Giáo án Ngữ văn 12 tuần 2: Tuyên ngôn độc lập

MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: Giúp học sinh nắm được - Hiểu được những nét khái quát về sự nghiệp văn học, quan điểm sáng tác và những đặc điểm cơ bản trong phong cách nghệ thật của Hồ Chí Minh..

Trang 1

TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP

HỒ CHÍ MINH

PHẦN MỘT: TÁC GIẢ

I.

MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:

Giúp học sinh nắm được

- Hiểu được những nét khái quát về sự nghiệp văn học, quan điểm sáng tác và những đặc điểm cơ bản trong phong cách nghệ thật của Hồ Chí Minh

- Vận dụng có hiệu quả những kiến thức nói trên vào việc đọc hiểu văn thơ của Người

II

PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN:

- Sách giáo khoa Ngữ văn 12 – tập 1

- Sách giáo viên Ngữ văn 12 – tập 1

- Thiết kế dạy học Ngữ văn 12 – tập 1

- Thiết kế bài giảng Ngữ văn 12 – tập 1

- Giới thiệu giáo án Ngữ văn 12 – tập 1

- Bài tập Ngữ văn 12 – tập 1

III CÁCH THỨC TIẾN HÀNH:

- GV tổ chức giờ dạy theo cách kết hợp các phương pháp: gợi tìm, kết hợp các hình thức trao đổi thảo luận, trả lời các câu hỏi

- Riêng phần tác gia: Hướng dẫn học sinh ở nhà đọc kĩ sách giáo khoa và trả lời câu

hỏi trong phần Hướng dẫn học bài GV nêu câu hỏi, HS trả lời và thảo luận; sau đó GV

nhấn mạnh khắc sâu những ý chính

IV TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:

1 Ổn định lớp.

2 Kiểm tra bài cũ:

KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ CMT8 1945 ĐẾN HẾT THẾ KỈ XX Câu hỏi:

a Trình bày những thành tựu nổi bật của văn học Việt Nam giai đoạn 1945 – 1975?

Trang 2

đoạn 1975 đến hết thế kỷ XX về:

- Ý thức của người viết đối với hiện thực;

- Quan niệm về con người, về nhà văn và độc giả

c Kiểm tra tình hình chuẩn bị bài mới của học sinh

3 Giảng bài mới:

Vào bài:

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đặt nền móng, người mở đường cho văn học cách mạng Sự nghiệp văn học của Người rất đặc sắc về nội dung tư tưởng, phong phú đa dạng

về thể loại và phong cách sáng tác Để thấy rõ hơn những điều đó, chúng ta cùng nhau tìm hiểu bài học hôm nay

Trang 3

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG CẦN ĐẠT

* Hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh tìm

hiểu vài nét về tiểu sử của Bác.

- Thao tác 1: Tìm hiểu vài nét về tiểu sử

+ GV: Hãy giới thiệu vài nét về tiểu sử của

Bác: ngày tháng năm sinh, quê quán, song

thân của Người, khoảng thời gian người còn

trẻ

+ HS: Dựa vào sách giáo khoa để trả lời.

I Vài nét về tiểu sử:

1 Tiểu sử:

- Sinh ngày 19-5-1890

- Quê quán: làng Kim Liên, xã Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An

- Song thân:

+ Cha là cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc + Mẹ là cụ bà Hoàng Thị Loan

- Thời trẻ:

+ Học chữ Hán ở nhà, học tại trường Quốc học Huế

+ Có thời gian dạy học ở trường Dục Thanh (Phan Thiết)

- Thao tác 2: Hướng dẫn học sinh tìm

hiểu quá trình hoạt động cách mạng của

Bác.

+ GV: Nêu những mốc thời gian hoạt động

cứu nước của Bác?

