân lực còn tồn tại ở các bảo tàng hiện nay

Ngoài ra, nghiên cứu vấn đề du lịch và bảo tàng còn có Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Đình Thuật, khoa Lịch Sử, trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng với đề tài “Thực trạng và giải pháp khai thác giá trị của các bảo tàng ở Đà Nẵng vào việc phát triển du lịch” Đề tài đã đi sâu đánh giá tiềm năng và thực trạng phát triển du lịch của các bảo tàng Đà Nẵng và từ đó đề xuất các biện pháp nhằm khai thác tốt hơn những giá trị lịch sử - văn hóa tại các địa điểm này

Riêng về hoạt động du lịch tại các bảo tàng ở thành phố Huế, mặc dù đã và đang

có những bước phát triển đáng kể nhưng hiện nay chưa có đề tài nào nghiên cứu hoạt động khai thác giá trị các bảo tàng này vào phát triển du lịch Như vậy, việc nghiên cứu thực trạng du lịch các bảo tàng ở thành phố Huế sẽ đem lại cái nhìn cụ thể hơn về hoạt động gắn kết giữa du lịch và bảo tàng nơi đây, đồng thời góp phần đưa ra những giải pháp đúng đắn cho việc phát triển các bảo tàng trong thời gian sắp tới

3 Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu đề tài nhằm đem lại một kiến thức khoa học, chính xác, đầy

đủ về tiềm năng và thực trạng phát triển du lịch của các bảo tàng ở thành phố Huế, từ đó đưa ra những giải pháp nhằm khai thác tốt hơn giá trị của các bảo tàng để mang lại hiệu quả kinh tế cao và thúc đẩy ngành du lịch Huế phát triển hơn nữa

3.2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu tiềm năng phát triển du lịch tại các bảo tàng ở thành phố Huế và thực trạng khai thác giá trị của các bảo tàng vào việc phát triển du lịch, qua đó đưa ra những giải pháp thúc đẩy hoạt động du lịch tại các bảo tàng

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Phạm vi không gian: Đề tài giới hạn trong phạm vi thành phố Huế mà chủ yếu là các bảo tàng: Bảo tàng Hồ Chí Minh Thừa Thiên Huế, Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế, Bảo tàng Lịch sử và Cách mạng Thừa Thiên Huế Bên cạnh đó, đề tài còn kết hợp nghiên cứu các doanh nghiệp du lịch

+ Phạm vi thời gian: Đề tài nghiên cứu tiềm năng, thực trạng phát triển du lịch tại các bảo tàng ở thành phố Huế từ năm 2005 – 2011

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp logic – Phương pháp lịch sử

- Phương pháp khai thác tư liệu thành văn

- Phương pháp điền dã

- Phương pháp liên ngành

- Phương pháp so sánh, đối chiếu

- Phương pháp chuyên gia

5 Nguồn tư liệu

Đề tài này sử dụng nhiều nguồn tư liệu từ sách, báo, tạp chí, ấn phẩm, thông tin từ internet… và một số tư liệu thu thập trong quá trình điền dã, khảo sát thực tế

6 Đóng góp của đề tài

Đề tài góp phần đánh giá tiềm năng và thực trạng phát triển du lịch tại các bảo tàng

ở thành phố Huế Đề tài cũng đưa ra các giải pháp nhằm khai thác tốt hơn giá trị của các bảo tàng Huế vào phát triển du lịch Thông qua đề tài, các nhà quản lý, các doanh nghiệp

du lịch có cái nhìn chính xác hơn về hoạt động du lịch tại các bảo tàng ở thành phố Huế,

về các cơ hội cũng như thách thức đối với việc phát triển du lịch tại các bảo tàng này Qua nhận thức đầy đủ như vậy, các nhà quản lý, các lãnh đạo doanh nghiệp sẽ đưa ra được những chính sách phát triển du lịch hợp lý và mang lại lợi ích kinh tế to lớn cho thành phố

7 Bố cục đề tài

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương 2: Thực trạng khai thác các giá trị của bảo tàng vào việc phát triển du lịch tại thành phố Huế

Chương 3: Giải pháp khai thác giá trị của các bảo tàng ở thành phố Huế vào phát triển du lịch

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Khái niệm bảo tàng

Bảo tàng có nguồn gốc lịch sử rất lâu đời, ngay từ thời cổ đại, ở Hy Lạp đã xuất hiện những hình thức sơ khai của bảo tàng Trải qua quá trình phát triển, các bảo tàng ngày càng nhiều về số lượng và đa dạng về loại hình Thuật ngữ “bảo tàng” cũng được sử dụng và đưa vào từ điển bách khoa của nhiều nước trên thế giới

Bảo tàng là gì? Đến nay có nhiều định nghĩa để trả lời câu hỏi trên

Theo định nghĩa mới nhất của ICOM - Hội đồng bảo tàng thế giới (được thông qua

tại Stavanger 1995) thì: “Bảo tàng là một thiết chế phi vụ lợi hoạt động lâu dài phục vụ

cho xã hội và sự phát triển của xã hội, mở cửa cho công chúng đến xem, có chức năng sưu tầm, bảo quản, nghiên cứu, tuyên truyền và trưng bày các bằng chứng vật chất về con người và môi trường sống của con người vì mục đích nghiên cứu, giáo dục và thưởng thức” [19]

Các nước Đông Âu lại cho rằng: “Bảo tàng là cơ quan nghiên cứu, giáo dục, tiến

hành nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản, trưng bày những tài liệu hiện vật gốc tiêu biểu của lịch sử, tự nhiên và xã hội, phù hợp với nội dung và loại hình bảo tàng Bảo tàng dành để phục vụ cho công chúng vì những mục đích nghiên cứu và sưu tầm” [15:6]

Ở phạm vi nhỏ hơn, mỗi quốc gia tùy thuộc quan niệm và góc độ tiếp cận của mình cũng đưa ra những định nghĩa khác nhau:

Theo định nghĩa của Liên hiệp hội Bảo tàng Anh: “Bảo tàng là một cơ quan thu

nhận, lập hồ sơ (tư liệu), trưng bày và giới thiệu những bằng chứng vật chất và những thông tin đi kèm với nó vì lợi ích của xã hội”.[13:18]

Định nghĩa của Hiệp hội các Bảo tàng Mỹ: “Bảo tàng là một cơ quan được thành

lập hợp thức hoạt động lâu dài và không lợi nhuận, không chỉ nhằm mục đích thực hiện các trưng bày đương đại, được miễn thuế thu nhập quốc gia và liên bang, mở cửa đón

công chúng và hoạt động theo hướng quan tâm của công chúng Có mục đích bảo quản

và bảo tồn, nghiên cứu, giới thiệu, tập hợp và trưng bày có hướng dẫn phục vụ cho nhu cầu thưởng thức của người xem Những hiện vật trưng bày phải có giá trị văn hóa giáo dục, bao gồm những tác phẩm nghệ thuật, những công trình khoa học (cả hiện vật sống

và những vật vô tri, vô giác), những hiện vật lịch sử và hiện vật khoa học ứng dụng Do vậy các bảo tàng sẽ bao gồm cả những khu vườn thực vật, những sở thú, những khu thủy sinh, các cung cấp thiên văn hay lịch sử xã hội đáp ứng được những yêu cầu mà đưa ra ở trên” [13:19]

Pháp định nghĩa rằng: “Bảo tàng là một cơ quan thông tin đa chức năng, trong đó

chức năng thông tin là quan trọng nhất, ngoài ra còn có chức năng giáo dục và chức năng giải trí” [15:6]

Trong Luật Di sản văn hoá của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, bảo

tàng được định nghĩa “là nơi bảo quản và trưng bày các sưu tập về lịch sử tự nhiên và xã

hội nhằm phục vụ nhu cầu nghiên cứu, giáo dục, tham quan và hưởng thụ văn hoá của nhân dân” [19]

Nhìn chung, những định nghĩa về bảo tàng hiện nay rất phong phú, đa dạng Từ những định nghĩa trên, có thể tạm rút ra một số nhận xét chung về bảo tàng như sau:

Thứ nhất, bảo tàng là một thiết chế văn hóa, một cơ cấu “phi danh lợi”, nghĩa là không lấy doanh lợi làm mục đích của cơ quan

Thứ hai, bảo tàng ra đời lấy tôn chỉ mục đích là vì sự phát triển của xã hội mà phục

vụ Điều kiện để một bảo tàng ra đời là: Có sưu tập hiện vật; có trưng bày và bảo quản; có người am hiểu phù hợp với hoạt động của bảo tàng

Thứ ba, bảo tàng có chức năng nghiên cứu khoa học, bảo tồn các di sản văn hóa và phát huy giá trị của chúng Để thực hiện những chức năng trên, bảo tàng có nhiệm vụ:

+ Sưu tầm, kiểm kê, bảo quản, trưng bày các sưu tập

+ Nghiên cứu khoa học về di sản văn hóa

+ Tổ chức phát huy giá trị của di sản văn hóa phục vụ lợi ích của toàn xã hội

+ Thực hiên hợp tác quốc tế theo quy định của pháp luật

+ Xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên môn, nghiệp vụ

+ Quản lý cơ sở vật chất và trang bị kỹ thuật

1.1.2 Lịch sử phát triển bảo tàng trên thế giới

Ngày nay, bảo tàng là một thiết chế văn hóa quan trọng ở hầu hết các quốc gia trên thế giới Để có được sự phát triển như hiện nay, các bảo tàng đã trải qua một quá trình lịch sử khá lâu dài Ngay từ thời cổ đại, tuy chưa có khái niệm đầy đủ về bảo tàng nhưng

ở Hy lạp và La Mã cũng đã xuất hiện những hình thức đầu tiên của bảo tàng Cụ thể, những tư liệu lịch sử văn hoá cổ đại đã ghi nhận từ thế kỷ II trước công nguyên ở Hy Lạp (ngày nay là thành phố A-lếch-xăng-đờ-ri ở Ai cập) đã có bảo tàng mang tên A-lếch-xăng-đờ-ri do Maplolimce Philadenphe xây dựng Bảo tàng này khá nổi tiếng thời bấy giờ Nơi đây không chỉ lưu giữ phần lớn các bản chép tay, các bút tích quý bằng giấy, mà còn là một trung tâm nghiên cứu khoa học với những cơ quan phụ trợ như: Phòng giải phẫu, vườn thực vật, động vật… Cũng vào khoảng cuối thế kỷ II TCN, sau cuộc hành quân vào đất Hy Lạp ở Tiểu Á, viên tướng Lu - Cun đã chở về Rôma rất nhiều tượng và tác phẩm nghệ thuật và ông đã cho xây dựng một bảo tàng để trưng bày Như vậy, việc thu thập các hiện vật, tác phẩm nghệ thuật, báu vật quý ở thời kỳ cổ đại đã bước đầu hình thành nên bảo tàng

Sang thời kỳ Trung cổ, toàn bộ châu Âu như bị bao trùm bởi một bóng đen kìm hãm sự phát triển về nhiều mặt Thời kỳ này chỉ còn thấy hiện tượng thu thập các báu vật của nhà thờ và vua chúa phong kiến Tuy nhiên bước sang thời kỳ Phục Hưng, từ thế kỷ

