Khái quát văn học việt nam từ cách mạng tháng tám 1945 đến hết thế kỉ XX

KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ CÁCH MẠNG THÁNG 8-1945 ĐẾN 1975 Vài nét về hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hoá - Cách mạng tháng Tám thành công đã mở ra kỉ nguyên mới cho dân tộc, khai si

KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM

TỪ CÁCH MẠNG THÁNG 8-1945 ĐẾN 1975

Vài nét về hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hoá

- Cách mạng tháng Tám thành công đã mở ra kỉ nguyên mới cho dân tộc, khai sinh một nền văn học mới gắn liền với lí tưởng độc lập tự do và chủ nghĩa xã hội

- Đường lối lãnh đạo văn nghệ của Đảng là một trong những nhân tố quan trọng tạo nên một nền văn học thống nhất

- Cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc kéo dài suốt 30 năm, công cuộc xây dựng cuộc sống mới ở miền Bắc, đã tác động mạnh mẽ, sâu sắc tới văn học nghệ thuật

- Nền kinh tế nghèo nàn, chậm phát triển

- Giao lưu văn hoá hạn chế, chủ yếu tiếp xúc và chịu ảnh hưởng của văn hoá các nước XHCN (Liên Xô, Trung Quốc )

Chặng

đường,

thành tựu

1945 - 1954 1955 - 1964 1965 - 1975

Chủ đề

chính

 Niềm vui sướng,

hồ hởi đặc biệt khi đất nước giành được độc lập

 Phản ánh cuộc kháng chiến chống Pháp: khám phá sức mạnh của quần chúng nhân dân, niềm tự hào, niềm tin vào tương lai, tất

 Ngợi ca công cuộc đi lên xây dựng chủ nghĩa

xã hội của đất nước

 Nỗi đau chia cắt và ý chí thống nhất đất nước

 Ngợi ca tinh thần yêu nước và chủ nghĩa anh hùng cách mạng

KHÁI QUÁT VHVN TỪ CÁCH MẠNG THÁNG 8/1945 ĐẾN HẾT TK XX

TÀI LIỆU BÀI GIẢNG

Đây là tài liệu tóm lược các kiến thức đi kèm với bài giảng Khái quát Văn học Việt Nam từ Cách Mạng tháng 8/1945 đến hết thế kỉ XX thuộc khóa học Luyện thi Đại học KIT-1: Môn Ngữ văn (thầy Nguyễn Quang Ninh) tại website Hocmai.vn

Để có thể nắm vững kiến thức về bài Khái quát Văn học Việt Nam từ Cách Mạng tháng 8/1945 đến hết thế kỉ XX, Bạn cần kết hợp xem tài liệu cùng với bài giảng này

thắng của cuộc kháng chiến

Thơ

núi(Hồ Chí Minh), Bên kia sông Đuống

(Hoàng Cầm), Tây

Tiến(Quang Dũng), Nhớ (Hồng Nguyên), Đất nước (Nguyễn

Đình Thi), Đồng chí

(Chính Hữu), Tập

thơ Việt Bắc (Tố Hữu)

 Các tập thơ: Gió lộng (Tố Hữu), Ánh sáng và

phù sa (Chế LanViên),

Diệu), Đất nở hoa, Bài

thơ cuộc đời (Huy Cận),

sóng (Tế Hanh), Bài thơ Hắc Hải (Nguyễn Đình

Thi), các bài thơ: Mồ

anh hoa nở (Thanh Hải),

Nam),

Thể hiện khuynh hướng mở rộng

và đào sâu hiện thực, bổ sung, tăng cường chất suy tưởng chính

luận Các tập thơ tiêu biểu: Ra

trận, Máu và hoa (Tố Hữu), Hoa ngày thường - Chim báo bão, Những bài thơ đánh giặc (Chế

Lan Viên), Hai đợt sóng, Tôi giàu

đôi mắt (Xuân Diệu), Dòng sông trong xanh (Nguyễn Đình Thi), Đầu súng trăng treo (Chính Hữu), Vầng trăng quầng lửa (Phạm Tiến

Duật), Mặt đường khát vọng (Nguyễn Khoa Điềm), Gió Lào

cát trắng (Xuân Quỳnh), Hương cây - Bếp lửa (Lưu Quang Vũ -

Bằng Việt), Cát trắng (Nguyễn Duy), Góc sân và khoảng trời

(Trần Đăng Khoa),

 Sự xuất hiện và đóng góp của các nhà thơ trẻ thời kì chống Mĩ: Phạm Tiến Duật, Nguyễn Khoa Điềm, Lê Anh Xuân, Lưu Quang

Vũ, Bằng Việt, Nguyễn Mĩ, Xuân Quỳnh, Thanh Thảo, Hữu Thỉnh, Nguyễn Đức Mậu, Nguyễn Duy, Hoàng Nhuận Cầm, Trần Đăng Khoa,

Văn xuôi

 Truyện kí: Một lần

tới thủ đô, Trận phố Ràng (Trần Đăng), Đôi mắt (truyện

 Đề tài chống Pháp:

