Nâng cao hiệu quả cho vay đối với hộ nghèo tại ngân hàng chính sách xã hội huyện bình xuyên tỉnh vĩnh phúc

Từ những lý lẽ nêu trên, với kỳ vọng công cụ tín dụng cho hộ nghèongày càng phát huy thế mạnh, góp phần nhiều hơn nữa trong việc thực hiệnchiến lược xóa đói giảm nghèo của cả nước nói ch

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu là của riêng tôi, các số liệu, kết quả trong luận văn tốt nghiệp là trung thực xuất phát từ tình hình thực tế của đơn vị thực tập.

Tác giả luận văn tốt nghiệp

Đặng Khánh Linh

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

LĐ – TB&XH Lao động – Thương binh và Xã hội

MỤC LỤC

55PHỤ LỤC vii

DANH MỤC CÁC BẢNG, CÁC HÌNH

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Cùng với sự nghiệp đổi mới, nền kinh tế nước ta tăng trưởng nhanh, đờisống của đại bộ phận dân cư được cải thiện rõ rệt Tuy nhiên, trong giai đoạnchuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, ảnh hưởng của quá trình phát triểnkinh tế xã hội không đồng đều đến tất cả các vùng, các nhóm dân cư Vì vậy,một bộ phận dân cư do các nguyên nhân khác nhau chưa bắt kịp với sự thayđổi, gặp khó khăn trong đời sống, sản xuất và trở thành người nghèo Xácđịnh rõ tăng trưởng kinh tế phải gắn liền với tiến bộ xã hội và khẳng địnhnghèo đói ảnh hưởng tiêu cực đến ổn định chính trị, kinh tế và môi trường,Đảng và Nhà nước ta coi xóa đối giảm nghèo (XĐGN) là một chủ trương lớn,

là nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội

Xóa đói giảm nghèo là một nội dung trọng tâm và xuyên suốt trong chiếnlược phát triển của Việt Nam và các nước đang phát triển Việt Nam đã xâydung chiến lược quốc gia cho tăng trưởng và xóa đói giảm nghèo ngày21/05/2002 Cho đến nay đã đạt được những thành tựu trong phát triển kinh tế,tạo sự đồng thuận trong xã hội, góp phần ổn định chính trị, thu hút vốn đầu tưnước ngoài, tăng trưởng kinh tế của đất nước Rất nhiều nỗ lực của Chính phủ,các địa phương, các tổ chức quốc tế đang tập trung xóa đói giảm nghèo, trong

đó cho vay đối với hộ nghèo được coi là một trong những giải pháp cơ bản ởViệt Nam và nhiều quốc gia đang phát triển thực hiện Trong những năm vừaqua, chính sách cho vay đối với hộ nghèo đã có tác dụng to lớn trong trong việcxóa đói giảm nghèo, hơn một nửa số hộ được vay vốn cho rằng vay vốn có tíchcực tới việc giảm nghèo Nhiều hộ nghèo đã thoát khỏi nghèo, có điều kiệnmua sắm thêm các phương tiện sản xuất và tiêu dùng Hoạt động tín dụng, đặcbiệt là cho vay đối với hộ nghèo đã góp phần không nhỏ trong công cuộc xóađói giảm nghèo Trong đó Ngân hàng CSXH là một tổ chức tín dụng chính

thống có vai trò quan trọng đặc biệt trong toàn bộ hệ thống tín dụng vi mô xóađói giảm nghèo Mặc dù đã và đang nỗ lực rất lớn, cơ chế ngày càng hoànthiện, thủ tục vay vốn ngày càng thông thoáng, đơn giản để người nghèo tiếpcận với đồng vốn dễ dàng hơn Tuy nhiên, vẫn có nhiều vấn đề nảy sinh từ cảphía người cho vay lẫn người đi vay như mức vốn vay còn thấp, thời hạn chovay còn hạn chế và chưa phù hợp với từng đối tượng, từng mục đích; sự hỗ trợđối với hộ sau khi vay vốn chưa được quan tâm; hiệu quả sử dụng vốn vaychưa cao… Vì vậy, những kết quả đạt được chưa tương xứng với nguồn lực bỏ

ra, tác động của vốn tín dụng đối với hộ nghèo còn thấp

Từ những lý lẽ nêu trên, với kỳ vọng công cụ tín dụng cho hộ nghèongày càng phát huy thế mạnh, góp phần nhiều hơn nữa trong việc thực hiệnchiến lược xóa đói giảm nghèo của cả nước nói chung, của huyện Bình Xuyên

nói riêng, tôi nghiên cứu đề tài: “Nâng cao hiệu quả cho vay đối với hộ

nghèo tại Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Bình Xuyên tỉnh Vĩnh Phúc”.

