MỤC TIÊU BÀI HỌC: - Hiểu được Thuốc là hồi chuông cảnh báo về sự mê muội, đớn hèn của người Trung Hoa vào cuối thế kỉ XIX và sự cấp thiết phải có phương thuốc chữa bệnh cho quốc dân : l
Trang 1Lỗ Tấn
I MỤC TIÊU BÀI HỌC:
- Hiểu được Thuốc là hồi chuông cảnh báo về sự mê muội, đớn hèn của người
Trung Hoa vào cuối thế kỉ XIX và sự cấp thiết phải có phương thuốc chữa bệnh cho quốc dân : làm cho người dân giác ngộ cách mạng và cách mạng gắn bó với nhân dân
- Nắm được cách viết cô đọng, súc tích, giàu hình ảnh mang tính biểu tượng của
Lỗ Tấn trong tác phẩm này
II PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN:
SGK, SGV, Giáo án, một số tranh ảnh về Lỗ Tấn và xã hội Trung Quốc cuối thế
kỉ XIX
III CÁCH THỨC TIẾN HÀNH:
Bài dạy kết hợp phương pháp phát vấn, diễn giảng, nêu vấn đề…
IV TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
1 Ổn định lớp.
2 Kiểm tra bài cũ: Hai bài đọc thêm: Mùa lá rụng trong vườn, Một người Hà
Nội.
Câu hỏi:
- Vì sao mọi người trong gia đình ông Bằng đều yêu quý chị Hoài, dù chị đã đi lấy chồng, đã có gia đình mới từ lâu?
Trang 2lại ví bà như “hạt bụi vàng” của Hà Nội?
- Nhận xét về giọng điệu và lời văn của Nguyễn Khải trong truyện “Một người
Hà Nội”?
3 Giảng bài mới:
Vào bài: Lỗ Tấn được đánh giá là ngọn cờ của cuộc vận động văn hoá mới
Trung Quốc, người mở đường cho văn nghệ Ông không ngừng phê phán văn hoá
cũ, xây dựng văn hoá mới Để hiểu thêm điều đó, chúng ta cùng tìm hiểu tác phẩm
Thuốc của ông.
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
* Hoạt động 1: Tổ chức tìm hiểu
chung
I TÌM HIỂU CHUNG:
- Thao tác 1: Tìm hiểu chung về
tác giả.
+ GV: Gọi HS đọc mục Tiểu dẫn,
kết hợp với những hiểu biết cá
nhân để giới thiệu những nét chính
về Lỗ Tấn
+ GV: Nêu những nét chính về
tiểu sử, con người Lỗ Tấn?
1 Tác giả:
- Lỗ Tấn (1881-1936), tên khai sinh là Chu Chương Thọ, sau đổi thành Chu Thụ Nhân
- Quê ông ở phủ Thiệu Hưng, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc
Trang 3+ GV: Con đường để chọn ngành
nghề văn học của Lỗ Tấn diễn ra
như thế nào?
- Năm 13 tuổi, chứng kiến cảnh người cha lâm bệnh, vì không có thuốc mà chết, ông ôm ấp nguyện vọng học nghề thuốc
- Trước khi học nghề y:
+ Từng học nghề hàng hải với mong muốn đi nhiều nơi để mở mang tầm mắt
+ Sau đó, ông học nghề khai thác mỏ với ước vọng làm giàu cho Tổ quốc
+ Nhưng ông đều thất vọng
- Khi học nghề y:
+ Nhờ học giỏi, ông nhận học bổng của Nhật + Ông chọn học ngành y để chữa bệnh cho những người nghèo, ốm mà không có thuốc, chết vì ngu dốt
và mê tín, … như cha mình
+ Đang học trường Cao đẳng Y khoa Tiên Đài thì một lần xem phim, ông thấy những người Trung Quốc khoẻ mạnh, hăm hở xem quân Nhật chém một người Trung Quốc làm gián điệp cho quân Nga + Ông giật mình mà nhận ra rằng: Chữa bệnh thể xác không quan trọng bằng chữa bệnh tinh thần Và thế là ông chuyển sang làm văn nghệ
- Mục đích sáng tác của Lỗ Tấn:
Trang 4+ GV: Quan điểm sáng tác văn
nghệ của Lỗ Tấn là gì?
