CƠ sở LÝ LUẬN về QUẢN lý HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM tại các TRƯỜNG TRUNG học cơ sở đáp ỨNG yêu cầu đổi mới GIÁO dục

HĐTN là hoạtđộng giáo dục thông qua sự trải nghiệm và sáng tạo của cá nhântrong việc kết nối kinh nghiệm học được trong nhà trường vớithực tiễn đời sống, nhờ đó các kinh nghiệm được tích

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI

GIÁO DỤC

Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Nghiên cứu ở nước ngoài

Cuối thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI một số nước trên thếgiới đã nghiên cứu và xây dựng chương trình chuyên trách vềgiáo dục giá trị sống, năm 1996 UNICEF đã tổ chức hội thảothu hút được sự tham gia của nhiều nhà Giáo dục học, Tâm lýhọc, 1998 tại Mỹ đã tiến hành tổ chức một số hoạt động giáodục giá trị sống ở một số tiểu Bang và đã thu được những kếtquả có giá trị Năm 2000 Mỹ đã lập ra một chương trình vàmột tổ chức phi lợi nhuận về vấn đề giáo dục giá trị sống TạiChâu Á - Thái Bình Dương có mạng lưới về giáo dục giá trịsống và coi đây là một vấn đề giáo dục nhằm phát triển bềnvững

Solovyev V.S nhà triết học Nga quan niệm trải nghiệm

là sự tương tác giữa con người với thế giới tự nhiên và xã hội.Cuối thế kỉ XX đầu thế kỉ XXI trong bối cảnh toàn cầu hóa,quốc tế hóa hoạt động trải nghiệm được xem xét là hoạt động

cơ bản để hình thành phát triển năng lực thực tiễn, kỹ nănghành động cho học sinh, sinh viên, với ý nghĩa đó Hội đồngkinh doanh Úc và phòng thương mại, công nghiệp Úc với sự

bảo trợ của Bộ GD&ĐT khoa học Hội đồng quốc gia Úc đãxuất bản cuốn “Kĩ năng hành nghề cho tương lai” (2002); ỞSingapore cục phát triển lao động WDA đã thiết lập hệ thống

kĩ năng nghề ESS… Ở mỗi quốc gia có quan điểm khác nhautrong việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm để phát triểnnăng lực cho học sinh, sinh viên

Năm 2009, chương trình giáo dục của Hàn Quốc đưahoạt động trải nghiệm sáng tạo thành nội dung môn học trongchương trình của nhà trường phổ thông bao gồm: Hoạt động

tự chủ, hoạt động câu lạc bộ, hoạt động từ thiện, hoạt độngđịnh hướng phát triển bản thân

- Nghiên cứu ở trong nước

Tác giả Lê Huy Hoàng, nghiên cứu một số vấn đề vềhoạt động trải nghiệm sáng tạo trong chương trình giáo dụcphổ thông mới( 2014) đã nhấn mạnh vai trò của hoạt động trảinghiệm sáng tạo, đặc điểm của hoạt động trải nghiệm sángtạo, con đường tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo chohọc sinh phổ thông [22]

Tác giả Nguyễn Thu Hoài, nghiên cứu về tổ chức hoạtđộng trải nghiệm sáng tạo giải pháp phát huy năng lực người

học( 2014) đã đề xuất quy trình tổ chức hoạt động trải nghiệmsáng tạo cho học sinh phổ thông [23]

Tác giả Đinh Thị Kim Thoa vận dụng lí thuyết học từ trảinghiệm của Kolb (1984) để tìm hiểu về HĐTN Theo tác giả, đểphát triển sự hiểu biết khoa học, chúng ta có thể tác động vàonhận thức của người học; nhưng để phát triển và hình thành nănglực (phẩm chất) thì người học phải trải nghiệm HĐTN là hoạtđộng giáo dục thông qua sự trải nghiệm và sáng tạo của cá nhântrong việc kết nối kinh nghiệm học được trong nhà trường vớithực tiễn đời sống, nhờ đó các kinh nghiệm được tích lũy thêm

và dần chuyển hoá thành năng lực[37]

Vấn đề tổ chức, quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạyhọc đã được quan tâm nghiên cứu, nhưng chủ yếu là nghiên cứuvận dụng tổ chức, quản lý HĐTN trong dạy học ở bậc học phổthông Tuy nhiên có rất ít các tác giả đề cập đến quan niệm vềHĐTN trong dạy học, đặc điểm, quy trình của tổ chức, quản lýHĐTN trong dạy học, có thể liệt kê ra đây một vài đề tài nghiêncứu như vậy

