Giáo án Ngữ văn 12 tuần 14 bài: Đàn ghi ta của Lorca

-Hs đọc bài thơ.lưu ý cách đọc xúc cảm,luyến láy...như cungbậc đàn ghi ta - Thể hiện sự cách tân thơ Việt: đàosâu cái tôi nội cảm; cách biểu đạt mớivới câu thơ tự do, xoá bỏ ràng buộckhu

GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 12 ĐÀN GHI TA CỦA LOR-CA

-Thanh

I/Mục tiêu bài học: Giúp HS:

- Hiểu và cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng Lor- ca trong mạch cảm xúc và suy tư đa chiều vừa sâu sắc vừa mãnh liệt của tác giả bài thơ

- Cảm nhận vẻ đẹp độc đáo trong hình thức biểu đạt mang phong cách hiện đại

II/Phương pháp:

- Đọc diễn cảm

- Kết hợp phát vấn, giảng bình, thảo luận nhóm

III/Phương tiện: Sgk, Sgv, tài liệu tham khảo, bảng phụ…

a/ Tác phẩm: (Sgk)

lưu văn học siêu thực; về

trào lưu văn học tượng

- Hs theo dõi, ghichép

-Hs đọc bài thơ.(lưu

ý cách đọc xúc cảm,luyến láy như cungbậc đàn ghi ta)

- Thể hiện sự cách tân thơ Việt: đàosâu cái tôi nội cảm; cách biểu đạt mớivới câu thơ tự do, xoá bỏ ràng buộckhuôn sáo bằng nhịp điệu, cách gieovần…

b/ Bố cục: Gồm 4 phần:

* Câu 1 – 6: Lor-ca – con người tự do,

nghệ sĩ cách tân trong khung cảnhchính trị, nghệ thuật TBN

* Câu 7- 18: Lor-ca với cái chết oan

khuất và nỗi xót xa về sự dang dở củakhát vọng cách tân nghệ thuật

* Câu 19- 22: Niềm xót thương

Lor GV: Theo em qua bài

thơ nhà thơ muốn nói lên

điều gì? ( Câu hỏi tìm

chủ đề)

-Hs tự ghi chép các ýchính

-Hs dựa vào địnhhướng ở bố cục đểtrả lời

ca

* Câu 23- 31: Suy tư về cuộc giải

thoát và cách giã từ của Lor-ca

c/ Chủ đề:

- Khắc hoạ cuộc đời nghệ sĩ Lor-cavới lý tưởng cách tân nghệ thuật vàcái chết oan khuất

- Thể hiện niềm ngưỡng mộ và xótthương của tác giả đối với Lor-ca

-Hs nêu cảm nhận

-Hs lý giải, phân tích

II/ Đọc - hiểu văn bản:

1/ Hình tượng nghệ sĩ Lor-ca:

a/ Lor-ca, một con người tự do, nghệ

sĩ cách tân trong khung cảnh chính trị

và nghệ thuật TBN:

- Áo choàng đỏ:

+ Gợi bản sắc văn hoá TBN

+ H/ả Lor-ca như một đấu sĩ với khátvọng dân chủ trước nền chính trị TBNđộc tài lúc bấy giờ

- Tiếng đàn:

+ Ghi ta: nhạc cụ của người TBN.+ Tài năng nghệ thuật của Lor-ca vớikhát vọng cách tân nghệ thuật

-GV:Tác giả đã tái hiện

cái chết oan khuất của

Lor-ca qua các h/ả, chi

tiết nào?

các h/ả

-Hs theo dõi, nêucảm nhận chung vềhình tượng Lor-catrên cơ sở địnhhướng của GV

-Hs dựa vào văn bản,tìm các h/ả, chi tiếtliên quan

- Đi lang thang; vầng trăng chếnh

choáng; yên ngựa mỏi mòn; hát nghêu ngao; li la…:

+ Phong cách nghệ sĩ dân gian tự do.+ Sự cô đơn của Lor-ca trước thờicuộc chính trị, trước nghệ thuật TBNgià cỗi

b/ Lor-ca và cái chết oan khuất:

- Hình ảnh:

+ Áo choàng bê bết đỏ – Gợi cảnh

tượng khủng khiếp về cái chết củaLor-ca

+ Tiếng ghi ta:

(Khuyến khíchnhững cách hiểuriêng).

