Kiến thức : Giúp học sinh: - Hiểu được thái độ của Lỗ Tấn trước thực trạng mê muội của người Trung Hoa trước Cách mạng Tân Hợi 1911 cũng như mong mỏi của tác giả về sự thức tỉnh của họ;
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 12
THUỐC
Lỗ Tấn
I/ MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1 Kiến thức : Giúp học sinh:
- Hiểu được thái độ của Lỗ Tấn trước thực trạng mê muội của người Trung Hoa trước Cách mạng Tân Hợi (1911) cũng như mong mỏi của tác giả về sự thức tỉnh của họ;
- Nắm được đặc sắc cơ bản của truyện ngắn Lỗ Tấn : cô đọng, súc tích, giàu tính biểu tượng
2 Kỹ năng:
Đọc – hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại (văn bản tự sự, truyện dịch).
3 Thái độ:
Giáo dục thái độ yêu mến, trân trọng nhà văn Lỗ Tấn và những sáng tác của ông Bồi dưỡng các em có nhận thức đúng đắn trong cuộc sống, biết phân biệt nỗi niềm đau thương mất mát với những mê muội, có tinh thần lạc quan tin tưởng vào cuộc sống
II/ Phương pháp và phương tiện dạy học
- Phương pháp thuyết trình kết hợp với phát vấn theo tiến trình quy nạp
- Phương tiện chính: SGK, SGV, Giáo án, có thể sưu tầm một số tranh ảnh về Lỗ Tấn
và xã hội Trung Quốc cuối thế kỉ XIX
III/ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:
1 Ổn định tổ chức: ( 1’)
2 Kiểm tra bài cũ :
3 Bài học mới:
Lời vào bài : (1’) Lỗ Tấn là nhà văn cách mạng lỗi lạc của Trung Quốc thế kỉ XX.
“Trước Lỗ Tấn chưa hề có Lỗ Tấn; sau Lỗ Tấn có vô vàn Lỗ Tấn” (Quách Mạt Nhược).
Tuổi trẻ của ông đã nhiều lần đổi nghề để tìm một con đường cống hiến cho dân tộc: từ nghề khai mỏ đến hàng hải rồi nghề y, cuối cùng làm văn nghệ để thức tỉnh quốc dân đồng
Trang 2bào Sáng tác của ông thường dồn nén, hàm súc nhiều tầng lớpnghĩa THUỐC là một tác
phẩm như thế! Tiết học hôm nay sẽ giúp chúng ta tìm hiểu truyện ngắn này
Hoạt động 1 : Tìm hiểu chung
Thao tác 1: Tác giả
GV cho HS đọc tiểu dẫn SGK, nắm kiến thức cơ
bản
GV: Em hãy trình bày những nét chính về cuộc
đời và nghệ thuật của tác giả Lỗ Tấn Con
đường chọn nghề của Lỗ Tấn có gì đáng chú ý ?
