- GV: Giới thiệu những nột chớnh về đường đời của Tố Hữu?. * Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinhtỡm hiểu Đường cỏch mạng, đường thơ Tố Hữu - GV: Giới thiệu những nột chớnh về đường cỏch mạng
Trang 1(Trích)
TỐ HỮU
I MỤC TIấU CẦN ĐẠT:
- Hiểu đặc điểm cơ bản để đánh giá đúng thơ Tố Hữu
- Hiểu các chặng đường sáng tác qua các tập thơ tiêu biểu: thể hiện sự vận động của tư tưởng và nghệ thuật trong thơ ông
- Hiểu nét chủ yểu trong phong cách thơ Tố Hữu
II PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN:
- SGK, SGV
- Thiết kế bài học
- Các tài liệu tham khảo
III CÁCH THỨC TIẾN HÀNH:
GV tổ chức giờ dạy theo cỏch kết hợp cỏc phương phỏp: thảo luận nhúm, phỏt vấn, phõn tớch, diễn giảng, …
IV TIẾN TRèNH BÀI DẠY:
1 Kiểm tra bài cũ:
- Cho biết đối tượng của bài nghị luận về một ý kiến bàn về văn học là gỡ?
- Với kiểu bài đú, cỏch làm như thế nào?
2 Tiến trỡnh dạy:
Trang 2* Hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh
tỡm hiểu Vài nột về tiểu sử tỏc giả.
- GV: Giới thiệu những nột chớnh về
đường đời của Tố Hữu?
- GV: Những yếu tố nào trong phần
cuộc đời ảnh hưởng đến hồn thơ Tố
Hữu?
PHẦN MỘT: TÁC GIẢ:
I Vài nột về tiểu sử :
- Tố Hữu (1920 - 2002), tờn thật là Nguyễn Kim Thành
- Quờ ở làng Phự Lai, xó Quảng Thọ, huyện Quảng Điền, Thừa Thiờn - Huế
- Cuộc đời chia làm ba giai đoạn:
+ Thời thơ ấu:
o Xuất thõn trong một gia đỡnh nhà nho nghốo
o Cha và mẹ sớm đó truyền cho ụng tỡnh yờu với văn học
o Biết làm thơ Đường từ lỳc 10 tuổi
Chớnh gia đỡnh và quờ hương đó gúp phần hỡnh thành hồn thơ Tố Hữu
+ Thời thanh niờn:
o Năm 1938, ụng được kết nạp Đảng và từ đú dõng đời mỡnh cho CM
o Năm 1939, bị bắt và bị giam qua nhiều nhà tự ở miền Trung và Tõy Nguyờn
o Năm 1942, Tố Hữu vượt ngục, ra Thanh Hoỏ, tiếp tục hoạt động
o Cỏch mạng thỏng Tỏm: lónh đạo cuộc Tổng khởi nghĩa giành chớnh quyền ở Huế
Trang 3* Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh
tỡm hiểu Đường cỏch mạng, đường
thơ Tố Hữu
- GV: Giới thiệu những nột chớnh về
đường cỏch mạng, đường thơ của Tố
Hữu? Nhận xột?
- GV: Trỡnh bày nội dung chớnh (Ba
phần)của tập thơ Từ ấy ?
+ Thời kỡ giữ nhưng cương vị trọng yếu:
o Trong chiến chống Phỏp: đặc trỏch văn hoỏ văn nghệ ở cơ quan trung ương Đảng
o Khỏng chiến chống Phỏp và Mĩ: Tố Hữu liờn tục giữ những chức vụ quan trọng trong bộ mỏy lónh đạo của Đảng và Nhà nước
- ễng được nhà nước phong tặng giải thưởng HCM về văn học nghệ thuật đợt 1 năm 1996
II Đường cỏch mạng, đường thơ:
1 Từ ấy (1937-1946):
- Là chặng đường 10 năm làm thơ và hoạt động sụi nổi
từ giỏc ngộ qua thử thỏch đến trưởng thành của người thanh niờn CM
- “Từ ấy” gồm 3 phần :
a Mỏu lửa (1937 - 1939):
- Sỏng tỏc trong thời kỡ Mặt trận dõn chủ
- Nội dung:
+ Cảm thụng với thõn phận những người nghốo khổ + Khơi dậy ở họ lũng căm thự, ý chớ đấu tranh và niềm tin vào tương lai
Trang 4- GV: Trỡnh bày nội dung chớnh của
tập thơ Việt Bắc?
