QUI TRÌNH tổ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG tạo CHO học SINH THCS với DI TÍCH LỊCH sử địa PHƯƠNG HUYỆN GIA lâm – THÀNH PHỐ hà nội

- Các di tích lịch lịch sử tiêu biểu ở huyện Gia LâmSuốt theo chiều dài lịch sử dựng nước của dân tộc ta,cùng với các anh hùng hào kiệt trên khắp mọi miền Tổ Quốcthì Gia Lâm, vùng địa li

QUI TRÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO CHO HỌC SINH THCS VỚI DI TÍCH LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG HUYỆN GIA LÂM – THÀNH PHỐ HÀ NỘI

- Các di tích lịch lịch sử tiêu biểu ở huyện Gia Lâm

Suốt theo chiều dài lịch sử dựng nước của dân tộc ta,cùng với các anh hùng hào kiệt trên khắp mọi miền Tổ Quốcthì Gia Lâm, vùng địa linh nhân kiệt đã sinh ra, nuôi dưỡng,quy tụ những anh hùng, các bậc tiền bối có trí tuệ uyên bácđược sinh ra, nuôi dưỡng, quy tụ những hùng, các bậc tiền bối

có trí tuệ uyên bác được sử sách ghi nhận như Nguyên Phi ỶLan, danh nhân Cao Bá Quát Cả những nhân vật có thật và

cả những huyền thoại như Phù Đổng Thiên Vương, Chử ĐồngTử để Gia Lâm có những di tích lịch sử văn hóa trường tồnmãi mãi

- Đền Gióng

Đền Phù Đổng hay còn gọi là đền Gióng thờ ThánhGióng - Phù Đổng Thiên Vương, nằm ở xã Phù Đổng, GiaLâm, ngoại thành Hà Nội

Đền Phù Đổng còn được gọi là đền Thượng, tươngtruyền được dựng trên nền nhà cũ của Thánh Gióng, bên trong

đê sông Đuống, còn đền Hạ thờ mẹ của Thánh Gióng nằmngoài đê, gần nơi được cho là có dấu chân khổng lồ mà bà đã

ướm thử rồi sinh ra Thánh Gióng Năm 1010 khi rời đô

về Thăng Long, Lý Thái Tổ đã cho dựng đền, đến nay đã đượctrùng tu nhiều lần.Kiến trúc còn lại của đền Gióng gồm nhiềucông trình trên một diện tích rộng

Tam quan đền khá lớn, trên có gác, mở thêm hai cửa nhỏhai bên Trên bậc thềm là hai con rồng đá, tạc vào năm 1705.Trước cổng là một sân rộng, nhìn sang một thủy đình ở giữamột hồ nước, cạnh một gốc đa cổ thụ Thủy đình là nơi diễn

ra các trò chơi dân gian và múa rối nước.Đôi câu đối trướccổng đền viết:

Thiết mã khóa vân cung, tuấn nhạc, liên quan thiên cổ ngưỡng

Thạch long kiều thủy các, sùng từ uy vọng ức niên khâm

(Ngựa sắt vượt cung mây, núi cao rạng rỡ ánh thiêng, ngànnăm nhìn ngắm

Rồng đá chầu gác nước, đền lớn nguy nga vẻ đẹp, muônthuở tôn sùng)

Sau cổng chính là một phương đình tám mái, dưới châncòn hai con sư tử đá Tiếp đến là tiền đường rộng là nơi cử

hành các nghi lễ Nhà thiêu hương bày đồ nghi trượng, tiếpđến là hậu cung Trong hậu cung có tượng Thánh Gióng vàcác tướng hộ vệ, cũng là nơi giữ các đạo sắc phong của cáctriều đại phong kiến Trong hậu cung cũng giữ một đôi chóe

sứ là cổ vật, chỉ dùng trong dịp lễ hội Bậc thềm của hậu cungcòn giữ được những viên gạch chạm rồng, được cho là có

Bên trái của đền là chùa Kiến Sơ

Hội Gióng là một lễ hội truyền thống hàng năm được tổchức ở nhiều nơi thuộc vùng Hà Nội để tưởng niệm và cangợi chiến công của người anh hùng truyền thuyết ThánhGióng, một trong tứ bất tử của tín ngưỡng dân gian ViệtNam.Theo UBND thành phố Hà Nội, lúc 18h20 ngày 16tháng 11 năm 2010 (tức 22h20 giờ Việt Nam), tại thànhphố Nairobi, thủ đô của Kenya, Tổ chức Giáo dục, Khoa học

và Văn hóa của Liên hiệp quốc (UNESCO) đã công nhận lễhội Gióng ở đền Phù Đổng (Gia Lâm) và đền Sóc (huyện SócSơn) là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại và làmột trong những tưởng niệm về Thánh Gióng.