+ GV: Lỗ Tấn có vị trí như thế nào
trong văn học Trung Quốc?
+ GV: Cung cấp thêm.
+ Làm văn nghệ, ông dùng ngòi bút để phanh phui
các “căn bệnh tinh thần” của quốc dân, lưu ý mọi
người tìm phương thuốc chạy chữa
+ Toàn bộ sáng tác của ông đều tập trung phê phán các căn bệnh tinh thần khiến cho quốc dân mê muội,
tự thoả mãn “ngủ say trong một cái nhà hộp bằng
sắt không có cửa sổ”.
- Lỗ Tấn là nhà văn cách mạng vĩ đại của Trung
Quốc thế kỉ XX, được tôn vinh là “linh hồn dân
tộc”, là “kĩ sư tâm hồn” của dân tộc.
- Năm 1981, kỉ niệm 100 năm ngày sinh, Lỗ Tấn
được phong tặng danh hiệu “Danh nhân văn hoá
nhân loại”.
- Thời trẻ, Bác Hồ “thích đọc Lỗ Tấn bằng tiếng
Trung Quốc”.
+ GV: Cung cấp thêm.
o Truyện vừa: AQ chính truyện là
kiệt tác của văn học hiện đại Trung
Quốc và thế giới
o Các tản văn của Lỗ Tấn giàu
tính hiện thực
- Tác phẩm chính:
+ Các tập truyện ngắn: Gào thét (1923), Bàng
hoàng (1926), Truyện cũ viết lại (1936),
+ Truyện vừa: AQ chính truyện , + Các tập tản văn, tạp văn: Nấm mồ, Cỏ dại, Gió
nóng, Hai lòng…
Trang 5- Thao tác 2: Tìm hiểu chung về
văn bản truyện.
+ GV: Tác phẩm Thuốc được sáng
tác trong hoàn cảnh nào?
+ HS đọc Tiểu dẫn, kết hợp những
hiểu biết cá nhân để trình bày
+ GV: Hãy tóm tắt lại nội dung
trong từng phần của truyện?
+ HS: Lần lượt trình bày.
+ GV: Chốt lại những ý chính.
2 Truyện Thuốc:
a Hoàn cảnh sáng tác:
- Thuốc được viết năm 1919, đúng vào lúc cuộc
vận động Ngũ tứ bùng nổ
- Đây là thời kì đất nước Trung Hoa bị các đế quốc Anh, Nga, Pháp, Đức, Nhật xâu xé Xã hội Trung Hoa biến thành nửa phong kiến, nửa thuộc địa, nhưng nhân dân lại an phận chịu nhục Đó là căn bệnh đớn hèn, tự thoả mãn, mà những người cách mạng hoàn toàn xa lạ với nhân dân
- Thuốc đã ra đời trong bối cảnh ấy với một thông
điệp: Người Trung Quốc cần suy nghĩ nghiêm túc về một phương thuốc để cứu dân tộc
b Bố cục:
- Phần I: Thuyên mắc bệnh lao, được lão Hoa đi
mau thuốc chữa bệnh là chiếc bánh bao tẩm máu người (Mua thuốc)
- Phần II: Vợ chồng lão Hoa cho Thuyên ăn cái
bánh bao đẫm máu với hy vọng chữa khỏi bênh cho con, nhưng Thuyên vẫn ho dữ dội (Uống thuốc)
- Phần III: Cuộc bàn luận trong quán trà về thuốc
chữa bệnh lao, về tên “giặc” Hạ Du (Bàn về thuốc)
Trang 6- Phần IV: Nghĩa địa vào dịp tiết Thanh minh Hai
người mẹ của Hạ Du và Thuyên cùng đi thăm mộ con Họ bối rối, bàng hoàng khi nhìn thấy có vòng hoa trên mộ Hạ Du (Hậu quả của thuốc)
* Hoạt động 2: Tổ chức đọc
-hiểu văn bản
- Thao tác 1: Tìm hiểu Ý nghĩa
nhan đề truyện và hình tượng
chiếc bánh bao tẩm máu
+ GV: “Thuốc” ở đây được làm từ
những vị gì? Để chữa bệnh cho ai?
Tại sao mọi người đều tin thuốc có
khả năng chữa bệnh?