2 Quá trình hoạt động cách mạng:

- Năm 1911: ra nước ngoài tìm đường cứu nước

- Năm 1919: gởi tới Hội nghị Véc-xây “Bản yêu sách của nhân dân An Nam” về quyền bình

đẳng, tự do của các dân tộc

- 1920: Dự đại hội Tua, là thành viên sáng lập

Trang 4

Đảng cộng sản Pháp

- 1923 - 1941: Chủ yếu hoạt động ở Liên Xô, Trung Quốc và Thái Lan, tham gia thành lập nhiều tổ chức cách mạng:

+ Việt Nam thanh niên cách mạng đồng chí hội,

+ Chủ trì hội nghị thống nhất các tổ chức cộng sản trong nước tại Hương Cảng,

+ Về nước thành lập Đảng cộng sản Việt Nam

- Ngày 29/8/1942 bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt

- Ra tù trở về nước, lãnh đạo cách mạng tiến tới tổng khởi nghĩa tháng Tám thành công

- Ngày 2 – 9 – 1945: thay mặt chính phủ lâm thời nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đọc bản

Tuyên ngôn độc lập.

- Sau cuộc tổng tuyển cử đầu tiên năm 1946: được bầu làm chủ tịch nước Việt Nam dân chủ cộng hòa

- Từ đấy, Người luôn đảm nhận những chức

vụ cao nhất của Đảng và Nhà nước, lãnh đạo toàn dân kháng chiến chống Pháp và Mĩ

+ GV: cung cấp thêm - Năm 1990: kỉ niệm 100 năm ngày sinh của

chủ tịch Hồ Chí Minh, Tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa Liên hiệp quốc (UNESCO) suy tôn là “Anh hùng giải phóng dân tộc Việt Nam, nhà văn hóa”

 Sự nghiệp chính là sự nghiệp cách mạng, nhưng người cũng để lại một sự nghiệp văn học

Trang 5

+ GV: Kết luận: Hồ Chí Minh là người chiến

sĩ kiên cường trên suốt nửa thế kỉ tham gia

cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc, là vị

lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam

to lớn

* Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh tìm

hiểu sự nghiệp văn học của Hồ Chí Minh.

- Thao tác 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu

quan điểm sáng tác của Bác

+ GV: Chuyển ý:

Trong sự nghiệp cách mạng lớn lao của

Bác, có một di sản vô cùng quý báu để lại cho

dân tộc, đó là sự nghiệp văn học

Sinh thời, chủ tịch Hồ Chí Minh không tự

nhận mình là nhà văn, nhà thơ Người chỉ

xem mình là người bạn thân của văn nghệ,

người yêu văn nghệ

Nhưng rồi chính hoàn cảnh thôi thúc, nhiệm

vụ cách mạng yêu cầu, môi trường xã hội và

thiên nhiên gợi cảm, cộng với tài năng và tâm

hồn chan chứa cảm xúc, Người đã sáng tác

nhiều tác phẩm có giá trị

Hồ Chí Minh am hiểu quy luật và đặc trưng

hoạt động của văn nghệ, từ phương diện

chính trị đến nghệ thuật biểu hiện điều này

thể hiện trực tiếp trong quan điểm sáng tác

của Người

+ GV: Vì sao văn chương phải mang tính

chiến đấu? Nó được thể hiện như thế nào

trong công việc sáng tác của Bác?

II Sự nghiệp văn học:

1 Quan điểm sáng tác:

Trang 6

+ HS: Do hoàn cảnh xã hội lúc bấy giờ:

nhiều phong trào giải phóng dân tộc đang

diễn ra sôi nổi

+ GV: Chất thép chính là xu hướng cách

mạng, là cảm hứng đấu tranh của thơ ca

đó chính là sự tiếp tục quan điểm thơ

“chuyên chú ở con người” như Nguyễn Văn

Siêu đã nói, hay tinh thần “Đâm mấy thằng

gian bút chẳng tà” của Nguyễn Đình Chiểu.

và tinh thần này được nâng cao trong thời đại

cách mạng sau này

a Tính chiến đấu trong văn học:

- HCM coi văn học là một vũ khí chiến đấu lợi hại phụng sự cho sự nghiệp cách mạng

- Quan điểm này thể hiện trong 2 câu thơ:

“Nay ở trong thơ nên có thép Nhà thơ cũng phải biết xung phong” (Cảm tưởng đọc “Thiên gia thi”).

- Về sau trong Thư gửi các hoạ sĩ nhân dịp triển lãm hội hoạ 1951, Người lại khẳng định: “Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy”.