Với những giá trị đặc biệt tiêu biểu về văn hóa, lịch sử,kiến trúc nghệ thuật, ngày 09/12/2013, Thủ tướng Chính phủ

đã ban hành Quyết định số 2383/QĐ-TTG về việc xếp hạng ditích Quốc gia đặc biệt đối với 14 di tích, trong đó có di tíchlịch sử và kiến trúc nghệ thuật Đền Phù Đổng -Gia Lâm Đây

là sự ghi nhận, tôn vinh của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta

về những giá trị to lớn của các di tích trường tồn cùng nămtháng của Thăng Long - Hà Nội ngàn năm văn hiến, cũng làniềm vinh dự và tự hào của Đảng bộ, chính quyền, nhân dânhuyện Gia Lâm nói chung và của xã Phù Đổng nói riêng

- Đền Bà Tấm

Đền - Chùa Bà Tấm hiện nay thuộc xã Dương Xá, huyệnGia lâm, ngoại thành Hà Nội Thời Lý di tích thuộc hươngThổ Lỗi, sau đổi thành hương Siêu Loại, rồi huyện Siêu Loại

Từ thời Lê Trung Hưng, văn bia cổ cho biết đền chùa Bà Tấmthuộc hai xã Dương Xá và Dương Nguyên, huyện Siêu Loại

Trước năm 1944, các xã trên đều thuộc cùng một tổng DươngQuang, phủ Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh Năm 1961, xãDương Xá thuộc huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội.

Đền - Chùa Bà Tấm nằm ở phía đông bắc ngoại thành HàNội, cách trung tâm thành phố chừng 16km Đền và chùa tọalạc trong cùng một khuôn viên rộng và thoáng mát, sát quốc lộ

5 chạy qua Diện tích khoảng trên dưới 2 ha

Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan, tên thật là Lê Thị Yến, sinhngày 7/3 năm Giáp Thân (1044), mất ngày 25/7 năm ĐinhDậu (1117) Bà xuất thân trong một gia đình làm nghề trồngdâu, nuôi tằm, dệt lụa, Bà nổi tiếng là người thông minh, xinhđẹp, nết na, dịu hiền, cha Bà là ông Lê Công Thiết và mẹ là bà

Vũ Thị Tình quê làng Thổ Lỗi sau đổi thành Hương SiêuLoại, phủ Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh (nay là xã Dương Xá,huyện Gia Lâm, Hà Nội)

Trở về hương Thổ Lỗi/ Siêu Loại gặp lại cuộc xe duyêntrời định giữa bậc quân vương (Lý Thánh Tông) với ngườicon gái làm nghề tằm tang được sử liệu ghi chép: “Quý Mãonăm thứ 5 (1063), vua tuổi lớn, 40 tuổi chưa có con trai, saichi hậu nội nhân là Nguyễn Bông làm lễ cầu tự ở chùa Thánh

Chúa Tục truyền, vua cúng khấn cầu tự chưa thấy hiệunghiệm, mới đi chơi khắp các chùa quán Xe vua đi đến đâu,con trai con gái đổ xô đến xem không ngớt, duy chỉ có mộtngười con gái hái dâu cứ đứng tựa vào bụi cỏ lan Vua trôngthấy cho đưa vào cung, phong làm “Ỷ Lan phu nhân” xâyriêng cho Bà cung Động Tiên (thuộc vào khu vực phố ĐôngThành, ngõ Tạm Thương thuộc quận Hoàn Kiếm ngày nay)

và đặt tên là Cung Ỷ Lan để nhớ lại sự tích cô gái tựa gốc câylan buổi đầu gặp gỡ.(Sau đó, Ỷ Lan phu nhân có mang sinh raHoàng tử Càn Đức (1066) được lập làm Hoàng thái tử, bàđược phong làm Thần Phi Năm 1068, mùa xuân, tháng 2,Thần Phi Ỷ Lan sinh tiếp Hoàng tử Minh Nhân vương Sau

đó, từ Thần Phi Bà được thăng làm Nguyên Phi)

Năm 1069 Vua Lý Thánh Tông thân chinh cùng Thái úy

Lý Thường Kiệt đánh giặc ở Chiêm Thành, Bà nắm quyềnnhiếp chính xây dựng được khối đoàn kết, đảm bảo cho bộmáy triều đình hoạt động hiệu quả như: cứu dân đói, trị thamnhũng góp phần chi viện cho trận tiến công chống quânChiêm ở phương Nam

Tháng giêng năm Nhâm Tý (1072), vua Lý Thánh Tôngqua đời, Hoàng Thái Tử Càn Đức nối ngôi, lấy vương hiệu là

Lý Nhân Tông, Bà là Hoàng Thái hậu nắm ngôi nhiếp chính

từ 1073, lần nhiếp chính này Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan đã thực

sự nắm quyền triều chính, quyết định những vấn đề hệ trọngcủa đất nước Bà đã cùng với Thái úy Lý Thường Kiệt lãnhđạo quân và dân Đại Việt, đánh bại quân Tống giữ vững giangsơn vào các năm 1075-1077 Đất nước hòa bình, Bà cùng vớitriều đình đã ban hành nhiều chính sách nhằm phát triển giáodục khoa cử và tuyển dụng nhân tài cho đất nước như: “xuốngchiếu cầu người nói thẳng”; “cất nhắc những người hiềnlương có tài văn võ cho quản quân dân”; “ chọn quan viênquan chức người nào biết chữ cho vào Quốc Tử Giám”; “thilại viên bằng thư”; “viết chữ toán và hình luật”; nạo vét sôngngòi tạo điều kiện cho giao thông đường thủy thuận lợi; Bàcùng nhà vua thi hành nhiều chính sách nhằm phát triển vàbảo vệ sức sản xuất nông nghiệp như: cày ruộng tịch điền,khuyến khích dân trồng dâu chăn tằm, dệt vải, đắp đê ngănnước, nghiêm trị và trị tội nặng những kẻ trẻ trộm trâu Thựcthi chính sách nhân nghĩa như: những năm đại hạn thì giảmhoặc tha tiền tang thuế, thả tù, phát tiền trong kho cho chuộclại những con gái nhà nghèo đã bán đợ mình, đem gả chonhững người góa vợ Bà còn là người sùng phật, sử chép: “

riêng Linh Nhân Hoàng Thái Hậu đã dựng đến 100 ngôichùa” chẳng vậy mà Bà được ví như Quan Âm nữ Nộidung đôi câu đối tại đền phần nào phản ánh ân đức của HoàngThái Hậu Ỷ Lan như:

Mẫu nghi đoan chính chiêu thiên cổ`

Thánh trạch linh quang ngưỡng vạn niên

(Mẫu nghi đoan chính người muôn thuở

Ơn thánh sâu xa kính vạn năm).

