Giáo án Ngữ văn 12 tuần 11: Thực hành một số phép tu từ ngữ âm

Các nhóm còn lại nhận xét, bổ sung cho hoàn chỉnh nội dung.. Các nhóm còn lại nhận xét, bổ sung cho hoàn chỉnh nội dung.. Các nhóm còn lại nhận xét bổ sung nội dung cho hoàn chỉnh.. Các

Trang 1

THỰC HÀNH MỘT SỐ PHÉP TU TỪ NGỮ ÂM

I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT :

o Củng cố và nâng cao hiểu biết về một số phép tu từ ngữ âm ( tạo nhịp điệu và âm hưởng cho câu ; điệp âm, điệp vần, điệp thanh )

o Cảm nhận và phân tích được các phép tu từ ngữ âm trong văn bản, thấy được tác dụng nghệ thuật của chúng

II TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG :

1 Kiến thức :

o Phương thức cơ bản trong một số phép tu từ ngữ âm : tạo âm hưởng và nhịp điệu cho câu ; điệp âm, điệp vần, điệp thanh

o Tác dụng nghệ thuật của những phép tu từ ngữ âm nói trên

2 Kĩ năng :

o Nhận biết phép tu từ ngữ âm trong văn bản

o Phân tích tác dụng của phép tu từ ngữ âm trong văn bản : phân tích mục đích

và hiệu quả của phép tu từ, sự phối hợp với các phép tu từ khác,

o Bước đầu biết sử dụng một số phép tu từ ngữ âm trong những ngữ cảnh

thích hợp

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC :

1 Ổn định lớp : KTSS

2 Kiểm tra bài cũ :

- Câu 1 : nhắc lại khái niệm luật thơ ?

- Câu 2 : tiếng có vai trò như thế nào đối với việc hình thành luật thơ ?

- Câu 3 : GV cho 1 ví dụ về thể ngũ ngôn tứ tuyệt ( viết trên bảng phụ ), yêu

cầu học sinh xác định luật thơ.

3 Bài mới : ( lời vào bài )

HOẠT ĐỘNG CỦA

THẦY

HỌAT ĐỘNG CỦA

TRÒ

NỘI DUNG CẦN ĐẠT

Trang 2

- GV tổ chức cho HS

thảo luận nhóm ( 6

nhóm ) < 5’ >, theo

câu hỏi gợi ý của GV.

PHẦN I : TẠO

NHỊP ĐIỆU VÀ ÂM

HƯỞNG CHO CÂU :

- GV gọi HS đọc yêu

cầu bài tập 1 :

- GV hướng dẫn HS

phân tích các câu theo

gợi ý trong SGKT129

* Câu hỏi định hướng

bài tập 1 :

Sự phối hợp nhịp

ngắn,

nhịp dài ?

Sự thay đổi thanh

bằng, thanh trắc cuối

mỗi nhịp ?

Tính chất đóng hay

mở của âm tiết kết thúc

mỗi nhịp ?

- GV gọi đại diện

nhóm 1 dán bảng phụ

và trình bày Các

nhóm còn lại nhận xét,

bổ sung cho hoàn

chỉnh nội dung.

- GV nhận xét, diễn

giảng và chốt lại nội

 HS theo dõi việc chia nhóm thảo luận

 HS đọc yêu cầu bài tập 1

- Nhóm 1  Bài tập 1.

 HS đại diện nhóm trình bày Các nhóm còn lại nhận xét bổ sung nội dung cho hoàn

I TẠO NHỊP ĐIỆU VÀ ÂM HƯỞNG CHO CÂU :

1 Bài tập 1 : ( yêu cầu ở SGKT

129 ) Hướng dẫn trả lời :

- Hai vế đầu dài, nhịp điệu dàn trải, phù hợp với cuộc đấu tranh

trường kì của dân tộc

- Vế sau ngắn, nhịp điệu dồn dập mạnh mẽ, phù hợp với sự khẳng

định hùng hồn về quyền độc lập, tự

do của dân tộc

Về lập luận, hai vế đầu có vai trò như một luận cứ còn vế sau và câu cuối như các kết luận

- Vế một – hai - ba của câu đầu đều

kết thúc bằng các âm tiết mang

thanh bằng (nay –

nay - do ), câu tiếp theo kết thúc bằng âm tiết mang thanh trắc ( lập ) “Do” là âm tiết mở, “lập” là

âm tiết đóng  Kết thúc có âm hưởng mạnh mẽ, dứt khoát, thích hợp với lời khẳng định quyền độc lập của dân tộc.