XV - XVIII thì thế giới đã thực sự thay đổi, đây là thời kỳ hồi sinh của văn hoá và khoa học Thời gian này đã xuất hiện nhiều nhà sưu tầm là các nhà bác học, nhân văn, lịch sử…và nhiều bảo tàng được hình thành ở Nga, Ý, Pháp, Mỹ… Đặc biệt là những phát kiến địa lý sang phương Đông và châu Mỹ càng tạo điều kiện cho sự phát triển của các ngành khoa học và bảo tàng Các bảo tàng đã phát triển hơn về thể loại cũng như số lượng Ngoài những bảo tàng về lịch sử tự nhiên, lịch sử xã hội, mỹ thuật thì các bảo tàng như khoáng sản, thực vật, động vật, dân tộc học… đã lần lượt ra đời

Theo những tài liệu nghiên cứu thì: “Vào những năm 70 của thế kỷ XX thì thế giới

đã có trên 20.000 bảo tàng, trong đó một nửa thuộc về Châu Âu, còn lại ở Châu Mỹ và các nước khác Thuật ngữ phương Đông và phương Tây về bảo tàng tuy có khác nhau, song từ khi ra đời đến nay bảo tàng vẫn có những dấu hiệu chung không hề thay đổi, như những hằng số bất biến đó là việc sưu tầm và gìn giữ hiện vật gốc Trước sự ra đời và phát triển mạnh mẽ của các bảo tàng trên thế giới, năm 1946, Hội đồng bảo tàng quốc tế (International Council of Museums) gọi tắt là ICOM đã ra đời theo sáng kiến của ngài Chauncey J.Hanlinn - Chủ tịch Hiệp hội các bảo tàng Mỹ

ICOM có trụ sở đặt tại thành phố Paris (Pháp), là tổ chức phi chính phủ quốc tế của các bảo tàng và cán bộ bảo tàng chuyên nghiệp nhằm thúc đẩy mối quan tâm đến khoa học bảo tàng và những vấn đề khác liên quan đến công tác quản lý và hoạt động bảo tàng ICOM cũng là cơ quan tư vấn của UNESCO và giúp đỡ thực hiện các chương trình về bảo tàng của tổ chức Khoa học, Giáo dục và Văn hóa thuộc Liên hợp quốc”

[18:10]

Hiện nay, ICOM có trên 26.000 thành viên tổ chức và cá nhân tham gia tại 139 quốc gia, các thành viên tham gia hoạt động tại 112 Uỷ ban quốc gia và 30 Ủy ban Quốc

tế ICOM có liên minh với 07 tổ chức khu vực và quan hệ liên kết với 17 tổ chức quốc tế

Hội nghị ICOM lần thứ 12 họp vào tháng 5 năm 1977 tại thành phố Lê-nin-grát của Liên Xô (trước đây) nay là thành phố Xanh Pe-téc-bua Liên bang Nga đã quyết định lấy ngày 18/5 hằng năm là “Ngày Quốc tế Bảo tàng” (International Museum Day) Và để hoạt động của bảo tàng ngày càng được cụ thể hoá, đạt hiệu quả cao, từ năm 1992 ICOM quyết định chọn một chủ đề cụ thể cho Ngày Quốc tế Bảo tàng Chúng ta có thể biết đến như vào năm 1992 Ngày Quốc tế bảo tàng có chủ đề “Bảo tàng và Môi trường”,… năm

2006 “Bảo tàng và thế hệ trẻ”, năm 2007 “Bảo tàng và Di sản Universal”, năm 2008 “Bảo tàng như là đại lý của xã hội thay đổi và phát triển” và năm 2009 Ngày quốc tế Bảo tàng

có chủ đề “Bảo tàng và Du lịch”

Sự ra đời của Hội đồng bảo tàng quốc tế đã giúp cho các bảo tàng cũng như những người làm công tác bảo tàng trên thế giới có điều kiện trao đổi và hợp tác nghề nghiệp;

phổ biến kiến thức và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tàng; đào tạo cán bộ; bảo tồn

di sản và đấu tranh chống buôn bán trái phép tài sản văn hoá…

Theo thống kê của tổ chức Văn hóa Khoa học và Giáo dục của Liên Hiệp Quốc (UNESCO) Và theo một số tác giả khác, tính đến năm 2001, trên thế giới có khoảng 49.000 bảo tàng, trong đó Châu Âu có khoảng 6.000 bảo tàng Ở nhiều nước phát triển, các thành phố có khoảng 20 vạn dân đều có bảo tàng “Các quốc gia mới thành lập, các công sở, ngân hàng, nhà máy, tổ chức xã hội, thậm chí đến cá nhân cũng nảy sinh ý muốn khẳng định mình, hoặc cụ thể hóa một cố gắng, một sự tiến bộ bằng một nhà bảo tàng”

Vì thế, đến nay không những số lượng bảo tàng được tăng lên mà các loại hình, kiểu loại cũng rất phong phú Chỉ trong vòng 20 năm trở lại đây, số lượng các bảo tàng trên thế giới đã tăng gấp đôi, từ 30.000 lên đến 60.000 bảo tàng Trên thế giới có nhiều bảo tàng nổi tiếng như Bảo tàng Luvrơ, Bảo tàng Ec mitajơ (Nga, 1764), Bảo tàng Nghệ thuật Châu Âu (Mĩ, 1876), Bảo tàng Lịch sử tự nhiên (Pháp, 1872), Bảo tàng Nhiệt đới (Hà Lan, 1865)…

1.1.3 Hệ thống các bảo tàng ở Việt Nam

Bảo tàng luôn luôn giữ một vị trí quan trọng trong việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa của quốc gia Tuy ra đời muộn hơn so với các bảo tàng trên thế giới, song ở Việt Nam, các bảo tàng cũng đã bước đầu đáp ứng được công tác bảo quản và giới thiệu những giá trị văn hóa của dân tộc đến quần chúng cùng đông đảo bạn bè trong và ngoài nước Từ ngày tiếp xúc với văn hóa phương Tây, khái niệm bảo tàng đã bắt đầu được du nhập và ở Việt Nam, đã ra đời một số thiết chế tương ứng với khái niệm này Bảo tàng Nghệ thuật Phương thành lập năm 1910 là bảo tàng đầu tiên của Việt Nam Tiếp đó, trước cách mạng Tháng Tám, Thực dân Pháp có xây dựng Ở Việt Nam một số bảo tàng, cụ thể là:

- Bảo tàng Động vật thành lập năm 1928 ở Hà Nội

* Ở miền Trung:

- Bảo tàng Khải Định năm 1923 ở Huế (nay là Bảo tàng Mỹ thuật Cung đình Huế)

- Bảo tàng H’Parmentier xây dựng năm 1915, mở rộng năm 1936, khánh thành

năm 1939 ở Đà Nẵng (nay là Bảo tàng Nghệ thuật điêu khắc Chăm)

* Ở miền Nam:

- Bảo tàng Hải dương học thành lập năm 1923 ở Nha Trang (nay là Bảo tàng sinh

vật biển)

- Bảo tàng Blanchard de la Brosse thành lập năm 1929 ở Sài Gòn (nay là Bảo tàng

Lịch sử Việt Nam – Thành phố Hồ Chí Minh)

Các bảo tàng này đã lưu giữ và giới thiệu nhiều hiện vật lịch sử, văn hóa, mẫu tự

nhiên của Việt Nam và đã cung cấp cho các học giả phương Tây những tư liệu cụ thể về

lịch sử và tài nguyên Việt Nam Bảo tàng được sử dụng chủ yếu phục vụ cho lợi ích của

người Pháp trên đất nước Việt Nam Chỉ một số ít người Việt Nam có hiểu biết tiếp cận

với bảo tàng bằng sự tò mò và rất thiếu hệ thống, bởi vì đại bộ phận ít được học hành lại

phải lăn lộn với cuộc sống hằng ngày Nhìn chung, người Việt Nam vào thời kỳ đó rất xa

lạ với bảo tàng và các hiện vật trưng bày trong bảo tàng

Sau khi cách mạng Tháng Tám thành công, ngày 23 – 11- 1945, chủ tịch Hồ Chí

Minh đã ký sắc lệnh số 65 về Bảo tồn cổ tích Sự kiện này đã mở đầu cho sự nghiệp Bảo

tồn di sản văn hóa dân tộc và sự nghiệp bảo tàng ở nước ta Ngay sau khi hòa bình được

lập lại, miền Bắc hoàn toàn giải phóng, Đảng và Chính phủ đã tiếp quản các bảo tàng cũ

đồng thời cho tiến hành xây dựng một số bảo tàng mới ở trung ương như Bảo tàng Cách

mạng Việt Nam, Bảo tàng Quân đội, và ở địa phương là Bảo tàng Hải Phòng đều được

khánh thành năm 1959 Tiếp đó là Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh khánh thành ngày 16 – 9

– 1960, Bảo tàng Việt Bắc thành lập ngày 19 – 12 - 1960, khánh thành phần trưng bày

vào dịp 19 – 8 – 1963 và Bảo tàng Lai Châu có quyết định thành lập vào năm 1963

Ngày 5 – 8 – 1964 đế quốc Mỹ leo thang bắn phá miền Bắc, thực hiện chỉ thị 104 –

CT/TU của Ban bí thư về công tác văn hóa, văn nghệ trong tình hình mới, toàn ngành bảo

tàng đã chuyển sang tập trung phục vụ chiến đấu gắn liền với việc giữ gìn bảo vệ lực lượng, bảo vệ cơ sở vật chất của ngành Đến ngày 26 - 6 - 1966, thêm một bảo tàng trung ương nữa được khánh thành là Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam tại Hà Nội Trong giai đoạn

từ 1969 – 1971, Mỹ buộc phải tạm ngừng bắn phá từ vĩ tuyến 20 trở ra, nhiều cơ sở bảo tàng tỉnh ở miền Bắc đã có điều kiện để sưu tầm, lưu giữ nhiều tài liệu, hiện vật về cuộc chiến tranh chống Mỹ Một số tỉnh đã tiến hành trưng bày phần “chống Mỹ cứu nước” và phần “xây dựng chủ nghĩa xã hội” như Hà Nam, Hà Tĩnh, Hải Phòng, Bắc Giang, Hà Nội, Quảng Bình, Hà Tây… Năm 1972 là khoảng thời gian mà chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ diễn ra ác liệt nhất và đã để lại những tổn thất rất nặng nề cho 12 cơ sở bảo tàng

ở các tỉnh phía Bắc Ngày 27 – 1 – 1973, Hiệp định Paris đã được ký kết, Mỹ tạm ngừng bắn phá miền Bắc và rút hết quân đội Mỹ ra khỏi miền Nam Việt Nam Các tỉnh đã nhanh chóng khắc phục hậu quả của chiến tranh, hiện vật tại các nơi sơ tán được chuyển gấp về

để tiến hành trưng bày triển lãm phục vụ những nhiệm vụ trong và sau chiến tranh Một

số tỉnh đã cải tạo cơ sở bị đánh phá, xây dựng cơ sở mới cho bảo tàng và tổ chức trưng bày như Hà Tĩnh, Thanh Hóa, Bắc Giang, Nam Hà, Hà Tây… Từ đó, các cơ sở bảo tàng tiếp tục tiến hành sưu tầm tài liệu hiện vật để bổ sung, làm phong phú cho kho cơ sở của bảo tàng như Bảo tàng tỉnh Hòa Bình đã có 1.976 tài liệu hiện vật, Bảo tàng Thái Bình đã

có 2.091 tài liệu hiên vật…

Tính đến trước ngày giải phóng miền Nam, miền Bắc có 9 viện bảo tàng Trung ương và địa phương lớn, 21 nhà trưng bày chuyên đề, 67 bảo tàng cơ sở (huyện, các đơn

vị bộ đội)

Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, Bộ Văn hóa ban hành Chỉ thị số 2760/VHTT – CT ngày 19/10/1979 và Quy chế số 272/VH – TT ngày 09/04/1980 về việc xây dựng bảo tàng tỉnh thành phố, từ đó việc xây dựng bảo tàng thực sự trở thành một hoạt động có ý nghĩa và nhận được sự ủng hộ của nhiều địa phương Các tỉnh trong cả nước đã tích cực chuẩn bị xây dựng bảo tàng tỉnh, thành phố Tính đến quý III năm 1980

ở miền Bắc có 5 tỉnh, thành có chủ trương xây dựng bảo tàng; 6 tỉnh, thành có quyết định chính thức của Uỷ ban nhân dân tỉnh về tổ chức bảo tàng; 5 tỉnh, thành có nhà trưng bày thường trực chuyên đề; 19 tỉnh, thành đã xây dựng được kho cơ sở để bảo quản

Ở miền Nam, sau ngày giải phóng, các tỉnh đã tổ chức nhiều hình thức hoạt động bảo tàng như: triển lãm lưu động, triển lãm tài liệu hiện vật về chiến thắng của ta và tội ác của đế quốc Mỹ Một số tỉnh miền Nam kết nghĩa với miền Bắc trong hoạt động bảo tồn, bảo tàng như: mở các lớp huấn luyện cấp tốc, tổ chức nghiên cứu khảo sát, sưu tầm di tích, cải tạo chỉnh lý những bảo tàng cũ của địch, xây dựng những nhà trưng bày mới tại nhiều địa phương Bên cạnh việc tiếp thu, quản lý một số bảo tàng và di tích do người Mỹ trước đó chiếm giữ như Bảo tàng Parmentier, Bảo tàng Khải Định, Bảo tàng Hải Dương học, Bảo tàng Quốc gia Sài Gòn (trước là Bảo tàng Blanchard de la Brosse), các tỉnh, thành phố đã thi hành Chỉ thị 2760VHTT/QĐ về xây dựng bảo tàng tỉnh, thành phố của

Bộ Văn hóa Thông tin Đến quý III năm 1980 đã có 10 tỉnh có chủ trương xây dựng bảo tàng; 12 tỉnh, thành phố có nhà trưng bày thường trực và nhà trưng bày chuyên đề; 12 tỉnh thành phố có kho cơ sở bảo quản hiện vật Đến cuối những năm 80 của thế kỷ XX, ở các tỉnh phía nam đã có hàng loạt các bảo tàng được thành lập

Đến năm 1988, cả nước có 28 trên 40 tỉnh, thành phố hình thành bảo tàng tỉnh, có

bộ máy làm việc theo quy chế bảo tàng tỉnh Còn lại trên 10 tỉnh đang chuyển hướng từng bước từ phòng bảo tồn - bảo tàng sang bảo tàng tỉnh

Những năm qua cùng với việc cải tạo, nâng cấp trưng bày một số bảo tàng Trung ương như: Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam (tức Bảo tàng Quân đội)…chúng ta

đã tiến hành xây dựng một số bảo tàng mới, tiêu biểu là: Bảo tàng Hồ Chí Minh, Bảo tàng Tôn Đức Thắng, Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, Bảo tàng dân tộc học

Năm 2002, Chính phủ cho phép các bảo tàng Việt Nam gia nhập Hội đồng Bảo tàng quốc tế và thành lập “Hội đồng bảo tàng Việt Nam” (ICOM Việt Nam) với 5 thành viên: Cục Di sản văn hóa, Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, Bảo tàng Địa chất Việt Nam, Bảo tàng Hải dương học Việt Nam Đến tháng 8 năm

2008, ICOM Việt Nam đã kết nạp thêm 6 thành viên là Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Bảo tàng Mỹ thuật, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, Trung tâm tư vấn thiết

kế bảo tàng, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh (Thành phố Hồ Chí Minh) Như vậy, đến nay ICOM Việt Nam đã có 11 thành viên

Việc tham gia tổ chức ICOM đã giúp cho hệ thống bảo tàng Việt Nam có điều kiện

để học tập, nâng cao hiểu biết, chia sẻ kinh nghiệm từ ICOM thế giới Đồng thời với tư cách là thành viên của ICOM, các bảo tàng Việt Nam sẽ được tham dự vào các cuộc thảo luận và trao đổi văn hóa của cộng đồng bảo tàng quốc tế, cũng như tham gia vào việc thảo luận liên quan đến tương lai của cán bộ bảo tàng Từ khi tham gia ICOM (2002) đến nay, nhân Ngày quốc tế Bảo tàng các bảo tàng đều có những hoạt động thiết thực, bám sát với chủ đề mà ICOM đưa ra để tổ chức, trưng bày giới thiệu những chương trình, chuyên đề hoạt động của bảo tàng mình, như chương trình “Bảo tàng và gia đình”, “Bảo tàng và di sản phi vật thể” năm 2004; “Hội thảo phương pháp trưng bày và giới thiệu hiện vật bảo tàng” do Cục Di sản Văn hoá tổ chức tại Hà Nội năm 2005; “Bảo tàng với công tác giáo dục học sinh phổ thông” do Cục Di sản văn hoá phối hợp với bảo tàng Hồ Chí Minh tổ chức năm 2006; “Thế giới cùng nhau làm việc mãi mãi” năm 2006, “Sinh nở: hành vi, hiện vật và nghi lễ” năm 2008 của Bảo tàng Dân tộc học…

Ngày 23 – 06 - 2005 Phó thủ tướng Chính phủ Phạm Gia Khiêm ký quyết định số 156/2005/QĐ – TTg về việc Phê duyệt quy hoạch tổng thể hệ thống bảo tàng Việt Nam đến năm 2020, Bộ Văn hóa – Thông tin đã triển khai bước đầu các dự án xây dựng các bảo tàng mới là Bảo tàng thiên nhiên Việt Nam, Bảo tàng Văn học Việt Nam, Bảo tàng Lịch sử quốc gia Việt Nam Toàn bộ những thành tựu trên đây đã tạo nên sự thay đổi cả

về số lượng và chất lượng của hệ thống bảo tàng Việt Nam

Cho đến nay, hệ thống bảo tàng đã phát triển rộng khắp trên cả nước, vừa phong phú về loại hình, vừa đa dạng về hiện vật Theo số liệu của cục Bảo tồn Bảo tàng, đến năm 2005, nước ta đã có 117 cơ sở bảo tàng Trong đó có 13 bảo tàng Trung ương, 58 bảo tàng địa phương, 25 bảo tàng quân binh chủng, quân khu, quân đoàn Ngoài ra còn có nhiều cơ sở bảo tàng thuộc các ngành khoa học, đoàn thể, hàng trăm các nhà truyền thống Đáng chú ý là nhiều năm gần đây, sau khi Luật di sản văn hóa ra đời, cho phép tư nhân thành lập bảo tàng thì bên cạnh hệ thống nhà bảo tàng do Nhà nước xây dựng, đầu

tư sưu tầm và trưng bày hiện vật, trong xã hội còn xuất hiện một số bảo tàng tư nhân Các

bảo tàng này cũng đã góp phần quan trọng vào việc bảo quản hiện vật và giới thiệu với công chúng

Đến năm 2010, sau một thế kỷ phát triển bảo tàng, chúng ta có 127 bảo tàng, trong

đó có 7 bảo tàng quốc gia (gồm 6 bảo tàng ở Hà Nội và 1 Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam tại Thái Nguyên), 26 bảo tàng thuộc lĩnh vực quân đội, có 119 bảo tàng thuộc

sở hữu nhà nước và 8 bảo tàng thuộc sở hữu tư nhân Đây là kết quả đáng ghi nhận, cho thấy bảo tàng đang ngày càng trở thành một thiết chế văn hóa đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển của đất nước ta hiện nay

1.1.4 Bảo tàng - tài nguyên quan trọng cho du lịch

1.1.4.1 Vai trò của bảo tàng đối với đời sống xã hội

Sự xuất hiện của bảo tàng trong lịch sử xã hội không phải là một hoạt động ngẫu nhiên hay do ý muốn chủ quan của một cá nhân mà đó là kết quả sự vận động tất yếu trong nhu cầu văn hóa xã hội của loài người Vì lẽ đó mà các bảo tàng có vai trò to lớn đối với đời sống xã hội của mỗi quốc gia

Trước hết, bảo tàng có vai trò nghiên cứu, sưu tầm và bảo quản những di tích lịch

sử văn hóa, những đối tượng lịch sử tự nhiên và những di tích khác, những nguồn tư liệu đầu tiên của kiến thức khoa học tự nhiên và khoa học xã hội Có thể nói bảo tàng là nơi kết tinh những giá trị lịch sử và văn hóa quý báu của một quốc gia, dân tộc, là đại diện cho tri thức và văn hóa của mỗi quốc gia Thông qua việc giữ gìn những giá trị lịch sử văn hóa và tự nhiên – kết quả lao động sáng tạo của con người trong ứng xử với tự nhiên và

xã hội, bảo tàng còn giúp truyền lại những giá trị về cả vật chất và tinh thần ấy cho các thế hệ sau Bảo tàng là con đường ngắn nhất khi chúng ta muốn tìm hiểu một cách đầy đủ

về văn hóa, lịch sử của một quốc gia Xuất phát từ ý nghĩa đó mà nhiều nơi, các bảo tàng được đầu tư xây dựng bề thế và sang trọng với hệ thống tư liệu rất phong phú, đa dạng Người ta sẵn sàng đầu tư không tiếc tiền của để dựng nên những “thánh đường văn hóa” cho đất nước mình

Bảo tàng không chỉ là nơi lưu giữ hình ảnh và kỷ vật vô giá của quá khứ mà quan trọng hơn, những hiện vật ở đây có thể giúp mọi người tiếp nhận tri thức của nhiều lĩnh

vực xã hội - tự nhiên khác nhau Đây là nơi đáp ứng nhu cầu học tập, tìm hiểu thông tin, nghiên cứu khoa học, nâng cao kiến thức, hưởng thụ văn hoá và thoả mãn trí tò mò, hiếu

kỳ của mọi người Đến với bảo tàng người xem có thể tiếp cận và nhận thức thông tin một cách trực quan, “chơi mà học, học mà chơi”, vừa chơi vừa di dưỡng tinh thần Đặc biệt là qua các bảo tàng, công chúng còn có thể hình dung và nắm bắt quá khứ, hiểu biết về quá trình dựng nước và giữ nước của cha ông; từ đó càng tăng thêm lòng yêu nước, niềm tự hào về nền văn hóa truyền thống của dân tộc

Hiện nay, nền kinh tế thị trường đang tác động trực tiếp đến mọi quốc gia, đã và đang làm chao đảo nhiều giá trị tinh thần vốn được xem là truyền thống đạo đức của các dân tộc Trong bối cảnh đó, hoạt động tuyên truyền giáo dục của bảo tàng ngày càng đóng vai trò quan trọng Các bảo tàng bằng năng lực và công cụ chuyên môn của mình, thông qua hệ thống trưng bày cũng như những hoạt động giáo dục đã, đang và sẽ tạo ra những ảnh hưởng không nhỏ tới các đối tượng công chúng và sự phát triển của xã hội