Ngày nay, quanh vùng Hà Nội khi nhắc tới chùa đền BàTấm dường như mặc nhiên người ta nhắc tới ngôi chùa, ngôiđền, cùng tên ở xã Dương Xá Đây là hai kiến trúc được quyhoạch chính trong một khuôn viên rộng, đẹp và thoáng mátsát quốc lộ 5 Từ quốc lộ vào là một đường lớn dẫn vào khu ditích, đồng thời là đường phân cách đền và chùa Trên trụcđường vào di tích xây dựng hai cổng lớn Lớp cổng ngoài xâygạch bố cục dạng nghi môn với các trụ biểu Trên cổng cóbốn chữ Hán “Phúc như Đông Hải” (phúc như Biển Đông).Cách đó chừng 30m là lớp cổng trong Phía sau cổng này chia

thành hai khu thờ chính, chùa Linh Nhân Tư Phúc tọa lạc phíađông, phía tây là nơi ngôi đền có tượng Bà ngự.

Tương truyền chùa được Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan choxây dựng, trải qua các triều đại Trần, Lê sơ, Mạc và các triềuđại kế tiếp, đã được trùng tu nhiều lần Dấu ấn ngôi chùa cổđược cho là thời Mạc bị phá vào khoảng thập kỷ 80 thế kỷ

XX Kiến trúc hiện còn là kết quả của lần phục dựng vào đầunhững năm 90 thế kỷ trước, bao gồm: Mặt bằng chùa kiểu chữnhị (=), khoảng sân trước lát gạch hình chữ nhật Hai nếp nhà

có quy mô và kiểu dáng giống nhau: gồm 3 gian 2 dĩ với 4mái cong Tiền đường để trống 4 mặt làm nơi cho khách thậpphương sắp lễ Thượng điện (tam bảo) là nơi bài trí các photượng Phật Các tượng Tam Thế, A Di Đà, Quan Âm và tòaCửu Long tọa lạc trên một bệ thờ lớn xây gạch, dưới bệ thờgắn hai đầu sư tử đá thời Lý Hai bên tam bảo hiện để phiếnđá”thành bậc” chim phượng và 4 tấm bia đá cổ của thời hậuLê

Hai đầu sư tử đá có kích thước khá lớn (cao 110, rộng140cm), mọi chi tiết ở sư tử với những “khối căng no đủ” đầychất điêu khắc, đã khẳng định về sức mạnh diệu kỳ của nó Sư

tử có trán lạc đà ngắn, giữa trán chạm chữ “Vương” để biểu

hiện quyền năng tối thượng của linh vật tầng trên Dưới chữ

“Vương” là một u tròn lớn được viền diềm có nhiều u trònnhỏ, dưới đó là chiếc mũi lớn bè, chạm nhiều đường congsong hàng, mắt giọt lệ kép, viền trên bằng hàng văn dấu hỏitròn Miệng sư tử mở rộng, há vừa phải, để lộ răng, lưỡi đỡviên ngọc, tai kiểu thú đặt trên mang bạnh Điểm xuyết trên

mang là nhiều ổ các văn dấu hỏi cùng chạy về một tâm (theo

nhà dân tộc học Từ Chi thì đó là hình tượng của nguồn phát sáng như mặt trời hoặc tinh tú) Sau mang là hệ thống tóc

gồm nhiều hàng văn xoắn lớn, mà nhiều khi cứ ngỡ đó là hìnhtượng nghệ thuật hoá của chớp Chân sư tử có 5 móng gà.Theo Phật giáo, sư tử là hiện thân của sức mạnh trí tuệ Song,với những biểu tượng của tinh tú trên thân, sư tử đá chùa BàTấm còn mang ý nghĩa cõng bầu trời chuyển động

Thành bậc “chim Phượng” là một hiện vật đá liền khốitương đối lớn (tương ứng với nhiều bậc lên, cao 80cm, ngang130cm) nó khẳng định nền chùa khá cao (xấp xỉ 1 m) Thànhbậc có hình tam giác vuông, phía trên là một con Lân đangchạy xuống Dưới Lân là hàng hoa dây chạm nổi như đồkhảm (một hình thức phổ biến của nghệ thuật thời Lý) làmđường viền ở phía trên cho chim thiêng Trong ô trang trí tam

giác lớn, với nền cũng là hoa dây, mà mỗi hoa nổi lên thànhmột u tròn (5-6 cm), là con chim mang hình thức Phượng, với

mỏ vẹt có mang lớn, tóc chải, cánh kép mở rộng, thân có vẩykép kiểu cá chép, một chân co ngang, một chân đứng thẳngtrong hình thức khá quy phạm, chim Phượng đứng một chântrên bông sen, ngực ưỡn về phía trước, đầu ngoảnh nhìn phíasau, đôi cánh dang rộng và có một bộ đuôi dài uốn lượn, khúcnhỏ dần chạy tới góc khung Người ta vẫn có thể đọc được ởcon chim này nhiều ý nghĩa: đầu đội công lý và đức hạnh, mắt

là mặt trời, mặt trăng, lưng cõng bầu trời, cánh là gió, lông làcây cỏ, chân là đất… Nó là hiện thân của thánh nhân Ở đâychim còn đứng trên đài sen, chứng tỏ nó ở đất Phật và miệngngậm lá Đề (tượng cho giác ngộ), phải chăng chim còn là “calăng tần già” với giọng dịu hoà biết giảng về đạo pháp Trongcác di tích thời Lý, những chim thiêng lớn kiểu trên ít nhiềucòn gắn với hoàng hậu