-Hs theo dõi, ghichép

Hát nghêu ngao >< áo choàng bê bết đỏ

khát vọng >< hiện thực phũ phàng(giữa tiếng hát yêu đời vô tư , giữatình yêu cái Đẹp và hành động tàn ác,

* Với việc sử dụng bpnt tài tình, tác

giả đã khắc hoạ thật ấn tượng về cáichết đầy bi phẫn của người nghệ sĩLor-ca

-GV: Đọc phần thơ còn

lại

-GV: Theo em, Lor-ca

muốn nhắn gửi thông

điệp gì qua câu nói “khi

tôi chết hãy chôn tôi với

-Hs theo dõi, ghichép

+ Hãy biết quên nghệ thuật của Lor-ca

để tìm hướng đi mới

- Giọt nước mắt …trong đáy giếng:

+ Vầng trăng nơi đáy giếngsự bất tửcủa cái Đẹp

- Đường chỉ tay: ẩn dụ về định mệnh

nghiệt ngã

- dòng sông, ghi ta màu bạc  gợi

cõi chết, siêu thoát

- Các hành động: ném lá bùa, ném trái

tim: có ý nghĩa tượng trưng cho một

sự giã từ, một sự lựa chọn

* Tiếng lòng tri âm sâu sắc đối với

người nghệ sĩ, thiên tài Lor-ca

-GV: Tiếng “Li li

la-li la” trong bài thơ có ý

3/Yếu tố âm nhạc trong bài thơ:

- Chuỗi âm thanh “Li la- li la- li la”luyến láy ở đầu và cuối như khúc dạođầu và kết thúc bản nhạc

- Sự kính trọng và tri âm Lor-ca- nghệ

-Hs ghi lại những nétchính

III/ Tổng kết:

1/ Nghệ thuật:

- Thể thơ tự do, không dấu câu, khôngdấu hiệu mở đầu, kết thúc

- Sử dụng h/ả, biểu tượng - siêu thực

có sức chứa lớn về nội dung

- Kết hợp hài hoà hai yếu tố thơ vànhạc

2/ Nội dung:

Tác giả bày tỏ nỗi đau xót sâu sắctrước cái chết oan khuất của thiên tàiLor-ca- một nghệ sĩ khát khao tự do,dân chủ, luôn mong muốn cách tânnghệ thuật

-Dặn Dò : Yêu cầu hs học thuộc lòng bài thơ Làm bài tập và chuẩn bị bài

mới

- Cảm nhận được vẻ đẹp bi tráng của hình tượng Lor – ca trong mạch

cảm xúc và suy tư đa chiều vừa mãnh liệt, vừa sâu sắc của tác giả

- Thấy được nét độc đáo trong hình thức biểu đạt thơ mang phong cách

- Tên khai sinh : Hồ Thành Công, sinh năm 1946

- Quê : Mộ Đức, Quảng Ngãi

- Sự nghiệp văn chương.

+ Có các sáng tác hay và độc đáo về chiến tranh và thời hậu chiến

+ Các tác phẩm : Những người đi tới biển (1977), Những

ngọn sóng mặt trời (1984- 1982), Khối vuông ru bích

(1985),…

+ Những năm gần đây : Viết báo, tiểu luận phê bình, đónggóp quan trọng nhất vẫn là thơ ca

- Đặc điểm thơ :+ Là tiếng nói của người trí thức nhiều suy tư, trăn trở về cuộc sống

+ Ông luôn tìm tòi khám phá sáng tạo tìm cách biểu đạt mới qua hình thức câu thơ tự do, đem đến một mĩ cảm hiện đại cho thơ bằng thi ảnh và ngôn từ mới mẻ

2 Nêu xuất xứ bài thơ Đàn

ghi ta của Lor-ca.

(GV giải thích thêm về thơ

tượng trưng và siêu thực)

2 Tác phẩm

- Rút trong tập Khối vuông ru bích.