b Xiềng xớch (1939-1942):
- Sỏng tỏc trong cỏc nhà lao ở Trung Bộ và Tõy
Nguyờn
- Nội dung:
+ Tõm tư của một người chiến sĩ trẻ tuổi tha thiết yờu đời và khỏt khao tự do và hành động
+ í chớ kiờn cường đấu tranh của người chiến sĩ CM ngay trong nhà tự thực dõn
c Giải phúng (1942 - 1946):
- Sỏng tỏc từ khi vượt ngục cho đến thời kỡ giải phúng dõn tộc
- Nội dung:
+ Ngợi ca thắng lợi của CM, và độc lập tự do của đất
nước + Khẳng định niềm tin vào chế độ mới
Những bài thơ tiờu biểu: Từ ấy, Tõm tư trong tự, Bà
mỏ Hậu Giang,…
2 Việt Bắc (1947 - 1954):
- Là chặng đường thơ trong khỏng chiến chống Phỏp
- Nội dung:
+ Là bản hựng ca về cuộc khỏng chiến chống Phỏp gian khổ mà anh hựng
+ Ca ngợi những con người khỏng chiến: Đảng và Bỏc Hồ, anh vệ quốc quõn, bà mẹ nụng dõn, chị phụ
nữ, em liờn lạc…
+ Nhiều tỡnh cảm sõu đậm được thể hiện: tỡnh quõn
Trang 5- GV: Trỡnh bày nội dung chớnh của
tập thơ Giú lộng?
dõn, miền xuụi và miền ngược, tỡnh yờu đất nước, tỡnh cảm quốc tế vụ sản,…
- Tập thơ Việt Bắc là một trong những thành tựu xuất
sắc của VH khỏng chiến chống Phỏp
- Tỏc phẩm tiờu biểu: Việt Bắc, Hoan hụ chiến sĩ Điện Biờn, Phỏ đường,….
3 Giú lộng (1955 - 1961):
- Ra đời khi bước vào giai đoạn XDCNXH ở miền Bắc
và đấu tranh thống nhất Tổ quốc
- Nội dung:
+ Niềm tin vào cuộc sống mới XHCN + Tỡnh cảm thiết tha, sõu nặng với miền Nam và quốc tế vụ sản
- Niềm vui ấy đem đến cho tập thơ cảm hứng lóng mạn
và khuynh hướng sử thi đậm nột
- Tỏc phẩm tiờu biểu : Mẹ Tơm, Bài ca xuõn 61, Ba mươi năm đời ta cú Đảng,…
4 “Ra trận” (1962 - 1971), “Mỏu và hoa” (1972 – 1977):
- Là chặng đường thơ Tố Hữu trong những năm khỏng chiến chống Mỹ
- Nội dung:
+ Ra trận: bản hựng ca về miền Nam, những hỡnh
ảnh tiờu biểu cho dũng khớ kiờn cường của dõn tộc (anh giải phúng quõn, ngươờithợ điện, em thơ hoỏ anh hựng, anh cụng nhõn, cụ dõn quõn…)
+ Mỏu và hoa:
Trang 6- GV: Trỡnh bày nội dung chớnh của 2
tập thơ “Ra trận” (1962 - 1971),
“Mỏu và hoa” (1972 – 1977)?
- GV: Trỡnh bày nội dung chớnh của
hai tập thơ “Một tiếng đờn” (1992) và
“Ta với ta” (1999)?
* Hoạt động 3: Hướng dẫn học sinh
tỡm hiểu phong cỏch nghệ thuật thơ
o Ghi lại chặng đường cỏch mạng đầy gian khổ
o Niềm tin sõu sắc vào sức mạnh của quờ hương, con người Việt Nam
- Cổ vũ, ca ngợi chiến đấu, mang đậm tớnh thời sự
- Tỏc phẩm tiờu biểu: Bài ca Xuõn 68, Kớnh gởi cụ Nguyễn Du, Theo chõn Bỏc, Nước non ngàn dặm,…
5 “Một tiếng đờn” (1992) và “Ta với ta” (1999):
- Giọng thơ trầm lắng, đượm chất suy tư, chiờm nghiệm về cuộc đời và con người
- Niềm tin vào lớ tưởng và con đường cỏch mạng, tin
vào chữ nhõn luụn toả sỏng ở mỗi hồn người.
III Phong cỏch thơ Tố Hữu:
1 Về nội dung: Thơ Tố Hữu là thơ trữ tỡnh - chớnh trị:
- Trong việc biểu hiện tõm hồn: thơ Tố Hữu hướng đến cỏi ta chung với những lẽ sống lớn, tỡnh cảm lớn, niềm vui lớn của con người cỏch mạng, của cả dõn tộc
+ Tỡnh cảm lớn: tỡnh yờu lớ tưởng (Từ ấy), tỡnh cảm kớnh yờu lónh tụ (Sỏng thỏng năm), tỡnh cảm đồng bào đồng chớ, tỡnh quõn dõn (Cỏ nước), tỡnh cảm quốc tế vụ sản (Em bộ Triều Tiờn).
