Mục tiêu cần đạt: - Kiến thức: Củng cố và nâng cao nhận thức về một số phép tu từ ngữ âmtạo nhịp điệu, âm hưởng, điệp âm, điệp vần, điệp thanh: đặc điểm và tác dụng của chúng.. -
Trang 1THỰC HÀNH MỘT SỐ PHÉP TU TỪ NGỮ ÂM
I Mục tiêu cần đạt:
- Kiến thức: Củng cố và nâng cao nhận thức về một số phép tu từ ngữ âm(tạo
nhịp điệu, âm hưởng, điệp âm, điệp vần, điệp thanh): đặc điểm và tác dụng của
chúng
- Kĩ năng: Biết phân tích các phép tu từ trong văn bản, bước đầu biết sử dụng
các phép tu từ
- Thái độ: Bồi dưỡng thêm tình cảm yêu quý tiếng Việt
II Chuẩn bị của thầy và trò:
- GV: SGK, SGV, bài soạn
- HS: Vở soạn, sgk,
III Tiến trình bài giảng:
1 Kiểm tra bài cũ:
2 Bài mới:
HĐI Hướng dẫn HS tìm hiểu
phần I
- Nhận xét cách ngắt nhịp trong
đoạn?
- Nhịp dài có tác dụng ra sao?
- Nhịp ngắn tạo nên tác dụng gì ?
- Cách phối hợp thanh điệu như
thế nào, tác dụng của nó?
I Tạo nhip điệu và âm hưởng cho câu:
1 Bài tập 1:
- Đoạn văn có 4 nhịp: 2 nhịp dài, 2 nhịp ngắn phối hợp diễn tả nội dung đoạn:
+ Hai nhịp dài: thể hiện lòng kiên trì và ý chí quyết tâm dân tộc trong đấu tranh vì tự do với thời gian dài + Hai nhịp ngắn: khẳng định dứt khoát và đanh thép quyền tự do và độc lập của dân tộc
- Sự thay đổi thanh điệu cuối nhịp:
+ Kết thúc 3 nhịp đầu: thanh bằng và âm tiết mở tạo
âm hưởng ngân vang, lan xa
+ Nhịp cuối: thanh trắc và âm tiết khép, tạo nên âm hưởng mạnh mẽ, dứt khoát, phù hợp với lời khẳng định
2 Bài tập 2:
Để tạo nên sắc thái hùng hồn, thiêng liêng, đoạn văn
Trang 2- Điều gì nổi bật về nghệ thuật
trong đoạn văn này?
- Nhịp điệu khi nhanh, khi chậm
thể hiện điều gì ?
- Cách ngắt nhịp của đoạn văn
như thế nào? Tạo nên âm hưởng
gì?
- Cách ngắt nhịp của hai câu cuối
như thế nào? Tạo nên âm hưởng
gì?
phối hợp:
- Phép điệp (lặp từ ngữ, kết cấu ngữ pháp và nhịp điệu 4/2/4/2) + phép đối (đối xứng từ ngữ, về nhịp điệu, về kết cấu ngữ pháp)
- Câu văn xuôi + có vần (Câu 1,2: bà / già, súng / súng)
- Nhịp ngắn, nhịp dài: câu 1, 4
Tạo âm hưởng khi khoan thai, khi mạnh mẽ, thích hợp với lời kêu gọi cứu nước
3 Bài tập 3:
- Ngắt nhịp (dấu phẩy ở ba câu đầu) khi cần liệt kê
- Câu 3:
+ Ngắt nhịp liên tiếp
như lời kể về từng chiến công của tre
+ Nhịp ngắn trước, nhịp dài sau
tạo âm hưởng du dương cho lời ngợi ca
- Hai câu cuối: ngắt nhịp giữa CN và VN
Tạo âm hưởng mạnh mẽ, dứt khoát cho lời tuyên dương công trạng, khẳng định ý chí kiên cường và chiến công vẻ vang của trẻ
HĐII Hướng dẫn học sinh tìm
hiểu phép điệp âm, điệp vần, điệp
thanh
- Tác dụng của lặp âm đầu trong
câu thơ sau là gì?