HS: - Lỗ Tấn ( 1881-1936 ) tên thật là Chu Thụ
Nhân , quê ở phủ Thiệu Hưng tỉnh Chiết Giang,
Trung Quốc Năm 13 tuổi , chứng kiến cảnh người
cha lâm bệnh mà chết vì không có thuốc , Lỗ Tấn
ôm ấp nguyện vọng học nghề thuốc,để chữa bệnh
cho những người nghèo như cha mình
- Tuổi trẻ Lỗ Tấn nhiều lần đổi nghề để tìm con
đường cống hiến cho dân tộc : nghề hàng hải , khai
mỏ rồi chuyển sang nghề y Đang học nghành y ở
Nhật , một lần xem phim ông thấy những người
Trung Quốc khoẻ mạnh hớn hở đi xem quân Nhật
chém một người Trung Quốc chống Nhật Ông giật
mình nhận ra rằng : Chữa bệnh thể xác không quan
trọng bằng chữa bệnh tinh thần Và thế là ông
chuyển sang làm văn nghệ để phanh phui căn bệnh
tinh thần của quốc dân , lưu ý mọi người tìm cách
chạy chữa Con đường gian nan chọn nghề của Lỗ
Tấn vừa mang đậm dấu ấn của lịch sử Trung Hoa
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả:
- Tên thật là Chu Thụ Nhân(1881-1936), quê ở phủ Thiệu Hưng tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc
- Lỗ Tấn đã nhiều lần đổi nghề, cuối cùng làm văn nghệ
để thức tỉnh quốc dân đồng bào => Tâm huyết của một người con ưu tú của dân tộc yêu nước thương dân
- Quan điểm sáng tác: phê phán những căn bệnh tinh thần khiến cho quốc dân mê muội,
tự thoả mãn “ngủ say trong một cái nhà hộp bằng sắt không có cửa sổ”
- Tác phẩm chính: 3 tập truyện ngắn, 16 tạp văn, 75 bài thơ: AQ chính truyện (Kiệt tác của văn học hiện đại Trung
Quốc và thế giới), các tập Gào
thét, Bàng hoàng, Truyện cũ viết theo lối mới, hơn chục tập
Trang 3thời cận hiện đại vừa nói lên tâm huyết của Lỗ Tấn
với dân tộc
- Lỗ Tấn là nhà văn cách mạng lỗi lạc của Trung
Quốc đầu thế kỉ XX : “Trước Lỗ Tấn , chưa hề có
Lỗ Tấn , sau Lỗ Tấn , có vô vàn Lỗ Tấn” (Quách
Mạc Nhược ) Ông được tôn vinh là linh hồn dân
tộc Ông chuyên vạch trần những thói hư tật xấu
của nhân dân để mọi người tìm cách chạy chữa , tự
phấn đấu vươn lên , tự cường dân tộc Tác phẩm
chính của Lỗ Tấn là AQ chính truyện , Cố hương…
Gv nhận xét
Thao tác 2: Tác phẩm
GV: Cho biết hoàn cảnh ra đời truyện ngắn
“Thuốc”?
HS:
Trung Hoa bị các đế quốc Anh, Nga, Pháp, Đức,
Nhật xâu xé Xã hội Trung Hoa biến thành nửa
phong kiến, nửa thuộc địa, nhưng nhân dân lại an
phận chịu nhục Đó là căn bệnh đớn hèn, tự thoả
mãn, cản trở nghiêm trọng con đường giải phóng
dân tộc Thuốc được viết năm 1919, đúng vào
lúc cuộc vận động Ngũ tứ bùng nổ
- Thuốc đã ra đời trong bối cảnh ấy với một
thông điệp: cần suy nghĩ nghiêm khắc về một
phư-ơng thuốc để cứu dân tộc
- Phát súng đầu tiên trên trận tuyến chống đế
quốc phong kiến
Gv cho HS xem sơ đồ và tóm tắt tác phẩm cho HS
nắm
“Một đêm mùa thu gần về sáng , Lão Hoa đem số
tạp văn có giá trị phê phán, tính chiến đấu cao
=> Lỗ Tấn được tôn vinh là
“linh hồn dân tộc”, phong tặng danh hiệu “danh nhân văn hoá nhân loại”
2 Tác phẩm:
a-Hoàn cảnh ra đời : Truyện
ngắn Thuốc của Lỗ Tấn viết
năm 1919 , đúng vào lúc cuộc vận động Ngũ Tứ
b- Tóm tắt: SGk
Thuốc (Bánh bao tẩm máu người)
Con bệnh lao
Người
tử tù
Gia đình Hoa Thuyên và đám đông quần chúng
Vòng hoa trên mộ
Hạ Du
Trang 4tiền vợ chồng dành dụm được ra pháp trường , gặp
đao phủ mua một cái bánh tẩm máu tử tù về cho
thằng Thuyên ,con trai lão ăn để chữa bệnh lao.
