Giáo án Ngữ văn 12 tuần 30 bài: Nhìn về vốn văn hóa dân tộc Trần Đình Hượu

Về kiến thức: Giúp học sinh : Nắm được các luận điểm chủ yếu của bài viết và quan điểm của tác giả về những ưu, nhược điểm của văn hoá truỳên thống Việt Nam.. *Vào bài: Trong cụng cuộc

GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 12 NHÌN VỀ VỐN VĂN HÓA

Tiết : ( Trích “Đến hiện đại từ truyền thống”)

(Trần Đình Hươu)

I MỤCTIÊU

1 Về kiến thức: Giúp học sinh :

Nắm được các luận điểm chủ yếu của bài viết và quan điểm

của tác giả về những ưu, nhược điểm của văn hoá truỳên thống

Việt Nam

2 Về kĩ năng:

Nâng cao năng lực đọc hiểu văn bản khoa học, và văn bản chính

luận

3 Về thái độ:

Yêu quí, trân trọng, tự hào về nền văn hoá dân tộc

II CHUẨN BỊ

1.Chuẩn bị của giáo viên

- Đồ dùng dạy học : Tài liệu tham khảo: Sách giáo viên, Thiết kế bài giảng Ngữ văn

12, Ôn tập Ngữ văn 12 Soạn giáo án

- Phương án tổ chức lớp học : Đọc diễn cảm, gợi mở, thảo luận, bình giảng

2 Chuẩn bị của học sinh : Đọc sách giáo khoa, soạn bài theo hướng dẫn sách giáo

khoa

III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

1 Ổn định tình hình lớp : (1phút) Kiểm tra nề nếp, sĩ số, tác phong học sinh.

2 Kiểm tra bài cũ : (5 phút )

Tóm tắt đoạn trích “Hồn Trương Ba da hàng thịt” và nêu những vấn đề cơ bản mà tác giả đặt ra qua tác phẩm nay

3 Giảng bài mới:

*Vào bài: Trong cụng cuộc đổi mới toàn điện đất nước, văn hoỏ là một trong những lĩnh vực được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tõm Chủ trương của Đảng ta là xõy dựng một nền văn hoỏ tiờn tiến đậm đà bản sắc dõn tộc Ngay từ những năm 80, cỏc nhà tư tưởng, văn hoỏ, cỏc nhà khoa học đó cho ra đời nhiều cụng trỡnh nghiờn cứu văn hoỏ mang tớnh định hướng theo đường lối của Đảng Cụng trỡnh “Đến hiện đại từ truyền thống”của PGS Trần Đỡnh Hượu là một trong những cụng trỡnh nghiờn cứu văn hoỏ cú ý nghĩa lớn, đúng gúp một phần quan trọng vào tiến trỡnh đổi mới đất nước “Về một số mặt của vốn văn hoỏ truyền thống” là phấn quan trọng của cụng trỡnh đú

- Tiến trỡnh bài dạy:

THỜI

GIAN

HOẠT ĐỘNG CỦA

GIÁO VIấN

HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH

NỘI DUNG KIẾN THỨC

5’ Hoạt động 1:

Giỏo viờn hướng dẫn

học sinh tỡm hiểu

chung về tỏc giả, tỏc

phẩm

Nêu những nét

chính vỊ cuộc đời và

văn nghiƯp cđa Trần

Đỡnh Hượu?

Hoạt động 1:

Học sinh đọc nội dung tiểu thuyết trong SGK

I/ Tiểu dẫn:

1 Tỏc giả: Trần Đỡnh Hượu

- ( 1926 – 1995)

- Quờ: xó Vừ Liệt – Thanh Chương- Nghệ An

- Là nhà nghiờn cứu lịch sử, văn học Việt Nam trung cận đại

- Năm 2000, ụng được Nhà nước tặng giải thưởng về khoa học cụng nghệ

2 Cỏc tỏc phẩm chớnh:

+ Văn học Việt Nam giai đoạn giao thời 1900- 1930

+ Nho giỏo và văn học Việt Nam trung cận đại

+ Đến hiện đại từ truyền thống + Cỏc bài giảng về tư tưởng

Hoạt động 2 (30

phĩt)

Em hiểu văn hố là gỡ?

