Giáo án Ngữ văn 12 tuần 1 bài: Khái quát văn học Việt Nam từ CMT 8 năm 1945 đến hết thế kỉ XX

Hiểu được mối quan hệ giữa văn học và thời đại, với hiện thực đời sống và sự phát triển của lịch sử văn học.. Bài mới *Lời vào bài: Các em đã biết lịch sử văn học nước ta hình thành và p

GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 12 KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ CÁCH MẠNG THÁNG TÁM

NĂM 1945 ĐẾN HẾT THẾ KỈ XX (Tiết 1)

A MỤC TIÊU BÀI HỌC :

1 Về kiến thức

+ Giúp HS:

- Nắm được một số nét tổng quát về các chặng đường phát triển, những thành tựu chủ yếu và những đặc điểm cơ bản của văn học Việt Nam từ cách mạng tháng tám 1945 đến hết thế kỉ XX Hiểu được mối quan hệ giữa văn học và thời đại, với hiện thực đời sống và sự phát triển của lịch sử văn học

2.Về kĩ năng

- Có năng lực tổng hợp, khái quát hệ thống hóa các kiến thức đã học về văn học Việt Nam từ 1945 đến hết thế kỉ XX

3 Về thái độ

+ Giáo dục HS:

- Ý thức tìm hiểu học tập về một giai đoạn văn học quan trọng trong lịch sử văn học dân tộc

- Có thái độ tình cảm yêu mến, tự hào về giai đoạn văn học Việt Nam từ cách mạng tháng tám 1945 đến thế kỉ XX

B CHUẨN BỊ CỦA THẦY VÀ TRÒ :

- GV: SGK, SGV Ngữ văn 12, bài soạn

- HS: SGK, soạn bài

C PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN :

- GV dẫn dắt, gợi mở, giải thích

- HS thảo luận, phân tích

D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1 Ổn định tổ chức:

12A8:

2 Kiểm tra bài cũ

Hướng dẫn học sinh chuẩn bị sách vở và giới thiệu chương trình Ngữ văn 12

3 Bài mới

*Lời vào bài: Các em đã biết lịch sử văn học nước ta hình thành và phát triển qua các giai đọan và đạt được nhiều thành tựu rực rỡ từ văn học trung đại đến văn học hiện đại, tiếp theo lịch sử nước nhà bước sang một trang mới, văn học cũng đi theo để phản ánh lịch sử đặc biệt là hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ và công cuộc xây dựng hòa bình, chủ nghĩa xã hội hào hùng, oanh liệt của nhân dân ta Để thấy được điều đó, giờ học hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu bài: Khái quát văn học Việt Nam từ cách mạng tháng tám năm 1945 đến hết thế kỉ XX

Hoạt động GV- HS Yêu cầu cần đạt

- HS đọc SGK mục I.(1,2)

-Em hãy cho biết trong phần này,

SGK trình bày mấy nội dung?

*SGK trình bày ba nội dung:

1.Vài nét về hoàn cảnh lịch sử xã

hội văn hóa

2 Quá trình phát triển và thành

tựu chủ yếu

3.Đặc điểm cơ bản của văn học

Việt Nam từ 1945 đến 1975

? Nêu những nét chính về tình

hình lịch sử, xã hội văn hóa có ảnh

hưởng đến sự hình thành và phát

triển của văn học Việt Nam…

I Khái quát văn học Việt Nam từ cách mạng tháng Tám năm 1945 đến 1975.

1 Vài nét về hoàn cảnh xã hội, lịch sử, văn hóa:

- Đường lối văn nghệ của Đảng và sự lãnh đạo của Đảng đã góp phần tạo nên một nền văn học thống nhất- Văn học CM

- Hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và

đế quốc Mĩ kéo dài suốt 30 năm đã tác động sâu sắc, mạnh mẽ tới đời sống vật chất, tinh thần của toàn dân tộc, trong đó văn học nghệ thuật tạo nên ở giai đoạn này có những đặc điểm và tính chất riêng của nền văn học hình thành và phát triển trong hoàn cảnh chiến tranh ác liệt

- Nền kinh tế còn nghèo nàn và chậm phát triển

-Căn cứ vào SGK , em hãy cho

biết văn học thời kì này chia làm

mấy giai đoạn gồm những giai

đoạn nào?