- Phối hợp với nhịp điệu và thanh, đoạn văn có dùng các phép điệp từ

ngữ ( một dân tộc đã gan góc, dân tộc đó phải được ) và điệp cú

pháp ( hai vế đầu dài, kết cấu cú pháp giống nhau , vế sau và câu

Trang 3

dung bài tập 1.

* Bài tập 2 :

gợi ý trong SGKT129

bài tập 2 :

Tìm các hình thức

điệp được sử dụng

trong đoạn văn trên ?

Tìm các hình thức

đối được sử dụng trong

đoạn văn trên ?

Tìm sự phối hợp

vần, nhịp trong đoạn

văn trên ?

* Bài tập 3

chỉnh

 HS theo dõi và ghi nhận nội dung bài tập

 HS đại diện nhóm trình bày Các nhóm còn lại nhận xét bổ sung nội dung cho hoàn chỉnh

 HS theo dõi và

cuối ngắn, kết cấu cú pháp giống nhau )

129 ) Hướng dẫn trả lời:

Để tạo nên sắc thái hùng hồn, thiêng liêng của lời kêu gọi cứu nước, đoạn văn đã có sự phối hợp của nhiều yếu tố sau đây :

- Phép điệp phối hợp với phép đối :

+ Điệp : ( lặp ) từ ngữ và điệp kết

cấu ngữ pháp và nhịp điệu ( câu đầu : 4/2/4/2 – 4 tiếng – 2 tiếng )

+ Sự đối xứng về từ ngữ, nhịp điệu

và kết cấu ngữ pháp *Ví dụ : Ai có súng dùng súng Ai có gươm dùng gươm ( nhip 3/2, 3/2 ; kết cấu ngữ

pháp : C – V – P phụ ngữ )

- Câu văn xuôi nhưng có vần ( phối hợp với nhịp ) ở một số vị trí

*Ví dụ : câu đầu vần giữa tiếng

“bà” và tiếng “già” Câu thứ 2 điệp vần “ung” các tiếng súng ( Ai có

có súng dùng súng )

- Sự phối hợp giữa nhịp ngắn ( đầu câu 1,2,3 ) với những nhịp dài dàn trải ) vế cuối câu 1, 4 tạo âm

hưởng khi khoan thai, khi dồn dập mạnh mẽ Thích hợp với một lời cứu nước thiêng liêng

Trang 4

phân tích theo các câu

gợi ý của GV

bài tập 3 :

Hãy ngắt nhịp các

câu trong văn bản ?

Tìm các câu có sự

ngắt nhịp giống nhau ?

Nêu tác dụng của cách

ngắt nhịp đó ?

PHẦN II : ĐIỆP

ÂM, ĐIỆP VẦN, ĐIỆP

THANH

- GV giới thiệu vấn

đề : phép điệp có thể

bao gồm điệp ngữ âm (

âm, vần, thanh ), điệp

từ, điệp kết cấu ngữ

pháp Bài này chỉ giới

hạn ở điệp các yếu tố

ngữ âm trong thành

phần cấu tạo của tiếng

ghi nhận nội dung bài tập

3 Bài tập 3 : ( yêu cầu ở SGKT130 ).

Hướng dẫn trả lời : Đoạn văn dùng phép nhân hóa và nhiều động từ phối hợp với các yếu

tố ngữ âm sau :

- Sự ngắt nhịp cần liệt kê ( dấu phẩy ở 3 câu đầu )

- Câu 3 ngắt nhịp liên tiếp  kể về từng chiến công của tre ; nhịp trước ngắn, nhịp sau dài tạo âm hưởng du dương của lời ca ngợi

- Hai câu cuối ngắt nhịp giữa C – V

( không dùng từ là ) tạo âm hưởng

mạnh mẽ, dứt khoát của lời tuyên dương công trạng, khẳng định ý chí kiên cường và chiến thắng vẻ vang của tre

 Nhịp điệu và âm hưởng của câu được tạo ra do nhiều yếu tố ( sự ngắt nhịp, phối hợp âm thanh, hòa phối ngữ âm ), cần cảm nhận và phân tích sự phối hợp của các yếu tố và luôn luôn nhằm mục đích phục vụ cho nội dung biểu đạt ( thông tin, miêu tả, sắc thái biểu cảm, thái độ của con người, ).