Sống mãi với thủ đô

(Nguyễn Huy Tưởng),

Cao điểm cuối cùng

 Ở miền Nam: Người mẹ cầm

súng (Nguyễn Thi), Rừng xà nu

(Nguyễn Trung Thành), Giấc mơ

ông lão vườn chim, Hòn đất (Anh

ngắn), Ở rừng (nhật kí) - Nam Cao; Làng

- Kim Lân; Vùng mỏ

(Võ Huy Tâm),

Xung kích (Nguyễn

Đình Thi), Đất nước

đứng lên (Nguyên

Ngọc), Truyện Tây

Bắc (Tô Hoài)

(Hữu Mai), Trước giờ nổ

súng (Lê Khâm)

 Hiện thực đời sống

trước Cách mạng: Vợ

nhặt (Kim Lân), Tranh tối tranh sáng (Nguyễn

Công Hoan), Mười năm (Tô Hoài), Vỡ bờ (2 tập - Nguyễn Đình Thi), Cửa

biển (4 tập - Nguyên

Hồng)

 Công cuộc xây dựng CNXH ở miền Bắc:

Sông Đà (Nguyễn Tuân), Bốn năm sau (Nguyễn

Huy Tưởng), Cái sân

gạch (Đào Vũ), Mùa lạc

(Nguyễn Khải),

Đức), Chiếc lược ngà (Nguyễn Quang Sáng), Rừng U Minh (Trần Hiếu Minh), Mẫn và tôi (Phan

Tứ),

 Ở miền Bắc: Kí chống Mĩ của Nguyễn Tuân, truyện ngắn Nguyễn Thành Long, Nguyễn Kiên, Vũ Thị Thường, Đỗ Chu,

tiểu thuyết: Vùng trời (3 tập - Hữu Mai), Cửa sông, Dấu chân người

lính (Nguyễn Minh Châu), Chiến

sĩ (Nguyễn Khải), Bão biển (2 tập

- Chu Văn),

Kịch

người ở lại (Nguyễn

Huy Tưởng); Chị

Hoà (Học Phi)

Phi), Ngọn lửa (Nguyễn

vũ), Quẫn (Lộng

Chương), Chị Nhàn, Nổi

gió (Đào Hồng Cẩm)

ngày mai (Xuân Trình), Đại đội trưởng của tôi (Đào Hồng Cẩm), Đôi mắt (Vũ Dũng Minh),

Lí luận,

phê bình

vấn đề văn hoá Việt Nam (Trường Chinh

- 1948), Nhận đường, Mấy vấn đề nghệ thuật (Nguyễn

Đình Thi), Nói chuyện thơ kháng chiến, Quyền sống con người trong Truyện Kiều (Hoài

 Các công trình của Đặng Thai Mai, Hoài Thanh, Xuân Diệu, Chế Lan Viên, Lê Đình Kỵ

Thanh), Giảng văn

(Đặng Thai Mai)

b Những đặc điểm cơ bản của VHVN từ 1945 đến 1975

Những đặc điểm cơ bản của văn học Việt Nam từ 1945 - 1975

1 Nền văn học gắn bó sâu sắc

với vận mệnh chung của đất

nước, tập trung vào hai đề tài

chính: Tổ quốc và Chủ nghĩa

xã hội

- Biểu hiện:

 Nền văn học được kiến tạo

theo mô hình "Văn hoá nghệ

thuật cũng là một mặt trận",

nhà văn là người chiến sĩ

 Đề tài Tổ quốc:

 Thể hiện và giải quyết mâu

thuẩn xung đột ta >< địch trên

cơ sở đặt lợi ích Tổ quốc, dân

tộc lên hàng đầu

 Nhân vật trung tâm: Người

chiến sĩ trên mặt trận vũ trang,

dân quân, du kích, thanh niên

xung phong,

 Đề tài Chủ nghĩa xã hội:

 Hình ảnh những con người

mới, quan hệ mới giữa những

người lao động, sự hoà hợp

2 Nền văn học hướng về đại chúng

- Biểu hiện:

 Cái nhìn mới của người sáng tác về nhân dân: Đất nước là của nhân dân

 Đại chúng là đối tượng hướng tới, cũng là nguồn bổ sung lực lượng sáng tác cho văn học

 Nội dung: quan tâm đến đời sống của nhân dân lao động, những bất hạnh trong cuộc đời cũ, niềm vui sướng

tự hào về cuộc đời mới, khả năng cách mạng và phẩm chất anh hùng, xây dựng hình tượng quần chúng cách mạng

 Hình thức: ngắn gọn, dễ hiểu, chủ đề rõ ràng, hình thức nghệ thuật quen thuộc, ngôn ngữ trong sáng, bình

3 Nền văn học chủ yếu mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn

- Biểu hiện:

* Khuynh hướng sử thi:

 Đề cập tới những vấn đề, sự kiện

có ý nghĩa lịch sử gắn với số phận chung của toàn dân tộc: Tổ quốc còn hay mất, độc lập hay nô lệ

 Nhân vật: tiêu biểu cho lí tưởng chung của dân tộc, kết tinh những phẩm chất cao đẹp của cộng đồng (chị Út Tịch, chị Trần Thị Lý, anh giải phóng quân, bà mẹ đào hầm, )