Trong khu di tích còn có nhiều chân tảng đá mài của thời

Lý, những mảnh gốm và chim uyên ương cụt đầu Đặc biệt, ditích còn bảo lưu được 4 tấm bia đá cổ có niên đại thời hậu Lê.Trong đó có bia niên hiệu Đức Long 6 (1642) và bia niên hiệuBảo Đại 18 (1943) đã ghi lại năm tu bổ chùa

Đền thờ Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan có qui mô kiến trúc lớngồm ba phần: Khu kiến trúc chính, gò cao với am thờ nhỏ vàmột ao tròn có nhà thuỷ đình mới được xây dựng vào nhữngnăm 90 của thế kỷ trước.

Khu đền chính với qui mô kiến trúc kiểu nội công ngoạiquốc Phía trước là một nếp nhà lớn ba gian xây gạch kiểu haitầng bốn mái Lòng nhà chia làm ba gian, nền lát gạch BátTràng Mặt trước mở ba cửa lớn hình chữ nhật, phía sau đểtrống thông với bên trong

Sau lớp nhà ngoài là một kiến trúc lớn xây gạch cao hơnnhững nếp nhà khác của đền đó là Nghi môn mở ba lối vào.Chính giữa xây lầu cao bốn mái cong Tầng trên mở bốn cửavòm lớn trông ra bốn hướng và những ô cửa nhỏ hình chữnhật Xung quanh tầng lầu xây lan can gạch (cao gần 1m).Nền của tòa này cao 40 cm so với khu thờ cúng bên trong.Chính giữa tòa có bệ thờ và phía trên đặt bức hoành phi ghibốn chữ Hán “Thánh cung vạn tuế”

Khu thờ chính có mặt bằng hình chữ công gồm tiền tếnhà cầu và hậu cung Tiền tế là nếp nhà ngang ba gian xâygạch kiểu tường hồi bít đốc tay ngai Các bộ vì đỡ mái kết cấu

“kiểu chồng rường hạ bẩy” Các cột sơn son vẽ rồng uốn lượnquanh thân gỗ Các xà nách, câu đối trang trí đầu rồng đao lửauốn gấp nhịp nhàng Các mô típ trang trí trên kiến trúc nàyđược chạm nổi khối, thân mập khỏe khắn Trong đó nhiềumảng có đặc điểm nghệ thuật của thế kỷ XVII.

Nhà cầu nối tiền tế và cung cấm gồm ba gian, kiểu haitầng bốn mái Hai mái trên làm dạng “vì kèo quá giang”, đỡphần mái dưới là hệ thống kẻ nách ăn mộng qua đầu cột cái.Nền giữa hai hàng cột được tôn cao, là nơi lưu giữ các đồ thờnhư: khám, long đình…

Cung cấm - nơi đặt khám trong có tượng thờ Bà HoàngThái Hậu Ỷ Lan là một kiến trúc cổ kiểu bốn mái cong thấp,gồm một gian hai dĩ Hai bộ vì chính có kết cấu “thượngrường hạ kẻ”, bốn góc nhà có kẻ xó nhằm tăng thêm sự bềnvững của công trình truyền thống Các cột tròn đặt trên chân

đá tảng chạm hình cánh sen dầy, phía trước mở hai cửa nách.Chính giữa lòng nhà là ban thờ Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan và sáu

vị cung nữ trong triều (lục bộ) Tượng Hoàng Thái Hậu đượcđặt trong khám gỗ chạm lớn, vẻ mặt đôn hậu, nhân từ, sáucung nữ chia làm hai ban thị giả, làm tăng thêm uy lực củaThánh mẫu

Hai bên đền có hai dẫy nhà giải vũ xây kiểu tường hồibít đốc, mái lợp ngói ta Các bộ vì được làm đơn giản chủ yếubào trơn, đóng bén Tường bao xây gạch trần, toát lên sự cổkính chung cho ngôi đền.

Những di vật còn lại, kết quả những cuộc hội thảo khoahọc, những nghiên cứu khảo cổ học xác nhận chắc chắnnguồn gốc của cụm di tích này có từ thời Lý Đôi sư tử đá trênđầu có chữ “vương” cùng thành bậc đá mặt bên trang trí chimphượng với những đặc điểm đặc trưng thời Lý, thêm phầnkhẳng định nơi đây từng hiện diện công trình có kiến trúc quy

mô, bề thế? Trên cơ sở đó, năm 1987, tại địa điểm gần di tíchchùa Bà Tấm, Sở Văn hóa Thông tin Hà Nội phối hợp vớiViện khảo cổ học tiến hành khảo sát khai quật khảo cổ Kếtquả chứng minh di chỉ thuộc thời dựng nước, cách ngày naykhoảng 3000 năm; những ngôi mộ của các giai đoạn muộnhơn, với những di vật thuộc các thời kỳ khác nhau từ ĐôngHán tới Lý, Trần, Lê , phản ánh quá trình định cư, phát triểnliên tục của người Việt trên vùng đất Dương Xá trong suốtmấy nghìn năm lịch sử Năm 2007 Sở Văn hoá thông tin HàNội tiếp tục phối hợp với Bảo tàng Lịch Sử Việt Nam tiếnhành khai quật ngay trong khuôn viên của cụm di tích Kết

quả khai quật lần này củng cố chắc chắn thêm niên đại khởidựng cụm di tích.

