- Kinh tế và văn hóa tác động ntn đến - Hai cuộc kháng chiến chống P, M kéo dài suốt 30 năm đã tác động sâu sắc mạnh mẽ tới đời sống vật chất và tinh thần của toµn dân tộc trong đó có vă
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN 12 TIẾT 1+2 : KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ CMTT 1945 ĐẾN HẾT THẾ KỈ XX
I Mục tiêu cần đạt : Giúp hs
1 Kiến thức : -Nắm được một số nét về các chặng đường phát triển, những
thành tựu của văn học vn qua các giai đọan, những đặc điểm của văn học vn 1945-1975
2 Kỹ năng- Thấy được những đổi mới bước đầu của VHVN giai đọan từ 1975
đặc biệt là từ 1986 đến hết thế kỉ XX
II Tiến trình lên lớp:
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra vở sọan của HS
3 Bài mới:
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
TiÕt 1 :
* Trong giai đọan từ 1945-1975 ls, xh,
vh VN có đặc điểm gì? Dựa vào SGK
và hiểu biết của mình em hãy trình bày
rõ?
Từ đó em hãy nêu khái quát yêu cầu của
I Khái quát VHVN từ CMTT 1945 đến 1975:
1.Vài nét khái quát về hoµn cảnh lịch
sử xã hội và văn hóa:
- Đường lối văn nghệ, sự lãnh đạo của Đảng đã góp phần tạo nên một nền VH thống nhất trên đất nước ta
Trang 2cuộc sồng đặt ra với văn nghệ ?
( - Những yêu cầu của cuộc sồng đặt ra
với văn nghệ:
+ Văn chương không được nói nhiều
chuyện buồn đau, chuyên tiêu cực, phản
ánh tổn thất trong chiến đấu là văn
chương lac điệu không lành mạnh
+ Văn chương không được nói chuyện
hưởng thụ, chuyện hạnh phúc cá nhân
đề tài tình yêu cũng hạn chế Nếu có
nêu, có viết về tình yêu phải gắn với
nhiệm vụ chiến đấu
+ Văn chương phải phản ánh nhận thức
con người, phân biệt rạch ròi giữa địch
và ta, bạn và thù
+ Văn chương thể hiện sự kết hợp
giữa khuynh hướng sử thi và cảm
hứng lãng mạn.
+ Nhân vật trung tâm của vh phải là
công nông binh.)
* Theo em thì 2 cuộc chiến tranh đã tác
động ntn đến đời sống vc, tt của dân
tộc?
- Kinh tế và văn hóa tác động ntn đến
- Hai cuộc kháng chiến chống P, M kéo dài suốt 30 năm đã tác động sâu
sắc mạnh mẽ tới đời sống vật chất và tinh thần của toµn dân tộc trong đó
có văn học nghệ thuật, tạo cho VH giai đọan này những đặc điểm và tính chất riêng của một nền VH hình thành và phát triển trong hòan cảnh chiến tranh kéo dài và vô cùng ác liệt
- Nền kinh tế còn nghèo nàn và chậm phát triển.
- Về văn hóa, từ 45-75 điều kiện giao lưu còn h¹n chế, nước ta chủ
yếu tiếp xúc và chịu ảnh hưởng của văn hóa các nước XHCN
2 Quá trình phát triển và những thành tựu nổi bật:
a Chặng đường từ 1945 đến 1954:
- Một số tác phẩm trong những năm
1945-1946 đã phản ánh được không khí
hồ hởi, vui sướng đặc biệt của nhân dân
ta khi đất nước vừa giành được độc lập( Ngọn Quốc kì, Hội nghị non
sông )
Trang 3* Từ 1945 đến 1975 VH phát triển qua
mấy chặng đường? Đặc điểm, tình hình
phát triển và thành tựu qua các giai
đọan?
* Thµnh tùu vÒ th¬ ca cña v¨n häc giai
- Từ cuối năm 1946, văn học tập trung
phản ánh cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp Văn học gắn bó sâu sắc với đời sống cách mạng và kháng chiến ; tập trung khám phá sức mạnh và những phẩm chất tốt đẹp của quần chúng nhân dân; thể hiện niềm tự hào dân tộc và niềm tin vào tương lai tất thắng của cuộc kháng chiến.