- Là tác phẩm tiểu biểu cho tư duy thơ Thanh Thảo : Giàusuy tư, mãnh liệt và phóng túng, ít nhiều nhuốm màu sắc tượng trưng và siêu thực

Hoạt động 2 Tổ chức đọc

-hiểu văn bản

1 GV hướng dẫn đọc và đọc

mẫu HS đọc bài thơ, nêu

cảm nhận chung về bài thơ

II Đọc- Hiểu văn bản

1 Khái quát chung

Bài thơ viết theo thơ tự do thể hiện cảm xúc mãnh liệt củatác giả trước cái chết của Lor-ca qua hàng loạt hình ảnh

mang tính biểu tượng.

2 Yêu cầu HS đọc chú thích,

giải mã các hình ảnh : tiếng

đàn bọt nước, áo choàng đỏ

gắt, vầng trăng chếnh

choáng, yên ngựa mỏi mòn,

(GV cho HS thảo luận và

phát biểu ý kiến)

2 Những hình ảnh gợi liên tưởng

- Các hình ảnh : tiếng đàn bọt nước, áo choàng đỏ gắt,

vầng trăng chếnh choáng, yên ngựa mỏi mòn,… đều mang

tính biểu tượng Các dòng thơ không hề có hình ảnh về con người nhưng bóng dáng con người vẫn hiện lên rõ nét qua

hình ảnh và âm thanh (tiếng đàn) màu sắc (áo choàng đỏ

gắt), trạng thái (chếnh choáng, mỏi mòn)

- khổ thơ đầu không gian đậm chất Tây Ban Nha, với tiếng đàn ghi ta- niềm tự hào của người Tây Ban Nha, với hình ảnh áo choàng đỏ gắt - áo choàng khoác trên mình những võ sĩ đấu bò tót- một biểu tượng của Tây Ban Nha

- Đồng thời người đọc không thể không nhận thấy cuộc hành trình của con người: đi lang thang về niềm đơn độc vớivầng trăng chếnh choáng, trên yên ngựa mỏi mòn Đó là cuộc độc hành của con người - cuộc độc hành của Lor-ca (một anh hùng của Tây Ban Nha)

3 Yêu cầu HS nêu cảm nhận

về đoạn thơ :

Không ai chôn cất tiếng đàn

Tiếng đàn như cỏ mọc hoang

Giọt nước mắt vầng trăng

Long lanh trong đáy giếng

HS có cảm nhận khác nhau

3 Vẻ đẹp của Lor-ca và cái chết của Lor-ca

+ Tác giả khắc hoạ nhân vật giữa một không gian hoang

dã đậm chất Tây Ban Nha : Tây Ban Nha/ hát nghêu ngao/

bỗng kinh hoàng/ áo choàng bê bết đỏ Tiếng hát nghêu

ngao của những người Digan, áo choàng của võ sĩ đấu bò tót đã trở thành biểu tượng- biểu tượng cho sự đổ máu, cái chết và sự cầu khấn cho linh hồn

+ Trên cái nền ấy là hình ảnh Lorca : bị điệu về bãi bắn/

về khổ thơ trên GV hướng

dẫn, bổ sung để thấy được

các lớp nghĩa khác nhau

- HS suy nghĩ và phát biểu

cảm nhận của mình về các

hình ảnh : đường chỉ tay đã

đứt/ dòng sông vô cùng/

Lor-ca bơi sang ngang/ trên chiếc

ghi ta màu bạc.

- Vì sao cái chết của Lorca

được miêu tả đi liền với hình

ảnh cây đàn ghi ta?

chàng đi như người mộng du Một lần nữa người đọc lại

được chứng kiến Lorca với cuộc hành trình của anh- Cuộc hành trình đến với cái chết

Trước cái chết Lorca “đi như người mộng du” Đó là thái

độ bỏ quên tất cả, không bận lòng với bất cứ điều gì, kể cả cái chết đang cận kề từ đó để thấy được dũng khí của Lor-ca

- một con người đã dâng hiến cả tuổi trẻ, cả cuộc đời cho cuộc đấu tranh vì tự do

