Kiến thức: - Củng cố và nâng cao hiểu biết về một số phép tu từ ngữ âm tạo nhịp điệu và âm hưởng cho câu: điệp âm, điệp vần, điệp thanh - Cảm nhận và phân tích được các phép tu từ ngữ
Trang 1Giáo án Ngữ văn 12 THỰC HÀNH MỘT SỐ PHÉP TU TỪ NGỮ ÂM
I.MỤC TIÊU :
1 Kiến thức:
- Củng cố và nâng cao hiểu biết về một số phép tu từ ngữ âm ( tạo nhịp điệu và âm hưởng cho câu: điệp âm, điệp vần, điệp thanh)
- Cảm nhận và phân tích được các phép tu từ ngữ âm trong văn bản, thấy được tác dụng nghệ thuật của chúng
2 Kĩ năng:
- Nhận biết phép tu từ ngữ âm trong văn bản
- Phân tích tác dụng của phép tu từ ngữ âm trong văn bản: phân tích mục đích và hiệu quả của phép tu từ, sự phối hợp với các phép tu từ khác…
- Bước đầu biết sử dụng một số phép tu từ ngữ âm trong những ngữ cảnh thích hợp
- Rèn kĩ năng giao tiếp, tư duy sáng tạo
3 Thái độ: Vận dụng nghiêm túc.
II TRỌNG TÂM:
1.Kiến thức:
- Phương thức cơ bản trong một số phép tu từ ngữ âm: Tạo âm hưởng và nhịp điệu cho câu: điệp âm, điệp vần, điệp thanh
- Tác dụng nghệ thuật của những phép tu từ ngữ âm nói trên
2 Kĩ năng:
- Nhận biết phép tu từ ngữ âm trong văn bản
- Phân tích tác dụng của phép tu từ ngữ âm trong văn bản: phân tích mục đích và hiệu quả của phép tu từ, sự phối hợp với các phép tu từ khác…
- Bước đầu biết sử dụng một số phép tu từ ngữ âm trong những ngữ cảnh thích hợp
III CHUẨN BỊ
1 GV: Giáo án, SGK,SGV, hướng dẫn chuẩn kiến thức kĩ năng
2 HS: Đọc sgk và nắm nội dung cơ bản, định hướng tìm hiểu các câu hỏi theo các câu hỏi hướng dẫn học bài
Trang 2IV TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1 Ổn định lớp:
kiểm tra sĩ số:
2 Kiểm tra bài cũ:
Nêu ảnh hưởng của thơ truyền thống đối với thơ mới?
- Vần, hài thanh: Kế thừa và linh hoạt
- Nhịp: Cĩ sự linh hoạt (2/3 -> 3/2)
3 Bài mới
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ
HS
NỘI DUNG CẦN ĐẠT
Hoạt động 1: Tạo tâm thế cho HS
Trong văn bản, để làm nổi bật nội
dung, sức lơi cuốn và hấp dẫn, các
nhà văn, nhà thơ đã sử dụng một số
phép tu từ ngữ âm Đĩ là những phép
nào? Hiệu quả của nĩ ra sao? Hơm
nay chúng ta sẽ đi vào tìm hiểu bài
“Thực hành một số phép tu từ ngữ
âm.”
Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh
tìm hiểu tạo nhịp điệu và âm hưởng
cho câu
Bài tập 1
-GV: Nhận xét cách ngắt nhịp trong
đoạn?
-GV: Nhịp dài cĩ tác dụng ra sao?
-GV: Nhịp ngắn tạo nên tác dụng gì ?
-GV: Cách phối hợp thanh điệu như
thế nào, tác dụng của nĩ?
Bài tập 2
I Tạo nhip điệu và âm hưởng cho câu:
1 Bài tập 1:
- Đoạn văn cĩ 4 nhịp: 2 nhịp dài, 2 nhịp ngắn phối hợp diễn tả nội dung đoạn:
+ Hai nhịp dài: thể hiện lịng kiên trì và ý chí quyết tâm dân tộc trong đấu tranh vì tự do với thời gian dài
+ Hai nhịp ngắn: khẳng định dứt khốt và đanh thép quyền tự do và độc lập của dân tộc
- Sự thay đổi thanh điệu cuối nhịp:
+ Kết thúc 3 nhịp đầu: thanh bằng và âm tiết
mở tạo âm hưởng ngân vang, lan xa
+ Nhịp cuối: thanh trắc và âm tiết khép, tạo nên âm hưởng mạnh mẽ, dứt khốt, phù hợp với lời khẳng định
2 Bài tập 2:
Để tạo nên sắc thái hùng hồn, thiêng liêng, đoạn văn phối hợp:
- Phép điệp (lặp từ ngữ, kết cấu ngữ pháp và
Trang 3trong đoạn văn này?
-GV: Nhịp điệu khi nhanh, khi chậm
thể hiện điều gì ?