(Mua thuốc , uống thuốc )(người kể chuyện là lão
Hoa)
Trời sáng , quán trà của vợ chồng lão Hoa đông
khách dần , mọi người bàn tán về cái chết của tử tù
Tử tù là Hạ Du , một người cách mạng bị xử chém
vì chống Nhật Mọi người cho Hạ Du là thằng
điên , thằng khốn nạn và khen Cụ Ba là khôn vì đã
tố cáo cháu mình để lấy tiền thưởng Họ cũng cho
vợ chồng lão Hoa là may vì tìm được máu để tẩm
bánh bao làm thuốc (bàn về thuốc).(người kể
chuyện biết tuốt)
Tiết thanh minh vào mùa xuân năm sau , bà Hoa đi
thăm mộ con ( thằng Thuyên vẫn chết vì bệnh lao
dù đã ăn bánh bao tẩm máu người) Bà gặp bà mẹ
của Hạ Du Mẹ Hạ Du lúc đầu còn ngại ngùng ,
nhưng sau đó bà Hoa đã bước qua ranh giới phân
chia khu nghĩa địa dành cho dành cho người nghèo
sang khu dành cho ngưòi chết chém để an ủi mẹ Hạ
Du Cả hai bà mẹ đều hết sức kinh ngạc khi thấy
trên mộ Hạ Du có một vòng hoa (hậu quả của
thuốc) (người kể chuyện là bà Hoa)”
GV: Em hãy cho biết nội dung chính tác phẩm là
gì?
HS: Hồi chuông cảnh báo sự mê muội, đớn hèn của
người Trung Hoa vào cuối Thế Kỷ XIX đầu TK
XX.Cần có một phương thuốc để thức tỉnhngười
Trung Hoa tự đứng lên giải phóng
GV chốt ý chính và cho HS ghi nhận
c- Nội dung: Hồi chuông cảnh
Trang 5Hoạt động 2: Đọc – Hiểu văn bản:
GV: Nhan đề “ Thuốc” cĩ ý nghĩa gì?
HS: Thuốc, nguyên văn là "Dược" (trong từ ghép
Dược phẩm), phản ánh một quá trình suy tư nặng nề
của Lỗ Tấn (động cơ và mục đích đổi nghề của Lỗ
Tấn) Nhận thức rõ thực trạng nhận thức của người
dân Trung Quốc thời bấy giờ “ngu muội và hèn
nhát”, nhà văn khơng cĩ ý định và cũng khơng đặt
ra vấn đề bốc thuốc cho xã hội mà chỉ muốn “lơi hết
bệnh tật của quốc dân, làm cho mọi người chú ý và
tìm cách chạy chữa” Tên truyện chỉ cĩ thể dịch là
Thuốc (Trương Chính) Vị thuốc (Nguyễn Tuân)
chứ khơng thể dịch là Đơn thuốc (Phan Khải) Nhan
đề truyện cĩ nhiều nghĩa
+ Tầng nghĩa ngồi cùng là phương thuốc truyền
thống chữa bệnh lao Một phương thuốc u mê ngu
muội giống hệt phương thuốc mà ơng thầy lang bốc
cho bố Lỗ Tấn bị bệnh phù thũng với hai vị “khơng
thể thiếu” là rễ cây nứa kinh sương ba năm và một
đơi dế đủ con đực, con cái dẫn đến cái chết oan
uổng của ơng cụ
GV: Gia đình lão Thuyên cĩ thằng con mắc
bệnh gì? Phương thuốc duy nhất theo quan niệm
chém (phải mua mới có được) => Phương thuốc:
Bánh bao + máu người cách mạng = ăn thịt, uống
máu đồng loại
GV nhận xét
báo sự mê muội, đớn hèn của người Trung Hoa vào cuối Thế
Kỷ XIX đầu TK XX.Cần cĩ một phương thuốc để thức tỉnhngười Trung Hoa tự đứng lên giải phĩng
II Đọc – Hiểu văn bản:
Phương thuốc: Bánh bao + máu người cách mạng = ăn thịt, uống máu đồng loại
Cả xã hội là con bệnh nhân
= Bệnh mê muội tinh thần, bệnh mê tín dị đoan Cần cĩ một phương thuốc hữu hiệu khơng đất nước sẽ rơi vào thảm hoạ diệt vong Phê phán tập quán chữa bệnh phản khoa học
= Chết oan
Trang 6GV: Suy nghĩ của em về phương thuốc bỏnh
bao tẩm mỏu người?