+ Hình ảnh : Dòng sông, Lor-ca bơi sang ngang, đường

chỉ tay đứt, lại một lần nữa miêu tả cuộc hành trình đi tới cái

chết của Lor-ca Cuộc đời dài rộng như dòng sông và Lor-ca

“bơi sang ngang” trên “chiếc ghi ta màu bạc” cùng với hình ảnh “đường chỉ tay đứt” chính là những biểu tượng về cái

chết, đồng thời là sự nghiệt ngã của định mệnh, của số phận ngắn ngủi

+ Cũng cần phải thấy sự logic giữa các hình ảnh : Lor-ca

bơi sang ngang/ chiếc ghi ta màu bạc Cuộc đời của Lorca

là chuỗi dài những đam mê trong đó có niềm đam mê đàn

ghi ta Và do đó “đàn ghi ta” đã trở thành biểu tượng của cả

cuộc sống nhiều hoài bão, màu sắc và thanh âm của Lor-ca mang đậm màu sắc Tây Ban Nha

+ ở đây động từ “ném” lặp lại hai lần (ném lá bùa, ném

trái tim) nó trở thành biểu tượng về cái chết bi thảm nhưng

cũng đầy chất bi tráng, dũng mảnh của Lorca Từ đó để thấyđược cảm xúc đầy mãnh liệt của Thanh Thảo trước cái chết

của Lor-ca Sự thương tiếc hoà lẫn với sự mến mộ, tôn vinh,cảm phục.

- Khổ thơ chứa những hình ảnh vừa mang tính biểu tượng vừa mang tính siêu thực ở đây tiếng đàn đã trở thành một

nhân vật có linh hồn : “không ai chôn cất tiếng đàn”, “tiếng

đàn như cỏ mọc hoang” ở đây Lor-ca không hiện diện mà

chỉ có sự hiện diện của tiếng đàn Nó đã trở thành biểu tượng của tâm hồn Lor-ca, trái tim Lor-ca Cuộc đời của ông sống tự do, thanh thản trong suốt như giọt nước mắt vầng trăng long lanh trong đáy giếng Lor-ca đã chết (về thểxác) nhưng dư âm vang vọng của cuộc đời ông thì còn mãi

4 HS thảo luận về hình tượng

tiếng đàn trong bài thơ

Hình tượng tiếng đàn xuất hiện nhiều lần trong bài thơ :

tiếng đàn bọt nước, tiếng đàn ghi ta nâu, tiếng ghi ta đá xanh, tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan , tiếng ghi ta ròng

ròng, tiếng đàn như cỏ mọc hoang

+ Tiếng đàn ghi ta ở đây được thể hiện với nhiều cung bậckhác nhau : khi là âm thanh vui tươi, khi là âm thanh chiacắt, tan vỡ, khi là âm thanh của cái chết, khi là giai điệu của

buồn về khoảnh khắc phải chia lìa sự sống.

Những âm thanh ấy cũng là âm thanh biểu hiện dòng cảmxúc mãnh liệt của tác giả Tác giả đã sống cùng với khoảnhkhắc cận kề cái chết của Lorca, niềm tiếc thương đau đớn,chua xót, sự ngưỡng mộ tôn vinh được đan kết hài hoà vào

những cung bậc thanh âm của tiếng đàn ghi ta

+ Tiếng ghi ta là ẩn dụ hay nói đúng hơn là bài ca về cuộcđời, số phận và cái chết của Lor-ca Cuộc đời của con người

ấy như tiếng đàn ghi ta với thanh âm trong trẻo làm lay động

Nội dung : Bài thơ thể hiện nỗi đau xót sâu sắc trước cái chết bi thảm của Lor-ca

ĐÀN GHI TA CỦA LOR-CA

THANH THẢO A.Mục tiêu bài học

SGV/159

B.Phương tiện thực hiện

-GV:Sgk,sgv,tài liệu tham klhảo,thiết kế bài học.