? Thành tựu của văn học từ năm

1945-1954

- Văn hóa từ 1945-1975: ít giao lưu hội nhập, chủ yếu tiếp xúc và chịu ảnh hưởng của các nước XHCN ( Liên Xô, Trung Quốc)

2 Quá trình phát triển và những thành tựu chủ yếu:

a) Chặng đường từ năm 1945-1954:

- Một số tác phẩm trong những năm 1955-1946 phản ánh không khí hồ hởi, vui sướng đặc biệt của nhân dân ta khi đát nước vừa giành được độc lập

- Từ cuối năm 1946, văn học tập trung phản ánh cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp:

+ Văn học gắn bó sâu sắc với đời sống CM và kháng chiến

+ Tập trung khám phá sức mạnh và những phẩm chất tốt đẹp của quần chúng nhân dân + Thể hiện niềm tự hào dân tộc và niềm tin vào tương lai tất thắng của cuộc kháng chiến

- Truyện ngắn và kí:

+ Mở đầu cho văn xuôi kháng chiến chống thực dân Pháp

+ Tác phẩm tiêu biểu: Một lần tới thủ đô

? Những thành tựu của văn học

chặng từ 1954-1964 qua từng thể

loại

- GV giới thiệu một số tác phẩm

tiêu biểu

Trận phố Ràng (Nam Cao); Đôi mắt, Nhật kí ở rừng (Nam Cao).

+ Từ 1950: tác phẩm dày dặn hơn: Vùng mỏ-

Võ Huy Tâm, Đất nước đứng lên- Nguyên

Ngọc

- Thơ ca kháng chiến chống thực dân Pháp: + Đạt thành tựu xuất sắc

+ Tác phẩm: Cảnh khuya, Cảnh rừng Việt Bắc…(Hồ Chí Minh).

Bên kia sông Đuống, Tây Tiến, Nhớ, Đất nước, Đồng chí, Việt Bắc…

- Kịch: Bắc Sơn- Nguyễn Huy Tưởng…

b) Chặng đường từ 1955-1964:

* Văn xuôi:

- Mở rộng đề tài, bao quát được nhiều vấn đề, nhiều phạm vi

- Đề tài kháng chiến chống Pháp; Sống mãi với thủ đô (Nguyễn Huy Tưởng)

- Đề tài hiện thực đời sống trước CM tháng Tám:

Vỡ bờ (Nguyễn Đình Thi) Cửa biển (Nguyên Hồng)

? Tóm tắt những thành tựu của

chặng từ 1965-1975 qua từng thể

loại

- GV giới thiệu một số tác phẩm

tiêu biểu

- Viết về công cuộc xây dựng CNXH:

Sông Đà (Nguyễn Tuân), Mùa lạc (Nguyễn

Khải)

* Thơ ca:

- Phát triển mạnh mẽ

- TP:+ Gió lộng (Tố Hữu) + ánh sáng và phù sa (Chế Lan Viên) + Riêng chung (Xuân Diệu)

-> Ca ngợi đất nước giàu đẹp vất vả gian lao

* Kịch nói:

- Phát triển

- TP: Một đảng viên (Học Phi) Nổi gió (Đào Hồng Cẩm)

c) Chặng đường từ 1965- 1975:

* Cao trào sáng tác viết về cuộc kháng chiến chống Mĩ phát động.Chủ đề: tinh thần yêu nước

và ca ngợi CN anh hùng CM

* Văn xuôi: phản ánh cuộc sống, chiến đấu và lao động

- Truyện kí phản ánh cuộc chiến đấu của quân

dân miền Nam: Người mẹ cầm súng (Nguyễn

HS đọc thêm SGK.