- Truyện ngắn và kí là những thể loại
mở đầu cho văn xuôi chặng đường kháng chiến chống Pháp Những tác
phẩm tiêu biểu: Một lần tới Thủ của Trần Đăng, Đôi mắt và rừng nhật kí Ở
rừng của Nam Cao, Làng của Kim
Lân Từ 1950, đã xuất hiện những tập
truyện kí khá dày dặn: Vùng mỏ của Võ Huy Tâm, Xung kích của Nguyễn Đình Thi, Đất nước đứng lên của Nguyên
Ngọc
- Thơ ca: đạt được nhiều thành tựu
xuất sắc Cảm hứng chính là tình yêu quê hương đất nước, lòng căm thù giặc,
ca ngợi cuộc sống kháng chiến và con người kháng chiến.
Tiêu biểu là những tác phẩm: Cảnh
Trang 4®o¹n nµy ?
Đây là giai đoạn đất nước đang xây
dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và
đấu tranh thống nhất đất nước Văn học
có hai nhiệm vụ cụ thể: Phản ánh công
cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền
Bắc và đấu tranh thống nhất miền
khuya, Cảnh rừng Việt Bắc, Rằm tháng giêng của Hồ Chí Minh, Bên kia sông Đuống của HCầm, Tây Tiến của QD, Đất nước của Nguyễn Đình Thi đặc
biệt là tập thơ Việt Bắc của Tố Hữu.
- Kịch: một số vở kịch xuất hiện gây sự
chú ý lúc bấy giờ như Bắc Sơn, Những
người ở lại của Nguyễn Huy Tưởng, Chị Hòa của Học Phi
- Lí luận, phê bình văn học chưa phát
triển nhưng đã có những tác phẩm có ý
nghĩa quan trọng như bản báo cáo Chủ
nghĩa Mác và vấn đề văn hóa Việt Nam
của Trường Chinh, bài tiểu luận Nhận
đường và tập Mấy vấn đề nghệ thuật của
Nguyễn Đình Thi
b Chặng đường từ 1955 đến 1964:
- Văn học tập trung thể hiện hình ảnh
người lao động, ngợi ca những đổi thay của đất nước và con người trong bước đầu xây dựng CNXH với cảm hứng lãng mạn, tràn đầy niềm vui và niềm lạc quan tin tưởng Nhiều tác phẩm đã thể hiện tình cảm sâu nặng với miền Nam
và nỗi đau chia cắt, ý chí thống nhất đất
Trang 5* Cho ví dụ minh ho¹ sự phong phú về
đề tài của VH giai đọan này?
VD: Cái sân gạch của ĐVũ:truyện xoay
quanh nhân vật lão Am- con người
cũ-đấu tranh, thay đổi nhận thức, chấp nhận
CNXH và lớp thanh niên mới- tiêu biểu
là Trọng, Chấm- con lão Am tha thiết
với CNXH
VD: Mùa lạc, Sông Đà… VD Thơ
CLV:
Hỡi sông Hồng tiếng hát bốn nghìn
năm!
Tổ quốc bao giờ đẹp thế này chăng?
- Chưa đâu! Và ngay cả trong những
ngày đẹp nhất
Khi Nguyễn Trãi làm thơ và đánh giặc,
Nguyễn Du viết Kiều, đất nước hóa
thành văn,
Khi Nguyễn Huệ cưỡi voi vào cửa Bắc
Hưng Đạo diệt quân Nguyên trên sóng
Bạch Đằng
Những ngày tôi sống đây là ngày đẹp
hơn tất cả
nước.