Đề tài “Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo với ditích ở huyện Gia Lâm trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 7Trung học sơ sở” của tác giả Đào Mỹ Hằng [21]

Đề tài “Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trườngTHCS Ngọc Hải- Đồ Sơn – Hải Phòng theo hướng tăngcường hoạt động trải nghiệm sáng tạo của tác giả Nguyễn ThịMinh Thoa [38]

Đề tài “Quản lý hoạt động trải nghiệm sáng tạo ở trườngtrung học phổ thông Hoàng Cầu - Quận Đống Đa - Thành phố

Hà Nội của tác giả Nguyễn Thị Lan Phương [33]

Nghiên cứu của các tác giả kể trên mới chỉ dừng lại ở đưa

ra khái niệm về tổ chức, quản lý HĐTN trong dạy học, đặcđiểm, quy trình của tổ chức, quản lý HĐTN trong dạy học, cácphương pháp, hình thức tổ chức, quản lý HĐTN trong dạy học.Các tác giả nhấn mạnh đến việc vận dụng tổ chức, quản lýHĐTN trong dạy học nói chung chứ chưa đưa ra được các biệnpháp có hiệu quả để tổ chức, quản lý HĐTN một cách có hiệuquả

- Các khái niệm cơ bản

Theo Từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học

(2004): “QL là trông coi, giữ gìn theo những yêu cầu nhất

định Là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những điều kiện nhất định” [42, tr.772].

Theo tác giả Trần Kiểm (2003): “QL là nhằm phối hợp

nỗ lực của nhiều người, sao cho mục tiêu của từng cá nhân biến thành những thành tựu của xã hội QL là những tác động của chủ thể QL trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, phối hợp các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất”

[25, tr.15]

Còn theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “QL là một quá trình

tác động gây ảnh hưởng của chủ thể QL đến khách thể QL nhằm đạt được mục tiêu chung” [2; tr.176].

Trên cơ sở đó, có thể đi đến một quan điểm chung về QLnhư sau:Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích củachủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm sử dụng có hiệuquả nhất các nguồn lực, các thời cơ của tổ chức để đạt đượcmục tiêu đề ra.

- Quản lý Nhà trường

Quản lý Nhà trường là thực hiện đường lối giáo dục củaĐảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa Nhàtrường vận hành theo nguyên lý giáo dục, để tiến tới mục tiêugiáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệtrẻ và với từng học sinh

Theo khái niệm về QLGD và quan điểm trên, cho chúng

ta thấy bản chất của quản lý nhà trường có hai hoạt động QL

cơ bản: hoạt động của những tổ chức, cá nhân có chức năngQL; hoạt động của các cơ sở giáo dục (chính quyền, cơ quan

QL nhà nước về giáo dục…) tác động vào các cơ sở giáo dục

đó (cấp độ vĩ mô); hoạt động quản lý của tổ chức, cá nhân(hiệu trưởng, giám đốc các trung tâm,…) tác động vào tất cảcác hoạt động của tập thể cán bộ, GV trong nhà trường (cấp

độ vi mô) Nhưng ở bất kỳ cấp độ nào thì hoạt động QL nhà

trường đều tập trung thực hiện mục tiêu giáo dục và ĐT conngười Tuy nhiên, theo tôi, khi nghiên cứu về vấn đề QL nhàtrường nên tập trung vào hướng tiếp cận từ cấp độ QL vi mô.

Tác giả Trần Kiểm cũng cho rằng: “Thuật ngữ QL

trường học/nhà trường có thể xem là đồng nghĩa với thuật ngữ QLGD ở tầm vi mô Đây là những tác động quản lý diễn

ra trong phạm vi nhà trường” [26; tr 38]

Theo hướng tiếp cận này chúng ta sẽ làm sáng tỏ đượctất cả các hoạt động cơ bản của nhà trường một cách cụ thểnhất Như vậy, QL nhà trường có thể hiểu như sau: QL nhàtrường là sự tác động có hướng đích, có kế hoạch của chủ thể

QL nhà trường đến tập thể GV, nhân viên, học sinh, cha mẹhọc sinh và các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trườngnhằm làm cho nhà trường vận hành theo đường lối và nguyên

lý giáo dục của Đảng, thể hiện tính chất nhà trường xã hội chủnghĩa mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học, giáo dục thế

hệ trẻ

- Trải nghiệmlà gì?