Đặc biệt, hoạt động bảo tàng còn là một trong những khâu trọng yếu nhằm kết nối các di sản, tôn vinh tinh hoa của mỗi nước, từ đó gắn kết các nền văn hóa, các dân tộc trên thế giới, tăng cường sự đoàn kết, giao lưu văn hóa và hiểu biết lẫn nhau giữa các quốc gia Trong xu thế toàn cầu hoá về kinh tế, hội nhập về văn hoá, bảo tàng góp phần khẳng định

bản sắc văn hoá dân tộc, làm cho văn hoá trở thành nền tảng tinh thần cho sự phát triển

Không chỉ gắn kết quá khứ với cuộc sống hôm nay, gắn kết các nền văn hóa trên thế giới, bảo tàng thông qua những chuyên đề của mình còn phản ánh những thách thức

mà nhân loại đang đối diện là quyền con người, góp phần bảo vệ đa dạng văn hóa, xóa đói nghèo, giữ gìn môi trường sinh thái, bảo vệ hòa bình… Tổ chức Bảo tàng Quốc tế đã

nhận xét: “Các bảo tàng là những phương tiện quan trọng trong việc trao đổi văn hoá,

làm giàu thêm văn hoá và phát triển sự hiểu biết đa dạng hợp tác và hoà bình giữa mọi người” [18:5] Như vậy, qua ngôn ngữ trưng bày, bảo tàng giới thiệu, phản ánh, phản

biện, tác động để làm thay đổi quan niệm, tư duy và hành động của con người một cách tích cực Xã hội ngày càng hiện đại những giá trị vô hình càng được đề cao và coi trọng hơn những giá trị vật chất hữu hình, càng ngày chúng ta càng thấy được vai trò của bảo tàng trong đời sống

1.1.4.2 Mối quan hệ giữa bảo tàng và việc phát triển du lịch

Ngày nay, du lịch đã trở thành nhu cầu không thể thiếu trong đời sống văn hóa xã hội của con người và hoạt động du lịch đang được phát triển một cách mạnh mẽ, trở thành một ngành kinh tế quan trọng ở nhiều nước trên thế giới Bên cạnh những loại hình du lịch như du lịch sinh thái, du lịch khám chữa bệnh, du lịch mạo hiểm, du lịch văn hóa được xem là loại hình du lịch phổ biến thu hút nhiều khách du lịch quốc tế Những giá trị văn hóa bao gồm cả vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra và tích lũy trong quá trình lịch sử được xem là tài nguyên quan trọng cho loại hình du lịch này Các giá trị lịch

sử văn hóa ấy là yếu tố cơ bản để tạo nên các sản phẩm du lịch đặc sắc, tạo nên sức thu hút cũng như thỏa mãn nhu cầu văn hóa tinh thần của du khách Vì thế, không có gì ngạc nhiên khi bảo tàng – nơi lưu giữ và bảo quản phần lớn những giá trị văn hóa ấy cũng là một trong những tài nguyên độc đáo góp phần vào sự phát triển của loại hình du lịch nói trên

Với nhu cầu nâng cao hiểu biết và khám phá những thứ hoàn toàn mới lạ, độc đáo, khách du lịch thường thích đi đến các bảo tàng, di sản văn hóa Ở đấy họ có thể tìm hiểu về lịch sử, văn hóa và truyền thống của một địa phương, quốc gia mà họ đặt chân tới

Hệ thống bảo tàng, di sản, di tích chẳng những là nơi lưu giữ tinh hoa của quá khứ, thể hiện lòng tự hào truyền thống văn hóa, lịch sử dân tộc mà còn là nơi thu hút khách tham quan du lịch, một lợi thế cho ngành kinh tế mũi nhọn - dịch vụ, du lịch Quốc gia nào có

hệ thống bảo tàng phong phú, đa dạng và đặc sắc thì càng có cơ hội thúc đẩy du lịch văn hóa phát triển Năm 2008, Hiệp hội Bảo tàng Quốc tế đã đưa ra chủ đề “Bảo tàng nhịp cầu văn hóa” Điều này một lần nữa cho ta thấy bảo tàng là một điểm đến văn hóa không thể thiếu đối với hoạt động phát triển du lịch

Ngược lại, du lịch cũng có một vai trò hết sức quan trọng trong sự phát triển của các bảo tàng Du lịch trong quá trình khai thác các giá trị của bảo tàng đã trở thành phương tiện quảng bá và góp phần đưa bảo tàng xích lại gần hơn với công chúng Qua đó, những giá trị văn hóa được lưu giữ trong các bảo tàng được giới thiệu rộng rãi để mọi khách du lịch trong nước và quốc tế khám phá, chiêm ngưỡng, học tập và thưởng thức Như chúng ta biết, bảo tàng là một thiết chế văn hóa vì cộng đồng, việc thu hút sự quan

tâm của người dân hay nói cách khác là xã hội hóa bảo tàng, để bảo tàng phát huy vai trò của mình đối với xã hội luôn là một vấn đề được ngành bảo tàng đặt lên hàng đầu Gắn kết bảo tàng với hoạt động du lịch là một trong những phương thức quan trọng để thực hiện xã hội hóa và phát huy tác dụng xã hội của bảo tàng một cách hiệu quả nhất Bên cạnh đó, sự hợp tác giữa bảo tàng và hoạt động du lịch còn giúp các bảo tàng có được những ý kiến đóng góp từ các nhà làm du lịch để bổ sung, hoàn thiện hơn hoạt động của mình nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu của công chúng Mặt khác, những lợi nhuận thu được

từ hoạt động du lịch cũng góp phần vào việc trùng tu bảo tàng và bảo vệ các hiện vật

Như vậy, không chỉ các bảo tàng có vai trò quan trọng đối với hoạt động du lịch

mà du lịch ngược lại cũng có những đóng góp không nhỏ cho sự phát triển của các bảo tàng Không phải ngẫu nhiên mà Hội đồng tư vấn Hiệp hội Bảo tàng quốc tế lựa chọn chủ

đề cho Ngày Quốc tế bảo tàng 18 - 5 - 2009 là “Bảo tàng và du lịch” Đó là một chủ đề rất hay nhằm gắn kết giữa hoạt động bảo tàng với du lịch Thông qua du lịch để quảng bá, giới thiệu bảo tàng, đồng thời với nội dung giáo dục, nâng cao kiến thức bảo tàng sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững cho du lịch

Tóm lại, ngành du lịch và các bảo tàng có mối quan hệ mật thiết tác động qua lại lẫn nhau Các bảo tàng với những giá trị của mình tạo nên sức hấp dẫn cho du lịch văn hóa, là tài nguyên độc đáo không thể thiếu đối với loại hình du lịch này Và ngược lại, với các hoạt động của mình, du lịch cũng có những tác động trở lại, góp phần vào sự phát triển của bảo tàng cũng như bảo tồn và phát huy các giá trị của thiết chế văn hóa quan trọng này

Ngày nay, khi ngành “công nghiệp không khói” đang ngày càng phát triển thì các bảo tàng là một lựa chọn không thể thiếu trong các chương trình du lịch văn hóa Trên thế giới hiện nay có rất nhiều bảo tàng trở thành điểm du lịch nổi tiếng, thu hút rất nhiều khách du lịch và đem lại lợi nhuận cao cho nền kinh tế mà chủ yếu là các bảo tàng ở Anh, Pháp, Mỹ như Bảo tàng Louvre ở Paris, Bảo tàng quốc gia Hàng không và không gian ở Washington, Bảo tàng Tate Modern – London… Ở Việt Nam, nhận thấy được tiềm năng

và vai trò quan trọng của các bảo tàng đối với hoạt động du lịch, những năm gần đây, một

số bảo tàng cũng đã được đưa vào nhiều chương trình du lịch và mang lại kết quả đáng

khích lệ như Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam…

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Thực tiễn phát triển du lịch tại các bảo tàng trên thế giới

Việc khai thác các giá trị của bảo tàng vào phát triển du lịch đã khá phổ biến ở nhiều nước trên thế giới, đặc biệt là các quốc gia có nền văn hóa phát triển rực rỡ để lại nhiều thành tựu to lớn và có một hệ thống các bảo tàng phong phú, đa dạng

Đầu tiên, khi nhắc đến những bảo tàng thu hút khách du lịch trên thế giới, chúng ta không thể không kể đến nước Pháp Thành phố Paris – thủ đô của quốc gia này hiện sở hữu một hệ thống gồm hơn 136 bảo tàng, trong đó có 14 bảo tàngthuộc Hiệp hội bảo tàng quốc gia và 14 bảo tàng do chính quyền thành phố quản lý Với những bộ sưu tập hiện vật giá trị cùng vị trí ở “kinh đô ánh sáng”, các bảo tàng nổi tiếng của Paris hàng năm thu hút một lượng lớn khách tới thăm, trong đó một phần không nhỏ là những du khách nước ngoài Năm 2007, 50 địa điểm du lịch chính của Paris đã đón hơn 70 triệu lượt khách, và những địa điểm này phần lớn là các bảo tàng Đứng thứ ba trong danh sách, Bảo tàng Louvre với 8.260.000 lượt khách là địa điểm thu phí hấp dẫn nhất của thành phố, chỉ xếp sau hai nhà thờ Công giáo nổi tiếng là Sacré - Coeur và Nhà thờ Đức Bà Bảo tàng Trung tâm Pompidou giữ vị trí thứ năm, đón 5.509.425 lượt khách, tiếp sau tháp Eiffel

Năm 2008, theo thống kê của tờ báo The Art Newspaper, Paris chiếm tới 3 trong

số 10 bảo tàng thu hút nhất thế giới, gồm Louvre, Orsay và Bảo tàng Nghệ thuật hiện đại thành phố Luôn ở vị trí đầu, Louvre đã đón 8,5 triệu lượt khách, vượt 2,57 triệu so với Bảo tàng Anh - ở vị trí thứ hai Bảo tàng Nghệ thuật hiện đại thành phố Paris chiếm vị trí thứ 8 với 2.981.000 lượt khách, xếp trên rất nhiều bảo tàng danh tiếng khác Bảo tàng Orsay chiếm vị trí tiếp theo với 3.025.141 lượt khách Năm 2011, Bảo tàng Louvre tiếp tục dẫn đầu danh sách những bảo tàng đông khách nhất thế giới với số khách thăm kỷ lục 8,8 triệu lượt người Trong đó, số khách tham quan từ nước ngoài chiếm 66% tổng số khách ở bảo tàng, dẫn đầu là khách Mỹ, sau đó là Brazil, Ý, Úc và Trung Quốc Như vậy,

có thể thấy, Pháp hiện đang là quốc gia có hoạt động du lịch tại các bảo tàng phát triển mạnh nhất thế giới Với số lượng đáng kể và hiện vật giá trị cũng như những ưu thế về vị

trí, kiến trúc, các bảo tàng tại đây đang có một vị trí vô cùng quan trọng trong việc thu hút khách du lịch đến với đất nước hoa lệ này