Tỏc giả đó phõn tớch

đặc điểm của vốn văn

hố dõn tộc trờn những

phương diện cụ thể

nào?

Hoạt động 2:

Đọc –hiểu văn bản

phương đụng

3 Vị trớ đoạn trớch:

Đoạn trớch từ phần hai trong cuốn “Đến hiện đại từ truyền thống”

II Đọc hiểu văn bản.

1 Đọc.

Chậm, kĩ, đỳng ngữ điệu văn bản Khi đọc chỳ ý hệ thống luận điểm của văn bản

2 Tỡm hiểu văn bản.

2.1 Khỏi niệm về vốn văn hoỏ Theo từ điển tiếng việt: Văn hoỏ là “ tổng thể núi chung những giỏ trị vật chất và tinh thần do con người sỏng tạo ra trong quỏ trỡnh lịch sử”(ta thường núi: văn húa ẩm thực, văn hoỏ mặc, văn hoỏ ứng xử, văn hoỏ đọc )

2.2 Hệ thống lập luận

a Đặc điểm cuả vốn văn hoỏ

* Quan niệm sống, lớ tưởng, cỏi đẹp

-Quan niệm sống:

+ Coi trọng hiện thế trần tục hơn thế giới bờn kia

+ í thức cỏ nhõn và sở hữu khụng phỏt triển cao

+ Mong ước: thái bình, an cư lạc nghiệp, đông con nhiều cháu

*Thiết thực, yên phận thủ thường, không mong gì cao xa, khác thường hơn người

- Quan niện về lí tưởng sống: + Chuộng con người hiền lành, tình nghĩa

+ Không chuộng trí mà cũng không chuộng dũng

+ Tâm trí dân có bụt ( cứu giúp), có thần ( uy linh bảo quốc hộ dân

+ Ca tụng sự khôn khéo (ăn cỗ

đi trước lội nước theo sau, biết thủ thế, giữ mình, gỡ được tình thế khó khăn) Những cái khác bản thân: không dễ hoà hợp nhưng cũng không cự tuyệt đến cùng

- Quan niệm về cái đẹp:

+ Không háo hức tráng lệ, huy hoàng

+ Không say mê huyền ảo, kì vĩ

+ Chuộng màu sắc : dịu dàng, thanh nhã, ghét sặc sỡ

+ Quy mô: Chuộng vừa khéo,

Em cĩ nhận xét gì về

con người Việt Nam?

Đặc điểm nổi bật nhất

trong các sáng tạo của

người Việt Nam là gì?

xinh, vừa phải

+ Giao tiếp: Chuộng hợp tình, hợp lí

+ Ăn mặc: Không chuộng sự cầu kì

* Hướng vào vẻ đẹp dịu dàng, thanh lich, duyên dáng, quy

mô vừa phải

Người Việt Nam:

-Chuộng thiết thực hơn mơ mộng

-Khi gặp khó khăn, bất trắc trong cuộc sống thì biết linh hoạt, tìm cách tháo gỡ

-Trong cuộc sống cộng đồng, làm ăn, giao tiếp thường có sự dung hoà với nhau

*Gương mặt của văn hoá Việt Nam trong quá khứ

Quan niệm của tác giả trong các sáng tạo văn hoá của Việt Nam:

Tinh thần chung văn hoá việt Nam là thiết thực, linh hoạt, dung hoà

Thế mạnh:Tạo ra cuộc sống thiết thực bình ổn, lành mạnh với những vẻ đẹp dịu dàng

Nĩ nĩi lên thế mạnh gì

của vốn văn hố dân

tộc?