+ GV: Vì sao văn chương phải có tính chân

b Tính chân thực và tính dân tộc trong văn học:

Trang 7

thực và tính dân tộc?

+ HS: Trả lời

+ GV: Những lời phát biểu nào của Người

thể hiện được quan niệm này của Bác?

+ GV: Ngoài ra, Người còn yêu cầu văn

chương hải chú ý nêu gương người tốt việc

tốt, uốn nắn và phê phán cái xấu

+ GV: Người còn nhắc nhở giới văn nghệ

sĩ điều gì để thể hiện được tính dân tộc trong

tác phẩm văn chương?

+ GV: Theo Người, tác phẩm văn chương

phải thể hiện được tinh thần dân tộc, của nhân

dân và phải được nhân dân yêu thích Đây là

những quan niệm hoàn toàn đúng đắn và tiến

bộ của Người

- Hồ Chí Minh luôn coi trọng tính chân thực

và tính dân tộc Tính chân thực được coi là thước đo giá trị văn chương nghệ thuật

- Người yêu cầu văn nghệ sĩ phải “miêu tả cho hay, cho chân thật, cho hùng hồn” những

đề tài hiện thực phong phú của cách mạng

- Người nhắc nhở giới nghệ sĩ “nên chú ý phát huy cốt cách dân tộc” và đề cao sự sáng tạo, “chớ gò bó họ vào khuôn, làm mất vẻ sáng tạo”.

+ GV: Tại sao văn chương phải có tính mục

đích?

+ HS: Mọi chi tiết, mọi hình tượng, mọi giá

trị của văn chương đều hương đến một mục

đích nhất định

+ GV: Tính mục đích đó được thể hiện như

thế nào trong quan niệm sáng tác của Bác?

c Tính mục đích của văn chương:

Trang 8

+ GV: Tuỳ trường hợp cụ thể, Người đã vận

dụng phương châm đó theo những cách khác

nhau Vì thế những tác phẩm của Người

chẳng những có tư tưởng sâu sắc, nội dung

thiết thực mà cũng có hình thức nghệ thuật

sinh động, đa dạng

- Khi cầm bút, Người luôn xuất phát từ mục đích, đối tượng tiếp nhận để quyết định nội dung

và hình thức của tác phẩm

- Người luôn đặt câu hỏi:

+ “Viết cho ai?” (Đối tượng), + “Viết để làm gì?” (Mục đích), + Quyết định: “Viết cái gì?” (Nội dung) + “Viết thế nào?” (Hình thức)

di sản văn học của Bác.

+ GV: Những bài văn chính luận được Bác

viết ra nhằm mục đích gì?

+ HS: Trả lời.

2 Di sản văn học:

a Văn chính luận:

- Mục đích:

Đấu tranh chính trị, tiến công kẻ thù, thức tỉnh và giác ngộ quần chúng và thể hiện những nhiệm vụ cách mạng của dân tộc qua những chặng đường lịch sử

+ GV: Nêu những tác phẩm văn chính luận

tiêu biểu của Bác?

+ GV: Nội dung của những tác phẩm này

nêu lên điều gì?

+ GV: Cách viết của Bác như thế nào?

- Các tác phẩm tiêu biểu:

+ Bản án chế độ thực dân Pháp (1925

o Nội dung: Lên án tội ác của thực dân

Pháp và chính sách tàn bạo của Chính phủ Pháp đối với các nước thuộc địa

o Nghệ thuật: lay động tình cảm người đọc

bằng những sự việc chân thật và ngòi bút châm

Trang 9

+ GV: Văn bản này có những giá trị gì?