-Em hãy nêu nhận định chung

về tình hình văn học? Kể tên

một số tác giả, tác phẩm tiêu

biểu?

Thi), Rừng xà nu (Nguyễn Trung Thành), Hòn đất (Anh Đức).

- Miền Bắc: truyện kí phát triển mạnh

kí chống Mĩ của Nguyễn Tuân, Bão biển (Chu

Văn)

* Thơ ca:

- Đạt thành tựu xuất sắc: đào sâu chất hiện thực, mang tính khái quát, chất suy tưởng, chính luận

- TP: Ra trận, Máu và hoa (Tố Hữu) Hoa ngày thường chim báo bão (Chế Lan Viên), Vầng trăng quầng lửa (Phạm Tiến Duật), Gió Lào cát trắng (Xuân Quỳnh).

* Kịch:

- Có thành tựu đáng ghi nhận

- TP: Đại đội trưởng của tôi (Đào Hồng

Cẩm)

d Văn học vùng địch tạm chiếm:

-Văn học vùng địch tạm chiếm từ 1945đến

1975 có hai thời điểm:

+ Dưới chế độ thực dân Pháp ( 1945- 1954) + Dưới chế độ Mĩ- Ngụy( 1954-1975)

-Chủ yếu là xu hướng văn học tiêu cực phản

động, xu hướng chống phá cách mạng, xu hướng đồi trụy

-Bên cạnh các xu hướng này cũng có văn học tiến bộ thể hiện lòng yêu nước và cách mạng

Nó phủ định chế độ bất công và tàn bạo, lên án bọn cướp nước và bán nước, thức tỉnh lòng yêu nước và ý thức dân tộc, bày tỏ khát vọng hòa bình, kêu gọi, cổ vũ nhân dân, đặc biệt là thanh niên, học sinh, sinh viên, tập hợp lực lượng xuống đường đấu tranh Đáng chú ý là văn học trong các đô thị thời kì địch tạm chiếm Một bộ phận văn học viêt về hiện thực xã hội, về đời sống văn hóa, phong tục, về vẻ đẹp con người

Đó là những tác giả: Vũ Hạnh, Trần Quang Long, Đông Trinh, Vũ Bằng, Sơn Nam…

+ Vũ Hạnh với( Bát máu) + Vũ Bằng( Thương nhớ mười hai) + Sơn Nam( Hương rừng Cà Mau)

4 Củng cố bài:

- Những thành tựu của văn học qua các chặng đường

5 Hướng dẫn học bài, chuẩn bị bài:

- Nắm nội dung bài học

- Soạn bài theo câu hỏi trong SGK

E RÚT KINH NGHIỆM:

Đọc văn: KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ CÁCH MẠNG THÁNG

TÁM NĂM 1945 ĐẾN HẾT THẾ KỈ XX (Tiết 2)

A MỤC TIÊU BÀI HỌC :

1 Về kiến thức

+Giúp HS:

-Nắm được một số nét tổng quát về các chặng đường phát triển, những thành tựu chủ yếu và những đặc điểm cơ bản của văn học Việt Nam từ cách mạng tháng tám 1945 đến hết thế kỉ XX Hiểu được mối quan hệ giữa văn học và thời đại, với hiện thực đời sống và sự phát triển của lịch sử văn học

2.Về kĩ năng

-Có năng lực tổng hợp, khái quát hệ thống hóa các kiến thức đã học về văn học Việt Nam từ 1945 đến hết thế kỉ XX

3 Về thái độ

+ Giáo dục HS:

-Ý thức tìm hiểu học tập về một giai đoạn văn học quan trọng trong lịch sử văn học dân tộc

- Có thái độ tình cảm yêu mến, tự hào về giai đoạn văn học việt nam từ cách mạng tháng tám 1945 đến thế kỉ XX

B CHUẨN BỊ CỦA THẦY VÀ TRÒ :

- GV: SGK, SGV Ngữ văn 12, bài soạn

- HS: SGK, soạn bài.

C PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN :

- GV dẫn dắt, gợi mở, giải thích

- HS thảo luận, phân tích

D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1 Ổn định tổ chức

12A8:

12A

2 Kiểm tra bài cũ

? Tóm tắt những thành tựu của VHVN chặng đường từ 1945-1975?

Qua 3 chặng đường : Tóm tắt qua các thể loại chủ yếu, các tác phẩm chính

Từ năm 1945 đến 1954

Từ năm 1954 đến 1964

Từ năm 1964 đến 1975

3 Bài mới

- Đọc SGK mục 3

3 Những đặc điểm cơ bản của văn học Việt Nam từ 1945-1975:

a) Nền văn học chủ yếu vận động theo hướng cách mạng hóa, gắn bó sâu sắc với

? Những đặc điểm cơ bản của

văn học VN từ năm

1945-1975

? Làm rõ từng đặc điểm đó

? Hiểu thế nào là khuynh

hướng sử thi

? Biểu hiện của khuynh hướng

sử thi

? Làm sáng tỏ qua một số tác

phẩm

- Chị Trần Thị Lí là biểu

tượng của người con gái VN

anh hùng

“ Không phải cho em…loài

người”

? Thế nào là cảm hứng lãng

mạn

vận mệnh chung của đất nước.

- Nền văn học khai sinh cùng với ự ra đời của đất nước

- Qúa trình vận động và phát triển của nền văn học gắn với từng chặng đường lịch sử của dân tộc, theo sát từng nhiệm vụ của đất nước.Tổ quốc và CNXH là hai nguồn cảm hứng lớn trong văn học

=> Văn học là tấm gương phản chiếu những vấn đề trọng đại của đất nước

b) Nền văn học hướng về đại chúng.

- Đại chúng là đối tượng phục vụ, là nguồn cung cấp lực lượng sáng tác cho văn học

- Quan tâm đến đời sống của nhân dân lao động, nói lên nỗi bất hạnh, vẻ đẹp tâm hồn của họ

- NT: ngắn gọn, dễ hiểu, gần gũi với nhân dân

c) Nền văn học mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn:

- Khuynh hướng sử thi:

+ Đề cập đến vấn đề có ý nghĩa lịch sử và có tính chất toàn dân tộc

+ Nhân vật chính đại diện cho tinh hoa, khí

? Biểu hiện của cảm hứng lãng

mạn

- Cuộc chia li màu đỏ (Nguyễn

Mĩ) “Chói ngời sắc đỏ”

- Ra trận vui như trẩy hội:

“Xe dọc TS đi… tương lai”

- Đọc mục II

? Dựa vào hoàn cảnh lịch sử,

xã hội và văn hóa, giải thích vì

sao văn học phải đổi mới

phách, phẩm chất, lí tưởng của cả dân tộc

+ Con người khám phá ở trách nhiệm, nghĩa

vụ công dân, ở lẽ sống lớn, tình cảm lớn + Lời văn ngợi ca trang trọng đẹp tráng lệ hào hùng

- Cảm hứng lãng mạn:

+ Là cảm hứng khẳng định cái tôi đầy tình cảm cảm xúc và hướng tới lí tưởng

+ Thể hiện ở phương diện khẳng định lí tưởng của cuộc sống mới và đẹp của con người mới, ca ngợi CN anh hùng CM và tin tưởng vào tương lai tươi sáng của dân tộc + Cảm hứng lãng mạn nâng đỡ con người vượt lên thử thách trong máu lửa chiến tranh hướng tới ngày chiến thắng

->Là cảm hứng chủ đạo trong nhiều thể loại

- Khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn làm cho văn học thấm nhuần tinh thần lạc quan, đáp ứng nhu cầu phản ánh hiện thực đời sống trong quá trình vận động và phát triển của CM

II Vài nét khái quát văn học Việt Nam từ năm 1975 đến hết thế kỉ XX:

1.Hoàn cảnh lịch sử, xã hội và văn hóa:

- Với chiến thắng mùa xuân năm 1975, lịch

sử dân tộc ta lại mở ra một thời kì mới; thời

kì dộc lập tự do và thống nhất đất nước Từ năm 1975-1985 lại gặp thử thách mới

- Từ năm 1986, công cuộc đổi mới do Đảng

đề xướng và lãnh đạo, kinh tế chuyển sang kinh tế thị trường, văn hóa có diều kiện tiếp xúc với nhiều nước trên thế giới Văn học dịch và báo chí phát triển mạnh mẽ…

-> Đất nước đổi mới, văn học phải đổi mới cho phù hợp với nguyện vọng nhà văn và bạn đọc, với quy luật phát triển khách quan của nền văn học

2 Những chuyển biến và một số thành tựu ban đầu.

- Thơ ca không tạo được sự hấp dẫn nhưng vẫn được sự chú ý của bạn đọc

+ Chế Lan Viên: Đổi mới thơ ca

+ Những nhà thơ thời kì chống Mĩ vãn tiếp tục sáng tác: Xuân Quỳnh, Nguyễn Duy, Hữu

? Nêu những thành tựu ban

đầu của văn học Việt Nam qua

các thể loại

Thỉnh, Thanh Thảo

TP:Tự hát- Xuân Quỳnh.

Những người đi tới biển- Thanh Thảo.

- Văn xuôi: có khởi sắc hơn, đổi mới cách viết về chiến tranh

TP: Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành, Bến quê (Nguyễn Minh Châu)

- Từ năm 1986, văn học đổi mới, gắn bó hơn với đời sống hàng ngày

+ Phóng sự xuất hiện

+ Văn xuôi khởi sắc đề cập đến những vấn đề bức xúc của đời sống

Truyện ngắn: Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu) Bút kí: Ai đã đặt tên cho dòng sông? của Hoàng Phủ Ngọc Tường.

- Kịch nói phát triển mạnh mẽ tạo được sự

chú ý TP: Hồn Trương Ba, da hàng thịt (Lưu

Quang Vũ)

=>Văn học đổi mới, vận động theo hướng dân chủ hóa, mang tính nhân bản, nhân văn sâu sắc, có tính chất hướng nội, quan tâm tới

số phận cá nhân trong những hoàn cảnh phức tạp, gắn với đời thường, có nhiều tìm tòi, đổi mới về nghệ thuật

? Nhận xét khái quát về văn

học sau năm 1975

? Mối quan hệ giữa hoàn cảnh

lịch sử, xã hội và đặc điểm văn

học từ 1945-1975

- HS đọc ghi nhớ (sgk-19)

III Kết luận:

- Văn học Việt Nam từ 1945-1975 hình thành

và phát triển trong hoàn cảnh có chiến tranh nên có những đặc điểm cơ bản: vận động theo hướng cách mạng hóa, gắn bó sâu sắc với vận mệnh chung của đất nước, hướng về đại chúng, mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn

- Từ sau năm 1975, văn học bước vào thời kì đổi mới, theo hướng dân chủ hóa…

* Ghi nhớ:

IV Luyện tập :

-ý kiến của Nguyễn đình Thi đề cập đến mối quan hệ giữa văn nghệ và kháng chiến:

+ Văn nghệ phụng sự kháng chiến- đó là mục đích của nền văn nghệ mới trong hoàn cảnh đất nước có chiến tranh

+ Hiện thực CM và kháng chiến đã đem dến cho văn nghệ sức sống mới, tạo nguồn cảm hứng sáng tạo cho văn nghệ

- HS xác định yêu cầu của bài

tập

4 Củng cố :

1 Những đặc điểm cơ bản của văn học VN từ 1945-1975

2 Một số thành tựu ban đầu của văn học VN từ 1975 dến hết thế kỉ XX

5.HDHB :

- Nắm kiến thức cơ bản

- Chuẩn bị bài: Nghị luận về một tư tưởng, đạo lý

E.RÚT KINH NGHIỆM :