Những đặc điểm nào

cĩ thể coi là hạn chế

của vốn văn hố dân

tộc?

Thảo luận nhĩm: 5

Thảo luận nhóm: 5 phút, 4 nhóm

thanh lịch sống có tình nghĩa,có văn hoá trên 1 cái nền nhân bản

Hạn chế: Quan niệm về lí tưởng (Không có khát vọng và sáng tạo lớn trong cuộc sống, không mong gì cao xa khác thường, hơn người Trí tuệ không được đề cao)

Văn hoá nông nghiệp định cư, không có nhu cầu lưu chuyển, trao đổi, không có kích thích của đô thị Tế bào của xã hội

là nông nghiệp nhỏ, đơn vị tổ chức xã hội là làng Đó là văn hoá người Việt, văn hoá vốn có

từ lâu đời -> còn nhiều khó khăn và bất trắc trong cuộc sống

b Những ảnh hưởng mạnh mẽ của tôn giáo đến truyền thống văn hoá Việt Nam

+Tôn giáo -Nho giáo -Phật giáo -Đạo giáo ( Lão – Trang) Sàng lọc, tinh luyện để thành

phút, 4 nhĩm

Những tơn giáo nào cĩ

ảnh hưởng mạnh nhất

đến văn hố truyền

thống của Việt Nam?

Người Việt đã tiếp

nhận tư tưởng của tơn

giáo này theo hướng

nào để tạo nên bản sắc

văn hố dân tộc?

Em hãy cho biết con

đường hình thành bản

sắc văn hố dân tộc

Việt Nam?

Theo anh chị, nét đẹp

văn hố gây ấn tượng

nhất trong những ngày

tết nguyên đán của

Hoạt động 3:

bản sắc của dân tộc mình

*Giá trị văn hóa dân tộc

Nhân nghĩa của Khổng Tử: Nhân: Lòng yêu thương đối với muôn loài vạn vật;

Nghĩa: Cư xử với mọi người công bình theo lẽ phải

->Nguyễn Trãi Nhân nghĩa : Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân Quân điếu phạt trước lo trừ bạo ( Bình Ngô đại cáo)

Con đường hình thành bản sắc văn hoá dân tộc: Vốn vốn có + khả năng chiếm lĩnh + khả năng đồng hoá -> những giá trị văn hoá dân tộc

a Tống cựu nghênh tân( tiễn

năm cũ qua đón năm mới đến): cuối năm quét dọn sạch

sẽ nhà cửa, sân ngõ, vứt bỏ những thứ rác rưởi, cùng làng xóm dọn dẹp nhà thờ, đình chùa, tắm giặt, cắt tóc, may sắm quần áo mới, trang trí bàn thờ, lau chùi bàn ghế, ấm chén

và mọi thứ thức ăn vật dụng

-Pháo hoa ngày tết

Việt Nam là gỡ? Trỡnh

bày những hiểu biết

và quan điểm của anh

chị về vấn đề này?

Hoạt động 3 (3 phĩt)

-Đi chựa lễ tết ngày xuõn

-Thư phỏp ngày tết -Du xuõn

Nhiều gia đỡnh nhắc nhở, dặn

dũ con chỏu từ phỳt giao thừa trở đi khụng quấy khúc, khụng nghịch ngợm, cói cọ nhau, khụng núi tục chửi bậy, khụng vứt rỏc viết vẽ bừa bói Cha

mẹ, anh chị cũng khụng quở mắng, tra phạt con em, đối với

ai cũng tay bắt mặt mừng, vui

vẻ niềm nở dầu lạ dầu quen

Đối với bà con xúm giềng dự trong năm cũ cú điều gỡ khụng hay khụng phải, điều nặng tiếng nhẹ hay xớch mớch gỡ đều xỳy xoỏ hết Dầu cú thực lũng hay khụng nhưng khụng để bụng, cũng khụng ai núi khớch bỏc hoặc búng giú, ỏc ý gỡ trong những ngày đầu năm Dẫu mới gặp nhau ớt phỳt trước, nhưng sau phỳt giao thừa coi như mới gặp, người ta chỳc nhau những điều tốt lành

