CƠ sở lý LUẬN về QUẢN lý HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM của học SINH TRƯỜNG TRUNG học cơ sở

Các nhà giáo dục ở các nước có nền giáo dụctiên tiến như Canada, Mỹ, Ustralia, Singapore, Hàn Quốc…đều luôn quan tâm đến sự phát triển toàn diện của học sinh.Trong các trường học đều tổ

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CỦAHỌC SINH

TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Những nghiên cứu ở nước ngoài

Vấn đề phát triển con người toàn diện luôn được sự quantâm của các nhà giáo dục nổi tiếng trong từng thời kỳ pháttriển của lịch sử Đó là các quan điểm giáo dục của ThomasMore, J.A Comenxki, Petxtalogi, Robert Owen… Song quanđiểm con người phát triển toàn diện thực sự được nghiên cứumột cách khoa học từ khi thuyết học giáo dục Mác -xit ra đời.Học thuyết giáo dục của C.Mác và P Ăng ghen là một bộphận của chủ nghĩa cộng sản khoa học, nó được hoàn thiệndần bằng tư tưởng giáo dục vĩ đại của V.I.Leenin, cống hiếnxuất sắc của N.K.Crupxkaia, A.S.Makarenco và các nhà giáodục học Xô viết khác

Nhiều nhà giáo dục ở trên thế giới như Anh, Mỹ, NhậtBản đã khẳng định rằng các hoạt động trải nghiệm nhằmgiúp học sinh gắn kiến thức với thực tiễn Họ xem các hoạtđộng này là một phần vô cùng quan trọng trong việc giáo dụcthế hệ trẻ Họ đã có những công trình nghiên cứu và khẳngđịnh về vấn đề này Thời kỳ Phục nhà tư tưởng nhà giáo dục

bao hàm các nội dung trí dục, đạo đức, thể chất, thẩm mỹ ngoài việc học ở nhà còn có các buổi tham quan xưởng thợ, các cửa hàng, tiếp xúc với các nhà văn, các nghị sĩ, đặc biệt mỗi tháng một lần thầy và trò về sống ở nông thôn một ngày”

(37, tr.18)

Makarenco một nhà sư phạm nổi tiếng của nước Nga

khẳng định : “ Tôi kiên trì nói rằng các vấn đề giáo dục,

phương pháp giáo dục không thể hạn chế trong các vấn đề giảng dạy, lại càng không thể để cho quá trình giáo dục chỉ thực hiện trên lớp học mà đáng ra phải trên từng mét vuông đất của đất nước ta nghĩa là trong bất kỳ hoàn cảnh nào cũng không được quan niệm rằng công tác giáo dục chỉ được tiến hành trong lớp” (37, tr.18).N.K.Cơrupxkaia (1869 - 1939)

đã nhấn mạnh ý nghĩa của hoạt động lao động, hoạt độngchính trị xã hội Bà đánh giá cao vai trò hoạt động của Đoànthanh niên, của Đội thiếu niên, qua các hoạt động ngoài

trường, ngoài lớp Bà cho rằng: "Qua hoạt động thực tiễn thế

hệ trẻ được tự giáo dục, qua đó mà hình thành và phát triển nhân cách của người lao động mai sau".

Theo John Dewey (1859 – 1952), người đặt nền móngcho triết lý giáo dục Mỹ thì “trường học không đơn thuần là

nơi người lớn dạy cho trẻ con bài học kiến thức và bài họcluân lý.” (46).Đề cao vai trò của trải nghiệm, Dewey cũng chỉ

ra rằng,“ những trảinghiệm có ý nghĩa giáo dục giúp nâng caohiệu quả giáo dục bằng cách kết nối người học và những kiếnthức được học với thực tiễn” Kolb (1984) cũng đưa ra một líthuyết về học từ trải nghiệm theo đó: “học là một quá trìnhtrong đó kiến thức của người học được tạo ra qua việc chuyểnhóa kinh nghiệm; nghĩa là, bản chất của hoạt động học là quátrình trải nghiệm” (41)

Trong chương trình giáo dục của mỗi nước, bên cạnh cáchoạt động dạy và học qua các môn học còn có chương trìnhhoạt động Học sinh thông qua các hoạt động đa dạng vàphong phú ngoài các giờ học gắn với thực tiễn để trải nghiệm.Thông qua các hoạt động, HS vừa được củng cố kiến thức đãhọc, vừa có cơ hội sáng tạo vận dụng do yêu cầu của các tìnhhuống cụ thể Các nhà giáo dục ở các nước có nền giáo dụctiên tiến như Canada, Mỹ, Ustralia, Singapore, Hàn Quốc…đều luôn quan tâm đến sự phát triển toàn diện của học sinh.Trong các trường học đều tổ chức các trung tâm văn hóa,nghệ thuật, thể dục thể thao, giáo dục kỹ năng sống… cho họcsinh, tạo các điều kiện để học sinh được tham gia các hoạt

động xã hội đa dạng và phong phú Tuy nhiên theo quan điểmcủa họ đó là các HĐGDNGLL mang tính tự nguyện, tìnhnguyện vì lợi ích xã hội chứ không phải là một chương trìnhgiáo dục chính thức trong nhà trường.

Việc thực hiện chương trình giáo dục thông qua hoạtđộng trong các nhà trường được các nước phát triển thực hiệnmột cách linh hoạt Có nước do nhà trường tổ chức, có nước

do tổ chức xã hội kết hợp với nhà trường để tổ chức chươngtrình này giúp học sinh vừa trải nghiệm thực tiễn vừa học tốtcác môn học chính khóa

Ở một số nước tiên tiến trên Thế giới như nước

Anh:“chương trình giáo dục phổ thông đòi hỏi học sinh ứng

dụng nhiều tri thức, kỹ năng cho phép học sinh sáng tạo và tư duy, dám nghĩ, dám làm”(8)

Hàn Quốc: “mục tiêu hoạt động trải nghiệm hướng đến

con người được giáo dục, có sức khỏe, độc lập và sáng tạo”

(8)

Giáo dục Nhật Bản: “Chú trọng việc nuôi dưỡng cho trẻ

năng lực ứng phó với sự thay đổi của xã hội, hình thành một

cơ sở vững mạnh để khuyến khích trẻ sáng tạo”(44).Có thể

thấy đây là những kinh nghiệmquý giá để chọn lọc, vận dụngphù hợp vào bối cảnh Việt Nam nhằm đổi mới giáo dục theohướng phát triển năng lực người học đáp ứng yêu cầu mới.

Những nghiên cứu ở Việt Nam.

Ở Việt Nam tư tưởng giáo dục toàn diện của Hồ ChíMinh và của Đảng ta là kim chỉ nam cho việc phát triển giáodục Để chỉ rõ phương pháp đào tạo nên những người tài đức,thì ngay trong thời kì đầu của nền giáo dục Chủ tịch Hồ Chí

Minh đã nói: “Học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao

động sản xuất, nhà trường gắn liền với xã hội!” Đến năm

học 2013 - 2014 Bộ Giáo dục đã định hướng các trường phổthông thực hiện các HĐTN trong hoạt động dạy học và giáodục

Theo điều 27 - Luật Giáo dục 2005quy định: "Mục tiêu

của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện

về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam Xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh

tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc"(30)

Hoạt động trải nghiệmsẽ là môi trường để giúp học sinh

TN tất cả những gì được học từ các môn học, chủ đề hay lĩnhvực, giúp vận dụng kiến thức có được từ nhà trường vào thựctiễn cuộc sống và cũng thông qua đó, những năng lực gắn vớicuộc sống được hình thành Nói cách khác là:“đào tạo một lớpngười mới tinh thông về nghề nghiệp, có khả năng thích ứngcao với những biến động của cuộc sống” (2)

Hiện tại đã có khá nhiều nghiên cứu trong nước đề cậpđến hoạt động trải nghiệmnói chung và hoạt động trải

nghiệmtrong nhà trường nói riêng như: “Hoạt động trải

nghiệm sáng tạo - kinh nghiệm quốc tế và vấn đề của Việt Nam”của tác giả Đỗ Ngọc Thống(3, tr 12) Hoạt độngTN sáng tạo – Góc nhìn từ lý thuyết “học từ trải nghiệm” của tác

giả Đinh Thị Kim Thoa (3, tr 36) Trong bài nghiên cứu có

nhan đề“Mục tiêu năng lực, nội dung chương trình, cách

đánh giá trong hoạt động trải nghiệm sáng tạo”tác giả Đinh

Thị Kim Thoa đã chỉ ra để phát triển chương trình HĐTN,giáo dục trải nghiệm cần phải xác định và xây dựng được

khung năng lực, từ đó thiết kế nội dung để đạt được mục tiêuđặt ra (35)

Mặc dù đã có nhiều tác giả trong và ngoài nước quantâm nghiên cứu các khía cạnh của HĐTN Ty nhiên về quản lýHĐTNthì chưa được đề cập có hệ thống Hoạt động trảinghiệm là một bộ phận của quá trình giáo dục toàn diên, gópphần phát triển toàn diện nhân cách cho thế hệ sau

Tác giả Trần Quốc Thành nghiên cứu “ Kỹ năng tổ chức

trò chơi của chi đội trưởng chi đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh” (32) Đây là một trong những công trình nghiên

cứu đầu tiên ở Việt Nam đã vận dụng lý luận về kỹ năng, kỹnăng tổ chức để nghiên cứu kỹ năng tổ chức hoạt động cụ thể

- hoạt động trò chơi của thiếu nhi

Thủ tướng Chính phủ ra quết định phê duyệt ngày 13tháng 6 năm 2012 về Chiến lược giáo dục giai đoạn 2011-

2020 (Quyết định số 711/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ)

Và theo đề án đổi mới chương trình, sách giáo khoa vừa đượcQuốc hội khóa XII, kì họp thứ 8 thông qua thì từ năm 2015,công tác biên soạn chương trình, sách giáo khoa chính thứckhởi động Thời gian gần đâycông tác biên soạn sách giáo đã

có những phác thảo ban đầu, trong đó nhấn mạnh yếu tố giảmkiến thức, tăng các HĐTNcho học sinh Theo hướng nàychương trình giáo dục mới vẫn duy trì một số môn học độclập như trước, tuy nhiên cách làm mới là nội dung nào gần gũivới nhau trùng lặp nhau hoặc cũng giải quyết một vấn đề của

xã hội thì hình thành các chủ đề liên môn.Việc thiết kếchương trìnhcũng đã đưa ra những thông tin cơ bản ban đầunhư: “ chương trình Cấp Trung học cơ sở, hoạt độngtrảinghiệm được coi là môn học và được học 3 tiết/tuần” (3) Đổimới chương trình, sách giáo khoa, thay đổi chương trình GDphổ thông theo định hướng phát triển toàn diện năng lực,phẩm chất người học, theo đó nhấn mạnh phương thức giáodục qua các HĐTN thay cho tên gọi HĐGDNGLL (2)

Trong tạp chí khoa học giáo dục số 113,115 năm 2015

tác giả Bùi Ngọc Diệp có bài “ Hình thức tổ chức các hoạt

động trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường phổ thông”,(10)

tác giả Đỗ Ngọc Thống có bài viết: “Hoạt động trải nghiệm

sáng tạo từ kinh nghiệm giáo dục quốc tế và vấn đề của Việt Nam”.(30) Tại hội thảo khoa học quốc tế và giáo dục theo

năng lực tổ chức tại Học viện Quản lý giáo dục vào tháng 4

năm 2015, tác giả Đinh Thị Kim Thoa có bài “Xây dựng

chương trình hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong chương trình giáo dục phổ thông” Trong các bài viết tác giả tập trung

làm sáng tỏ các vấn đề về mục tiêu, nội dung, hình thức tổchức và phân tích điểm mạnh, cách triển khai, tổ chức cácHĐTNsáng tạocủa các nước trên thế giới, đề xuất biện phápvận dụng tại Việt Nam (10)(36)(34)

Tác giả Huỳnh Thị Thu Nguyệt nghiên cứu luận văn thạc

sĩ với đề tài “ Quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp ở cáctrường tiểu học quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng theohướng tổ chức HĐTNsáng tạo” tác giả Nguyễn Thị Kim Dung

và Nguyễn Thị Hằng có bài viết “ Một số phương pháp tổchức hoạt độngtrải nghiệmsáng tạocho học sinh phổ thông”.Các nghiên cứu này chủ yếu đề cập đến trách nhiệm của giáoviên và hướng dẫn giáo viên cách thức tổ chức HĐTN chohọc sinh chứ chưa bàn đến việc quản lý HĐTN (26)(11)

Trong tài liệu tập huấn “ Kỹ năng xây dựng và tổ chức

các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong trường trung học”

của Bộ Giáo dục và Đào tạochủ yếu đã đề cập đến phươngpháp và hình thức tổ chức các HĐTNcho học sinh Trung họcphổ thông và mô hình trường học Việt Nam mới (VNEN),

chiếm lĩnh kiến thức Lúc này khái niệm HĐTNđược đưa vàotrong nhà trường và cũng đã thu hút được sự quan tâm của cácnhà giáo và nhà quản lý (13) Có thể HĐTNlà một cách gọibao quát các hoạt động giáo dục mà ở đó người học được thamgia vào các hoạt động thực tiễn để khám phá sáng tạo, trong đóbao gồm cả hoạt động trong và ngoài giờ lên lớp Do đó cácnghiên cứu kể trên đã nghiên cứu phần nào về quản lýHĐTNtheo góc độ quản lý hoạt HDGDNGLL hay QL hoạtđộng giáo dục kỹ năng sống Ở các chuyên đề tập huấn, cácbáo cáo khoa học đã phân tích làm rõ tính cấp bách của việc tổchức các HĐTN, nội dung và hình thức tổ chức HĐTN Nhưngcác nghiên cứu đó chưa đề cập các biện pháp quản lýHĐTNtrong các trường học một cách toàn diện.

Hình thức và phương pháp tổ chức các HĐTNnhư thếnào cho phù hợp và hiệu quả đối với từng đối tượng HS chưađược đề cập.Như vậy, hoạt độngtrải nghiệmsẽ thực hiện cácmục tiêu của HĐGDNGLL, hoạt động tập thể, sinh hoạt dướicờ Đây là mục tiêu, nhiệm vụ giáo dục trong giai đoạn mớinhằm đáp ứng chuẩn đầu ra học sinh THCS

Mục đích cho HS được trải nghiệm trong các môn học,tiết học chưa được xác định tường minh vì thế hiệu quả của

việc tổ chức các HĐTNtrong bối cảnh cụ thể của nhà trườngthuộc mỗi cấp học, ở từng địa phương cần tiếp tục được triểnkhai trên cơ sở nhận thức đầy đủ về hoạt động trải nghiệm,làm rõ trách nhiệm của nhà trường, của nhà quản lý, của giáoviên và các lực lượng giáo dục Với ý nghĩa đó, tác giả luậnvăn lựa chọn và triển khai đề tài này ở các trường THCS quận

Đồ sơn, thành phố Hải Phòng

Hoạt động trải nghiệm của học sinh Trung học cơ sở.

-Đặc điểm của học sinh Trung học cơ sở

Đặc điểm về sinh lý

Giáo dục chỉ có hiệu quả cao khi nội dung, phươngpháp, hình thức giáo dục căn cứ và phù hợp với đặc điểm tâm,sinh lí lứa tuổi Học sinh THCS là lứa tuổi thiếu niên (từ 11-

15 tuổi) với đặc trưng là sự nhảy vọt về phát triển sinh lý, lứatuổi dậy thì, phát dục

Đây là lứa tuổi phát triển mạnh mẽ nhưng không đồngđều về mặt cơ thể, tầm vóc của các em lớn lên trông thấy.xương tay, xương chân dài rất nhanh, xương ngón tay, ngónchân phát triển chậm Hoạt động của tim mạnh mẽ hơn, có

một số rối loạn tạm thời của hệ tuần hoàn như: tăng huyết áp,tim đập nhanh, hay nhức đầu, chóng mặt, mệt mỏi khi làmviệc.

Hoạt động của thần kinh cao cấp có những đặc điểmriêng: hưng phấn mạnh và lan tỏa nhanh,chưa có khả năngchịu đựng những kích thích mạnh, đơn điệu kéo dài, khó tậptrung dẫn đến các em có những hành vi thừa và dễ xúc động

Do tác động như thế làm cho một số em bị ức chế, uể oải, thờ

ơ, lơ đễnh, số khác có những hành vi xấu, không đúng bảnchất của các em.Các em nhận ra sự thay đổi đột ngột của cơthể, bắt đầu chú ý đến vẻ ngoài cơ thể của mình Do đó, nhà

sư phạm cần chú ý đến đặc điểm này của HS để có những tácđộng giáo dục phù hợp

Đặc điểm tâm lý

Lứa tuổi này muốn khẳng định các giá trị phẩm chất vànăng lực của bản thân, muốn tự khẳng định mình, mong làmviệc có ý nghĩa Đặc trưng của lứa tuổi này là sự bướng bỉnh,vụng về, hay e thẹn, nhút nhát, dễ bị kích động, dẫn đến kếtquả học tập giảm sút, đôi khi lại hăng hái nhiệt tình, rồi thờ ơ,đây là biểu hiện mất thăng bằng trong đời sống tâm lí tuổi

dậy thì Điều này làm tăng tính tích cực trong học tập, tronghoạt động xã hội của HS Tuy nhiên, ở lứa tuổi này các emthường có sự đánh giá lại các giá trị của người lớn vìcũngchưa hiểu hết sức lực của mình

Lúc này các em hoạt động tích cực một cách độc lập, tựchủ hơn,muốn được TN, được bày tỏ quan điểm, ý tưởng sángtạokinh nghiệm cuộc sống đã phong phú, hình thành và pháttriển nhân cách.Các em tự khẳng định bản thân, tự đánh giá

và đánh giá kết quả của bạn bè và nhóm mình Như vậy, đểđịnh hướng tốt cho sự phát triển nhân cách của các em, cácthầy cô giáo cần nghiên cứu thế giới nội tâm của các em, hiểu

rõ nhu cầu, đặc điểm tâm sinh lí để kịp điều chỉnh, uốn nắn,thúc đẩy, lôi cuốn HS vào các hoạt động Nhà trường cần chú ýnền tảng quan trọng đối với các lực lượng giáo dục là cần nắmchắc những đặc điểm về tâm sinh lý của HS THCS để tổ chứccác HĐGD cho phù hợp với các em Tổ chức các HĐTN nếukhông chú ý đến các đặc điểm này sẽ không thể phát huy đượctính tích cực, vai trò chủ thể sáng tạo của HS Đối với HĐTN,tính tích cực, vai trò chủ thể của HS là yếu tố cơ bản quyếtđịnh hiệu quả giáo dục của loại hình hoạt động này Nắm vững

những đặc điểm phát triển tâm sinh lý của HS THCS người

GV mới có thể tổ chức tốt các HĐGD cho các em

- Khái niệmvề hoạt động trải nghiệm

Theo nghĩa hẹp hơn, chuyên biệt hơn của tâm lý họclà: “

những tín hiệu bên trong, nhờ đó nghĩa của các sự kiện đang diễn ra đối với các cá nhân được ý thức, chuyển thành ý riêng của cá nhân, góp phần lựa chọn tự giác các động cơ cần thiết, điều chỉnh hành vi của cá nhân”(31).

b)Hoạt động trải nghiệm.

Nhằm thực hiện được mục tiêu đào tạo phải coi HĐTN

là hoạt động ngoại khóa sau các giờ học trên lớp, đây là hoạtđộng bổ sung, hỗ trợ cho HĐgiảng dạy tạo ra các thế hệ nhântài có định hướng tương lai với đầy đủ nhân cách biết chia sẻ,

biết quan tâm tới mọi người xung quanh, vận dụng tích cựcnhững kiến thức đã học một cáchsáng tạo vào thực tế

Như tác giả được biết hệ thống môn học và hoạt động

GD của Chương trình GD phổ thông gồm: các môn học vàhoạt động GD bắt buộc, các môn học tự chọn,giảm tảimạnh nội dung tăng HĐTN(3)

Trong nhà trường HĐTN là hoạt động có đối tượng đểchiếm lĩnh, có động cơ, tổ chức bằng các việc làm cụ thể của

HS, diễn ra trong thực tế, dưới sự định hướng, hướng dẫn củanhà trường Người học có được kiến thức, kỹ năng, tình cảm

và ý chí thì phải được TN trong thực tiễn

Giúp các em chủ động, tích cực tham gia trực tiếp các

HĐ nhằm hình thành phẩm chất và năng lực sáng tạo của các

em thì các thầy cô giáo, PHHS, không đứng lên tổ chức màchỉ là người định hướng, hướng dẫn, hỗ trợ, giám sát của tậpthể hoặc cá nhân học sinh Những nội dung về kiến thức củanhiều lĩnh vực cũng như các kỹ năng được thực hiện thôngqua các hoạt động dạy học và hoạt động giáo dục Theo nhómbiên soạn tài liệu tập huấn kỹ năng xây dựng và tổ chức các

HĐTN trong trường trung học của Bộ GD&ĐT thì: “Hoạt

động trải nghiệm là hoạt động giáo dục, trong đó, từng cá nhân học sinh được trực tiếp hoạt động thực tiễn trong môi trường nhà trường cũng như môi trường gia đình và xã hội dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, qua đó phát triển tình cảm, đạo đức, phẩm chất nhân cách, các năng lực thực tiễn…, từ đó tích lũy kinh nghiệm riêng cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình”(7).

- Mục tiêu hoạt động trải nghiệm của học sinh Trung học cơ sở

HĐTN nhằm mang đến cơ hội cho học sinh TN trongthực tiễn để tích lũy và chiêm nghiệm các kinh nghiệm, từ đó

có thể khái quát thành hiểu biết theo cách riêng củamình.Hoạt động trải nghiệm phải đáp ứng các mục tiêu về:năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động,thích ứng với cuộcsống; biết định hướng nghề nghiệp, tức là phải thực hiện luôntất cả các mục tiêu về phẩm chất và năng lực của chươngtrình, đó là phẩm chất và năng lực cốt lõi (3) Trong chươngtrình giáo dục phổ thông mới, các mục tiêu của hoạt độnggiáo dục được thực hiện trong một dạng là hoạt động trảinghiệm

Tổ chức HĐTN giúp học sinhtích cực tham gia từ thiết

kế hoạt động, chuẩn bị, tự thực hiện và đánh giá kết quả hoạtđộng Vì vậy trong quá trình tổ chức các HĐTN phải bám sátmục tiêu phát triển năng lực phẩm chất, tư tưởng, ý chí tìnhcảm, giá trị, kỹ năng sống và những năng lực chung của họcsinh THCS Theo tác giả được biết trong Chương trình Giáodục phổ thông tổng thể thì mục tiêu đạt được là các yêu cầu

về phẩm chất năng lực,đó là 5 phẩm chất chủ yếu cần hình

thành, phát triển ở học sinh là: “ yêu nước, nhân ái, chăm

chỉ, trung thực, trách nhiệm”(3) Từ những năng lực chung

mà các môn học sẽ cụ thể hóa trong các hoạt động GD để

góp phần hình thành, phát triển: “Năng lực tự chủ và tự học,

năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo”(3)

Những năng lực chuyên môn được cụ thể hóa thông qua

các môn học, hay hoạt động GD nhất định chính là: “Năng

lực ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực tìm hiểu tự nhiên

và xã hội, năng lực công nghệ, năng lực tin học, năng lực thẩm mỹ, năng lực thể chất,bồi dưỡng năng lực đặc biệt (năng

khiếu) của học sinh” (3)

Vì vậy trong quá trình tổ chức các HĐTN phải tạo đượcmôi trường tương tác, thân thiện giữa thầy với trò, giữa tròvới trò, phát huy tính chủ động tích cực của học sinh, phải chú

ý đảm bảo an toàn cho HS trong các hoạt động kết hợp vớigiáo dục bảo vệ môi trường.Hay nói cách khác mục tiêu của

HĐTN là: “Hình thành và phát triển những phẩm chất, tư

tưởng, ý chí, tình cảm, giá trị, kỹ năng sống và những năng lực chung cần có ở con người trong xã hội hiện đại” (3).Thông qua trải nghiệm học sinhlựa chọn ý tưởng hoạt

động, được thể hiện, bày tỏ quan điểm, ý tưởng sáng tạo,thamgia đánh giá nhóm mình và của bè bạn Đối với học sinhTHCS lứa tuổi có nhiều thay đổi lớn về tâm sinh lý, muốn trởthành người lớn tò mò, tìm tòi cái mới Hoạt động trải nghiệmđược thiết kế, tổ chức tốt sẽ có sức lôi cuốn các em tham giatích cực, thỏa mãn nhu cầu hoạt động theo đó hình thành kiếnthức, kỹ năng phát triển năng lực.Việc tổ chức các hoạt độngtrải nghiệm nhằm nâng cao kiến thức kỹ năng sống, đặc biệt

là hoạt động hướng nghiệp cho học sinh là nội dung rất cầnthiết trong trường học Bởi lẽ hoạt động này giúp các em pháttriển toàn diện, năng động, sáng tạo, thích nghi tốt với môitrường sống

Từ bài học, học sinh được thực tế, hành vi và nhận thứccủa các em có sự chuyển biến, có tác động rõ ràng hơn.Chẳng hạn, khi được nhà trường tổ chức đến tham quannhững di tích lịch sử văn hóa, nhận thức của các em về lịch sửcũng thay đổi Học sinh nắm chắc hơn kiến thức lịch sử, đồngthời, kích thích được các em ham tham quan, học hỏi, tò mò,muốn mở rộng tầm hiểu biết lịch sử quê hương, của dân tộcmình.

Các em trưởng thành cả về trình độ và nhận thức, vốnsống, bản thân các em rút ra được kinh nghiệm sống cho mình

vì có những cái nhà trường không có đủ điều kiện, thời gian

để truyền đạt hết kiến thức khi học ở trên lớp, nhưng thực tếtrải nghiệm đã bổ sung cho các em Đây chính là điều thực tếđôi khi nhà trường không thể dạy hết được

- Nội dung hoạt động trải nghiệm của học sinh Trung học cơ sở

Thực hiện công văn số 1496/BGDĐT-VP ngày 12 tháng

4 năm 2017 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc xin ý kiếngóp ý cho dự thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể,trong đó có nội dung về hoạt động trải nghiệm Sở Giáo dục

và Đào tạo các địa phương đề nghị các đơn vị nghiên cứu,góp ý cho dự thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể.Trong chương trình giáo dục phổ thông, nội dung hoạt động

trải nghiệm được phân chia theo hai giai đoạn: “Giai đoạn

giáo dục cơ bản và Giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp”(3)

Nội dung của HĐTN mang tính tích hợp, đa dạng, tổnghợp nhều kiến thức, kỹ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh

vực học tập và GD như: “Giáo dục đạo đức, giáo dục trí tuệ,

giáo dục kỹ năng sống, giáo dục giá trị sống, giáo dục thẩm

mỹ, giáo dục thể chất, giáo dục lao động, giáo dục an toàn giao thông, giáo dục môi trường, giáo dục phòng chống ma túy, giáo dục phẩm chất người lao động”(3)

Nội dung của HĐTNphải phù hợp tâm lý học sinh mangtính tổng hợp nhiều lĩnh vực giáo dục, gắn với đời sống thựctiễn địa phương, đất nước, giúp các em dễ vận dụng vào thực

tế Một yêu cầu nữa trong nội dung HĐTN làphải tiến hànhcùng với hoạt động dạy học trong nhà trường, đồng thời phải

bổ sung, hỗ trợ cho hoạt động dạy học Như vậy “HĐTNđược hiểu là hoạt động giáo dục giúp cho HS hình thành vàphát triển những thói quen, hành vi, thái độ tích cực, lành

mạnh trong việc ứng xử các tình huống của cuộc sống cá nhân

và tham gia đời sống xã hội, qua đó hoàn thiện nhân cách vàđịnh hướng phát triển bản thân tốt hơn dựa trên nền tảng cácgiá trị cuộc sống”(6)

- Hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm của học sinh Trung học cơ sở

Để tăng khả năng giáo dục HĐTN được tổ chức dướinhiều hình thức khác nhau như: Trò chơi, Sân khấu hóa, Hộithi, Thể dục thể thao, Câu lạc bộ, Giao lưu,Tham quan du lịch

Tổ chức các ngày hội, Nghiên cứu khoa học kỹ thuật, các hoạtđộngcộng đồng, và các hoạt động khác như: giao lưu, nhânđạo, tình nguyện, hoạt động, sinh hoạt tập thể, lao động côngích…

Như vậy HĐTN có nhiều hình thức đa dạng và phongphú đảm phù hợp lứa tuổi, không bị khô cứng và gò bó Họcsinh tham gia một cách tự nhiện, thỏa mãn nhu cầu và nguyệnvọng của các em.Trong quá trình tổ chức các HĐTN giáo viêncần tăng tính hấp dẫn, độc đáo giúp học sinh và giáo viên chủđộng, linh hoạt và tất cả đều có cơ hội thể hiện sự sáng tạocủa mình Thông qua các hình thức trải nghiệm giáo dục phân

hóa cũng được thể hiện rất rõ nét.Nếu HĐTN mà được hướngdẫn hay tổ chức theo quy trình của người hướng dẫn hoặc nhàgiáo dục, hoặc phương pháp tổ chức HĐTN lại được thể hiệnvới các lĩnh vực Kinh tế- Xã hội, Khoa học, đạo đức, thì hiệuquả sẽ tốt hơn rất nhiều thong qua việc học qua trải nghiệm

