Kiến thức: - Củng cố và nâng cao nhận thức về một số phép tu từ ngữ âm tạo nhịp điệu, âm hưởng, điệp âm, điệp vần, điệp thanh : đặc điểm và tác dụng của chúng.. + Hai nhịp ngắn: khẳng đị
Trang 1I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
Giúp HS:
1 Kiến thức:
- Củng cố và nâng cao nhận thức về một số phép tu từ ngữ âm (tạo nhịp điệu, âm hưởng, điệp âm, điệp vần, điệp thanh) : đặc điểm và tác dụng của chúng
- Nắm được một số phép tu từ ngữ âm thường dùng trong văn bản và có kĩ năng phân tích, sử dụng chúng
2 Kỹ năng:
- Biết phân tích các phép tu từ trong văn bản, bước đầu biết sử dụng chúng khi cần thiết
II PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN:
- Sách giáo khoa Ngữ văn 12 – tập 1
- Sách giáo viên Ngữ văn 12 – tập 1
- Bài tập Ngữ văn 12 – tập 1
III CÁCH THỨC TIẾN HÀNH:
Tổ chức giờ dạy theo cách kết hợp các phương pháp: thảo luận nhóm, phát vấn, phân tích, diễn giảng, …
IV TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
1.Ổn định lớp.
2 Kiểm tra bài cũ:
- Tác gải có cảm xúc như thế nào về hai mùa thu của đất nước?
- Hình ảnh con người, dân tộc Việt Nam trong chiến đấu được miêu tả như thế nào?
3.Tiến trình dạy:
Trang 2- Hoạt động 1:
Hướng dẫn HS
tìm hiểu phần I
- Thao tác 1:
Hướng dẫn HS
tìm hiểu BT1
- Nhận xét cách
ngắt nhịp trong
đoạn?
- Nhịp dài có tác
dụng ra sao?
- Nhịp ngắn tạo
nên tác dụng gì ?
- Cách phối hợp
thanh điệu như
thế nào, tác dụng
của nó?
- Thao tác 2:
- Đọc ngữ liệu ở SGK, phân tích ngữ liệu theo hướng dẫn của GV.
- Đoạn văn có 4 nhịp:
2 nhịp dài, 2 nhịp ngắn phối hợp diễn tả nội dung đoạn:
+ Hai nhịp dài: thể hiện lòng kiên trì và
ý chí quyết tâm dân tộc trong đấu tranh vì
tự do với thời gian dài
+ Hai nhịp ngắn:
khẳng định dứt khoát
và đanh thép quyền
tự do và độc lập của dân tộc
+ Kết thúc 3 nhịp đầu: thanh bằng và
âm tiết mở tạo âm hưởng ngân vang, lan
xa
+ Nhịp cuối: thanh trắc và âm tiết khép, tạo nên âm hưởng mạnh mẽ, dứt khoát, phù hợp
Bài tập 2:
- Phép điệp (lặp từ
I Tạo nhip điệu và âm hưởng cho câu:
1 Bài tập 1:
- Đoạn văn có 4 nhịp: 2 nhịp dài, 2 nhịp ngắn phối hợp diễn tả nội dung đoạn:
+ Hai nhịp dài: thể hiện lòng kiên trì và ý chí quyết tâm dân tộc trong đấu tranh vì tự do với thời gian dài + Hai nhịp ngắn: khẳng định dứt khoát và đanh thép quyền tự do và độc lập của dân tộc
- Sự thay đổi thanh điệu cuối nhịp: + Kết thúc 3 nhịp đầu: thanh bằng
và âm tiết mở tạo âm hưởng ngân vang, lan xa
+ Nhịp cuối: thanh trắc và âm tiết khép, tạo nên âm hưởng mạnh mẽ, dứt khoát, phù hợp với lời khẳng định
2 Bài tập 2:
Trang 3Hướng dẫn HS
tìm hiểu BT2
- Điều gì nổi bật
về nghệ thuật
trong đoạn văn
này?
- Nhịp điệu khi
nhanh, khi chậm
thể hiện điều gì ?
-Thao tác 3:
Hướng dẫn HS
tìm hiểu BT3
- Cách ngắt nhịp
của đoạn văn như
thế nào? Tạo nên
âm hưởng gì?
- Cách ngắt nhịp
của hai câu cuối
như thế nào? Tạo
nên âm hưởng gì?
* Hoạt động 2:
-Thao tác 1:
Hướng dẫn tìm
hiểu bài tập 1.
ngữ, kết cấu ngữ pháp và nhịp điệu 4/2/4/2) + phép đối (đối xứng từ ngữ, về nhịp điệu, về kết cấu ngữ pháp)
- Câu văn xuôi + có vần (Câu 1,2: bà / già, súng / súng)
- Nhịp ngắn, nhịp dài: câu 1, 4
Bài tập 3:
- Ngắt nhịp (dấu phẩy
ở ba câu đầu) khi cần liệt kê
+ Ngắt nhịp liên tiếp như lời kể về từng chiến công của tre
+ Nhịp ngắn trước, nhịp dài sau tạo âm hưởng du dương
- Hai câu cuối: ngắt nhịp giữa CN và VN
Tạo âm hưởng mạnh mẽ, dứt khoát
- Học sinh tìm hiểu phép điệp âm, điệp vần, điệp thanh.