Hỏi lộc, xụng nhà, chỳc tết, mừng tuổi: ai cũng hy vọng

một năm mới tài lộc dồi dào, làm ăn thịnh vượng, mạnh khỏe tiến bộ, thành đạt hơn

năm cũ Lộc tự nhiên đến, đi hai lộc (chỉ là một cành non ở đình chùa, ở chốn tôn nghiêm mang về nhà), tự mình xông nhà hoặc dặn trước người "Nhẹ vía" mà mình thích đến xông nhà Bạn nào vinh dự được người khác mời đến xông thì nên chú ý, chớ có sai hẹn sẽ xúi quẩy cả năm đối với gia đình người ta và cả đối với bạn Nhiều người không tin tục xông nhà nhưng cũng phải dè dặt, chưa dám đến nhà ai sớm,

sợ trong năm mới gia đình người ta xảy ra chuyện gì không hay đổ tại mình "Nặng vía" Tục xông nhà chỉ tính người đầu tiên đến nhà, từ người thứ hai trở đi không tính

Sau giao thừa có tục mừng tuổi chúc Tết Trước hết con

cháu mừng tuổi ông bà, cha

mẹ Ông bà cha mẹ cùng chuẩn

bị một ít tiền để mừng tuổi cho con cháu trong nhà và con cháu hàng xóm láng giềng, bạn

bè thân thích Lời chúc có ca

có kệ hẳn hoi nhưng xem người ta thích nhất điều gì thì chúc điều đó, chúc sức khoẻ là phổ biến nhất xưng hô hợp với lứa tuổi và quan hệ thân thuộc

Chúc Tết những người trong năm cũ gặp rủi ro tai hoạ thì động viên nhau "Của đi thay người", "Tai qua nạn khỏi", nghĩa là ngay trong cái hoạ cũng tìm thấy cái phúc, hướng

về sự tốt lành

Quanh năm làm ăn vất vả, ít có điều kiện qua lại thăm hỏi nhau, nhân ngày Tết đến chúc mừng nhau, gắn bó tình cảm thật là đặm đà ý vị; hoặc điếu thuốc miếng trầu, hoặc chén trà

ly rượu, chẳng tốn kém là bao

Cũng vào dịp đầu xuân,

người có chức tước khai ẩn, học trò sĩ phu khai bút, nhà nông khai canh, thợ thủ công khai công, người buôn bán mở hàng lấy ngày

b Hủ tục cần bài trừ: Kiên quyết chống tệ liên hoan ăn uống, lãng phí, lối sống bê tha, rượu chè, cờ bạc, mê tín dị đoan, giữ gìn trật tự an toàn xã hội và vệ sinh công cộng Phối hợp chặt chẽ với ngành Tài chính, Công an làm tốt công tác quản lý thị trường, chống bọn đầu cơ, tích trữ, nâng giá, buôn gian, bán lậu,

sản xuất mua bán hàng giả, nghiêm cấm việc sản xuất pháo

và nấu rượu lậu, Quản lý chặt chẽ các đối tượng hình sự, hoặc tập trung đưa đi cải tạo, kiên quyết trừng trị bọn lưu manh càn quấy, ngăn chặt việc đốt pháo bừa bãi hoặc ném pháo vào những người đi đường và những nơi

đông đúc

4 Củng cố :(1 phút) Con đường hình thành bản sắc văn hoá dân tộc -Vốn tự có ( Thiết thực, linh hoạt, dung hoà) -Khả năng chiếm linh, đồng hoá ( sàng lọc, tinh luyện) văn hoá nước ngoài *Giá trị văn hoá dân tộc Việt Nam - Ra bài tập về nhà - Chuẩn bị bài :

IV RÚT KINH NGHIỆM, BỔ SUNG:

