Giáo án Ngữ văn 12 tuần 10: Đất Nước ( Trích trường ca Mặt đường khát vọng Nguyễn Khoa Điềm )

- Thấy được cái nhìn mới mẽ về đất nước qua cách cảm nhận của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm: Đất nước là sự hội tụ, kết tinh bao công sức và khát vọng của nhân dân.. 9 câu đầu: Đất Nước được

ĐẤT NƯỚC Nguyễn Khoa Điềm

(Trích “Mặt đường khát vọng”)

A Mục tiêu:

Giúp HS:

- Nắm được những nét chính về tác giả, tác phẩm

- Thấy được cái nhìn mới mẽ về đất nước qua cách cảm nhận của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm: Đất nước là sự hội tụ, kết tinh bao công sức và khát vọng của nhân dân Nhân dân là người làm ra đất nước

B Phương pháp - phương tiện:

1.Phương pháp:

Đọc diễn cảm, gợi dẫn, thảo luận, diễn giảng

2.Phương tiện:

GV: Giáo án, tư liệu

HS: Phần chuẩn bị bài, sgk

C.Tiến trình bài dạy:

 Bài cũ: - Nêu hoàn cảnh ra đời và đặc sắc nghệ thuật của bài thơ “Việt

Bắc” ?

 Bài mới:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ

HS

NỘI DUNG BÀI HỌC GHI CHÚ

HĐ1 : Hướng dẫn tìm hiểu chung

TT1: GV yêu cầu HS trình bày

những nét nổi bật về cuộc đời và

sự nghiệp thơ ca của Nguyễn

Khoa Điềm?

HS: Dựa vào sgk, trả lời

GV: Nhận xét chung, chốt:

I.Tìm hiểu chung 1.Tác giả:

- Nguyễn Khoa Điềm sinh năm 1943

- Quê: Phong Điền, Thừa Thiên Huế

- Ông xuất thân trong một gia đình trí thức cách mạng

TT2: GV Yêu cầu HS giới thiệu

vắn tắt nội dung tác phẩm?.

HS: Dựa vào sgk, phát biểu

GV nhận xét, chốt:

TT3: GV yêu cầu HS xác định vị

trí đoạn trích

HS: Trả lời

GV:Nhận xét, chốt:

TT4: GV gọi HS đọc diễn cảm

và chia bố cục đoạn trích

HS tiến hành, GV nhận xét, chốt:

HĐ2: Hd đọc hiểu văn bản.

TT1: GV yêu cầu HS đọc 9 câu

thơ đầu và hỏi: Đất Nước hiện

lên qua những chi tiết nào? Em

- NKĐ học tập ở miền Bắc sau tham gia kháng chiến và hoạt động văn nghệ ở miền Nam

- Thơ NKĐ giàu chất suy tư, cảm xúc dồn nén, mang màu sắc chính luận

- Ông là nhà thơ tiêu biểu của thế

hệ những nhà thơ trưởng thành từ cuộc kháng chiến chống Mĩ

2 Tác phẩm Trường ca “Mặt đường khát vọng” được in lần đầu năm 1974

Viết về sự thức tỉnh của tuổi trẻ

đô thị vùng tạm chiếm miền Nam,

về non sông đất nước, về sứ mệnh của thế hệ mình, xuống đường đấu tranh hòa nhịp với cuộc chiến đấu chống đế quốc xâm lược

3 Đoạn trích

- Phần đầu của chương V trong trường ca “Mặt đường khát vọng”

- Bố cục: 2 phần

+ Phần 1: Từ đầu… muôn đời:

Cảm nhận về Đất Nước

+ Phần 2: Những câu còn lại: Tư tưởng “Đất Nước của Nhân Dân”

II Đọc - hiểu văn bản

1 Cảm nhận về Đất Nước

a 9 câu đầu: Đất Nước được

cảm nhận từ chiều sâu văn hóa

- Ngày xửa ngày xưa…: Những

câu chuyện dân gian

có nhận xét gì về những chi tiết

đó?