-HS:sgk,chuẩn bị bài ở nhà

C.Cách thức tiến hành

-Phương pháp quy nạp,gợi tìm,phân tích-tổng hợp,trao đổi,thảo luận D.Tiến trình dạy

1.Kiểm tra bài cũ

-kiểm tra bài “Sóng”

2.Giới thiệu bài mới

Hoạt động của GV &HS Nội dung cần đạt

HĐ1:Đọc-hiểu khái quát

-Tìm hiểu tác giả:yêu cầu Hs đọc

tiểu dẫn và trả lời câu hỏi

Nêu những nét chính về nhà thơ

Thanh Thảo?kể tên một số tập thơ

tiêu biểu của ông mà em biết?(Dấu

chân qua trảng cỏ,Khối vuông ru

-tìm hiểu bài thơ “Đàn ghi ta của

Lor-ca”

Bài thơ được viết theo thể thơ nào?

Cho biết xuất xứ bài thơ?

Em hiểu như thế nào về nhan đề bài

thơ?(Đàn ghi ta?,Lor-ca?)

-Hướng dẫn đọc,yêu cầu Hs đọc

diễn cảm bài thơ,tìm hiểu chú thích

Giọng đọc thể hiện các trạng thái

thương,thi ảnh,ngôn từ mới mẻ…)2.Bài thơ “Tiếng đàn ghi ta của Lor-ca”

-Thể thơ tự do,rút trong tập “Khốivuông ru bích”(19850

-Tiêu biểu cho thơ ông:giàu suy tư,mãnh liệt,phóng túng trong xúccảm,nhuốm màu sắc siêu thực,tượngtrưng

-Nhan đề:

+Đàn ghi ta(Tây Ban Cầm):có 6dây,nhạc cụ truyền thống của TâyBan Nha

+Lor-ca (1898-1936) ,tài năng sángchói của VH hiện đại Tây BanNha,người nghệ sĩ đại diện cho tinhthần tự do và khát vọng cách tânnghệ thuật của thế kỉ XX.1936 bọnPhát xít bắt giam và bắn chết ông

thể hiện vẻ đẹp bi tráng của ca

Lor Đọc,giải thích từ khó

-Bố cục:4 đoạn+Đ1(6 dòng đầu): Hình ảnh Lor-

cảm xúc: trầm buồn,tha thiết,xót

xa,nuối tiếc,bi phẫn

-GV giới thiệu vắn tắt các đặc điểm

chính cũng như sự khác biệt của thơ

cổ điển,thơ lãng mạn với thơ hiện

đại

-Tìm hiểu bố cục bài thơ

Bài thơ có thể chia mấy phần?Nêu

khái quát nội dung từng phần?

HĐ2;Đọc- hiểu văn bản

-Tìm hiểu hình tượng Lor-ca

Đọc 6 câu thơ đầu và cho biết

những hình ảnh nào gợi đến Lor-ca

và đất nước Tây Ban Nha,quê

hương ông? Phân tích?

 tiếng đàn ghi ta-nhạc cụ

truyền thống của Tây Ban

ca,con người tự do,nghệ sĩ cách tântrong khung cảnh chính trị và nghệthuật TBN

+Đ2(12 dòng tiếp);Lor-ca bị hạ sát

và nỗi xót xa về sự dang dở của khátvọng cách tân

+Đ 3(4 dòng tiếp):Niềm xót thươngLor-ca nỗi xót tiếc những cách tânnghệ thuật của Lor-ca không ai tiếptục

+Đ4(9 dòng cuối):suy tư về cuộcgiải thoát và cách giã từ của Lor-ca

II.Đọc- hiểu văn bản.

Gợi không gian văn hoá TBN,nơi

Nha,gắn liền với nghệ sĩ

Lor-ca

 aó choàng đỏ gắt-gợi đấu

trường với các đấu sĩ choàng

áo đỏ để đấu với bò tót,môn

thể thao của TBN đã nổi tiếng

trên toàn thế giới

 li-la,li-la – âm thanh tiếng

đàn ghi ta, tên loài hoa tử

đinh hương đầy sức sống

 Vầng trăng,yên ngựa,hát ngêu

ngao -người nghệ sĩ dân gian

TBN

Những hình ảnh đó gợi cho em suy

nghĩ gì vê Lor-ca?

-Đoạn thơ từ câu 9 đến câu 12 tác

giả miêu tả điều gì? Tác giả đã sử

dụng hình ảnh như thế nào để tả?