Ngôi chùa do chính Bà xây dựng, đền là nơi tưởng niệm về

Bà Hệ thống truyền thuyết, các địa danh, cùng những di vật/cổvật quý và đắt giá có từ thời Lý đã tạo cho cụm di tích chùa, đền

Bà Tấm trở thành một địa chỉ văn hóa nổi bật và quan trọngtrong hệ thống di tích tưởng niệm về Hoàng Thái Hậu Ỷ Lantrên quê hương của Bà

Tháng 7 mùa thu ngày 25 năm Đinh Dậu (1117), Ỷ LanHoàng Thái Hậu băng, mai táng ở Thọ Lăng, phủ Thiên Đức,tỉnh Bắc Ninh Bà trở thành biểu tượng của một phụ nữ tàisắc, nhân nghĩavẹn toàn Nhiều nơi đã lập đền thờ Bà như ở

Hà Nội là di tích Đền Yên Thái số 8 ngõ Tạm Thương, QuậnHoàn Kiếm; di tích Đền Bà Tấm xã Dương Xá; di tích đềnPhú Thị, xã Phú Thị, huyện Gia Lâm; ở Hưng Yên là di tíchĐền Ghênh xã Như Quỳnh và di tích chùa Hương Lãng xãMinh Hải, huyện Văn Lâm… càng thêm khẳng định tài năng,đức hạnh của Bà thấm nhuần, lan tỏa trong tâm thức ngườiViệt

Lễ hội đền Bà Tấm trước đây được tổ chức ba ngày từngày 19 đến ngày 21 tháng 2 âm lịch, hội có quy mô lớn,không phải chỉ có Dương Xá tổ chức mà cả tổng DươngQuang cũ (gồm 9 xã suốt từ Phú Thị cho tới Văn Lâm- HưngYên) cùng tham dự Trong những ngày hội, ngoài đám rướctrọng thể, các trò chơi truyền thống, thượng võ đã cuốn hútđộng đảo nhân dân địa phương tham dự Bên cạnh đó vàongày 25 tháng 7 tương truyền là ngày giỗ của Bà và là ngày

Bà làm lễ giải oan cho Hoàng hậu Thượng Dương cùng 72cung nữ bị chết oan, cũng được nhân dân Dương Xá tổ chứclong trọng

Năm 2010, tưởng nhớ công đức của bà, một trong nhữngdanh nhân có tài trị nước của dân tộc, Ban quản lý di tích đềnNguyên Phi Ỷ Lan đã tôn trí tượng đài Nguyên Phi Ỷ Lan cao9,1m, nặng khoảng 30 tấn được đúc bằng đồng nguyên chất.Đằng sau có bức phù điêu đá xanh 31.2m Tượng đặt ở bêntrái cửa Đền, trên quảng trường rộng lớn, thoáng mát.Tượngđài Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan góp phần giáo dục truyền thốngcho các thế hệ và cũng là niềm tự hào của Thủ đô Hà Nội nóichung, nhân dân Gia Lâm nói riêng đồng thời tôn thêm vẻ đẹp

của di tích, một địa điểm di sản văn hoá thu hút khách du lịchtrong nước và quốc tế.

-Đền thờ công chúa Lê Ngọc Hân

Ninh Hiệp vốn là quê ngoại của Hoàng hậu Lê NgọcHân Thờithơ ấu, Ngọc Hân rất gắn bó với làng Nành (tứcNinh Hiệp ngày nay), thường theo mẹ là Chiêu nghi NguyễnThị Huyền về thăm quê Người con gái Thăng Long đoantrang, tài sắc này đã có vai trò tích cực trong sự nghiệp của

Hoàng đế Quang Trung Sau khi Quang Trung đột ngột băng

hà (năm 1792), Quang Toản lên kế vị, nội bộ triều chính TâySơn rối ren Thái sư Bùi Đắc Tuyên lộng hành Năm 1795,phe phái Bùi Đắc Tuyên bị dẹp, bà ra sức chèo chống, trởthành chỗ dựa của triều Tây Sơn trong cơn sóng gió Trên vănđàn, Ngọc Hân để lại bài văn tế vua Quang Trung - Ai tư vãnnổi tiếng, thể hiện tài năng mẫn tiệp và mối tình chung thủycủa bà đối với người anh hùng áo vải Quang Trung.Sau khiqua đời, bà và hai con được chôn tại bãi Cây Đại, xã NinhHiệp trong khoảng 40 năm (từ 1804 đến 1843) Trả thù nhàTây Sơn, vua Thiệu Trị triều Nguyễn đã sai người đào mộ, đổhài cốt ba mẹ con xuống sông Thương tiếc bà, con cháu dòng

họ Nguyễn Đình và nhân dân làng Nành đã lập mộ tượngtrưng để tưởng niệm, thờ cúng cùng Chiêu nghi Nguyễn ThịHuyền