- Lặp âm đầu gợi cảm giác về hình ảnh : hoa lựu như những đóm lửa nhỏ, đẹp và
Để tạo nên sắc thái hùng hồn, thiêng liêng, đoạn văn phối hợp:
- Phép điệp (lặp từ ngữ, kết cấu ngữ pháp và nhịp điệu 4/2/4/2) + phép đối (đối xứng từ ngữ, về nhịp điệu, về kết cấu ngữ pháp)
- Câu văn xuôi + có vần (Câu 1,2:
bà / già, súng / súng)
- Nhịp ngắn, nhịp dài: câu 1, 4
Tạo âm hưởng khi khoan thai, khi mạnh mẽ, thích hợp với lời kêu gọi cứu nước
3 Bài tập 3:
- Ngắt nhịp (dấu phẩy ở ba câu đầu) khi cần liệt kê
- Câu 3:
+ Ngắt nhịp liên tiếp
như lời kể về từng chiến công của tre
+ Nhịp ngắn trước, nhịp dài sau
tạo âm hưởng du dương cho lời ngợi ca
- Hai câu cuối: ngắt nhịp giữa CN
và VN
Tạo âm hưởng mạnh mẽ, dứt khoát cho lời tuyên dương công trạng, khẳng định ý chí kiên cường
và chiến công vẻ vang của trẻ
II Điệp âm, điệp vần, điệp thanh:
Trang 4- Tác dụng của
lặp âm đầu trong
câu thơ sau là gì?
- Nếu thay từ
bóng thành từ
ánh thì câu thơ
sau như thế nào?
- Thao tác 2:
Hướng dẫn tìm
hiểu bài tập 2.
- Sắc thái ý nghĩa
của vần ang trong
đoạn thơ sau là
gì?
- Thao tác 3:
Hướng dẫn tìm
hiểu bài tập 3.
- Khung cảnh
hiểm trở và sự
giao sự gian lao
vất vả được gợi
ra nhờ những yếu
tố nào? Phân
tích?
ẩn hiện trên đầu tường
- Lặp âm đầu gợi cảm giác phản chiếu của bóng trăng như phát tán trong không gian
Bài tập 2:
- Vần ang – âm thanh
mở lặp lại nhiều nhất, xuất hiện 7 lần
- Tác dụng:
+ Tạo cảm giác rộng lớn, chuyển động, kéo dài (đông – xuân)
- Nhịp điệu: 4/3 ở 3 câu đầu
- Sự phối hợp: B – T
ở 3 câu đầu + Câu 1: Thiên về vần T
Gợi không gian hiểm trở
+ Câu 4: Thiên về vần B
Gợi không khí rộng lớn, thoáng đãng
- Từ láy gợi hình, phép đối, phép lặp,
phép nhân hoá (súng
ngửi trời.)
1 Bài tập 1:
- Lặp âm đầu gợi cảm giác về hình ảnh : hoa lựu như những đóm lửa nhỏ, đẹp và ẩn hiện trên đầu tường
- Lặp âm đầu gợi cảm giác phản chiếu của bóng trăng như phát tán trong không gian và trên mặt nước
2 Bài tập 2:
- Vần ang – âm thanh mở lặp lại
nhiều nhất, xuất hiện 7 lần
- Tác dụng:
+ Tạo cảm giác rộng lớn, chuyển động, kéo dài (đông – xuân)
+ Phù hợp với cảm xúc chung: mùa đông đang còn tiếp diễn vậy mà đã
có lời mời gọi mùa xuân
3 Bài tập 3:
Khung cảnh hiểm trở và sự giao sự gian lao vất vả được gợi ra nhờ:
- Nhịp điệu: 4/3 ở 3 câu đầu
- Sự phối hợp: B – T ở 3 câu đầu + Câu 1: Thiên về vần T
Gợi không gian hiểm trở, mang màu sắc hùng tráng, mạnh mẽ + Câu 4: Thiên về vần B
Gợi không khí rộng lớn, thoáng đãng trước mắt khi vượt qua con đường gian lao, vất vả
Trang 5- Lặp cú pháp: câu 1
và 3
- Từ láy gợi hình, phép đối, phép
lặp, phép nhân hoá (súng ngửi
trời.)
- Lặp cú pháp: câu 1 và 3
V Củng cố - dặn dò:
1 Củng cố
Tác dụng của các biện pháp tu từ cú pháp trong khi diễn đạt nội dung câu văn
2 dặn dò:
- Luyện tập ở nhà: chỉ ra phép tu từ ngữ âm và ý nghĩa của nó trong những đoạn thơ, đoạn văn đã học trong chương trình
- Chuẩn bị bài mới: Bài viết số 3: Nghị luận văn học
- Yêu cầu: Tham khảo các đề bài trong phần hương dẫn viết bài