+ HS thảo luận và trả lời
+ GV: Công hiệu của thuốc như
thế nào? Qua đó, ý nghĩa của vị
thuốc này là gì?
+ HS thảo luận và trả lời
II ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN:
1 Ý nghĩa nhan đề truyện và hình tượng chiếc bánh bao tẩm máu:
- Tầng nghĩa ngoài cùng:
+ Là phương thuốc truyền thống chữa bệnh lao của những người Trung Quốc lạc hậu, u mê
+ Thứ mà ông bà Hoa xem là “tiên dược” để cứu mạng thằng con đã không cứu được nó mà ngược lại
đã giết chết nó
Đó là thứ thuốc của mê tín dị đoan
+ GV: Con bệnh có được tự do lựa
chọn phương tuốc của mình hay
không? Ai là người áp đặt phương
thuốc ấy?
- Tầng nghĩa thứ hai:
+ Bố mẹ thằng Thuyên hoàn toàn tin tưởng và đã
áp đặt cho nó một phương thuốc quái gở Và cả đám người trong quán trà cũng cho rằng đó là thứ thuốc tiên
Trang 7+ HS thảo luận và trả lời.
+ GV: Phương thuốc mà họ áp đặt
cho con bệnh rốt cuộc có phải là
thuốc chữa bệnh thật sự không? Từ
đó, em hiểu thông điệp mà nhà văn
muốn gởi gắm là gì?
+ HS thảo luận và trả lời
+ GV: Vị thuốc chữa bệnh cho
Thuyên được pha chế như thế nào?
+ HS thảo luận và trả lời
+ GV: Thái độ của đám đông quần
chúng đối với người chiến sĩ cách
mạng này như thế nào? Điều ấy
gợi cho em suy nghĩ gì về tầng
nghĩa thứ ba của tác phẩm?
+ HS thảo luận và trả lời
+ Nhưng ăn bánh bao tẩm máu người thằng Thuyên vẫn phải chết
Tên truyện còn hàm nghĩa sâu xa hơn, mang tính khai sáng: Đây là thứ thuốc độc mà mọi người cần phải giác ngộ ra Người Trung Quốc cần phải tỉnh giấc, không được ngủ mê trong cái nhà hộp bằng sắt không có sửa sổ
- Ý nghĩa thứ ba:
+ Chiếc bánh bao - liều thuốc độc ấy được pha chế bằng máu của người cách mạng xả thân vì nghĩa, đổ máu cho sự nghiệp giải phóng nhân dân , trong đó
có bố mẹ thằng Thuyên, ông Ba, cả Khang
+ Những con người ấy lại dửng dưng, mua máu người cách mạng để chữa bệnh
Phải tìm một phương thuốc làm cho quần chúng giác ngộ cách mạng và làm cho cách mạng gắn bó với quần chúng
- Thao tác 2: Tìm hiểu hình ảnh
nhân vật Hạ Du.
+ GV: Trình bày những hiểu biết
của em về cuộc cách mạng Tân
2 Hạ Du – hình ảnh tượng trưng của cách mạng Tân Hợi:
- Cuộc cách mạng Tân Hợi:
Trang 8+ GV: Theo hiểu biết của em,
nguyên mẫu của nhân vật Hạ Du là
ai?
+ GV: Nhân vật Hạ Du xuất hiện
như thế nào trong tác phẩm? Nhân
vật này có vai trò như thế nào
trong truyện?
+ GV: Nhân vật Hạ Du tiêu biểu
cho những ai?
+ GV: Anh có những tính cách,
phẩm chất như thế nào qua lời kể
của các nhân vật trong quán? Qua
đó, em hiểu được lí tưởng cách
mạng của anh là gì?
+ Thành công là lật đổ được chế độ phong kiến nhưng có nhược điểm là xa rời quần chúng nên họ không hiểu và thờ ơ với cách mạng
+ Mặt khác, đây là cuộc cách mạng nửa vời: cội rễ phong kiến không bị đánh bật hoàn toàn, đời sống nông thôn Trung Quốc không có gì thay đổi
- Nguyên mẫu của nhân vật Hạ Du là chiến sĩ Thu Cận: Nhà nữ cách mạng tiên phong, tham gia khởi nghĩa , bị bắt và bị hành hình
Truy điệu Hạ Du cũng là truy điệu Thu Cận và cả lớp người giác ngộ sớm
- Trong truyện, Hạ Du xuất hiện gián tiếp, sau khi
bị hành hình, qua câu chuyện của các vị khách trong quán trà và nấm mộ có vòng hoa
- Hạ Du tiêu biểu cho những người cách mạng sớm giác ngộ lí tưởng, mà quần chúng mê muội gọi anh là
“điên” vì dũng cảm “đi trước bình minh” của dân tộc
và vì anh thức tỉnh khi mọi người còn u mê + Anh dũng cảm, hiên ngang, xả thân vì nghĩa lớn:
o Dám tuyên truyền cách mạng ngay cả với người
cai ngục trong những ngày cờ hành hình
o Lí tưởng cách mạng của anh là lật đổ ngai vàng,
đánh đuổi ngoại tộc, giành lại độc lập dân tộc
Trang 9+ GV: Qua nhân vật Hạ Du, em
cảm nhận được thái độ, tình cảm gì
của tác giả dành cho nhân vật?
+ GV: Những việc làm của Hạ Du
được mọi người trong truyện nhận
thức như thế nào?
+ GV: Theo em, vì đâu mà mọi
người lại có cái nhìn, thái độ như
thế đối với anh?
+ GV chốt lại
Lỗ Tấn bày tỏ sự kính trọng, khâm phục cho những chiến sĩ anh hùng, dũng cảm hi sinh cho đất nước, cho tương lai
+ Nhưng mục đích, ý chí và hành động của Hạ Du lại được nhận thức trong cái nhìn xa lạ, ấu trĩ của quần chúng:
o Chú anh cho là anh đi “làm giặc” nên đã tố giác
anh
o Quần chúng chờ anh chết để lấy máu làm thuốc
chữa bệnh
o Đến cả mẹ anh cũng không hiểu đứa con mình,
gào khóc kêu anh chết oan
Đó là vì anh xa rời quần chúng, chưa kịp giác ngộ cho họ nên họ nhìn anh bằng con mắt miệt hị, u mê
và máu của người cách mạng đổ ra thật vô nghĩa
=> Qua nhân vật Hạ Du, tác giả bày tỏ sự kính trọng
và lòng thương cảm sâu xa cho những chiến sĩ tiên phong
- Thao tác 3: Tìm hiểu hình ảnh
vòng hoa trên mộ Hạ Du.
+ GV: Hình ảnh vòng hoa được
miêu tả như thế nào?
+ HS: Tìm và trả lời
3 Hình ảnh vòng hoa trên mộ Hạ Du và niềm tin tưởng lạc quan của tác giả:
- Hình ảnh vòng hoa vô danh:
+ Đó là “một vòng hoa, hoa trắng hoa hồng xen lẫn nhau, nằm khoanh trên nấm mộ khum khum”
Trang 10+ GV: Hình ảnh này gợi lên những
ý nghĩa gì?
+ HS: Thảo luận và trả lời
+ GV: Sự xuất hiện của vòng hoa
khiến cho hai bà mẹ có thái độ như
thế nào?
+ HS làm việc cá nhân, phát biểu ý
kiến
+ GV: Câu hỏi của người mẹ hàm
chứa những ý nghĩa gì?
+ “Hoa không có gốc, không phải dưới đất mọc lên! Ai đã đến đây?”
Ý nghĩa:
+ Là tấm lòng của Lỗ Tấn gởi đến người liệt sĩ + Gửi gắm niềm tin tưởng lạc quan:
o Sự hi sinh của những người cách mạng tiên phong không hề uổng phí, đã thức tỉnh một bộ phận quần chúng
o đã có người hiểu được cái chết vinh quang của
họ và bước tiếp bước chân khai phá của họ
o sự hi sinh của họ vẫn để lại niềm tiếc thương, sự kính phục, ngưỡng mộ trong lòng nhân dân
- Vòng hoa lạ khiến cho hai bà mẹ ngạc nhiên,
thảng thốt tự hỏi “Thế này là thế nào?”
+ Câu hỏi nói lên sự bế tắc của bà mẹ khi bà không hiểu ý nghĩa việc làm của con mình
+ Câu hỏi cũng hàm chứa một nỗi niềm băn khoăn, day dứt, đòi hỏi phải có câu trả lời
Sự băn khoăn của chính tác giả về mối quan hệ
Trang 11+ GV: Từ câu hỏi đó, em hiểu nhà
văn có những trăn trở và suy tư gì
về tình hình cách mạng lúc bấy
giờ?