Tóm lạiHĐTN là một phương thức học hiệu quả, nógiúp hình thành năng lực cho HS và như vậy có thể khẳngđịnh hoạt động giáo dục nhân cách HS chỉ có thể tổ chức quaHĐTN

Giáo viên trong khi thiết kế chủ đề và lập kế hoạch tổchức hoạt động trải nghiệm cũng cần suy nghĩ tới và cố gắngđưa vào một cách linh hoạt, thích hợp những hoạt động như:Tìm kiếm, điều tra thông tin và tái cơ cấu thông tin, biểu đạtthông tin dưới nhiều hình thức khác nhau, quan sát, ghi chép,phỏng vấn, tham quan, vẽ, tổ chức triển lãm, làm sách, báo,tập san, áp phích, diễn kịch, viết thư, bản kiến nghị, kể -thuyếtminh cho người khác nghe Nghĩa là giáo viên cần tận dụngtối đa mọi cơ hội để học sinh được sử dụng tất cả các giácquan để thu nhận, tái cơ cấu và biểu đạt thông tin đã thu nhậnđược dưới nhiều dạng thức phong phú

Bên cạnh hoạt động có tính tích hợp, học sinh được lựachọn một số hoạt động chuyên biệt phù hợp với năng lực, sởtrường, hứng thú của bản thân để phát triển năng lực sáng tạoriêng của mỗi cá nhân Ngoài ra khi tổ chức các HĐTN phảixây dựng kế hoạch cụ thể về thời gian, đối tượng và nơi diễn

ra hay người tham gia, người phụ trách hoạt động đó ngoài

ra các hoạt động phải được lựa chọn phù hợp với chủ đề họctập

-Phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm của học sinh Trung học cơ sở

Trong quá trình tổ chức các hoạt động trải nghiệm cần thểhiện rõ mục tiêu là hình thành các phẩm chất, thói quen, kỹnăng sống, đây là cơ sở để xây dựng kế hoạch hoạt động, kếhoạch cụ thể cho các hoạt động trải nghiệm trong năm học củatrường Mỗi học sinh vừa là người thiết kế vừa là người thamgia và tổ chức hoạt động cho bản thân Vì thế nếu các HĐTN đadạng phong phú, linh hoạt như thông qua sinh hoạt tập thể, dự

án học tập, hoạt động xã hội, hoạt động thiện nguyện, lao động,các loại hình câu lạc bộ khác nhau, thì sẽ tạo cơ hội cho HSđược trải nghiệm, đồng thời tạo điều kiện cho nhiều lực lượng

Vì vậy cách thức triển khai các hoạt động trải nghiệm cũngcần căn cứ vào các chương trình trải nghiệm cụ thể như: tổ chứcngoài nhà trường phải xây dựng khung kế hoạch, chia thành từngđợt theo các hoạt động trong kế hoạch Lựa chọn địa điểm, cơ sở

tổ chức các HĐTN cho phù hợp với mục tiêu hoạt động đề ra,phù hợp với phân phối thời lượng, thời gian…Tiếp đến là liên hệvới địa phương hoặc cơ sở để bàn bạc, thống nhất kế hoạch chitiết cho việc tổ chức hoạt động (như quy trình hoạt động, nộidung từng tổ nhóm, người hướng dẫn, các điều kiện phương tiệnkèm theo vv…); Phổ biến, thông qua kế hoạch trong buổi sinhhoạt với nhóm giáo viên chủ nhiệm và trao đổi cụ thể với Hội cha

mẹ học sinh lớp, trường; giáo viên chủ nhiệm soạn giáo án, tiếnhành hoạt động theo kế hoạch chung từ tiết thứ nhất: Xác địnhmục tiêu hoạt động, đến tiết cuối: báo cáo thu hoạch của từngnhóm trong lớp và đánh giá của GV sau hoạt động

Đối với hoạt động các câu lạc bộ, tổ chức sự kiện:Tùytheo từng sự kiện, nhà trường hoặc các nhóm phụ trách từng

sự kiện lên kế hoạch, duyệt kế hoạch với BGH và tập luyện

để tổ chức các hoạt động đó Những hoạt động do nhà trườngchủ trì (chương trình Chào mừng ngày 20-10, 20-11, ngày 8-3; Lễ trưởng thành cho học sinh khối 9), Ban giám hiệu bàn