Tiếp sau Pháp, Anh là quốc gia thứ hai có nhiều bảo tàng nổi tiếng và thu hút trên thế giới Theo thống kê năm 2004 của Hội Bảo tàng Anh, quốc gia này có tới 3000 bảo tàng Trong đó, các bảo tàng ở London như Bảo tàng Anh, Bảo tàng Tate Modern, Phòng trưng bày quốc gia và Bảo tàng lịch sử tự nhiên được xếp vào loại 20 bảo tàng đông khách nhất thế giới

Được thành lập năm 1753, Bảo tàng Anh ở London là một trong những bảo tàng vĩ đại nhất thế giới Đây là viện bảo tàng trưng bày về nền văn hóa và lịch sử loài người Bảo tàng có hơn 7 triệu hiện vật được trưng bày, là những hiện vật toàn diện nhất, có nguồn gốc từ tất cả các châu lục, là tài liệu minh họa rõ nét nhất về nền văn hóa của con người từ thời sơ khai cho đến nay Năm 2011, bảo tàng này đứng thứ 4 trên thế giới về thu hút khách du lịch với 5.842.138 lượt khách

Viện bảo tàng Tate Modern ở Luân Đôn cũng là một trong những bảo tàng khá nổi tiếng Đây là bảo tàng quốc gia của Anh về nghệ thuật quốc tế hiện đại Nơi đây trưng bày các bộ sưu tập Tate của nghệ thuật hiện đại và đương đại quốc tế từ năm 1900 cho đến ngày nay Ngay từ khi bắt đầu hoạt động năm 2000, Bảo tàng Tate Modern đã nhanh chóng trở thành bảo tàng nghệ thuật hiện đại nổi tiếng nhất thế giới, lọt vào danh sách các bảo tàng thu hút hơn 5 triệu khách tham quan mỗi năm Lượng khách thăm trung bình hằng năm khoảng 5,08 triệu người Năm 2011 vừa qua, bảo tàng đứng thứ 6 trên thế giới với lượng khách là 5.061.172

Sau hai bảo tàng trên, Phòng trưng bày quốc gia London tiếp tục đứng ở vị trí thứ 8 trong danh sách 10 bảo tàng đông khách nhất thế giới với lượng khách 4.954.914 người Bảo tàng Lịch sử tự nhiên Anh xếp thứ 11 với 4.647.613 lượt

Bên cạnh hai quốc gia Châu Âu kể trên, những năm trở lại đây, hoạt động thu hút khách du lịch của các bảo tàng Mỹ cũng rất phát triển Trong số 10 bảo tàng đông khách nhất thế giới thì đã có tới 5 bảo tàng thuộc quốc gia này Đó là các bảo tàng như: Bảo tàng quốc gia Hàng không và không gian, Bảo tàng quốc gia Lịch sử tự nhiên ở Washington;

Bảo tàng Nghệ thuật, Bảo tàng Lịch sử tự nhiên ở New York và Phòng trưng bày nghệ thuật quốc gia Washington

Mở cửa từ năm 1976, Bảo tàng quốc gia Hàng không và không gian ở Washington hiện lưu giữ bộ sưu tập lớn nhất thế giới các loại máy bay trong lịch sử với 50.000 mẫu vật, từ chiếc máy bay năm 1903 của anh em nhà Wright cho tới một mẫu đá mặt trăng để

du khách có thể sờ tận tay Hiện tại bảo tàng Quốc gia Hàng không và Vũ trụ Mỹ đón khoảng 8.3 triệu du khách/năm Với lượng khách trên, năm 2011, bảo tàng đã đứng thứ 2 thế giới về mức độ thu hút khách du lịch, chỉ sau Bảo tàng Louvre của Pháp

Ngay sau vị trí này là Bảo tàng quốc gia Lịch sử tự nhiên, Washington Nơi đây trưng bày những bộ xương khủng long hóa thạch khổng lồ, không những thế mà còn có

cả viên kim cương Hope nổi tiếng và khoảng 126 triệu hiện vật liên quan đến lịch sử của

tự nhiên khác nhau Đây là bảo tàng về lịch sử tự nhiên có lượng khách đến thăm lớn nhất thế giới hiện nay Hiện nay bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia đang đón khoảng 6.8 triệu du khách/năm

Chỉ xếp sau Bảo tàng Anh, Bảo tàng nghệ thuật Met, New York đứng ở vị trí thứ 5 với 5.2 triệu lượt khách tham quan Bảo tàng Lịch sử tự nhiên nước Mỹ ở New York xếp thứ 7 trong danh sách 20 bảo tàng đông khách nhất với 5.000.000 lượt khách Vị trí thứ 9

là Phòng trưng bày nghệ thuật quốc gia Washington (4.775.114 lượt)

Như vậy, mặc dù chỉ khái quát thực trạng phát triển du lịch tại một số bảo tàng thu hút khách ở ba quốc gia tiêu biểu trên thế giới nhưng qua đây cũng dễ dàng nhận thấy được rằng việc khai thác các giá trị của bảo tàng vào phát triển du lịch là hoàn toàn đúng đắn và có cơ sở thực tiễn Hoạt động khai thác du lịch ở các bảo tàng trên đã mang lại hiệu quả đáng kể và thúc đẩy ngành du lịch phát triển, đem lại lợi nhuận cao cho nền kinh

tế cũng như quảng bá cho hình ảnh của cả một quốc gia dân tộc

1.2.2 Các bảo tàng ở Việt Nam với hoạt động du lịch

Việc gắn kết bảo tàng với hoạt động du lịch đã phổ biến từ lâu tại nhiều quốc gia trên thế giới Ở Việt Nam, hoạt động này cũng rất có tiềm năng Theo thống kê chính thức

từ năm 2008, các bảo tàng ở nước ta hiện đang lưu giữ khoảng 2,8 triệu hiện vật Các hiện

vật rất đa dạng, nhiều hiện vật quý hiếm về khảo cổ học, lịch sử văn hóa và lịch sử cách mạng Với những tiềm năng trên, các bảo tàng ở Việt Nam hoàn toàn có đủ điều kiện để phục vụ nhu cầu của khách du lịch trong và ngoài nước

Hà Nội là thành phố có hệ thống bảo tàng đa dạng nhất Việt Nam, tổng cộng có hơn 10 bảo tàng Một số bảo tàng như Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Bảo tàng Lịch sử Quân sự và Bảo tàng Lịch sử Việt Nam đã xây dựng được thương hiệu với khách quốc tế và được đưa vào chương trình tour của một số công ty lữ hành

Đầu tiên phải kể đến Bảo tàng Dân Tộc Học Việt Nam ở Hà Nội Đây là một trung tâm trưng bày và lưu giữ quý giá về văn hoá của 54 dân tộc Việt Nam Bảo tàng không chỉ là một địa điểm tham quan hấp dẫn đối với du khách nước ngoài mà còn là một điểm đến hết sức lý thú đối với chính những người Việt Nam Mười năm đầu mở cửa, bảo tàng

đã đón tiếp khoảng 1.200.000 lượt khách tham quan, trong đó có trên 530.000 khách quốc

tế đến từ hơn 40 quốc gia và vùng lãnh thổ Những năm qua, số khách du lịch đến bảo tàng ngày càng gia tăng, nhiều công ty du lịch thường xuyên đưa khách đến đây tham quan, tìm hiểu, cụ thể năm 1998: 37.000 lượt người, năm 2003: 92.000, năm 2008: 395.000 và năm 2010 là 400.000 khách, trong đó có 154.000 khách du lịch quốc tế

Bên cạnh những thành công của Bảo tàng Dân tộc học, Bảo tàng Hồ Chí Minh nằm trong quần thể khu di tích lịch sử - văn hóa quan trọng bậc nhất của thủ đô Hà Nội cũng

đã trở thành “địa chỉ đỏ”, một trong những nơi thu hút đông đảo khách tham quan trong

và ngoài nước Từ ngày khánh thành cho đến nay, mỗi năm bảo tàng đã đón tiếp khoảng 1 triệu lượt người đến tham quan, trong đó có hàng trăm nghìn lượt khách quốc tế đến từ khắp các châu lục Hai bảo tàng lớn là Bảo tàng Lịch sử Quân sự và Bảo tàng Lịch sử Việt Nam cũng thu hút đông đảo khách du lịch Có thể nói hoạt động du lịch tại các bảo tàng ở đây đã đem lại nguồn thu lớn cho thủ đô Hà Nội

Cùng với các bảo tàng Hà Nội, năm vừa qua các bảo tàng ở thành phố Hồ Chí Minh cũng rất nỗ lực thu hút khách du lịch.Theo thống kê chưa đầy đủ, riêng năm 2010 ở thành phố Hồ Chí Minh có trên 2,3 triệu lượt khách đến tham quan, tìm hiểu tại các bảo tàng Các bảo tàng thu hút nhiều khách nhất là Bảo tàng Chứng tích chiến tranh, Bảo tàng thành phố Hồ Chí Minh, Bảo tàng lịch sử, Bảo tàng Mỹ thuật và Bảo tàng Hồ Chí Minh

Trong số các bảo tàng trên, đáng chú ý nhất là Bảo tàng Chứng tích chiến tranh Đây là bảo tàng duy nhất ở Việt Nam được đưa vào hệ thống hơn 60 “Bảo tàng vì hòa bình” của Tổ chức UNESCO Với hơn 15.000 hiện vật, hình ảnh cùng hàng nghìn thước phim tư liệu về thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước, bảo tàng là một trong những địa chỉ du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh luôn có lượng khách đến tham quan đông nhất Từ khi thành lập đến nay, bảo tàng đã thu hút hơn 11 triệu lượt khách tham quan

Như vậy, không chỉ các quốc gia trên thế giới mà ở Việt Nam, hoạt động khai thác các giá trị của bảo tàng vào phát triển du lịch cũng đã bắt đầu mang lại hiệu quả ở một số bảo tàng tại các thành phố lớn Tuy nhiên, một thực tế là ở các bảo tàng Việt Nam hiện nay, việc thu hút khách tham quan chưa thực sự tương xứng với tiềm năng của bảo tàng

và vốn di sản văn hoá phong phú của dân tộc Rất nhiều bảo tàng vắng khách và không thu hút được khách du lịch Ngoại trừ một số bảo tàng quốc gia và một số bảo tàng ở các thành phố lớn kể trên đạt mức 500.000 lượt người/năm, nhưng như vậy cũng là quá ít so với những tiềm năng của các bảo tàng Nguyên nhân chính của thực trạng này là các phòng trưng bày đã cũ, nội dung đơn điệu, khô khan, thiếu sáng tạo và kém hấp dẫn, còn thiếu các trưng bày chuyên đề chất lượng và được thay đổi luôn luôn để tạo nên sức sống của bảo tàng Sự thiếu chuyên môn về quảng bá, giới thiệu và marketing cũng là nguyên nhân hạn chế khách tới bảo tàng Sự gắn kết giữa bảo tàng và du lịch còn mang tính hình thức, không có sự gắn kết giữa bảo tàng với di tích và danh thắng của địa phương, vùng miền tạo thành các hành trình du lịch văn hóa