Trên cơ sở nghiên cứu thân thế, sự nghiệp Lê Ngọc Hân,các nhà khoa học, nhà quản lý đã thống nhất xây dựng Khutưởng niệm tại xã Ninh Hiệp để tôn vinh một danhnhân.UBND xã Ninh Hiệp đã chọn bãi Cây Đại, diện tích1.148m2 để xây khu tưởng niệm hương án thiết kế theo kiểuthức truyền thống với Nghi môn Tứ trụ, tả hữu vu, chính điện

của Viện Bảo tồn di tích - Bộ VH,TT&DL Di lăng Bắc cunghoàng hậu Lê Ngọc Hân (khu mộ) được tôn tạo, xây dựng vàkhánh thành vào tháng 2/2010, mang tên: “Di lăng Bắc cungHoàng hậu Lê Ngọc Hân.”Di lăng nằm trên diện tích 286m2,thuộc khu đất bãi Cây Đại của dòng họ Nguyễn Đình Nơi đây

có mộ của Chiêu nghi Nguyễn Thị Huyền (thân mẫu Lê NgọcHân) và mộ tượng trưng Bắc Cung hoàng hậu Lê Ngọc Hâncùng 2 con (năm 1842, triều Nguyễn đã cho đào hài cốt của

Lê Ngọc Hân và 2 con của bà, vứt xuống sông Hồng).Di lăngBắc cung hoàng hậu Lê Ngọc Hân gồm cổng chính, lăng mộBắc cung Hoàng hậu Lê Ngọc Hân, hoàng tử Quang Đức vàcông chúa Ngọc Bảo, lăng mộ Chiêu nghi Nguyễn Thị Huyền,miếu thờ Thổ Thần, nhà bia, giếng Ngọc.Hậu cung ở gianchính của đền thờ, tại bàn thờ cao nhất đặt tượng Bắc cunghoàng hậu Lê Ngọc Hân, ban thờ phía trước có tượng vuaQuang Trung ở giữa, hai bên là tượng hai con của vua QuangTrung và hoàng hậu Lê Ngọc; phía ngoài cùng là bàn thờ đặtcác đồ thờ tự như đỉnh, chân đèn…Hai gian hai bên đặt haiban thờ của thân phụ, thân mẫu của Bắc cung hoàng hậu LêNgọc Hân; hai ban thờ có ngai, bài vị và các đồ thờkhác.Hành lang có năm gian, ở hành lang bên phải được trưng

bày giới thiệu về Quang Trung-Nguyễn Huệ và Lê Ngọc Hân,hành lang bên trái có bia ghi công đức của các tập thể và cánhân tham gia xây dựng Khu tưởng niệm.Khu tưởng niệmđược khánh thành là sự tri ân của nhân dân, đặc biệt là ngườidân Ninh Hiệp đối với Hoàng hậu Lê Ngọc Hân, một conngười tài hoa, có nhiều đóng góp cho lịch sử dân tộc.

-.Khu tưởng niệm Cao Bá Quát

Danh nhân Cao Bá Quát quê ở thôn Phú Thụy (còn cótên nôm là làng Sủi) Sinh thời ông là học rộng, tài cao, có tàivăn thơ, vua Tự Đức từng ngợi khen: “Văn như Siêu, Quát vôtiền Hán”

Theo sử sách thì cuộc đời của Cao Bá Quát gắn liền với

sự nghiệp thơ

văn và cuộc khởi nghĩa Mỹ Lương Ông không chỉ lànhà thơ mà còn là một nhà chính trị có tư tưởng tiến bộ Vớihàng ngàn bài thơ để lại cho đời, thơ của ông thể hiện lòngyêu nước, thương dân, sự cảm thông sâu sắc với nỗi khổ củangười nông dân.Để ghi nhớ và tri ân với bậc tài danh lỗi lạcCao Bá Quát ngày 06 tháng 6 năm 2010, công trình xây dựngnhà tưởng niệm danh nhân Cao Bá Quát đã được chính thứclàm lễ khởi công tại Phú Thị, huyện Gia Lâm, Hà Nội Sauhơn 9 tháng, công trình xây dựng nhà tưởng niệm danh nhânCao Bá Quát cũng đã hoàn thành và chính thức làm lễ khánhthành vào ngày 30 tháng 3 năm 2011.Khu lưu niệm nằm tiếpgiáp với quần thể di tích lịch sử văn hóa Đình- Đền - ChùaSủi và tọa lạc theo hướng Đông trong không gian mở vàthoáng Các hạng mục trong khu lưu niệm được quy hoạch hàihòa, tạo tác đơn giản, thiên về độ bền chắc Khu lưu niệmhiện còn lưu giữ được nhiều di vật đồ gỗ, đồ đồng, đồ đá vàcác đồ thờ tự hiện trạng còn tốt

Sáng ngày 16/3/2016, UBND xã Phú Thị tổ chức lễ đónbằng xếp hạng

di tích lịch sử văn hóa khu lưu niệm Danh nhân Cao BáQuát.