+ GV: Những văn bản này có ý nghĩa gì?

biếm sắc sảo, giàu chất trí tuệ

+ Tuyên ngôn độc lập (1945)

 Giá trị: Một văn kiện có ý nghĩa lích sử trọng đại và là một áng văn chính luận mẫu mực

+ Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến (1946); Không có gì quý hơn độc lập, tự do (1966)

 Được viết trong những giờ phút đặc biệt của dân tộc, văn phong hùng hồn, tha thiết làm rung động trái tim những người yêu nước

+ GV: Nêu tên những tác phẩm tiêu biểu

của Bác?

b Truyện và kí:

- Các tác phẩm tiêu biểu:

+ Pa-ri (1922), + Lời than vãn của bà Trưng Trắc (1922), + Con người biết mùi hun khói (1922), + Đồng tâm nhất trí (1922),

+ Vi hành (1923), + Nhật kí chìm tàu (1931), + Vừa đi đường vừa kể chuyện (1963)

+ GV: Nội dung của những tác phẩm này nêu

- Nội dung:

+ Vạch trần bộ mặt, tàn ác, xảo trá, bịp bợm

Trang 10

lên điều gì?

+ HS: trả lời.

+ GV: Cách viết của Bác như thế nào?

của chính quyền thực dân, + Châm biếm một cách thâm thuý, sâu cay bọn vua quan phong kiến ôm chân thực dân, + Mặt khác bộc lộ lòng yêu nước nồng nàn

và tinh thần tự hào về truyền thống bất khuất của dân tộc

- Nghệ thuật:

+ Ngắn gọn, súc tích, + Vừa thấm nhuần tư tưởng của thời đại vừa thể hiện một bút pháp mới mang màu sắc hiện đại trong lối viết nhẹ nhàng mà đầy tính trào lộng

+ GV: Giới thiệu: Đây là lĩnh vực nổi bật

trong di sản văn học của Bác

Người đã để lại trên 250 bài thơ và đã được

giới thiệu qua các tập thơ:

o Nhật kí trong tù – 134 bài thơ

o Thơ Hồ Chí Minh – 196 bài

o Thơ chữ Hán Hồ Chí Minh – 36 bài

Trong số những tác phẩm này, tác phẩm

tiêu biểu nhất là Nhật kí trong tù.

+ GV: Tác phẩm được Bác viết trong

khoảng thời gian nào?

c Thơ ca:

* Nhật kí trong tù:

- Thời điểm sáng tác: thời gian bị giam cầm

trong nhà tù Quốc dân đảng tại Quảng Tây, Trung Quốc, từ mùa thu 1942 đến mùa thu 1943

Trang 11

+ GV: Tác phẩm đã ghi lại những gì? Nêu ví

dụ một tác phẩm tiêu biểu của Bác?

+ GV: Qua một số bài thơ đã học, em hiểu

được những gì về Bác?

+ GV: Nêu một số ví dụ tiêu biểu.

- Nội dung:

+ Tái hiện bộ mặt tàn bạo của nhà tù Quốc dân Đảng- một phần hình ảnh xã hội Trung Quốc

+ Tập thơ thể hiện bức chân dung tinh thần tự hoạ của Hồ Chớ Minh:

o Khao khát tự do,

o Nghị lực phi thường,

o Giàu lòng nhân đạo,

o Yêu thiên nhiên, Tổ quốc

o Trí tuệ sắc sảo

+ GV: Nhận xét về cách viết của Bác trong

các bài thơ?

- Nghệ thuật:

Đa dạng về bút pháp, hồn thơ tinh tế, vừa cổ điển vừa hiện đại, hình tượng thơ luôn vận động, hướng về sự sống, ánh sáng và tương lai

+ GV: Những bài thơ này được Bác viết

nhằm những mục đích gì?

+ GV: Nêu tên một số tác phẩm tiêu biểu

của Bác?

+ GV: Qua một số bài tơ mà em biết, em

nhận ra được điều gì trong tâm hồn Bác?

* Những bài thơ làm ở Việt Bắc: (từ

1941-1945

- Viết với mục đích tuyên truyền: Dân cày, Công nhân, Ca binh lính, Ca sợi chỉ

- Viết theo cảm hứng nghệ thuật: Pắc Bó hùng vĩ, Tức cảnh Pắc Bó, Đăng sơn, Đối nguyệt, Nguyên tiêu, Thu dạ, Báo tiệp, Cảnh khuya

 Tâm hồn trĩu nặng nỗi nước nhà mà phong thái vẫn ung dung, tự tại

Trang 12

về phong cách nghệ thuật thơ văn của Bác.