HS:
Chiếc bỏnh bao tẩm mỏu người là một hỡnh tượng
nghệ thuật gắn liền với ý nghĩa của tỏc phẩm
Chiếc bỏnh bao xuất hiện trong khụng gian phỏp
trường một đờm thu gần về sỏng, được nõng niu
như vị thuốc cổ quỏi kỡ bớ dành cho tiểu Thuyờn
Hỡnh tượng chiếc bỏnh bao ấy cũn thấp thoỏng hiện
ra khi nhà văn miờu tả cảnh nghĩa địa trong buổi
sớm mựa xuõn,vào tiết Thanh minh trong sỏng
Chõu tuần chung quanh vị thuốc quỏi đản cú tờn
bỏnh bao tẩm mỏu người là cỏc nhõn vật: con bệnh
lao trầm trọng tiểu Thuyờn, gia đỡnh lóo chủ quỏn
trà khốn khổ Hoa Thuyờn cựng đỏm đụng quần
chỳng như tay đao phủ, người rõu hoa rõm, cậu
năm Gự, bỏc Cả Khang, lóo Nghĩa mắt cỏ chộp,
anh chàng hai mươi tuổi trong quỏn trà, cụ Ba, mẹ
Hạ Du, … Thấp thoỏng phớa sau chiếc bỏnh bao tẩm
mỏu người cựng đỏm đụng quần chỳng là hỡnh
tượng nhõn vật người cỏch mạng Hạ Du Hỡnh
tượng trung tõm chiếc bỏnh bao tẩm mỏu người tử
tự và mối quan hệ với cỏc nhõn vật trờn sẽ giỳp
chỳng ta tỡm hiểu, phõn tớch cỏc lớp ý nghĩa gửi
gắm trong một tỏc phẩm rất cụ đọng, hàm sỳc ấy
GV nhận xột
GV: Trong quỏn trà nhà lóo Hoa lỳc Thuyờn ăn
thuốc cú bao nhiều người? Họ núi bàn tỏn về
những chuyện gỡ? Hóy tỡm những dẫn chứng
trong văn bản?
HS: Quần chỳng nhõn dõn TQ:
b/ Hình ảnh vòng hoa trên mộ Hạ Du
- Ngời mẹ nghĩ đây là sự hiển linh của con đ ý thức lạc hậu,
mê tín của một bộ phận ngời dân Trung Quốc đơng thời
- Một ai đó đặt lên mộ Hạ Du thể hiện sự ngỡng mộ, biểu lộ chí hớng theo con đờng của anh
đã lựa chọn: làm cách mạng
- Tác giả Thể hiện sự đồng tình, cảm Phục với ngời cách mạng Niềm tin tưởng lạc quan của tỏc giả vào tiền đồ của cỏch mạng Trung Quốc trong tương lai
Trang 7+ Có tên, không tên.
+ Bàn luận về thuốc, tất cả đều cam đoan về khả
năng chữa trị bệnh lao của bánh bao tẩm máu
người
+ Kháo nhau chuyện nộp người CM để lĩnh
thưởng; Chuyện người CM bị hành hình
GV nhận xét
GV: Qua phương thuốc và câu chuyện của
những người trong quán trà, tác giả muốn gữi
gắm thông điệp gì?