+ Niềm vui lớn: niềm vui trước nhưữg chiến thắng
của dõn tộc (Huế thỏng Tỏm, Hoan hụ chiến sĩ Điện Biờn, Toàn thắng về ta)
Trang 7Tố Hữu
- Thao tỏc 1: Hướng dẫn học sinh
tỡm hiểu nội dung thơ Tố Hữu
+ GV: Tại sao núi thơ Tố Hữu là thơ
trữ tỡnh - chớnh trị?
+ GV: Lớ giải cỏc luận điểm
o Tỡnh cảm lớn
o Niềm vui lớn
+ GV: Thế nào là tớnh chất sử thi ?
+ GV: Thơ Tố Hữu mang tớnh sử thi
như thế nào?
- Trong việc miờu tả đời sống: Thơ Tố Hữu mang đậm tớnh sử thi :
+ Luụn đề cập đến những vấn đề cú ý nghĩa lịch sử và
cú tớnh chất toàn dõn:
o Cụng cuộc xõy dựng đất nước (Bài ca mựa xuõn 1961)
o Cả nước ra trận đỏnh Mĩ (Chào xuõn 67)
+ Cảm hứng chủ đạo là cảm hứng lịch sử dõn tộc chứ khụng phải là cảm hứng thế sự - đời tư: nờn con người trong thơ Tố Hữu là con người của sự nghiệp chung, mang phẩm chất tiờu biểu cho cả dõn tục, mang tầm
vúc lịch sử và thời đại: anh vệ quốc quõn (Lờn Tõy Bắc), anh giải phúng quõn (Tiếng hỏt sang xuõn), anh Nguyễn Văn Trỗi (Hóy nhớ lấy lời tụi), chị Trần Thị Lý (Người con gỏi Việt Nam)
- Giọng thơ mang chất tõm tỡnh, rất tự nhiờn, đằm thắm, chõn thành:
+ Xuất phỏt từ tõm hồn của người xứ Huế
+ Do quan niệm của nhà thơ: “Thơ là chuyện đồng điệu…”
2 Về nghệ thuật: Thơ Tố Hữu đậm đà tớnh dõn tộc:
- Về thể thơ: đặc biệt thành cụng khi vận dụng những thể thơ truyền thống của dõn tộc:
+ Lục bỏt ca dao và lục bỏt cổ điển
(Khi con tu hỳ, Việc Bắc, Bầm ơi, Kớnh gửi cụ Nguyễn Du…),
Trang 8+ GV: Thơ Tố Hữu cũn thể hiện tớnh
trữ tỡnh chớnh trị ở phương diện nào?
- Thao tỏc 2: Hướng dẫn học sinh
tỡm hiểu về nghệ thuật thơ Tố Hữu
+ GV: Thơ Tố Hữu đậm đà tớnh dõn
tộc được biểu hiện ở những phương
diện nào?
+ GV: Phõn tớch cỏc vớ dụ
+ Thể thất ngụn (Quờ mẹ, Mẹ Tơm, Bỏc ơi, Theo chõn Bỏc…) dạt dào õm hưởng, nghĩa tỡnh của hồn thơ dõn
tộc
- Về ngụn ngữ:
+ Thường sử dụng những từ ngữ, những cỏch núi quen thuộc với dõn tộc
+ Phỏt huy cao độ tớnh nhạc, sử dụng tài tỡnh cỏc từ lỏy, cỏc thanh điệu, cỏc vần thơ,…
Em ơi Ba Lan mựa tuyết tan, Đường bạch dương sương trắng nắng tràn.
Thỏc, bao nhiờu thỏc cũng qua, Thờnh thờnh là chiếc thuyền ta trờn đời.
Trang 9V Hướng dẫn học bài, chuẩn bị bài:
1 Hướng dẫn học bài:
- Trỡnh bày vài nột về tiểu sử Tố Hữu?
- Những nhõn tố nào hỡnh thành nờn tõm hồn thơ Tố Hữu?
- Nội dung chớnh cỏc tập thơ của Tố Hữu?
- Phong cỏch thơ Tố Hữu?
2 Hướng dẫn chuẩn bị bài:
- Chuẩn bị bài mới: Luật thơ.
- Cõu hỏi:
+ Thế nào là luật thơ? Cỏc thể thơ của Việt Nam?
+ Tiếng cú vai trũ như thế nào trong một bài thơ?
+ Chỉ ra cỏch gieo vần, ngắt nhịp, hài thanh trong một số thể thơ dõn tộc: lục bỏt, song thất lục bỏt và thể thơ thất ngụn bỏt cỳ?