Theo Terehoba Т Е cho rằng sự trải nghiệm được hiểu

là kết quả của sự tương tác giữa con người với thế giới khách

quan Sự tương tác này bao gồm cả hình thức và kết quả cáchoạt động thực tiễn trong xã hội, bao gồm cả kỹ thuật và kỹnăng, cả những nguyên tắc hoạt động và phát triển thế giớikhách quan Nhà triết học vĩ đại người Nga Solovyev V.S.quan niệm rằng trải nghiệm là quá trình tích lũy kiến thứckinh nghiệm thực tế; bao gồm kiến thức và kỹ năng mà ngườihọc tích lũy qua thực tiễn, hoạt động Trải nghiệm là kết quảcủa sự tương tác giữa con người và thế giới, được truyền từthế hệ này sang thế hệ khác [41]

Qua nghiên cứu các tài liệu, ta có thể thấy được một sốcách để định nghĩa về trải nghiệm: Trải nghiệm là một phạmtrù, được đúc rút từ toàn bộ các hoạt động của con người ởmọi mặt, như một thể thống nhất giữa kiến thức, kỹ năng,tình cảm và ý chí Đặc trưng bằng cơ chế kế thừa di sản xãhội, lịch sử, văn hóa Trải nghiệm là một phạm trù của nhậnthức luận, được đúc kết từ sự thống nhất của hoạt động tìnhcảm - nhận thức

Trải nghiệm là kiến thức mà ngay lập tức cho chủ thể ýthức được và có cảm giác tiếp xúc trực tiếp với thực tế, cho

dù đó là một thực tế bên ngoài của các đối tượng và tìnhhuống (nhận thức), hoặc các thực tại của trạng thái ý thức

(quan niệm, những kỷ niệm, xúc động…) Trong các nghiêncứu tâm lý học, kinh nghiệm thường được coi là năng lực của

cá nhân, ví dụ Platon K.K nhận định trải nghiệm cũng như sựtích lũy của hiểu biết và năng lực (cá nhân, nhóm) hình thànhtrong quá trình hoạt động, đào tạo và giáo dục, trong đó tổnghợp những kiến thức, kỹ năng, khả năng và thói quen

Dưới góc độ của tâm lý học giáo dục, A N Leontiev đãgiải quyết được vấn đề trải nghiệm của nhân loại: “Trongcuộc đời mình, con người đã đồng hóa kinh nghiệm của nhânloại, kinh nghiệm của những thế hệ trước Nó diễn ra dướihình thức nắm vững kiến thức và ở mức độ làm chủ kiếnthức”

Trong các tài liệu sư phạm học, lý thuyết về trải nghiệmtrở thành đối tượng nghiên cứu

Trải nghiệm dưới góc nhìn sư phạm được hiểu theo mộtvài ý nghĩa sau: Trải nghiệm trong đào tạo là một hệ thốngkiến thức và kỹ năng có được trong quá trình giáo dục và đàotạo chính quy;

Trải nghiệm là kiến thức, kỹ năng mà trẻ nhận được bênngoài các cơ sở giáo dục: thông qua sự giao tiếp với nhau, với

người lớn, hay qua những tài liệu tham khảo, không đượcgiảng dạy trong nhà trường hoặc thông qua hoạt động thựctiễn,…

Trải nghiệm (qua thực nghiệm, thử nghiệm) là một trongnhững phương pháp đào tạo, trong điều kiện thực tế hay lýthuyết nhất định, để thiết lập hoặc minh họa cho một quanđiểm lý luận cụ thể

- Quản lý hoạt động trải nghiệm

Quản lý HĐTN của HS trong trường phổ thông về thựcchất là quản lí mục tiêu, nội dung chương trình, quản líphương pháp và các hình thức tổ chức hoạt động TN, tạo điềukiện về nguồn lực (con người, kinh phí, thời gian, các điềukiện cơ sở vật chất,…) để thực hiện các hoạt động này Trọngtâm của quản lý hoạt động TNST là quản lí chất lượng cáchoạt động này

- Nội dung hoạt động trải nghiệm

- Một số vấn đề lí luận về hoạt động trải nghiệm

- Mục tiêu của hoạt động trải nghiệm sáng tạo của

học sinh trung học cơ sở

Trong chương trình giáo dục phổ thông mới, kế hoạchgiáo dục bao gồm các môn học, chuyên đề học tập (gọi chung

là môn học) và hoạt động trải nghiệm sáng tạo; hoạt độnggiáo dục (theo nghĩa rộng) bao gồm hoạt động dạy học vàhoạt động trải nghiệm sáng tạo