- Văn xuôi mở rộng đề tài trên nhiều
lĩnh vực cuộc sống: sự đổi đời của con
người, sự biến đổi số phận trong môi trường mới, thể hiện khát vọng hạnh phúc cá nhân; Đề tài chống Pháp vẫn tiếp tục được khai thác Hiện thực trước cách mạng tháng Tám vẫn được khai thác với cách nhìn mới Đề tài HT hóa nông nghiệp, công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội được khai thác nhiều …
Các tác phẩm tiêu biểu (SGK)
- Thơ ca có một mùa bội thu Tập
trung thể hiện cảm hứng: sự hoà hợp giữa cái riêng với cái chung, ca ngợi chủ nghĩa xã hội, cuộc sống mới, con người mới, nỗi đau chia cắt, nỗi nhớ thương với miền Nam ruột thịt…Các tác
phẩm tiêu biểu Gió lộng – Tố Hữu, Ánh
sáng và phù sa - Chế Lan Viên, Riêng chung – Xuân Diệu…
- Kich cũng có những thành tựu mới
với các tác phẩm Một đảng viên – Học Phi, Quẫn – Lộng Chương, Chị Nhàn,
Nổi gió - Đào Hồng Cẩm.…
Trang 6Dự mai sau đời muụn vạn lần hơn …
Gặp mỗi mặt ngời đều muốn ghé
môi hôn ’’
Gv minh họa thờm :
Tỡnh cảm đẹp nhất là tỡnh yờu tổ quốc:
ễi! Tổ quốc ta yờu như mỏu thịt …
Cho mỗi ngụi nhà ngọn nỳi con sụng
+ Con người đẹp nhất, yờu thương nhất
là anh bộ đội: Người em yờu thương là
chỳ bộ đội - Trần Đăng Khoa; Hoan hụ
chiến sĩ Điện Biờn, Hoan hụ anh giải
phúng quõn, Kớnh chào anh con người
đẹp nhất (Tố Hữu)
+ Đề tài tỡnh yờu rất hạn chế Nếu cú núi
phải gắn liền với chiến đấu: “Em! Anh
ụm chặt em và cả khẩu sỳng trường trờn
vai em” - Nguyễn Đỡnh Thi
c) Giai đoạn (1965-1975):
- Văn học giai đoạn này tập trung viết
về cuộc khỏng chiến chống đế quốc Mĩ Chủ đề bao trựm là ca ngợi tinh thần yờu nước và chủ nghĩa anh hựng cỏch mạng
- Văn xuụi chặng đường này phản ỏnh
cuộc sống, chiến đấu và lao động, khắc hoạ thành cụng con người Việt Nam anh dũng, kiờn cường, bất khuất ở cả hai miền Nam - Bắc…Người mẹ cầm sỳng Nguyễn Thi, Rừng xà nu
-Nguyễn Trung Thành, Hũn đất – Anh
Đức …; Kớ - Nguyễn Tuõn, Vựng trời – Hữu Mai, Dấu chõn người lớnh –
Nguyễn Minh Chõu …
- Thơ ca chống Mĩ đạt tới thành tựu
xuất sắc, đỏnh dấu bước tiến mới của nền thơ hiện đại Việt Nam thể hiện khụng khớ, khớ thế, lớ tưởng của toàn thể dõn tộc, đề cập tới sứ mạng lịch sử và ý nghĩa nhõn loại của cuộc khỏng chiến chống Mĩ …Thơ đào sõu chất hiện thực
bờn cạnh đú là sức khỏi quỏt, chất suy tưởng, chớnh luận Cỏc tỏc giả tỏc phẩm chớnh (SGK)
Trang 7Tiết 2 :
Thế nào là nề VH hướng về đại chỳng?
Cho vớ dụ CM nền VH hướng về đại
chỳng?
VD: “Cú những phỳt làm nờn lịch sử…”
“Em là ai cụ gỏi hay nàng tiờn”
“ Tuổi 14 thật ước ao
Buổi đầu cầm sỳng biết bao là mừng…”
- Kich sõn khấu cú nhiều thành tựu
mới…
- Về lớ luận phờ bỡnh tập trung ở một số
tỏc giả Vũ Ngọc Phan, Đặng Thai Mai, Hoài Thanh, Xuõn Diệu, Chế Lan Viờn -Văn học trong vựng tạm chiếm cú sự phỏt triển, tuy nhiờn cũng khụng cú điều kiện gọt giũa đờ đạt tới một sự thành cụng lớn
3 Những đặc điểm cơ bản của VHVN 1945-1975
a) Nền văn học chủ yếu vận động theo hướng cỏch mạng hoỏ, gắn bú sõu sắc với vận mệnh chung của đất nước:
Văn nghệ trở thành vũ khớ sắc bộn phục vụ kịp thời cho sự nghiệp CM, hiện thực cỏch mạng khơi nguồn cảm hứng sáng tạo cho VH VH gắn bú sõu sắc và ăn nhịp với từng chặng đường của lịch sử dõn tộc, theo sỏt từng nhiệm
vụ chớnh trị của đất nước… Tổ quốc,
CNXH đó trở thành một nguồn cảm
hứng trở thành đề tài lớn của văn học
Trang 8“ Giọt giọt mồ hôi rơi/ trên má anh vàng
nghệ/ anh về quốc quân ơi…
“Em là con gái Bắc Giang/ rét thì mặc
rét nước làng em lo…”“ Nhớ người mẹ
nắng cháy lưng
Địu con lên rẫy bẻ từng bắp ngô”
“Em Cu Tai ngủ trên lưng mẹ ơi