HS: Suy nghĩ, phát hiện, trả lời

GV: Nhận xét, định hướng lại:

TT2: GV yêu cầu: Nhận xét nghệ

thuật những câu thơ đầu?

HS: Phát biểu

GV: Nhận xét, định hướng lại:

TT3: GV yêu cầu: Nhận xét cách

cảm nhận về Đất Nước của tg

trong đoạn đầu ?

HS: Phát biểu

GV: Nhận xét, chốt:

TT4: GV gọi HS đọc 20 câu tiếp

và nêu câu hỏi: ĐN được nhà thơ

tiếp tục cảm nhận qua những

- Miếng trầu bà ăn Phong tục,

- Búi tóc của mẹ tập quán

- Trồng tre đánh giặc: Truyền thống chống ngoại xâm

- Gừng cay muối mặn: Tình nghĩa

thủy chung của đôi lứa

- Hạt gạo một nắng hai sương:

Cuộc sống lao động cần cù, vất vả

Những hình ảnh bình dị, mộc mạc, gần gũi trong cuộc sống hằng ngày

* Nghệ thuật:

- Sử dụng nhiều hình ảnh từ ca dao, hình ảnh thơ gần gũi, quen thuộc

- Những câu thơ đầu dài như những câu văn xuôi, như một lời

kể chuyện, tha thiết, tâm tình

 Đất Nước vừa cụ thể, gần

gũi, thân thuộc vừa lớn lao thiêng liêng đôi với mỗi người.

b 20 câu tiếp: Đất Nước được

cảm nhận qua nhiều phương diện, vừa cụ thể, vừa khái quát.

* Đất Nước được cảm nhận qua phương diện lịch sử:

- Thời gian đằng đẳng: Chiều dài

lịch sử

- Lạc Long Quân và Âu Cơ

Đẻ ra đồng bào ta trong bọc

phương diện nào?

HS: Suy nghĩ, trao đổi, bám sát

vb, trả lời

GV: Nhận xét chung, định hướng

nd:

trứng

Nguồn cội của dân tộc

- Những ai đã khuất

- Những ai bây giờ…

-Dặn dò con cháu chuyện mai sau

Đất Nước trường tồn trong chiều dài lịch sử, từ quá khứ đến tương lai

* Đất Nước được cảm nhận qua phương diện địa lí:

- Không gian mênh mông: Không

gian rộng lớn của Tổ quốc

- Đất la nơi anh đến tường

- Nước là nơi em tắm

Không gian sinh hoạt hàng ngày

- Đât Nước là nơi ta hò hẹn:

Không gian của tình yêu đôi lứa

- Đất là nơi con chim…núi bạc

- Nước là nơi con cá …biển khơi

Không gian rộng lớn của núi rừng, sông biển

- Đất Nước là …mình đoàn tụ

- Những ai đã khuất

- Những ai bây giờ…

……chuyện mai sau

Không gian sinh tồn của cộng đồng qua nhiều thế hệ

* Nghệ thuật:

Tách hai yếu tố Đất, Nước để

TT5: GV yêu cầu: Nhận xét cách

định nghĩa về ĐN của tg trong

đoạn thơ trên?

HS: Suy nghĩ, trả lời

GV: Nhận xét chung, chốt:

TT6: GV yêu cầu: Nhận xét

cách cảm nhận về ĐN trong 20

câu thơ trên?

HS: Cảm nhận, phát biểu

GV: Nhận xét, định hướng lại:

TT7: GV yêu cầu HS đọc 13 câu

tiếp và hỏi: Tg bày tỏ tình cảm gì

trong 13 câu thơ trên?

HS: bs vb, suy nghĩ, trả lời

GV: Nhận xét chung,chốt:

HĐ3: Củng cố:

GV nêu câu hỏi: Qua bài học hãy

cho biết đóng góp riêng và mới

mẻ của NKĐ về nguồn gốc đất

nước?