Mục tiêu chính của hoạt động trải nghiệm sáng tạo là:

Nhằm định hướng, tạo điều kiện cho học sinh quan sát,suy nghĩ và tham gia các hoạt động thực tiễn, qua đó tổ chứckhuyến khích, động viên và tạo điều kiện cho các em tích cựcnghiên cứu, tìm ra những giải pháp mới, sáng tạo những cáimới trên cơ sở kiến thức đã học trong nhà trường và những gì

đã trải qua trong thực tiễn cuộc sống, từ đó hình thành và pháttriển những phẩm chất, tư tưởng, ý chí, tình cảm, giá trị, kỹnăng sống và những năng lực chung cần có ở con người trong

xã hội hiện đại

Nhằm hình thành và phát triển phẩm chất nhân cách, cácnăng lực tâm lý – xã hội ; giúp học sinh tích luỹ kinh nghiệmriêng cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhânmình, làm tiền đề cho mỗi cá nhân tạo dựng được sự nghiệp

và cuộc sống hạnh phúc sau này

Nhằm hình thành ở HS lối sống tích cực, biết cách hoànthiện bản thân, biết tổ chức cuộc sống cá nhân biết làm việc

có kế hoạch, tinh thần hợp tác, có trách nhiệm, có ý thức côngdân,… và biết vận dụng các kiến thức của các môn học vàothực tiễn cuộc sống, sáng tạo trong các hoạt động, tích cựctham gia các hoạt động xã hội trên nền tảng các kiến thức môhọc đã được học ở trường

- Vị trí, chức năng của hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học ở trường trung học cơ sở

Hoạt động trải nghiệm là một phương pháp dạy học mới trong đó chủ thể( học sinh) trực tiếp tham gia vào các loại hình hoạt động giao lưu phong phú Hoạt động trải nghiệm giúp học sinh có môi trường học tập tương tác trong đó có sự gắn kết giữa nhận thức với cảm xúc xã hội.

- Học kiến thức thông qua hoạt động trải nghiệm

Mục tiêu quan trọng của hoạt động học tập là lĩnh hộikinh nghiệm lịch sử xã hội loài người và thế giới xung quanhbằng nhiều con đường khác nhau để phát triển nhân cách Tuynhiên, có những kinh nghiệm chỉ có thể lĩnh hội thông quatrải nghiệm thực tiễn Học qua hoạt động trải nghiệm giúp

lĩnh hội kinh nghiệm đối với một số lĩnh vực tri thức màkhông một hình thức nào thực hiện được Thí dụ, phân biệtmùi vị, cảm thụ âm nhạc, tư thế cơ thể trong không gian, niềmvui sướng hạnh phúc,…những điều này chỉ thực sự có đượckhi học sinh được trải nghiệm với chúng Sự đa dạng trongtrải nghiệm sẽ mang lại cho học sinh vốn sống kinh nghiệmphong phú mà nhà trường không thể cung cấp thông qua cáccông thức hay định luật, định lí,…Qua hoạt động trải nghiệmsáng tạo, học sinh học luôn cả nội dung của hoạt động và cảcon đường, cách tổ chức hoạt động, quản lý hoạt động

Hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo khuyến khích cáchoạt động trải nghiệm của học sinh Phương pháp này chủ yếutạo ra nhiều hoạt động trải nghiệm liên tiếp cho học sinh để các

em khám phá từng bước khả năng sáng tạo của mình Học sinhkhông phải học thuộc lòng ý nghĩa hay giá trị của mỗi chủ đề bàihọc mà các em được rèn luyện óc quan sát, cách miêu tả haycách phỏng vấn các chủ đề mà các em đang quan tâm Các emlàm quen với phương pháp nghiên cứu, thu thập và xử lý thôngtin, trình bày bằng các hình thức đa dạng như triển lãm, thuyếttrình, báo tường, kịch nói,…các kết quả tìm hiểu của mình haycủa nhóm mình Sự đam mê, chủ động khám phá sẽ dẫn các em

đến sự sáng tạo Thông qua hoạt động học tập trải nghiệm sángtạo,các em sẽ được rèn luyện nhiều kĩ năng sống mà không mộtphương pháp dạy học nào có thể đạt được.