II ĐIỆP ÂM, ĐIỆP VẦN, ĐIỆP THANH

Trang 5

( âm tiết )

- GV gợi dẫn để HS

nhớ lại kiến thức về

cấu tạo của tiếng ( âm

tiết ) với 3 bộ phận :

âm đầu vần, thanh.

* Bài tập 1 :

gợi ý của GV

bài tập 1 :

Phân tích tác dụng

tạo hình tượng của việc

điệp âm đầu trong câu

thơ bài tập 1a ?

Phân tích tác dụng

tạo hình tượng của việc

điệp

âm đầu trong câu thơ

bài tập 1b ?

 HS lắng nghe phần giới thiệu của

GV

1 Bài tập 1 : ( yêu cầu Ở SGKT

130 ).

Hướng dẫn trả lời :

a Sự lặp lại và phối hợp phụ âm

đầu “l” ( 4 lần )  Miêu tả được trạng thái ẩn hiện trên một diện rộng của hoa lựu ( Đỏ như lửa –

lấp ló trên cành như những đóm

lửa lúc ẩn hiện : Lúc lóe lên – lúc

ẩn trong tán lá )

b Sự lặp lại và phối hợp phụ âm

đầu “l” ( 4 lần )  trạng thái của

ánh trăng phản chiếu trên mặt nước

ao : ánh trăng như phát tán rộng hơn, loang ra và choán lấy khắp

bề mặt không gian trên mặt ao.

Trang 6

* Bài tập 2 :

gợi ý của SGK bài tập

2 – SGKT130.

* Bài tập 3 :

gợi ý của SGK bài tập

3 – SGKT131.

130 ).

Hướng dẫn trả lời :

- Vần “ang” được lặp lại nhiều lần ( vần “ang” có nguyên âm rộng “a”

và phụ âm mũi “ng” ), thể thơ 7 tiếng  âm hưởng mở rộng, tiếp diễn kéo dài  phù hợp với cảm

xúc chung : mùa đông đang còn tiếp diễn với nhiều dấu hiệu đặc trưng , vậy mà có những lời mời gọi của mùa xuân

3 Bài tập 3 : ( yêu cầu ở

Trang 7

- GV hướng dẫn HS về

nhà làm.

SGKT130-131 ).

Đoạn thơ gợi ra được khung cảnh hiểm trở của vùng rừng núi sự gian lao, vất vả của cuộc hành quân, nhờ sự đóng góp của nhiều yếu tố

- Nhịp ¾ ở 3 câu đầu.

- Sự phối thanh T – B ( 3 câu đầu

nhiều thanh T, câu cuối toàn B )

- Các từ láy gợi hình cao : khúc

khủy/ thăm thẳm/ heo hút

- Phép đối từ ngữ :

+ Dốc lên khúc khủy / dốc thăm thẳm

+ Ngàn thước lên cao / ngàn thước xuống

- Phép điệp từ ngữ : dốc, ngàn

thước

- Phép nhân hóa : súng ngửi trời.

- Phép lặp cú pháp : câu 1 và câu

3

 Điệp âm, điệp vần, điệp thanh

là các phép tu từ thường được sử dụng trong thơ, văn xuôi thì ít Việc lặp lại âm – vần – thanh ( bộ phận của tiếng ) một các chủ ý và phối hợp với nhau để phục vụ cho việc biểu đạt nội dung

III LUYỆN TẬP :

Về nhà làm bài tập ở sách bài tập Ngữ văn.

- Phần : tạo nhịp điệu và âm hưởng cho câu : bài tập 3 –T65

- Phần : điệp âm, điệp vần, điệp

Trang 8

 HS lắng nghe và làm theo yêu cầu của GV

thanh : bài tập 2- T65

4 Củng cố :

GV củng cố kiến thức và kĩ năng cơ bản ở một số phép tu từ ngữ âm

5 Dặn dò :

- Về nhà xem lại phần sửa bài tập và tiếp tục làm những bài tập còn lại

- Chuẩn bị “Viết bài làm văn số 3”.

Định dạng
Số trang	8
Dung lượng	62,5 KB