- Một số yêu cầu khi tổ chức hoạt động TNSTvới các

di tích LSĐP tiêu biểu ở huyện Gia Lâm – Hà Nội

- Tổ chức hoạt độngTNST tại các di tích LSĐP phải bám sát mục tiêu dạy học, phát huy tính tích cực của HS

Với mục tiêulà nhằm giáo dục cho HSvề truyền thống dântộc, của quê hương, đất nước giáo dục truyền thống cách mạng,truyền thống lịch sử, truyền thống của Đảng, từ đó khơi dậyniềm tự hào dân tộc, phát triển, nâng cao các tố chất và tiềmnăng của bản thân HS, nuôi dưỡng ý thức sống tự lập, đồngthời quan tâm, chia sẻ tới những người xung quanh,nên trướckhi tiến hành ngoại khoá GV xây dựng kế hoạch, đề ra phươngpháp phải bám sát mục tiêu và khi tiến hành GV cũng hướng

HS theo mục đích yêu cầu đã đề ra Thông qua việc các emtham quan học tập tại các di tích để giúp HS nắm vững cáckiến thức cơ bản Khi tiến hành GV đặt ra hàng loạt yêu cầuđòi hỏi các em làm việc và trả lời Các yêu cầu mà HS tậptrung thảo luận, tìm hiểu là, cách thức bảo vệ, trùng tu các ditích xuống cấp.Từ đó sẽ hình thành và phát triển năng lực nhận

biết vấn đề, những nhận thức đúng tạo cho các em có nhữngứng xử đúng ở các di tích một cách thiết thực nhất Ví dụ, khitham quan học tập tại đền Nguyên Phi Ỷ Lan GV và HS sẽcùng thảo luận chủ đề mùi hương, khói sẽ tác động tới môitrường của di tích này như thế nào và liệu nếu không có biệnpháp chế tài cũng như ý thức của người dân và khách thamquan thì có đảm bảo cho di tích này tồn tại nguyên trạng trongtương lai được hay không.

Tổ chức hoạt độngTNST tại các di tích cần hướng HScảm nhận được vẽ đẹp của di tích nhưng cũng thấy được vaitrò của con người đối với di tích Đặc biệt là phải đảm bảoviệc gìn giữ sao cho di tích tồn tại trong một môi trường lànhmạnh HS cũng được phát biểu những cảm nhận, chính kiến

về di tích và các giải pháp để chung tay cùng cộng đồng gópphần bảo vệ, trùng tu, tôn tạo di tích trước những thách thức

từ tự nhiên và xã hội Thực tế sinh động ấy cho thấy lịch sử vàcuộc sống có mối quan hệ biện chứng với nhau và là động lựccủa nhau để cùng thúc đẩy sự phát triển của xã hội loài người

- Kế hoạch tổ chức hoạt độngTNST tại các di tích ở huyện Gia Lâm phải được xây dựng chặt chẽ, cụ thể, rõ ràng

Bất cứ khi thực hiện một bài học lịch sử nào trước khi lênlớp GV phải đầu tư công sức vào soạn giáo án Đối với hoạtđộngTNST cũng vậy, tuy nhiên giáo án hoạt độngTNST cầnxây dựng chặt chẽ hơn bởi đặc trưng của bài học hoạt độngTNST là tổ chức dưới dạng tham gia tự nguyện của học sinh vàkhông bị ràng buộc bởi thi đua, kiểm tra đánh giá và các nềnếp nội quy giờ học Do vậy, khi xây dựng kế hoạch cho buổingoại khoá lịch sử tại các di tích GV phải lường trước nhữngkhó khăn, thuận lợi, phải cho HS nắm được những mục đíchcũng như một số quy định cần thiết Ví dụ: Khi tổ chức choHShoạt động TNST tại đền Gióng ngoài xác định mục đích,yêu cầu GV phải liên hệ xin phép với các cơ quan chức năngnhư Uỷ ban nhân dân thành phố, phòng văn hoá thông tin,phòng tài nguyên môi trường và trung tâm văn hoá thể thaohuyện Gia Lâm để có sự hỗ trợ về một số điểm tổ chức hoạtđộng trải nghiệm cũng như hình ảnh và những số liệu liênquan, thực trạng các di tích Thông qua kế hoạch này trướcBan giám hiệu nhà trường, tổ chuyên môn để được sự đồngthuận và góp ý xây dựng kế hoạch chặt chẽ hơn Bên cạnh đó

GV cũng hướng HS chọn học tập một số di tích tiêu biểu, GV,nhóm HS phụ trách cụ thể, rõ ràng Thời gian dự kiến tổ chức

tại các di tích; số lượng HS tiến hành hoạt động theo từng điểm

di tích; số kinh phí hỗ trợ cho việc tổ chức như: nước uống, loatay, hướng dẫn viên du lịch, in ảnh di tích xưa để HS so sánhvới cùng di tích hiện tại

- Hoạt động TNST tại các di tích phải thu hút đông đảo

HS tham gia

Xuất phát từ nhu cầu của HS là được học tập và tận mắtchứng kiến những di tích lịch sử mà các em đã được học trongsách vở, xem trên báo đài, được thầy cô nhắc đến trong các bàigiảng Song những kiến thức ấy cũng chỉ mang tính lý thuyết

do vậy HS rất hứng thú khi được tham gia hoạt động trảinghiệm tại các di tích mà mình yêu thích và cần tìm hiểu thêm

Để nâng cao hiểu biết của các em, GV chọn những di tích tiêubiểu và xác định mục đích cụ thể sao cho nội dung của buổihoạt động trải nghiệm đó gắn với thực tế hơn Như vậy HS sẽthấy hoạt động mà mình tham gia rất có ý nghĩa Thông thườngtrước khi tổ chức hoạt động trải nghiệm giáo viên phải thôngbáo nội dung kế hoạch và cho phép HS đăng ký trước để thamgia với tinh thần tự nguyện Đối với hình thức tổ chức hoạtđộng trải nghiệm môn lịch sử với các di tích để tạo ấn tượng

cho HS tự nguyện tham gia GV cần cung cấp thông tin về ditích, nêu rõ nội dung của buổi hoạt động và thường đưa chocác em một số thông điệp, một số câu hỏi mang tính nêu vấn