HS: Những lời bàn luận ấy, Lỗ Tấn đã cho ta
thấy:
- Bộ mặt tàn bạo, thô lỗ của Cả Khang
- Bộ mặt lạc hậu của dân chúng Trung Quốc
đương thời
- Lòng yêu nước của người chiến sĩ cách mạng Hạ
Du
GV nhận xét
GV: Hạ Du xuất hiện như thế nào trong tác
phẩm? Tìm những chi tiết trong SGK thể hiện
sự xuất hiện của nhân vật này? Nhân vật Hạ Du
được xây dựng mang ý nghĩa gì?
HS: + Sớm giác ngộ lí tưởng cách mạng
+ Có lí tưởng sống cao đẹp
+ Dũng cảm, hiên ngang
- Rất cô đơn vì xa rời quần chúng nhân dân, bị
coi là giặc, lấy máu làm thuốc độc= máu anh đổ
xuống là vô ích
4- Đặc sắc nghệ thuật:
-Truyện có lối viết cô đọng, súc tích ,giàu hình ảnh mang ý nghĩa biểu tượng
-Cách xây dựng nhân vật cũng rất đặc biệt: không đặt nhân vật cách mạng vào vị trí chủ yếu
mà đặt ở tuyến ngầm phía sau nhân vật đám đông để khắc hoạ chủ đề thức tỉnh quần
Trang 8Nhân vật Hạ Du không xuất hiện trực tiếp trong tác
phẩm mà được giới thiệu thông qua các nhân vật
khác và qua thái độ của người kể chuyện
Hạ Du là một người yêu nước , một nhà cách
mạng tiên phong , dũng cảm xả thân vì nghĩa lớn
Nhưng anh rất cô đơn ,không ai hiểu anh kể cả
mẹ anh Anh đã đổ máu vì quần chúng thế mà họ lại
lấy máu anh để tẩm bánh bao chữa bệnh lao
Hạ Du chính là hình ảnh tượng trưng của cuộc
cách mạng Tân Hợi, một cuộc cách mạng góp phần
đánh đổ chế độ phong kiến Trung Quốc nhưng lại
xa rời quần chúng nên thất bại.Qua hình tượng Hạ
Du ,Lỗ Tấn muốn bày tỏ lòng kính trọng với cuộc
cách mạng này
GV nhận xét
GV: Qua những lời bàn luận của các nhân vật
trong quán trà Hoa Thuyên, em hiểu gì về nhân
vật Hạ Du?
HS: Hạ Du chính là hình ảnh tượng trưng cho
những người cách mạng Tân Hợi Cuộc cách mạng
này trên thực tế đã đánh đổ được chế độ phong
kiến Nhưng nhược điểm của nó là xa rời quần
chúng, quần chúng không được giác ngộ; mặt khác
lại mang tính chất nửa vời , thay thang nhưng không
đổi thuốc, cội rễ của chế độ phong kiến không bị
đánh bật , đời sống xã hội không có gì thay đổi
Qua nhân vật Hạ Du , tác giả bày tỏ sự kính trọng
và lòng thương cảm sâu xa đối với những chiến sĩ
của cách mạng Tân Hợi
Gv nhận xét và bổ sung
chúng của truyện
-Cách kể chuyện theo ngôi thứ
ba truyền thống nhưng nhiều đoạn đã chuyển điểm nhìn trần thuật sang nhân vật làm cho truyện sinh động và giàu chất trữ tình hơn
5 Ý nghĩa văn bản:
- Người Trung Quốc cần có một thứ thuốc để chữa trị tận gốc căn bệnh mê muội về tinh thần
- Nhân dân không nên “ngủ say trong cái nhà hộp bằng sắt”
và người cách mạng thì không nên “bôn ba trong chốn quạnh hiu”, mà phải bám sát quần chúng để vận động, giác ngộ
III Tổng kết:
Với cốt truyện đơn giản, cách viết cô đọng, giàu hình ảnh mang tính biểu tượng, Thuốc của Lỗ Tấn thể hiện một nội dung sâu sắc: một dân tộc chưa ý thức được “bệnh tật” của chính mình và chưa có được ánh sáng tư tưởng cách mạng, dân tộc đó vẫn chìm đắm trong mê muội
Trang 9GV: Bà mẹ Hạ Du xuất hiện như thế nào trong nghĩa địa? Bà có những biểu hiện như thế nào khi nhìn thấy vòng hoa trên mộ con mình?