HS khái quát, phát biểu

GV chốt, kết thúc bài học

định nghĩa về Đất Nước vừa tạo

sự sinh động, độc đáo, vừa cụ thể hóa hình

ảnh Đất Nước

 Đất Nước được cảm nhận trong sự thống nhất các phương diện văn hóa, truyền thống, lịch

sử, phong tục, địa lí Trong cái

cụ thể hàng ngày và cái vĩnh hằng trong đời sống của mỗi cá nhân và của cộng đồng.

* Dặn dò:

Bài cũ:

- Học thuộc đoạn đầu của bài thơ.

- Nắm ngồn gốc của đất nước.

Bài mới:

- Soạn phần tiếp theo của bài thơ

- Nắm tư tưởng Đất nước của nhân dân.

-******** -ĐẤT NƯỚC Nguyễn Khoa Điềm

(Trích “Mặt đường khát vọng”)

AMục tiêu:

Giúp HS:

- Thấy được cái nhìn mới mẽ về đất nước qua cách cảm nhận của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm: Đất nước là sự hội tụ, kết tinh bao công sức và khát vọng của nhân dân Nhân dân là người làm ra đất nước

- Nắm được một số nét đặc sắc về nghệ thuật: Giọng thư trữ tình- chính luận,

sử dụng sáng tạo nhiều yếu tố văn hóa, văn học dân gian làm sáng tỏ thêm tư tưởng

“Đất Nước của Nhân dân”

B Phương pháp - phương tiện:

1.Phương pháp:

Đọc diễn cảm, gợi dẫn, thảo luận, diễn giảng

2.Phương tiện:

GV: Giáo án, tư liệu

HS: Phần chuẩn bị bài, sgk

C.Tiến trình bài dạy:

 Bài cũ: - Nêu hoàn cảnh ra đời và đặc sắc nghệ thuật của bài thơ “Việt

Bắc” ?

 Bài mới:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ

HS

NỘI DUNG BÀI HỌC GHI CHÚ

HĐ1 : Hướng dẫn đọc hiểu văn

bản

TT1: GV yêu cầu HS đọc 13 câu

tiếp và hỏi: Tg bày tỏ tình cảm gì

trong 13 câu thơ trên?

HS: bs vb, suy nghĩ, trả lời

GV: Nhận xét chung,chốt:

I.Tìm hiểu chung

II Đọc - hiểu văn bản

1 Cảm nhận về Đất Nước

c 13 câu cuối : Đất Nước được

cảm nhận qua sự đoàn kết dân tộc.

- Trong anh và em hôm nay

Đều có một phần Đất Nước

Đất Nước hóa thân, kết tinh trong mỗi một con người

- Đất Nước là máu xương của mình : Mỗi cá nhân không thể

tách rời khỏi Đất Nước.

- Phải biết gắn bó và san sẻ…

Làm nên Đất Nước muôn đời

Lời nhắn nhủ chân thành đến thế hệ trẻ về trách nhiệm đối với Đất Nước

* Nghệ thuật

- Giọng thơ nhẹ nhàn sâu lắng kết hợp nhuần nhuyễn chất liệu văn hóa dân gian

TT2: Em có nhận xét gì về

nguồn gốc đất nước qua cách

định nghĩa của NKĐ?

HS: Phát biểu nhận xét

GV: Nhận xét chung, định hướng

lại:

TT3: GV yêu cầu HS đọc phần

còn lại và nêu yêu cầu: Nhận xét

cách tác giả diễn đạt các địa

danh trong 12 câu đầu?

HS: Tìm chi tiết, suy nghĩ, trả lời

GV: Nhận xét chung, chốt:

TT4:: GV hỏi: Nét độc đáo của

NKĐ khi cảm nhận con người

VN qua 4000 năm lịch sử là gì?

HS: Trao đổi nhóm nhỏ, đại diện

nhóm phát biểu

GV: Nhận xét chung, chốt:

GV nhấn mạnh: NKĐ đặc biệt

chú trọng đến những anh hùng vô

danh vì đó chính là nhân dân,

<=>Cách cảm nhận sâu sắc mới

mẻ và độc đáo của NKĐ về nguồn gốc ĐN là sự thống nhất nhiều yếu tố, nhiều phương diện

2 Tư tưởng « Đất Nước của Nhân dân »

a 12 câu đầu : Phát hiện mới

mẽ về không gian, lãnh thổ của Đất Nước.