 Nhà văn nhìn ngắm, miêu tả cuộc đời bằng con mắt có tầm bao quát lịch sử, dân tộc, thời đại Con người được khám phá chủ yếu ở khía cạnh bổn phận, trách nhiệm, nghĩa vụ công dân, ý thức chính trị

 Lời văn mang giọng điệu ngợi

VÀI NÉT KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM

TỪ NĂM 1975 ĐẾN HẾT THẾ KỶ XX

Hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hoá

- Cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước thắng lợi (1975), thời kì độc lập, tự do, thống nhất

đất nước được mở ra

- Đất nước phải đối mặt với vô vàn khó khăn thử thách, đặc biệt về lĩnh vực kinh tế do hậu

quả nặng nề của chiến tranh tàn khốc kéo dài suốt 30 năm

- Từ năm 1986, dưới sự lãnh đạo của Đảng, cả nước bước vào công cuộc Đổi mới, từng bước

chuyển sang kinh tế thị trường, điều kiện giao lưu văn hoá rộng mở, văn học dịch, báo chí và các

phương tiện truyền thông phát triển mạnh mẽ  thúc đẩy nền văn học phải đổi mới cho phù hợp

với quy luật khách quan của nền văn học và nguyện vọng của văn nghệ sĩ

Những

chuyển biến

và thành

tựu bước

đầu

Thơ:

+ Tập Di cảo thơ (Chế Lan Viên)với những âm thầm đổi mới

+ Hiện tượng nở rộ trường ca có xu hướng tổng kết, khái quát về chiến tranh

thông qua trải nghiệm riêng của mỗi tác giả:Những người đi tới biển (Thanh Thảo),

Đường đi tới thành phố (Hữu Thỉnh), Trường ca sư đoàn (Nguyễn Đức Mậu),

+ Các tập thơ đáng chú ý: Tự hát (Xuân Quỳnh), Người đàn bà ngồi đan (Ý Nhi), Thư mùa đông (Hữu Thỉnh), Ánh trăng (Nguyễn Duy), Xúc xắc mùa thu (Hoàng Nhuận Cầm), Nhà thơ và hoa cỏ (Trần Nhuận Minh), Gọi nhau qua vách

giữa cái riêng và cái chung, cá

nhân và tập thể

dị ca, trang trọng, đẹp, tráng lệ, hào

hùng

* Cảm hứng lãng mạn:

 Khẳng định phương diện lí tưởng của cuộc sống mới, vẻ đẹp của con người mới

 Ca ngợi chủ nghĩa anh hùng cách mạng và tin tưởng vào tương lai tươi sáng của đất nước

núi (Thi Hoàng), Tiếng hát tháng giêng (Y Phương), Sự mất ngủ của lửa (Nguyễn

Quang Thiều), Đổ bóng xuống mặt trời (Trần Anh Thái),

Văn xuôi:

+ Một số cây bút bộc lộ ý thức đổi mới cách viết về chiến tranh, cách tiếp cận đời sống:

Đất trắng (Nguyễn Trọng Oánh), Hai người trở lại trung đoàn (Thái Bá Lợi), Đứng trước biển, Cù lao Tràm (Nguyễn Mạnh Tuấn),Cha và con và , Gặp gỡ cuối năm (Nguyễn Khải), Mùa lá rụng trong vườn (Ma Văn Kháng), Thời xa vắng (Lê

Lựu), tập truyện ngắn Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành, Bến quê (Nguyễn

Minh Châu),

+ Sau đại hội Đảng VI, văn xuôi thật sự khởi sắc với các thể loại: phóng sự (của Phùng Gia Lộc, Trần Huy Quang, Hoàng Hữu Các, Hoàng Minh Tường, ),

truyện ngắn (Chiếc thuyền ngoài xa - Nguyễn Minh Châu, Tướng về hưu - Nguyễn Huy Thiệp, ), tiểu thuyết (Mảnh đất lắm người nhiều ma - Nguyễn Khắc Trường;

Bến không chồng - Dương Hướng, Nỗi buồn chiến tranh - Bảo Ninh, ), Kí (Ai đã đặt tên cho dòng sông? - Hoàng Phủ Ngọc Tường, ), hồi kí (Cát bụi chân ai, Chiều chiều - Tô Hoài, )

Kịch: Phát triển mạnh mẽ, một số tác phẩm gây được tiếng vang: Nhân danh công lí (Doãn Hoàng Giang), Hồn Trương Ba, da hàng thịt; Tôi và chúng ta (Lưu

Quang Vũ), Mùa hè ở biển (Xuân Trình),

Lí luận phê bình văn học: Có nhiều đổi mới, xuất hiện một số cây bút trẻ có

triển vọng, nhiều tiêu chí đánh giá văn học, hệ thống các khái niệm đã được bổ sung, ý thức tự giác cao hơn trong tiếp cận đối tượng ở các nhà phê bình, giá trị nhân văn, ý nghĩa nhân bản và chức năng thẩm mĩ của văn học được đặc biệt chú ý

Giáo viên:Nguyễn Quang Ninh Nguồn: Hocmai.vn