Tóm lại, qua tìm hiểu khái quát về thực trạng khai thác du lịch tại các bảo tàng ở Việt Nam, ta thấy hoạt động này hiện đã được tiến hành ở một số bảo tàng và mang lại hiệu quả bước đầu đáng khích lệ Tuy nhiên những tồn tại ở các bảo tàng hiện nay cũng cho thấy không phải có nhiều bảo tàng và hiện vật có giá trị là có thể thu hút khách du lịch, mà để làm được điều này còn phụ thuộc rất nhiều yếu tố không kém phần quan trọng khác đòi hỏi các bảo tàng Việt Nam phải tìm tòi, năng động học hỏi và đổi mới cả tư duy lẫn thực tiễn để có thể cùng với hoạt động du lịch phát huy hết những tiềm năng và giá trị của mình

CHƯƠNG 2:

THỰC TRẠNG KHAI THÁC CÁC GIÁ TRỊ CỦA BẢO TÀNG VÀO VIỆC

PHÁT TRIỂN DU LỊCH TẠI THÀNH PHỐ HUẾ

2.1 Hệ thống các bảo tàng ở thành phố Huế

2.1.1 Bảo tàng Hồ Chí Minh Thừa Thiên Huế

Thừa Thiên Huế, mảnh đất in đậm dấu ấn tuổi thơ của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong

10 năm Người theo gia đình đến Huế sinh sống, học tập và tham gia các hoạt động yêu nước vào cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20 Chính nơi đây đã hun đúc, nuôi dưỡng và góp phần hình thành nên nhân cách, đạo đức, tư tưởng yêu nước của Người Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã nhấn mạnh: “Thời gian ở Huế là thời gian cực kỳ quan trọng đối với việc hình thành con người Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh” Những gì Người và gia đình

để lại trên đất Thừa Thiên Huế chính là di sản vô cùng quí giá mà Đảng bộ và nhân dân Thừa Thiên Huế có vinh dự và trách nhiệm gìn giữ và phát huy

Nhận thức được tầm quan trọng và ý nghĩa lớn lao trong việc bảo tồn, phát huy những di sản quí báu của Chủ tịch Hồ Chí Minh, để thể hiện tình cảm của Đảng bộ và nhân dân Thừa Thiên Huế đối với Người và thể theo nguyện vọng tha thiết của toàn thể nhân dân trong tỉnh, ngày 16/09/1980 Bảo tàng Hồ Chí Minh Bình Trị Thiên (nay là Bảo tàng Hồ Chí Minh Thừa Thiên Huế) được thành lập theo quyết định số 386/QĐ – TV của Thường vụ Tỉnh ủy Bình Trị Thiên Bảo tàng ra đời với chức năng quản lý, nghiên cứu, sưu tầm, bảo quản, tôn tạo, phát huy giá trị Nhà trưng bày tiểu sử, sự nghiệp Chủ tịch Hồ Chí Minh và hệ thống di tích lưu niệm về thời niên thiếu của Người ở Thừa Thiên Huế, nhằm giáo dục truyền thống cách mạng, tư tưởng, đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh với nhân dân trong tỉnh, với đồng bào chiến sĩ cả nước và bạn bè quốc tế

Với tư tưởng chỉ đạo “Xây dựng Bảo tàng Bác là phải dành ưu tiên nhất, trang trọng nhất, làm sơ sài là không xứng đáng với tình cảm của Đảng bộ và nhân dân đối với Bác”, Thường vụ Tỉnh ủy đã quyết định dành ưu tiên số một về địa điểm xây dựng bảo tàng và chọn ngôi nhà số 07 – Lê Lợi là trụ sở của tòa soạn báo Dân là nhà trưng bày

Đây là ngôi nhà ở vị trí trung tâm thành phố, bên bờ sông Hương, vừa có cảnh quan thiên nhiên đẹp, vừa gần trường Quốc Học - ngôi trường Bác theo học thời niên thiếu

Ngày 2/9/1979, Nhà trưng bày về Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Huế đã long trọng khai mạc trong niềm hân hoan phấn khởi của Đảng bộ và quân dân Bình Trị Thiên Trên cơ sở Nhà trưng bày, ngày 16/9/1980 Bảo tàng Hồ Chí Minh tại Huế được chính thức thành lập

Ngày 30 tháng 6 năm 1982, Bảo tàng Hồ Chí Minh Bình Trị Thiên chính thức trở thành thành viên của hệ thống Bảo tàng và di tích lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh, do Bảo tàng Hồ Chí Minh Trung ương chỉ đạo và hướng dẫn về khoa học, nghiệp vụ

Từ năm 1989, sau khi Bình Trị Thiên tách ra làm ba tỉnh, Bảo tàng Hồ Chí Minh Bình Trị Thiên đổi thành Bảo tàng Hồ Chí Minh Thừa Thiên Huế, chức năng và nhiệm vụ không thay đổi

Ngày 19 tháng 5 năm 1998, nhân kỷ niệm 108 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, được sự quan tâm của Thường vụ Tỉnh uỷ Uỷ ban nhân dân tỉnh, Bảo tàng Hồ Chủ tịch Thừa Thiên Huế chính thức được khởi công xây dựng lại và đúng vào dịp kỷ niệm

110 năm Ngày sinh của Người (19/5/2000) công trình được khánh thành, khang trang, to đẹp đáp ứng tình cảm, nguyện vọng của nhân dân trong tỉnh cũng như nhu cầu của những người muốn tham quan, tìm hiểu thân thế và sự ngiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Song song với quá trình xây dựng cơ sở vật chất mới, đội ngũ cán bộ của Bảo tàng

Hồ Chí Minh Thừa Thiên Huế đã tiến hành lập đề cương, kế hoạch sưu tầm, trưng bày, tích cực phối hợp với các cơ quan, ban ngành có liên quan, vận động nhân dân hiến tặng

tư liệu, hiện vật cho bảo tàng Đến năm 2000, con số tư liệu, hiện vật của bảo tàng đã đạt tới con số trên 6.000 và 1.005 tư liệu, hiện vật, hình ảnh đã được trưng bày phục vụ khách tham quan Từ đó cho đến nay Bảo tàng Hồ Chí Minh liên tục sưu tầm bổ sung làm cơ sở cho việc phục vụ trưng bày và nghiên cứu khoa học

Hiện bảo tàng đang trưng bày, giới thiệu những hình ảnh, tài liệu, hiện vật về cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng và đạo đức cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh với hai nội dung chính là: “Những năm tháng Bác Hồ và gia đình Người ở Huế”, “Thừa Thiên Huế với Bác Hồ và Bác Hồ với Thừa Thiên Huế” gồm 1300 hiện vật, hình ảnh, tài liệu các loại

được phân bổ trên diện tích sàn trưng bày 600m2, thể hiện bằng những ý đồ và giải pháp

mỹ thuật hiện đại, tạo ấn tượng và sức hấp dẫn cho khách tham quan Ngoài nội dung trưng bày chính, bảo tàng còn có gian trưng bày nhất thời với diện tích 600m2, thường xuyên trưng bày các chuyên đề triển lãm về Chủ tịch Hồ Chí Minh và phục vụ nhiệm vụ chính trị

Cùng với nhà trưng bày, Bảo tàng Hồ Chí Minh Thừa Thiên Huế còn quản lý, nghiên cứu, sưu tầm, bảo quản, trùng tu tôn tạo và phát huy giá trị hệ thống di tích lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Thừa Thiên Huế Bao gồm 14 di tích và địa điểm di tích, trong đó có 4 di tích được Nhà nước xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia là Trường Quốc Học Huế, nhà lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Dương Nỗ, nhà lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại di tích 112 – Mai Thúc Loan và Đình làng Dương Nỗ

Tới thăm Phân viện Bảo Tàng Hồ Chí Minh tại Huế sẽ giúp du khách hiểu thêm về cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh – vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc Việt Nam, hiểu thêm về tình cảm kính trọng vô bờ bến của nhân dân Thừa Thiên - Huế đối với Người

Bảo tàng Hồ Chí Minh Thừa Thiên Huế với gần 30 năm ra đời đã có một cơ sở vật chất khang trang, hiện đại, được thiết kế và xây dựng phục vụ cho thiết chế văn hóa bảo tàng Nội dung trưng bày không ngừng được nâng cao, tư liệu hiện vật ngày càng được bổ sung phong phú, phản ánh sinh động về thân thế, sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh Các khâu nghiệp vụ bảo tàng như nghiên cứu, sưu tầm, trưng bày, kiểm kê, bảo quản, hướng dẫn khách tham quan ngày càng đi vào chiều sâu đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác bảo tồn, bảo tàng Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi trên, bảo tàng vẫn còn những khó khăn nhất định, một trong số đó là việc sưu tầm tư liệu, hiện vật Thời gian Bác Hồ và gia đình sống ở Huế cách đây gần một thế kỷ, những người bạn cùng học, cùng sống đồng thời với Bác, có hiểu biết về Bác Hồ và gia đình Bác ở Huế đến nay không còn nữa Tư liệu, hiện vật cũng theo năm tháng mà thất lạc và mai một Do đó việc nghiên cứu sưu tầm tư liệu, hiện vật, di tích và địa điểm di tích về thời niên thiếu của Bác

Hồ ở Huế vẫn đang còn nhiều hạn chế

2.1.2 Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế

Bảo tàng Cổ Vật Cung Đình Huế là tên hiện hành của Bảo tàng Khải Định, một bảo tàng được thành lập từ năm 1923 Hầu hết các di sản văn hóa đang tồn tại, tàng trữ, trưng bày ở đây đều mang tính cung đình mà triều đại phong kiến cuối cùng của Việt Nam để lại Bảo tàng tọa lạc trong một khuôn viên tĩnh mịch ở phía tả Hoàng Thành Huế với diện tích 6.330 m2 Riêng tòa nhà chính ở giữa đã có diện tích mặt bằng là 1.185 m2, ngoài ra có một số nhà kho, nhà ở cho nhân viên

Tòa nhà chính nguyên là ngôi điện Long An trong cung Bảo Định được xây dựng

từ năm 1845 ở bờ Bắc Ngự hà, làm chỗ vui chơi và nghỉ chân của vua Thiệu Trị khi đi làm lễ tịch điền hàng năm Đây là một công trình kiến trúc bằng gỗ quý với nghệ thuật xây dựng cung điện độc đáo

Theo tài liệu tổng quan về bảo tàng: “Về mặt kiến trúc, điện Long An là một tòa

nhà kép, theo lối trùng thiềm điệp ốc có tất cả 128 cột Tiền điện 7 gian, chính điện 5 gian

2 chái Tiền điện và chính điện được nối với nhau qua một hệ thống trần thừa lưu (trần võ cua), chạm trổ rất tinh xảo Bộ mái của điện lợp ngói âm dương tráng men vàng, bên dưới có 7 lớp ngói liệt, mái chia làm nhiều lớp để giảm bớt sự nặng nề Đỉnh nóc chính điện đắp hỉnh đầu rồng đội hạt trân châu, hai đầu bờ nóc gắn hồi long, bốn góc bờ quyết

có tượng long lân quy phụng đắp bằng vữa khảm sành sứ Hàng cột hiên thanh thoát cắm thẳng xuống mặt sân, tạo cho ngôi điện một chiều cao ảo, nhằm hạn chế cảm giác ngôi điện quá thấp khi nhìn từ ngoài vào Toàn bộ tòa nhà được đặt trên một nền cao 110 cm,

bó vĩa bằng đá cẩm thạch và đá thanh Điểm đặc biệt nữa của điện Long An là trang trí nội, ngoại thất cực kỳ phong phú, giàu tính nghệ thuật và rất thanh nhã Trên mặt bộ tuồng gỗ của tòa nhà trang trí trên 1000 bài thơ văn b ằng chữ Hán và hàng trăm hình ảnh, cảnh vật theo mô típ cổ điển với những đường nét trạm trổ tinh tế và khảm nổi bằng những nguyên liệu quý hiếm như ngà, xương, xà cừ, đồi mồi Đặc biệt nhất là hai bài thơ của vua Thiệu Trị, mỗi bài 56 chữ làm theo kiểu “hồi văn kiêm liên hoàn” sắp xếp theo hình bát quái, đọc thành 64 bài thơ thất ngôn và ngũ ngôn khác nhau…” [12:41] Nhiều

nhà nghiên cứu cho rằng đây là “Tòa nhà nguy nga, tráng lệ vào hàng cung điện đẹp nhất của Việt Nam” Vậy nên riêng tòa nhà đã là một hiện vật bảo tàng quý giá