Em ngủ cho ngoan đừng rời lưng mẹ”
“Đất nước của những người mẹ mặc áo
vá vai
Bền bỉ nuôi chồng, nuôi con đánh giặc”
“Mẹ vẫn đào hầm trong tầm đại bác”
(Chứng minh bằng những điển hình văn
học như cụ già Mết, Tnú, Đinh Núp
trong tác phẩm của Nguyên Ngọc…
cũng có thể chứng minh bằng thể loại
như thơ lục bát, ca dao chống Pháp và
chống Mỹ)
b) Nền văn học hướng về đại chúng:
- Nhân dân là là đối tượng phản ánh,
thưởng thức, nguồn bổ sung lực lượng s¸ng tác cho văn học…Chính nhân dân trở thành cảm hứng chủ đạo, trở thành
đề tài cho các tác phẩm
- Nội dung: Phản ánh cuộc sống, khát vọng, phẩm chất anh hùng, vẻ đẹp tâm hồn, khả năng và con đường tất yếu đi đến với cách mạng của nhân dân
- Hình thức: tác phẩm ngắn gọn, sử dụng các thể loại truyền thống, ngôn ngữ trong sáng giản dị dễ hiểu
VD: “Thằng tây chớ cậy sức dài Chúng tao dù nhỏ nhưng dai hơn mày
… Chúng tao thức bốn đêm rồi
Ăn cháo ba bữa chạy mười chín cây Bây giờ mới gặp mày đây
Sức tao còn đủ bắt mày hàng tao”
“Chị em phụ nữ Thái Bình
Ca nô đội lệch vừa xinh, vừa giòn Người ta nhắc chuyện chồng con
Trang 9Ra trận là con đường đẹp nhất, con
đường vui: Những buổi vui sao cả nước
lờn đường/ xao xuyến bờ tre từng hồi
trống giục – Chớnh Hữu
“ Xẻ dọc trường sơn đi cứu nước/ mà
lòng phơi phới dậy tương lai”
“Đường ra trận mựa này đẹp lắm”
GV hướng dẫn HS tỡm hiểu về giai
đoạn văn học sau 1975- hết thế kỉ XX.
* Nờu cõu hỏi 4 SGK: Hóy giải thớch vỡ
sao VHVN từ sau 1975 phải đổi mới ?
- Nờu cõu hỏi gợi mở cho hS trả lời ,
nhận xột và chốt lại ý chớnh
lắc đầu nguõy nguẩy em cũn đỏnh Tõy”
c) Nền văn học chủ yếu mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lóng mạn :
- Khuynh hướng sử thi: Văn học đó tỏi
hiện những mốc son chúi lọi trong lịch
sử dõn tộc, đề cập đến những vấn
đề trọng đại của ĐN (chống Phỏp, chống Mĩ, xõy dựng chủ nghĩa xó hội), những nhõn vật đại diện tiờu biểu cho lớ tưởng dõn tộc, gắn bú số phận với cả cộng đồng dõn tộc, con người chủ yếu
được khỏm phỏ ở nghĩa vụ, trỏch nhiệm cụng dõn , lời văn mang giọng điệu ngợi
ca ngụn ngữ trang trọng, trỏng lệ hào hựng
- Cảm hứng lóng mạn: khẳng định cỏi
tụi đõy tỡnh cảm cảm xỳc, hướng tới lớ tưởngca ngợi cuộc sống mới con người mới, tin vào tương lai tất thắng của cỏch mạng,
II Khỏi quỏt VHVN từ sau 1975 đến hết thế kỉ XX:
1.Hoàn cảnh lịch sử xó hội và văn húa:
Trang 10* Hãy nêu những chuyển biến và thành
tựu ban đầu của nền văn học?
Lưu ý HS theo dõi sự chuyển biến qua
từng giai đoạn cụ thể và nêu thành tựu
tiêu biểu
- Diễn giảng thêm về một vài tác phẩm
nêu trong SGK
- Sau chiến thắng 1975, lịch sử më ra
một kỉ nguyên mới- độc lập tự chủ,
thống nhất từ sau 1975 – 1985 đất nược
gặp nhiều khó khăn
- Sau 1986 với công cuộc đổi mới do Đảng đề xướng lãnh đạo nền kinh tế từng bước chuyển sang kinh tế thị trường văn hãa có điều kiện giao lưu tiếp xúc với nhiều nước ĐN đổi mới phát triển thúc đẩy văn học đổi mới
2 Những chuyển biến và một số thành tựu ban đầu:
- Từ sau 1975, thơ chưa tạo được sự lôi cuốn hấp dẫn như các giai đoạn trước
Tuy nhiên vẫn có một số tác phẩm ít
nhiều gây chú ý cho người đọc ( Trong
đó có cả nhưng cây bút thuộc thế hệ chống Mĩ và những cây bút thuộc thế hệ nhà thơ sau 1975)
- Từ sau 1975 văn xuôi có nhiều thành
tựu hơn so với thơ ca Nhất là từ đầu
những năm 80 Xu thế đổi mới trong
cách viết cách tiếp cận hiện thực ngày càng rõ nét với nhiều tác phẩm của Nguyễn Mạnh Tuấn, Ma văn Kháng,
Trang 11* Qua tìm hiểu em hãy rút ra những
đánh giá chung về VH sau 1975, giải
thích nguyên nhân tích cực và hạn chế
của VH?