đề gây sự tò mò và nhu cầu cần tìm hiểu của các em Ví dụ:Cảnh quan của di tích, các trò chơi khi tham quan di tích, con

số đáng báo động và tiếng kêu cứu của các di tích Bên cạnh

đó, thông qua các đoàn thể đặc biệt là đoàn thanh niên và GV

bộ môn lịch sử để chỉ rõ nghĩa vụ và lợi ích của hoạt độngngoại khoá này Đồng thời, GV cũng chỉ rõ mục đích yêu cầucủa buổi hoạt động là giáo dục ý thức bảo vệ các di tích lịch sửcủa HS Những hỗ trợ của nhà trường và chính quyền cho buổingoại khoá như nước uống, vé vào cửa, quà lưu niệm Ngoài

ra, cũng đặt vấn đề với chính quyền địa phương nếu thông quabuổi hoạt động em nào có ý tưởng sáng tạo trong việc khắcphục những ảnh hưởng môi trường, con người…sẽ được chínhquyền, nhà trường khen thưởng

- Tổ chức hoạt độngTNST về các di tích ở khu lịch sử phải phát huy tính tích cực, tạo hứng thú cho HS

Gắn với phong trào “Xây dựng trường học thân thiện học

sinh tích cực” do Bộ giáo dục đào tạo phát động Những năm

gần đây các trường phổ thông đều có kế hoạch và tổ chức họctập, chăm sóc các di tích lịch sử văn hóa, di tích cách mạng ởđịa phương, góp phần làm cho di tích ngày càng khang tranghơn Đó là cơ sở để phát huy giá trị của các di tích dân tộc, vănhóa và cách mạng cho cuộc sống của cộng đồng ở địa phương.Đây chính là các hoạt động phát huy tính tích cực của HS trongviệc tự giáo dục và góp phần bảo tồn, phát huy truyền thốngvăn hóa, lịch sử của địa phương và quốc gia trong giai đoạnhội nhập hiện nay Do đó, khi tổ chức hoạt động hoạt động trảinghiệm ở các di tích GV phải thực sự phát huy tính tích cực,tạo hứng thú cho HS khi đưa ra hàng loạt các câu hỏi gợi mở,các em sôi nổi và mạnh dạn hơn, em nào cũng muốn thể hiệnkhả năng của mình Đối với các di tích tiêu biểu ở huyện GiaLâm GV cần khơi dậy cho HS những nhân tố mang tính thời

sự nhưng đồng thời cũng mang tính khoa học để khơi dậy HStìm hiểu, cảm nhận và đưa ra những chính kiến của mình Chắcchắn sẽ có những cảm nhận của các em chưa chính xác hoặcchưa phù hợp với điều kiện hiện nay, các em rất thoải máikhông gò bó như những tiết học trên lớp bởi các quy định củatiến trình tổ chức một bài giảng Tất cả những điều đó sẽ tạonên những đam mê và định hướng cho nhiều em sau này sẽ

tham gia vào các hoạt động xã hội nhất là hoạt động trongngành văn hoá, lịch sử.

- Tổ chức trong khoảng thời gian nhất định, phải tiết kiệm, an toàn mà hiệu quả cao

Để tổ chức thành công buổi hoạt độngNTST tại các ditích ở khu phố cổ GV chọn các di tích ở gần nhau như vậy cóthể tránh phải tiến hành một cách dàn trãi tốn nhiều thời gian

Ví dụ: có thể chọn 4 di tích cho 1 buổi hoạt động hoạt độnggồm: đền Gióng, đền Nguyên Phi Ỷ Lan, khu tưởng niệm côngchúa Lê Ngọc Hân, khu tưởng niệm Cao Bá Quát Đây là 4 ditích chứa đựng khá đầy đủ những yếu tố của của một di tíchtiêu biểu và cũng ở đây hàng ngàn lượt người vào tham quan,nghiên cứu và thể hiện đời sống tâm linh của mình Vì vậy,chọn để HS tham quan hoạt động là phù hợp đồng thời cũngđạt được mục đích đề ra

Khi tổ chức GV phải đề xuất và tranh thủ các ý kiến vớicác cơ quan quản lý mà cụ thể là Ủy ban nhân dân thành phố,Trung tâm văn hoá thể thao, phòng văn hoá thông tin huyệnGia Lâm để được cấp giấy vào tổ chức hoạt động trải nghiệm ởcác di tích miễn phí, ngoài ra còn được cấp thêm kinh phí để

hoạt động Các em cũng được phân công mang theo nước uống

và phải đảm bảo không xã rác ra các di tích Ăn mặc phải lịch

sự vì sẽ vào các Chùa (nơi có quy định bắt buộc về cách ănmặc) GV qui định thời gian và địa điểm tập trung, phân côngnhóm trưởng các nhóm và giao nhiệm vụ chuẩn bị trước khitiến hành hoạt động trải nghiệm

Mặc dù chỉ tiến hành di tích đền thờ công chúa Lê NgọcHân song buổi hoạt động vẫn đạt được hiệu quả cao Bởi vì, tạiđây các em sẽ tận mắt chứng kiến di tích, được nghe nhưng câuchuyện lịch sử, truyền thống tự hào của dân tộc

- Quy trình tổ chức các hoạt động TNST cho học sinh THCS với các di tích LSĐP ở huyện Gia Lâm – Thành phố