Năm 1847, vua Thiệu Trị băng hà, điện Long An được chọn làm nơi thờ phụng vị vua này Sau biến cố thất thủ kinh đô năm 1885, điện Long An bị quân đội Pháp chiếm đóng Long vị và đồ thờ phụng vua đều được di chuyển vào Đại Nội Sau khi người Pháp rút đi, điện Long An thiếu vắng sự săn sóc, tu bổ của con người, âm thầm chịu đựng sự tàn phá của thời gian Đến thời vua Duy Tân, tháng 11 năm 1909 điện Long An được tháo

dỡ và dời đến cất lại tại vị trí hiện nay và dùng để làm thư viện cho trường Quốc Tử Giám với tên gọi mới là “Tân thơ viện”

Ngày 16/11/1913, ông Richard Orband, đại diện chính phủ Pháp tại triều đình An Nam thành lập Hội đô thành hiếu cổ Hội gồm nhiều người ngoại quốc, chủ yếu là người Pháp, và một số người Việt Nam yêu thích nghiên cứu lịch sử, văn hóa, nghệ thuật với mục đích “Sưu tầm, bảo tồn và truyền đạt những dấu tích xưa về chính trị, tôn giáo, nghệ thuật và văn học châu Âu cũng như bản xứ liên quan đến Huế và phụ cận” Triều đình Duy Tân đã cho phép hội dùng Tân Thơ Viện làm trụ sở để hội họp Từ đây việc nghiên cứu sưu tầm được đặc biệt quan tâm nhất là các cổ vật, đồ dùng trong cung đình nhà Nguyễn; những cổ vật Chàm ở Huế và các vùng lân cận được phát hiện và đưa về trưng bày ở sân Tân thơ viện Chỉ trong một thời gian ngắn số lượng cổ vật không ngừng gia tăng và ngày càng phong phú về chủng loại Trước tình hình đó, Khâm sứ Trung Kỳ P.Pasquier, người đánh giá cao những nỗ lực của Hội đô thành hiếu cổ và đã quyết định cho phép mở rộng hoạt động của hội bằng việc thành lập một bảo tàng tại đây Ngày 24 tháng 8 năm 1923 vua Khải Định và khâm sứ Pasquier đã ký một chỉ dụ thành lập bảo tàng, Tân thơ viện thay đổi chức năng và nhiệm vụ, từ đây điện Long An được mang tên mới là Viện Bảo tàng Khải Định và đặt dưới sự quản lý của Hội đô thành hiếu cổ Ngay sau khi ra đời, Bảo tàng Khải Định đã đón một lượng khách không nhỏ tới tham quan Chỉ trong một thời gian ngắn, Bảo tàng Khải Định trở thành một trong ba bảo tàng lớn nhất Đông Dương

Dưới chính quyền Ngô Đình Diệm, Viện Bảo tàng Khải Định được đổi thành Viện Bảo tàng Huế thực thuộc Viện Khảo cổ Sau ngày giải phóng đất nước, tháng 4 năm 1975 bảo tàng được gọi là Bảo tàng Cổ vật Huế Từ tháng 9 năm 1995 bảo tàng được đổi tên là Bảo tàng Mỹ thuật Cung đình Huế trực thuộc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế

Tháng 6 năm 2007, bảo tàng lại đổi tên một lần nữa thành Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huếvà cũng trong thời gian này, bảo tàng được nâng cấp thành bảo tàng hạng II

Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế hiện là nơi trưng bày và tàng trữ hơn 8.000 cổ vật quý giá Phần lớn những hiện vật này là những tác phẩm nghệ thuật, các đồ dùng cho nhu cầu sinh hoạt, lễ nghi, tín ngưỡng và quốc phòng của vua, hoàng gia và triều đình nhà Nguyễn; các hiện vật Chămpa và những tặng phẩm, thương phẩm từ quan hệ ngoại giao

và thương mại giữa Việt Nam và các nước Trung Hoa, Nhật Bản, Pháp, Hà Lan, Anh, Thái Lan bao gồm đồ sứ, đồ đồng, kim loại quý, vải, gỗ, đá, pha lê, ngà, mây tre

Từ tháng 4 năm 2008 đến nay, điện Long An được đóng cửa để tiến hành trùng tu

vì bị xuống cấp nghiêm trọng Trong thời gian này, toàn bộ hiện vật của bảo tàng đã được chuyển sang trưng bày ở Cung An Định Đến ngày 25 tháng 3 năm 2012 vừa qua, sau 4 năm trùng tu, với mức đầu tư 25,6 tỷ đồng, điện Long An mới mở cửa hoạt động trở lại Cùng với sự kiện này, Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế tổ chức trưng bày 424 hiện vật tại điện Long An, giới thiệu với công chúng bức tranh toàn cảnh về đời sống hoàng cung xưa qua cổ vật

Có thể nói, Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế là nơi bảo lưu đầy đủ nhất những hiện vật ghi dấu về cuộc sống cung đình triều Nguyễn Từ tòa cung điện Long An cổ kính cho đến hàng ngàn hiện vật được trưng bày và lưu giữ ở đây đã phản ánh phần nào bộ mặt sinh hoạt cung đình triều Nguyễn, ghi nhận tài năng khéo léo, đầu óc sáng tạo của các nghệ nhân Việt Nam một thời Đây quả là đối tượng hấp dẫn đối với du khách, các nhà nghiên cứu về lịch sử và nghệ thuật Huế cổ

Với kho hiện vật phong phú và giá trị, có thể thấy tiềm năng để phát triển du lịch ở Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế là vô cùng to lớn Tuy nhiên, do được xây dựng từ rất lâu nên hiện nay nhìn chung cơ sở vật chất của bảo tàng này đã cũ kỹ và lạc hậu, các trang thiết bị còn thiếu nhiều gây khó khăn cho hoạt động bảo tồn hiện vật cũng như đón tiếp khách du lịch Bên cạnh đó, các cán bộ ở đây hầu hết đều tốt nghiệp chuyên ngành bảo tàng, văn hóa, không am hiểu nhiều về cổ vật nên việc bảo vệ, tu sửa cũng như thu thập hiện vật của bảo tàng đang gặp rất nhiều khó khăn Thêm vào đó, nguồn cổ vật ngày càng khan hiếm, dẫn đến kết quả là cổ vật có giá trị mỹ thuật, giá trị văn hóa thấp nhưng bên

muốn chuyển nhượng lại đòi giá cao, nên bảo tàng không thể mua Đây là những thách thức không nhỏ đối với những người làm công tác hiện nay để thu hút du khách đến với bảo tàng Hiện nay, trong những nỗ lực nhằm phát huy và bảo tồn các giá trị của lịch sử, văn hóa dân tộc, bảo tàng đang có kế hoạch xúc tiến việc mở rộng trưng bày trong một không gian rộng lớn hơn nhằm giới thiệu cho du khách gần xa những giá trị văn hóa, lịch

sử của dân tộc Việt Nam, mang đậm đà bản sắc văn hóa Huế

2.1.3 Bảo tàng Lịch sử và Cách mạng Thừa Thiên Huế

Bảo tàng Lịch sử và Cách mạng Thừa Thiên Huế hiện đang tọa lạc ở số 01 đường

23 tháng 8 thành phố Huế Nơi đây vốn là Quốc Tử Giám – di tích trường đại học duy nhất thời phong kiến còn tồn tại ở Việt Nam Di tích này cùng với hệ thống di tích cung đình triều Nguyễn đã được UNESCO ghi tên vào danh mục Di sản Văn hóa thế giới

Năm 1803, vua Gia Long cho xây dựng Quốc Tử Giám – lúc này được gọi là Đốc Học Đường, trường nằm cạnh Văn Miếu, mặt hướng ra sông Hương Đây được xem là trường quốc học đầu tiên được xây dựng dưới triều Nguyễn Tháng 3 năm 1820, vua Minh Mạng cho đổi tên Đốc Học Đường thành Quốc Tử Giám Lúc này Quốc Tử Giám được phát triển to lớn hơn, tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Năm 1821, vua cho dựng tòa

Di Luân Đường, một tòa giảng đường và hai dãy nhà học hai bên Di Luân Đường, mỗi dãy 19 gian phòng học, làm chỗ cho sinh viên đọc sách, làm bài Đến năm 1908, thời vua Duy Tân, Quốc Tử Giám được dời vào bên trong Kinh thành, bên ngoài, phía Đông Nam Hoàng thành So với kiến trúc cũ, Quốc Tử Giám mới được xây dựng thêm nhiều công trình phụ, trong đó, kiến trúc cũ của Di Luân Đường được giữ nguyên Hai bên là hai dãy phòng học vẫn như cũ; phía sau trường, ở giữa là tòa Tân Thơ Viện, hai bên là nhà ở của quan Tế Tửu, Tư Nghiệp và các viên chức khác của trường Năm 1923, Tân Thơ Viện trở thành Bảo Tàng Khải Định nên trường Quốc Tử Giám phải lập một thư viện mới mang tên Thư Viện Bảo Đại ở phía sau Di Luân Đường Hiện nay di tích Quốc Tử Giám được

sử dụng làm Bảo tàng Lịch Sử và Cách mạng Thừa Thiên Huế, trong đó Di Luân Đường

và hai dãy nhà hai bên được sử dụng làm khu vực trưng bày, các công trình phụ khác được sử dụng làm nơi làm việc của cán bộ viên chức trong bảo tàng

Bảo tàng Lịch Sử và Cách mạng Thừa Thiên Huế trước đây có tên là Bảo tàng Bình Trị Thiên, được thành lập tháng 8 năm 1976 từ việc chuyển giao cơ sở vật chất, tư liệu hiện vật và một số cán bộ của Bảo tàng Quân khu Trị Thiên Huế, cán bộ nhà truyền thống tỉnh Quảng Bình (cũ) cho tỉnh Bình Trị Thiên Sau khi chia tách tỉnh Bình Trị Thiên thành ba tỉnh: Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế, tháng 9/1989 Uỷ ban nhân dân tỉnh Thừa Thiên Huế quyết định thành lập Bảo tàng Tổng hợp Thừa Thiên Huế trên cơ sở bảo tàng cũ, đến năm 2005 lại đổi tên thành Bảo tàng Lịch sử và Cách mạng Thừa Thiên Huế Hàng năm Bảo tàng Lịch sử và Cách mạng thường xuyên tổ chức các đợt sưu tầm hiện vật, đến nay đã có hơn 15.000 hiện vật, trong đó hơn 1.000 hiện vật đã được đưa ra phục vụ công tác trưng bày, giới thiệu với khách tham quan