-Màu áo choàng “đỏ gắt” với màu

áo choàng “bê bết đỏ” có gì khác

b)Câu 7-18.

-Hình ảnh tả thực:

Áo choàng bê bết đỏLor-ca bị điệu về bãi bắnChàng đi như người mộng du

Lor-ca bị bọn độc tài bắt và hànhhình

-Hình ảnh tượng trưng diễn tả nỗilòng Lor-ca

tiếng ghi ta nâu =>trầm tĩnh,nghĩsuy

-Hình ảnh Lor-ca “bị điệu về bãi

bắn” lại đi liền với tiếng đàn.Vậy

tiếng đàn được miêu tả như thế nào?

Nó biểu hiện điều gì?

-Em có nhận xét gì về nghệ thuật

miêu tả cái chết của Lor-ca?

-Đặc biệt,nghệ thuật diễn tả tiếng

đàn của tác giả có gì mới mẻ,hiện

=>đau đớn,nghẹn ngào

hình ảnh Lor-ca với cái chết oankhuất,bi phẫn bởi những thế lực tànác

 Nghệ thuật khắc hoạ cái chết bi thảm của Lor-ca

 Đối lập giữa tình yêu cái đẹp,cái mới, khát vọng dân chủvới nền chính trị độc tài

 Nhân hoá ( tiếng ghi ta ròngròng máu chảy )

 Hoán dụ ( tiếng ghi ta chỉLor-ca; áo choàng bê bết đỏchỉ cái chết của Lor-ca)

 ấn dụ chuyển đổi cảmgiác ,âm thanh ( tiếng ghi ta )

vỡ ra thành màu sắc( nâu,xanh ) ,thành hình khối( tròn bọt nước vỡ tan ), thành

-HS đọc đoạn thơ từ câu 23 đến câu

31

Tìm những từ ngữ,hình ảnh miêu tả

hành động của Lor-ca?Những hình

ảnh đó tượng trưng cho điều gì?

-Tìm hiểu tâm trạng tác giả

Em hiểu như thế nào về ý nghĩa lời

đề từ bài thơ và cũng là lời di chúc

của Lor-ca “Khi tôi chết hãy chôn

tôi với cây đàn”?

hình ảnh động (ròng ròngmáu chảy)

khắc hoạ ấn tượng về cái chết đầy

bi phẫn của người nghệ sĩ chânchính trong môi trường bạo lựcthống trị

c)Câu 23-31

-Lor-ca:

bơi sang ngang

trên chiếc ghi ta màu bạc

ném lá bùa…vào xoáy nước ném trái tim mình vào lặng yên

hành động mang ý nghĩa tượngtrưng cho sự giã từ,giải thoát,sự chiatay thực sự của Lor-ca

2.Tâm tạng tác giả.

-Lời đề từ và là di chúc của Lor-ca

“Khi tôi chết hãy chôn tôi với câyđàn”

thông điệp của Lor-ca với thế hệsau trong sáng tạo nghệ thuật cầnphải biết chôn nghệ thuật củaông ,vượt qua ông để đi tới

Em hiểu tại sao trong bài thơ Thanh

Thảo lại viết “Không ai chôn cất

tiếng đàn-tiếng đàn như cỏ mọc

hoang”?câu thơ thể hiện tâm trạng

nào của tác giả?

-Hãy nêu cách hiểu của em về 2

“cỏ mọc hoang”.Tiếng đàn,sảnphẩm sáng tạo của người nghệ sĩmãi mãi trường tồn với sức sống củaloài “Cỏ mọc hoang”

nỗi xót đau trước cái chết củaLor-ca và trước sự dang dở của khátvọng cách tân nghệ thuật

Nỗi buồn của chính tác giả khikhông ai thực sự hiểu di chúc củaLor-ca

+ “giọt nước mắt vầng trănglong lanh trong đáy giếng”

Vầng trăng nơi đáy giếng nhưgiọt nước mắt khổng lồ/giọt nướcmắt sáng trong như vầng trăng bấttử

Hình ảnh tượng trưng hoá đẹp vàbuồn.Lor-ca chết (ông bị bọn phát