Bài tập 3
-GV: Cch ngắt nhịp của đoạn văn như
thế no? Tạo nên âm hưởng gì?
-GV: Cch ngắt nhịp của hai cu cuối
như thế no? Tạo nn âm hưởng gì?
Hoạt động 3: Hướng dẫn HS tìm
hiểu điệp âm, điệp vần, điệp thanh
Bài tập 1
-GV: Tác dụng của lặp âm đầu trong
câu thơ sau là gì?
Dưới trăng quyên đã gọi hè
Đầu tường lửa lựu lập loè đâm bơng
-GV: Nếu thay từ bĩng thành từ ánh
thì câu thơ sau như thế nào?
Làn ao lĩng lánh bĩng trăng loe
Bài tập 2
về nhịp điệu, về kết cấu ngữ pháp)
- Câu văn xuơi + cĩ vần (Câu 1,2: bà / già, súng / súng)
- Nhịp ngắn, nhịp dài: câu 1, 4
Tạo âm hưởng khi khoan thai, khi mạnh mẽ, thích hợp với lời kêu gọi cứu nước
3 Bài tập 3:
- Ngắt nhịp (dấu phẩy ở ba câu đầu) khi cần liệt kê
- Câu 3:
+ Ngắt nhịp liên tiếp
như lời kể về từng chiến cơng của tre
+ Nhịp ngắn trước, nhịp dài sau
tạo âm hưởng du dương cho lời ngợi ca
- Hai câu cuối: ngắt nhịp giữa CN và VN
Tạo âm hưởng mạnh mẽ, dứt khốt cho lời tuyên dương cơng trạng, khẳng định ý chí kiên cường và chiến cơng vẻ vang của trẻ
II Điệp âm, điệp vần, điệp thanh:
1 Bài tập 1:
- Lặp âm đầu gợi cảm giác về hình ảnh : hoa lựu như những đĩm lửa nhỏ, đẹp và ẩn hiện trên đầu tường
- Lặp âm đầu gợi cảm giác phản chiếu của bĩng trăng như phát tán trong khơng gian và trên mặt nước
2 Bài tập 2:
Trang 4-GV: Sắc thái ý nghĩa của vần ang
trong đoạn thơ sau là gì?
Lá bàng đang đỏ ngọn cây.
Sếu giang mang lạnh đang bay ngang
trời Mùa đông còn hết em ơi
Mà con én đã gọi người sang xuân !
Bài tập 3
-GV: Khung cảnh hiểm trở và sự gian
lao vất vả được gợi ra nhờ những yếu
tố nào? Phân tích?
- Vần ang – âm thanh mở lặp lại nhiều nhất,
xuất hiện 7 lần
- Tác dụng:
+ Tạo cảm giác rộng lớn, chuyển động, kéo dài (đông – xuân)
+ Phù hợp với cảm xúc chung: mùa đông đang còn tiếp diễn vậy mà đã có lời mời gọi mùa xuân
3 Bài tập 3:
Khung cảnh hiểm trở và sự gian lao vất vả được gợi ra nhờ:
- Nhịp điệu: 4/3 ở 3 câu đầu
- Sự phối hợp: B – T ở 3 câu đầu + Câu 1: Thiên về vần T
Gợi không gian hiểm trở, mang màu sắc hùng tráng, mạnh mẽ
+ Câu 4: Thiên về vần B
Gợi không khí rộng lớn, thoáng đãng trước mắt khi vượt qua con đường gian lao, vất vả
- Từ láy gợi hình, phép đối, phép lặp, phép
nhân hoá (súng ngửi trời.)
- Lặp cú pháp: câu 1 và 3
4 Củng cố, luyện tập:
- Nêu một số phép tu từ ngữ âm? Tạo âm hưởng, nhịp điệu cho câu, điệp
âm, điệp vần, điệp thanh
Tc dụng của cc biện php tu từ ngữ âm trong khi diễn đạt nội dung câu văn?
Nó góp phần làm nổi bật nội dung đoạn thơ, đoạn văn
5 Hướng dẫn tự học:
- Đối với bài học ở tiết này:
- Tc dụng của cc biện php tu từ ngữ âm trong khi diễn đạt nội dung câu văn
Trang 5- Luyện tập ở nh: chỉ ra php tu từ ngữ m v ý nghĩa của nĩ trong những đoạn thơ, đoạn văn đ học trong chương trình
- Đối với bài học ở tiết học tiếp theo:
- Chuẩn bị bài mới: Đọc thêm : Đất nước ( Nguyễn Đình Thi), Dọn về làng, Tiếng
hát con tàu, Đò Lèn
- Trả lời câu hỏi sau các văn bản đọc thêm
12B4: Tự chọn Việt Bắc – Tố Hữu
Phân tích đoạn thơ :
Những đường Việt Bắc của ta
Vui lên Việt Bắc, đèo De, núi Hồng
V Rút kinh nghiệm