Dưới trăng quyên đã gọi hè
Đầu tường lửa lựu lập loè đâm
bông
- Nếu thay từ bóng thành từ ánh
II Điệp âm, điệp vần, điệp thanh:
1 Bài tập 1:
- Lặp âm đầu gợi cảm giác về hình ảnh : hoa lựu như những đóm lửa nhỏ, đẹp và ẩn hiện trên đầu tường
- Lặp âm đầu gợi cảm giác phản chiếu của bóng trăng
Trang 3thì câu thơ sau như thế nào?
Làn ao lóng lánh bóng trăng loe
- Sắc thái ý nghĩa của vần ang
trong đoạn thơ sau là gì?
Lá bàng đang đỏ ngọn cây.
Sếu giang mang lạnh đang bay
ngang trời Mùa đông còn hết em ơi
Mà con én đã gọi người sang
xuân !
- Khung cảnh hiểm trở và sự giao
sự gian lao vất vả được gợi ra nhờ
những yếu tố nào? Phân tích?
như phát tán trong không gian và trên mặt nước
2 Bài tập 2:
- Vần ang – âm thanh mở lặp lại nhiều nhất, xuất hiện
7 lần
- Tác dụng:
+ Tạo cảm giác rộng lớn, chuyển động, kéo dài (đông – xuân)
+ Phù hợp với cảm xúc chung: mùa đông đang còn tiếp diễn vậy mà đã có lời mời gọi mùa xuân
3 Bài tập 3:
Khung cảnh hiểm trở và sự giao sự gian lao vất vả được gợi ra nhờ:
- Nhịp điệu: 4/3 ở 3 câu đầu
- Sự phối hợp: B – T ở 3 câu đầu + Câu 1: Thiên về vần T
Gợi không gian hiểm trở, mang màu sắc hùng tráng, mạnh mẽ
+ Câu 4: Thiên về vần B
Gợi không khí rộng lớn, thoáng đãng trước mắt khi vượt qua con đường gian lao, vất vả
- Từ láy gợi hình, phép đối, phép lặp, phép nhân hoá
(súng ngửi trời.)
- Lặp cú pháp: câu 1 và 3
HĐIII Hướng dẫn hs tổng kết III Tổng kết:
Các biện pháp tu từ ngữ âm thường gặp là:
- Tạo nhịp điệu và âm hưởng thích hợp: vận dụng nhịp điệu, phối hợp phép lặp cú pháp, từ ngữ để tạo những âm hưởng chung của đoạn thơ, đoạn văn phù hợp với hình tượng và cảm xúc cần biểu đạt
Trang 4- Điệp âm, điệp vần, điệp thanh, lặp lại các âm cuối, vần, thanh điệu để biểu đạt cảm xúc, gợi hình tượng
3 Củng cố: BT trắc nghiệm
1 Khổ thơ sau đây không sử dụng pháp tu từ ngữ âm nào? “Dốc lên …mưa xa
khơi”
A Thay đổi nhịp điệu các dòng thơ
B Phối ứng thanh điệu
C Điệp khúc
D Điệp phụ âm đầu và vần
2 Phép tu từ ngữ âm chủ yếu nào trong hai câu thơ sau đây có tác dụng miêu tả
những cơn mưa xối xả, dầm dề và bộc lộ cảm xúc nhớ thương da diết của tg
"Nỗi niềm chi rứa Huế ơi
Mà mưa xối xả trắng trời Thừa Thiên"
A Phép tạo nhịp điệu
B Phép điệp từ
C Phép sử dụng nhiều từ láy điệp phụ âm đầu kế tiếp nhau
D Phép điệp vần
4 Hướng dẫn tự học:
- Sưu tầm thêm ngữ liệu về phép điệp âm, điệp vần, điệp thanh trong ca dao, đối,
thơ
- So sánh để nhận ra sự giống và khác nhau giữa các phép điệp âm, điệp vần, điệp
thanh với phép điệp từ ngữ và kết cấu ngữ pháp đã học ở lớp 10