Gv chốt lại đánh giá chung về VH sau
1975
Nguyễn Khải.
- Từ năm 1986 văn học chính thức bước vào thời kì đổi mới : Gắn bó với đời sống, cập nhật những vấn đề của đời sống hàng ngày Các thể loại phóng sự,
truyện ngắn, bút kí, hồi kí đều có những thành tựu tiêu biểu
- Thể loại kịch từ sau 1975 phát triển mạnh mẽ ( Lưu Quang Vũ, Xuân Trình )
=>Nhìn chung về văn học sau 1975
- Văn học đã từng bước chuyển sang giai đoạn đổi mới và vận động theo hướng dân chủ hoá,mang tính nhân bản
và nhân văn sâu sắc.
- Vh cũng phát triển đa dạng hơn về đề tài, phong phú, mới mẻ hơn về bút pháp,cá tính sáng tạo của nhà văn được phát huy
- Nét mới của VH giai đoạn này là tính hướng nội, đi vào hành trình tìm kiếm bên trong, quan tâm nhiều hơn đến số phận con người trong những hoàn cảnh phức tạp của đời sống.
- Tuy nhiên VH giai đoạn này cũng có
Trang 12* Củng cố tổng hợp kiến thức bài học
- Gọi HS đọc phần kết luận, gạch chân
các ý chính trong SGK, ghi phần Ghi
nhớ vào vở
những hạn chế: đó là những biểu hiện quá đà, thiếu lành mạnh hoặc nảy sinh khuynh hướng tiêu cực, nói nhiều tới các mặt trái của xã hội
III/ Kết luận: ( Ghi nhớ- SGK)
- VHVN từ CM tháng Tám 1945-1975 hình thành và phát triển trong một hoàn cảnh đặc biệt, trải qua 3 chặng, mỗi chặng có những thành tựu riêng, có 3 đăc điểm cơ bản
- Từ sau 1975, nhất là từ năm 1986, VHVN bước vào thời kì đổi mới, vận động theo hướng dân chủ hoá,mang tính nhân bản, nhân văn sâu sắc; có tính chất hướng nội, quan tâm đến số phận cá nhân trong hoàn cảnh phức tạp của cuộc sống đời thường, có nhiều tìm tòi đổi mới về nghệ thuật
4 Củng cố, dặn dò:
* Kiểm tra đánh giá : Kiểm tra đánh giá mức độ tiếp nhận bài học qua các câu
hỏi:
- Các chặng đường phát triển của văn học VN từ 1945- 1975, thành tựu chủ yếu của các thể loại?
Trang 13- Những đặc điểm cơ bản của VHVN từ 1945-1975? Hãy làm rõ những đặc điểm đó qua các thể loại?
- Hãy trình bày những thành tựu bước đầu của VHVN từ sau 1975- hết thế kỉ XX?
* Bài tập luyện tập: Trong bài Nhận đường, Nguyễn Đình Thi viết: “Văn nghệ
phụng sự kháng chiến, nhưng chính kháng chiến đem đến cho văn nghệ một sức sống mới Sắt lửa mặt trận đang đúc nên văn nghệ mới của chúng ta.”
Hãy bày tỏ suy nghĩ của anh (chị) về ý kiến trên
- Gợi ý: NĐT đề cập đến mối quan hệ giữa văn nghệ và kháng chiến:
Một mặt: Văn nghệ phụng sự kháng chiến Đó là mục đích của nền văn nghệ mới trong hoàn cảnh đất nước có chiến tranh – Nhà văn là chiến sĩ trên mặt trận văn hoá
Mặt khác, chính hiện thực phong phú , sinh động của cách mạng, kháng chiến
đã đem đến cho văn nghệ một sức sống mới, khơi nguồn cảm hứng sáng tạo dồi dào cho văn nghệ
* Bài tập nâng cao: Hãy phân tích đặc điểm của khuynh hướng sử thi, cảm hứng
lãng mạn trong VH giai đoạn 1945-1975 qua các tác phẩm Lặng lẽ Sa
Pa( Nguyễn Thành Long), Chiếc lược ngà đã học ở chương trình ngữ văn lớp
9 /