+ GV: Hình ảnh hai bà mẹ vượt
qua con đường mòn ngăn cách
nghĩa địa nói lên điều gì?
+ HS làm việc cá nhân, phát biểu ý
kiến
giữa quần chúng và cách mạng
- Hai bà mẹ vượt qua con đường mòn chia cắt nghĩa địa người chết chém và người chết bệnh để đến với nhau
Sự tin tưởng: quần chúng sẽ được giác ngộ, sẽ vượt qua những suy nghĩ theo lối mòn, những tập quán xấu
- Thao tác 4: Tìm hiểu những
đặc sắc về nghệ thuật của
truyện.
+ GV: Không gian trong truyện có
những nét gì nổi bật? Không gian
đó diễn tả điều gì?
+ GV: Không gian thì tù túng bế
tắc, còn thời gian trong truyện có
nét gì khác biệt?
+ GV: Thời gian tiến triển, vận
động diễn tả suy nghĩ gì của tác
giả?
4 Nghệ thuật:
- Không gian nghệ thuật: Một quán trà nghèo nàn, một pháp trường vắng vẻ, một nghĩa địa dày khít mộ với một con đường mờ ảo
Không gian tĩnh lặng, tù túng, bế tắc
- Thời gian nghệ thuật:
+ Hai cảnh đầu xảy ra vào mùa thu, mùa của sự tàn tạ
và khép lại
+ Cảnh cuối truyện lại xảy ra vào mùa xuân, mùa của
sự hồi sinh
Thời gian tiến triển, vận động: Niềm tin, niềm hi vọng về cuộc sống mới mẻ hơn, đỡ u ám hơn cho
Trang 12+ GV: Nhận xét về nghệ thuật xây
dựng cốt truyện của tác giả?
+ GV: Tác giả đã lựa chọn những
chi tiết mang tính biểu tượng nào
trong câu chuyện?
những số phận đau khổ, tối tăm
- Tác phẩm có cốt truyện thật đơn giản (tìm thuốc, bán thuốc và uống thuốc) như một bức tranh thuỷ mặc gần gũi với cuộc sống đời thường, nhưng rất sâu sắc, có nội dung của một truyện dài
Dồn nén sự quan sát, nghiền ngẫm của nhà văn về
xã hội, con người Trung Quốc và con đường giải phóng dân tộc
- Tác giả lựa chọn các chi tiết mang tính biểu tượng: Chiếc bánh bao tẩm máu người tử tù cách mạng, vòng hoa trên mộ Hạ Du
Những hình ảnh đa nghĩa, gởi gắm nỗi niềm, sự lạc quan của tác giả
* Hoạt động 3: Tổ chức tổng kết
- GV: Hãy nêu những nhận xét,
đánh giá chung về giá trị của tác
phẩm
- GV: Chủ đề của truyện là gì?
- GV: Gọi HS đọc phần Ghi nhớ
III TỔNG KẾT:
Ghi nhớ (SGK)
* Hoạt động 4: Tổ chức cho HS
luyện tập.
- GV: Hướng dẫn HS trả lời những
câu hỏi trong phần Luyện tập
IV LUYỆN TẬP:
1 Bài tập 1.
2 Bài tập 2.
Trang 13- HS: Lần lượt trả lời.
V CỦNG CỐ - DẶN DÒ:
1 Củng cố:
- Ý nghĩa và mối quan hệ giữa tiêu đề và hình ảnh bánh bao tẩm máu người?
- Hình tượng nhân vật Hạ Du được thể hiện như thế nào trong truyện?
- Vòng hoa trên mộ Hạ Du nói lên điều gì?
- Những nét đặc sắc về nghệ thuật của truyện?
2 Dặn dò:
- Xem lại nội dung bài học
- Chuẩn bị bài mới: Rèn luyện kĩ năng mở bài và kết bài trong bài văn nghị luận.
- Câu hỏi chuẩn bị:
+ Tìm hiểu các cách mở bài và kết bài cho các đề bài của SGK?
+ Từ đó, nêu lên yêu cầu của cách viết mở bài và kết bài trong bài văn nghị luận?