Đúng như tên gọi, bảo tàng hiện có hai hệ thống trưng bày cố định giới thiệu về thời kỳ tiền sơ sử và phong trào đấu tranh cách mạng của nhân dân Thừa Thiên Huế từ

1930 đến 1975 Trong đó, Di Luân Đường là khu vực trưng bày thời kỳ tiền sơ sử, hai dãy nhà tả, nhà hữu hai bên dùng để trưng bày phong trào cách mạng của nhân dân Thừa Thiên Huế từ 1930 đến 1954 và từ 1945 đến 1975 Ngoài ra bảo tàng còn có hệ thống trưng bày ngoài trời trưng bày xe pháo của ta và địch Đến với bảo tàng, chúng ta sẽ tiếp nhận được nhiều thông tin bổ ích thông qua hình ảnh, tư liệu và hiện vật lịch sử có giá trị được trưng bày khoa học, hấp dẫn giúp du khách hiểu thêm về vùng đất, con người Thừa Thiên Huế trong quá khứ, hiện tại và tương lai

Ngoài ra, bảo tàng đang quản lý hàng trăm di tích lịch sử văn hóa tiêu biểu qua các thời kỳ lịch sử Tính đến cuối năm 2006, Bảo tàng Lịch sử và Cách mạng đã nghiên cứu khảo sát lập hồ sơ khoa học được Bộ Văn hóa Thông tin công nhận 50 di tích quốc gia và

18 di tích được công nhận cấp tỉnh Bên cạnh phần trưng bày cố định, Bảo tàng Lịch sử

và Cách mạng còn trưng bày tại các di tích như: Di tích lịch sử cách mạng Trụ sở cơ quan

Xứ ủy Trung Kỳ 1938 – 1939, Di tích lưu niệm danh nhân Phan Bội Châu, Di tích lưu niệm Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, Di tích lưu niệm đồng chí Nguyễn Chí Diểu

Trong quá trình hoạt động của mình, Bảo tàng Lịch sử và Cách mạng đã có nhiều

cố gắng vươn lên, vượt qua những khó khăn đạt được một số thành tích nhất định, góp phần vào sự phát triển văn hóa của tỉnh Song, cũng như Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế,

trải qua thời gian, cơ sở vật chất ở đây đã lạc hậu, các dãy nhà trưng bày đã cũ kỹ và xuống cấp, không đáp ứng được nhu cầu khách tham quan Một khó khăn hiện nay của bảo tàng nữa là công tác bảo quản những hiện vật ngoài trời Hiện các hiện vật này đang ngày đêm phải chịu cảnh phơi mưa, phơi nắng và xuống cấp trầm trọng

Năm 2005, Uỷ ban nhân dân tỉnh Thừa Thiên Huế đã có chủ trương lập dự án xây dựng Bảo tàng Lịch sử và Cách mạng tại địa điểm mới Dự án đã được Sở Xây dựng cấp chứng chỉ quy hoạch (số 46/2006/CCQH ngày 24 – 3 – 2006) tại khu quy hoạch Trung tâm Văn hóa phía Tây nam thành phố Huế Với dự án này, bảo tàng đề nghị tỉnh cấp 60.000 m2 để xây dựng các hạng mục chính như nhà trưng bày, nhà làm việc, các khu phụ trợ, khu trưng bày ngoài trời… Dự án đang được các ngành chức năng xem xét trình Uỷ ban nhân dân tỉnh phê duyệt để triển khai Nếu được thực hiện, đây sẽ điều kiện thuận lợi

để bảo tàng bảo quản tốt hơn những hiện vật, nâng cao chất lượng phục vụ và phát huy tốt những tiềm năng, thế mạnh của mình

2.2 Thực trạng khai thác du l ịch tại các bảo tàng ở thành phố Huế

Đầu tiên, có thể nói, Bảo tàng Hồ Chí Minh Thừa Thiên Huế là bảo tàng có cơ sở vật chất kỹ thuật được xây dựng và trang bị hiện đại nhất trong số các bảo tàng kể trên Tòa nhà Bảo tàng Hồ Chí Minh Thừa Thiên Huế là một công trình kiến trúc khá hiện đại

và xây dựng phù hợp đúng với thiết chế bảo tàng Tòa nhà cao ba tầng, cấu trúc kiên cố với tổng diện tích sử dụng 2500 m2 Tầng một được sử dụng làm hội trường nhỏ bao gồm một phòng triển lãm nhất thời và phòng chiếu phim tư liệu cho khách tham quan Ngoài

ra phía tay phải của tầng còn được bố trí như một phòng bổ trợ để đón tiếp du khách Phần trưng bày chính của bảo tàng ở tầng hai, trưng bày 1.005 tư liệu, hình ảnh, hiện vật phản ánh một cách hệ thống về tiểu sử và sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí

Minh Tầng 3 là tầng làm việc của cán bộ công nhân viên chức cơ quan, thư viện, kho tư liệu, hiện vật Ngoài ra bảo tàng còn có 01 nhà trưng bày bổ sung thuộc khu di tích lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh ở làng Dương Nỗ, 03 di tích và địa điểm di tích đã được phân cấp quản lý và được giao quyền sử dụng đất Tổng diện tích trưng bày của bảo tàng Hồ Chí Minh xấp xỉ 1.500 m2

Hiện nay, Bảo tàng Hồ Chí Minh Thừa Thiên Huế được trang bị tương đối đầy đủ các trang thiết bị phục vụ cho các hoạt động của bảo tàng như nghiên cứu, kiểm kê, bảo quản, trưng bày, sưu tầm, hướng dẫn khách tham quan, phòng cháy chữa cháy…

Khu vực tầng một, tại phòng chiếu phim tư liệu bảo tàng đầu tư 1 bộ máy chiếu phim gồm 1 máy chiếu và màn hình khổ lớn cùng máy tính và máy điều hòa để phục vụ khách tham quan Ngoài ra, ngay lối vào ở tầng một còn có 1 bàn lễ tân đón tiếp du khách Phòng đón tiếp cũng được trang bị nhiều bàn ghế hiện đại và khá sang trọng Ở khu vực trưng bày tầng hai bảo tàng trang bị nhiều Ti vi, đầu DVD, VCD và hệ thống âm thanh phục vụ thuyết minh Hệ thống chú thích được trình bày trang trọng, khoa học bằng nhiều thứ tiếng Việt, Anh, Pháp… Hệ thống chiếu sáng ở đây cũng giúp làm nổi bật các hiện vật và nội dung trưng bày Phòng Thông tin tư liệu và các phòng ban khác cũng được trang bị nhiều máy điều hòa, máy vi tính, 4 máy in, 1 máy scanner, 1 máy photo, 8 máy điện thoại, 1 máy fax; 3 máy hút bụi Riêng phòng nghiệp vụ được trang bị thêm 2 máy ảnh, 1 máy quay phim, 1 máy ghi âm

Với lợi thế trang bị mạng máy tính hiện đại, từ quản lý hiện vật dựa vào sổ kiểm kê thông thường, đến năm 2006 bảo tàng đã ứng dụng quản lý hiện vật trên phần mềm do Cục Di sản văn hóa cung cấp Các hiện vật trong kho cơ sở cơ bản đã hoàn thành việc chụp ảnh, làm hộ chiếu, lí lịch khoa học và cập nhật trong máy tính Điều này mang lại những thuận lợi không nhỏ cho hoạt động của bảo tàng Bảo tàng cũng đã xây dựng phòng Thông tin tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh trên mạng máy tính nội bộ giới thiệu trên 1.000 hình ảnh, tư liệu, hiện vật, các bộ sưu tập, các tác phẩm nghệ thuật, thư mục sách và hệ thống Bảo tàng di tích lưu niệm về Chủ tịch Hồ Chí Minh trên toàn quốc

Ngoài ra, bảo tàng còn có 21 giá kệ để tư liệu, hiện vật, sách bố trí ở khu vực thư viện và kho; 1 máy hút bụi, 2 máy hút ẩm, 1 máy đo nhiệt độ, độ ẩm thuộc hệ thống kho

Về mảng thư viện, tính đến năm 2006 thư viện chuyên đề về Chủ tịch Hồ Chí Minh có hơn 1000 đầu sách (2407 bản) và 906 tạp chí chuyên ngành phục vụ hơn 2.040 lượt khách đến đọc Số lượng sách tại thư viện hàng năm đều được quan tâm bổ sung

Bên cạnh những trang bị hiện đại, bảo tàng còn bố trí hai quầy hàng lưu niệm ngay lối vào của tầng một Tại đây chủ yếu bày bán sách và các mặt hàng lưu niệm rất phong phú đa dạng về Bác, trong đó nhiều hơn cả vẫn là sách Có thể kể đến một số sách của các tác giả viết về Bác, sách của Bảo tàng Hồ Chí Minh và nhiều nhất là sách do Bảo tàng Hồ Chí Minh Thừa Thiên Huế xuất bản như: Bác Hồ sống mãi trong lòng nhân dân Thừa Thiên Huế, Âm vang thời Bác Hồ ở Huế, Khắc ghi lời Người… Đặc biệt ở đây còn có sách giới thiệu về cuộc đời và sự nghiệp Bác bằng hai thứ tiếng Anh và Pháp Ngoài ra bảo tàng còn bày bán một số hình ảnh về Bác, Đĩa DVD, VCD – Hồ Chí Minh chân dung một con người, huy hiệu và tượng Hồ Chí Minh… cùng một số hàng thủ công khác Có thể thấy các mặt hàng lưu niệm ở đây đã mang được đặc trưng riêng của một bảo tàng danh nhân Trong khuôn viên bên ngoài tòa nhà bảo tàng cũng có hai quầy hàng bán các mặt hàng lưu niệm và đặc sản của xứ Huế, khoảng sân thoáng mát bên trong là quán café khá yên tĩnh phục vụ nhu cầu giải trí của khách du lịch

Toàn bộ nhà bảo tàng được trang bị hệ thống phòng cháy chữa cháy gồm 2 bộ chữa cháy, 1 máy phát điện, 2 máy bơm, 2 bể chứa nước và hệ thống báo cháy tự động bằng đầu cảm ứng, bình xịt Hệ thống nhà vệ sinh của bảo tàng nhìn chung được đầu tư khá kỹ lưỡng, sạch đẹp, văn minh

Tóm lại, cơ sở vật chất, trang thiết bị của bảo tàng Hồ Chí Minh nhìn chung đã đạt chuẩn bảo tàng hạng II Với trang bị hiện đại và đầy đủ, sản phẩm lưu niệm và dịch vụ cơ bản khá tốt, bảo tàng hoàn toàn có khả năng đáp ứng mọi nhu cầu tham quan, nghỉ ngơi, giải trí và mua sắm của khách du lịch, đồng thời khai thác tốt những tiềm năng tư liệu hiện vật để giới thiệu với khách tham quan Không gian kiến trúc rộng rãi, thoáng mát, trang thiết bị phục vụ tiện nghi là một lợi thế của bảo tàng trong việc thu hút khách du lịch hiện nay

Ngược lại với Bảo tàng Hồ Chí Minh, Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế là đơn vị có chất lượng và trang bị cơ sở vật chất yếu nhất trong ba bảo tàng Về cấu trúc, Bảo tàng Cổ