- Hoạt động trải nghiệm trong các trường trung học cơ sở

Hình thức tổ chức các hoạt động học tập trải nghiệmsáng tạo trong nhà trường phổ thông rất phong phú và đadạng Cùng một chủ đề, một nội dung giáo dục nhưng hoạtđộng trải nghiệm sáng tạo có thể tổ chức theo nhiều hình thứchoạt động khác nhau, tùy theo lứa tuổi và nhu cầu của họcsinh, tùy theo điều kiện cụ thể của từng lớp, từng trường, từngđịa phương,…Một số các hình thức tổ chức của hoạt độngtrải nghiệm sáng tạo trong nhà trường phổ thông:

Thực địa, tham quan, dã ngoại

Thực địa, thực tế, tham quan, dã ngoại là một hình thức

tổ chức học tập thực tế hấp dẫn với học sinh

Mục đích của thực địa, tham quan, thực tế, dã ngoại là

để các em học sinh được đi thăm, tìm hiểu và học hỏi kiếnthức, tiếp xúc với các cơ sở sản xuất, cơ quan đoàn thể, các

thắng cảnh, các di tích lịch sử, văn hóa, công trình, nhà máyhoặc một địa danh nổi tiếng của đất nước ở xa nơi các emđang sống, học tập,…giúp các em có được những kinhnghiệm từ thực tế, từ các mô hình, cách làm hay và hiệu quảtrong một lĩnh vực nào đó, từ đó có thể áp dụng vào cuộcsống của chính các em.

Hoạt động các câu lạc bộ

Câu lạc bộ là hình thức sinh hoạt ngoại khoá của nhữngnhóm học sinh cùng sở thích, nhu cầu, năng khiếu,…dưới sựđịnh hướng của những nhà giáo dục nhằm tạo môi trườnggiao lưu thân thiện, tích cực giữa học sinh với nhau và giữahọc sinh với các thầy cô giáo, với những người lớn khác Hoạtđộng của câu lạc bộ tạo cơ hội để học sinh được chia sẻnhững kiến thức, hiểu biết của mình về các lĩnh vực mà các

em quan tâm, qua đó phát triển các kĩ năng của học sinh như:

kĩ năng giao tiếp, kĩ năng lắng nghe và biểu đạt ý kiến, kĩnăng trình bày suy nghĩ, ý tưởng, kĩ năng viết bài, kĩ năngchụp ảnh, kĩ năng hợp tác, làm việc nhóm, kĩ năng ra quyếtđịnh và giải quyết vấn đề,…Câu lạc bộ là nơi để học sinhđược thực hành các quyền trẻ em của mình như quyền đượchọc tập, quyền được tự do kết giao và hiệp hội; quyền được

vui chơi giải trí và tham gia các hoạt động văn hóa , nghệthuật; quyền được tự do biểu đạt; tìm kiếm, tiếp nhận và phổbiến thông tin,…Thông qua hoạt động của các câu lạc bộ nhàgiáo dục hiểu và quan tâm hơn đến nhu cầu, nguyện vọng vàmục đích chính đáng của các em

Câu lạc bộ hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, thốngnhất, có lịch sinh hoạt định kì và có thể được tổ chức vớinhiều lĩnh vực khác nhau

Các hoạt động xã hội, tình nguyện

Hoạt động tình nguyện là hoạt động mang tính tựnguyện, tự giác cao thông qua việc học sinh tự mình nhận lấytrách nhiệm để sẵn sàng làm việc (thường là những việc khókhăn, đòi hỏi phải hi sinh thời gian, công sức, tiền của,… vàthực hiện hoạt động mà không quản ngại khó khăn, gian khổ

mà không nhất thiết phải có quyền lợi vật chất cho bản thân

Hoạt động tình nguyện có thể của cá nhân hay cộngđồng, được xuất phát từ lòng nhân ái, tính tích cực xã hội vàhoài bão lí tưởng của tuổi trẻ nhằm thực hiện những nhiệm vụkhó khăn, đột xuất của địa phương, đơn vị vì lợi ích của xãhội, cộng đồng Hoạt động tình nguyện nhằm bồi dưỡng cho

các em có lòng nhân ái, biết sẻ chia, bao dung những ngườixung quanh Từ đó, giúp các em sống có ý thức cộng đồng.Khi các em quan tâm và tham gia vào các hoạt động của cộngđồng, các em sẽ nhận thức được vai trò cũng như trách nhiệm

xã hội của bản thân mình, từ đó, các em sẽ có thái độ đúngđắn, đóng góp cho sự phát triển của cộng đồng địa phươngmình

Giao lưu

Giao lưu là một hình thức tổ chức giáo dục nhằm tạo racác điều kiện cần thiết để cho học được tiếp xúc, trò chuyện và