- Núi Vọng Phu, hòn Trống Mái

- Gót ngựa Thánh Gióng

- Đất tổ Hùng Vương

- Con cóc, con gà, Hạ Long

- Ông Đốc, ông Trang, bà Đen, bà Điểm

Nhìn thắng cảnh và địa lí gắn liền với con người và sự vật, cái nhìn có chiều sâu lịch sử, văn hó dân tộc, cái nhìn độc đáo, mới mẽ

b Những câu còn lại : Vai trò

làm chủ của Nhân dân

« Và ở đâuu……… núi sông ta »

Tự hào về truyền thống 4 ngìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc

* Nhìn Nhân dân ở hai đối tượng :

- Những anh hùng được lưu danh

sử sách

- Những anh hùng vô danh

+ Không ai nhớ mặt đặt tên

Nhưng họ đã làm ra Đất Nước

những con người đã làm nên ĐN

trong suốt 4000 năm lịch sử

TT5: GV nêu câu hỏi: Tg đã sử

dụng biện pháp nghệ thuật nào

trong đoạn thơ? Tác dụng của

nó?

HS: Trao đổi, suy nghĩ, phát biểu

GV: Nhận xét chung, chốt:

TT6: GV yêu cầu HS xác định

câu thơ thể hiên nội dung tư

tưởng trọng tâm của đoạn thơ?

Phân tích ý nghĩa cuả các câu

thơ đó?

HS: Bám sát vb, suy nghĩ, phát

biểu

GV: Nhận xét chung, chốt:

HĐ2: Hd tổng kết

TT1: GV yêu cầu: Hãy khái quát

Đất Nước được làm nên từ những con người vô danh Vai trò của nhân dân được thể hiện qua những việc làm giản dị mà có ý nghĩa sâu sắc đối với sự hình thành Đất Nước

* Nghệ thuật :

- Lặp cấu trúc « Họ… »  nhằm

nhẫn mạnh vai trò của nhân dân trong việc tạo dựng, lưu truyền lối sống, văn hóa, truyền thống…làm nên cốt cách riêng cho người Việt

- Để Đất Nước này là Đất Nước

Nhân dân Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại

 Nhấn mạnh vai trò làm chủ của nhân dân và vẻ đẹp tâm hồn của người Việt

 Tư tưởng trọng tâm của

đoạn thơ là tư tưởng Đất Nước của Nhân dân Nhân dân là chủ

nhân thực sự của Đất Nước, ca dao thần thại là ngọn nguốn của văn hóa dân tộc, vẻ đẹp tâm hồn của Nhân dân.

III Tổng kết

1 Nội dung

- Cảm nhận mới mẽ và phát hiện sâu sắc của nhà thơ về Đất Nước

Đất Nước trong chiều sâu văn hóa lịch sử, trong chiều rộng của không gian địa lí, trong sự gần gũi với đời sống hàng ngày của mỗi

giá trị nội dung của bài thơ?

HS: Hệ thống bài học, trả lời

GV: Nhận xét, chốt lại:

TT2: GV yêu cầu: Nêu những

thành công về nghệ thuật của

NKĐ trong bài thơ?.

HS: khái quát, trình bày

GV: Nhận xét, chốt:

HĐ4: Củng cố:

GV nêu câu hỏi: Qua bài học hãy

cho biết đóng góp riêng và mới

của đoạn trích về nội dung và

nghệ thuật?

HS khái quát, phát biểu

GV chốt, kết thúc bài học

người

- Tư tưởng trọng tâm là tư tưởng

Đất Nước của Nhân dân

2 Nghệ thuật :

- Sử dụng sáng tạo chất liệu từ văn học, văn hóa dân gian

- Giọng thơ trữ tình, chính luận

- Hình ảnh thơ gần gũi, thân thuộc