HS: - Hình ảnh người mẹ:
+ Khốn khổ: tóc bạc già nữa, áo quần rách rưới, chiéc giỏ xách cũ nát
+ Băn khoăn, ngạc nhiên khi thấy vòng hoa + Đau đớn: Khóc con: " Du ơi! Trời có bị báo ứng"
Cả hai bà mẹ cùng rất kinh ngạc khi thấy trên mộ
Hạ Du có một vòng hoa : “hoa trắng hoa hồng
nằm khoanh trên nấm mộ khum khum”.Bà mẹ Hạ
Du cứ lẩm bẩm câu hỏi “Thế này là thế nào?”.Câu
hỏi vừa hàm chứa sự sửng sốt ,vừa ẩn giấu niềm vui vì có người đã hiểu con mình Đồng thời đã là câu hỏi thì đòi hỏi có câu trả lời Việc làm của Hạ
Du đã khiến mọi người phải suy nghĩ một cách nghiêm túc.Với vòng hoa, Lỗ Tấn đã bày tỏ sự trân trọng và tiếc thương đối với người chiến sĩ cách mạng tiên phong
GV: Hình ảnh vòng hoa trên mộ Hạ Du có ý nghĩa gì?
Chi tiết vòng hoa trên mộ Hạ Du gửi gắm niềm lạc quan của tác giả, là tấm lòng ông gửi đến những người liệt sĩ
- Vòng hoa nhỏ thôi, được xếp khum khum, có hoa trắng hoa hồng đang xen với nhau Hoa không
có gốc, không phải dưới đất mọc lên Vậy ai đã đến đây? Thế là thế nào? Câu hỏi đầy băn khoăn, nghi hoặc của người mẹ, vừa bàng hoàng, vừa sửng sốt
Trang 10vì có người đã hiểu con mình Có người đã hiểu sự
hi sinh cao cả của Hạ Du, lí tưởng đẹp đẽ của anh
và bày tỏ lòng cảm phục thương tiếc anh bằng một vòng hoa kia Nhà văn vẫn vững tin vào tiền đồ cách mạng
Những bông hoa trắng, hoa hồng trên mộ Hạ
Du đã gửi đến người đọc thông điệp: máu của
người tử tù đã thức tỉnh một bộ phận quần chúng;
đã có người hiểu được cái chết vinh quang của họ
và tâm nguyện bước theo những bước chân khai phá mở đường của họ
- Cùng với chi tiết vòng hoa trên đầu mộ Hạ Du, chi tiết về bước chân vượt qua con đường mòn ngăn cách hai bên nghĩa địa của bà mẹ tiểu Thuyên và sự vận động biến chuyển của thời gian nghệ thuật trong tác phẩm, từ đêm thu lạnh lẽo tăm tối, đến buổi sớm mùa xuân thanh minh trong sáng, cũng nói lên nhiều điều đối với độc giả về niềm lạc quan trước tương lai cách mang ở nhà văn Lỗ Tấn
GV nhận xét
GV: Phân tích tấm lòng của nhà văn đối với quần chúng nhân dân và đối với Hạ Du?
- Đối với quần chúng nhân dân: Vừa giận vừa thương Giận vì u mê, ngu muội; Thương vì họ không cố ý
- Đối với người cách mạng: Thêm một vòng hoa: trân trọng, kính phục, tín hiệu tốt, điềm lành
GV: Dựa vào đặc điểm thể loại truyện ngắn, em hãy nêu đặc sắc nghệ thuật của truyện.