+ GV: Phong cách nghệ thuật của Hồ Chí

Minh nhìn chung được thể hiện như thế nào ở

mỗi thể loại?

3 Phong cách nghệ thuật:

Nhìn chung mỗi thể loại văn học từ văn chính luận, truyện kí đến thơ ca Hồ Chí Minh đều tạo được những một phong cách riêng, độc đáo và hấp dẫn:

+ GV: Em có nhận xét gì về cách viết văn

chính luận của Bác?

- Văn chính luận:

+ Ngắn gọn, + Tư duy sắc sảo, + Lập luận chặt chẽ, + Lí lẽ đanh thép, bằng chứng đầy sức thuyết phục,

+ Giàu tính chiến đấu và đa dạng về bút pháp

+ GV: Những tác phẩm truyện và kí thể hiện

phong cách viết gì của Bác?

+ GV: Nêu ví dụ ở một vài tác phẩm:

Lời than vãn của bà Trưng Trắc,

Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội

Châu,

Vi hành…

- Truyện và kí:

+ Mang tính hiện đại, + Thể hiện tính chiến đấu mạnh mẽ + Nghệ thuật trào phúng vừa sắc bén, thâm thuý của phương Đông, vừa hài hước hóm hỉnh của phương Tây

+ GV: Những bài thơ nhằm mục đích tuyên

truyền được Bác viết bằng hình thức như thế

- Thơ ca:

+ Những bài thơ nhằm mục đích tuyên truyền: Lời lẽ giản dị, mộc mạc, mang màu sắc

Trang 13

nào?

+ GV: Ví dụ:

“Hai tay cầm khẩu sung dài,

Ngắm đi ngắm lại bắn ai thế này?”

(Ca binh lính)

“Thân người chẳng khác thân trâu,

Cái phân no ấm có đâu đến mình”

(Dân cày)

“Mẹ tôi là một đoá hoa

Thân tôi trong sạch tội là cái bông”

(Ca sợi chỉ)

+ GV: Những bài thơ viết theo cảm hứng

nghệ thuật thể hiện được cách viết như thế

nào của Bác?

+ GV: Ví dụ:

“Rằm xuân lồng lộng trăng soi,

Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân

Giữa dòng bàn bạc việc quân

Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền”

(Rằm tháng giêng)

“Tiếng suối trong như tiếng hát xa

dân gian hiện đại, vừa dễ nhớ vừa dễ thuộc, vừa

có sức tác động trực tiếp vào tình cảm người đọc, người nghe

+ Những bài thơ viết theo cảm hứng nghệ thuật: Hàm súc, có sự hoà hợp độc đáo giữa bút pháp cổ điển và bút pháp hiện đại, giàu chất trữ tình và tính chiến đấu

Trang 14

Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa

Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ

Chưa ngủ ví lo nỗi nước nhà”

(Cảnh khuya)

“Gà gáy một lần đêm chửa tan

Chòm sao nâng nguyệt vượt lên ngàn ”

(Giải đi sớm)

* Hoạt động 3: Hướng dẫn học sinh tổng

kết bài học

- GV: Gọi học sinh đọc phần kết luận

- HS: Đọc sách giáo khoa.

- GV: Chốt lại những nét chính về Hồ Chí

Minh

III Tổng kết:

- Thơ văn của Bác gắn liền với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, trở thành vũ khí đắc lực cho nhiệm vụ tuyên truyền, cổ vũ nhân dân chiến đấu và xây dựng

- Thể hiện sâu sắc tư tưởng, tình cảm và tâm hồn cao cả của Người

- Bác thực sự có nhiều tài năng trong lĩnh vực sáng tạo nghệ thuật

V Hướng dẫn học bài, chuẩn bị bài:

1 Hướng dẫn học bài:

a Những nét chính về quan điểm sáng tác văn học nghệ thuật của Hồ Chí Minh?

b Những nét khái quát về sự nghiệp văn học của Hồ Chí Minh?

c Những đặc điểm cơ bản trong phong cách sáng tác của Hồ Chí Minh

2 Hướng dẫn chuẩn bị bài:

- Học bài cũ

Định dạng
Số trang	15
Dung lượng	80,5 KB