2. Mục tiêu nghiên cứu

2.1. Mục tổng quát

Trên cơ sở đánh giá hoạt động cho vay đối với hộ nghèo tại Ngân hàngChính sách xã hội huyện Bình Xuyên tỉnh Vĩnh Phúc, đề xuất một số giảipháp chủ yếu nhằm hoàn thiện việc cho vay đối với hộ nghèo và nâng caohiệu quả sử dụng vốn vay

2.2. Mục tiêu cụ thể

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn cho vay đối với hộ nghèo

- Đánh giá thực trạng cho vay đối với hộ nghèo và tác động của vốn tín dụngđối với xóa đói giảm nghèo của các hộ vay vốn tại Ngân hàng Chính sáchhuyện Bình Xuyên tỉnh Vĩnh Phúc

- Đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường cho vay đối với hộ nghèo tạiNgân hàng chính sách huyện Bình Xuyên tỉnh Vĩnh Phúc

3. Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các hộ nghèo vay vốn nhằm phục vụsản xuất kinh doanh tại Ngân hàng chính sách xã hội huyện Bình Xuyên tỉnhVĩnh Phúc.

4. Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu chủ yếu về hoạt động cho

vay phục vụ sản xuất kinh doanh đối với hộ nghèo của Ngân hàng CSXH, kếtquả sử dụng vốn vay và tác động của vốn vay tới hộ nghèo

- Phạm vi về thời gian: Đề tài tiến hành nghiên cứu thực trạng cho vay vốn đốivới hộ nghèo tại Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Bình Xuyên tỉnh VĩnhPhúc trong 3 năm gần nhất (2013; 2014; 2015)

- Phạm vi về không gian: Đề tài được nghiên cứu tại Ngân hàng Chính sách xãhội trên địa bàn huyện Bình Xuyên

5. Phương pháp nghiên cứu đề tài luận văn

Đề tài sử dụng các phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử kếthợp với các phương pháp phân tích, thống kê, tổng hợp, so sánh giữa lý luậnvới thực tế tại Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Bình Xuyên tỉnh VĩnhPhúc, từ đó đưa ra giải pháp kiến nghị để nâng cao hiệu quả cho vay đối với

hộ nghèo tại đơn vị

6. Kết cấu của luận văn

Nội dung luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Lý luận cơ bản về cho vay hộ nghèo và hiệu quả cho vay đối với hộ nghèo của Ngân hàng Chính sách xã hội

Chương 2: Thực trạng hiệu quả cho vay đối với hộ nghèo tại ngân hàng Chính sách xã hội huyện Bình Xuyên tỉnh Vĩnh Phúc trong giai đoạn

Chương 1

LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHO VAY HỘ NGHÈO VÀ HIỆU QUẢ CHO VAY HỘ NGHÈO CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI

1.1. Những vấn đề chung về hộ nghèo và cho vay hộ nghèo

1.1.1. Khái niệm hộ nghèo và những đặc điểm của hộ nghèo

Hộ nghèo là tình trạng của một số hộ gia đình chỉ thỏa mãn một phầnnhu cầu tối thiểu của cuộc sống và có mức sống thấp hơn mức sống trungbình của cộng đồng xét trên mọi phương diện

Hộ nghèo sống ở hầu hết khắp nơi trong xã hội Nhưng nói chung, hộnghèo có những đặc điểm sau:

Thứ nhất, gần 80% người nghèo làm việc trong khu vực nông nghiệp và

sống ở nông thôn, các vùng xa xôi hẻo lánh, dễ bị thiên tai tác động, nhữngnơi có cơ sở hạ tầng vật chất tương đối kém phát triển Do mức thu nhập của

họ rất thấp và không ổn định, họ có khả năng tiết kiệm thấp và khó có thểđương đầu với tình trạng mất mùa, mất việc làm, thiên tai, suy sụp sức khoẻ

và các tai hoạ tiềm ẩn khác

Thứ hai, người nghèo thường có trình độ học vấn thấp hơn đại bộ phận

dân cư, bị hạn chế về khả năng nhận thức và kỹ thuật sản xuất kinh doanh.Các số liệu thống kê cho thấy rằng khoảng 90% người nghèo có trình độ phổthông cơ sở hoặc thấp hơn (nhiều người nghèo khi vay vốn tín dụng họ khôngthể viết và ký tên được mà phải điểm chỉ) Điều này được giải thích rằng trình

độ học vấn của các hộ nghèo làm giảm lợi tức từ tài sản và nguồn lực mà họ

có và ngăn cản họ tìm kiếm công việc tốt hơn trong các ngành trả lương cao.Người nghèo thường tổ chức sản xuất theo thói quen, chưa biết mở mangngành nghề và chưa có điều kiện tiếp xúc với thị trường, sản xuất thườngmang nặng tính tự cung, tự cấp, chưa tạo được sản phẩm hàng hóa

Thứ ba, hộ nghèo thường có ít hoặc không có đất đai và tài sản khác,

chính điều này đã làm cho hộ nghèo gặp khó khăn trong quá trình làm ăn,không tận dụng được các cơ hội có lợi từ bên ngoài

Thứ tư, các hộ nghèo thường là hộ đông người và tỷ lệ người ăn theo cao

(ít lao động)

1.1.2. Các tiêu chí phân loại hộ nghèo

Trong những năm trước đây nghèo đói thường được đo lường thôngqua thu nhập hoặc chi tiêu Chuẩn nghèo được xác định dựa trên mức chi tiêucho những nhu cầu tối thiểu và được quy ra bằng tiền Hộ nghèo là những đốitượng có mức thu nhập hoặc chi tiêu thấp hơn chuẩn nghèo Tùy theo vị tríđịa lý, kinh tế xã hội từng vùng mà có mức quy định hộ nghèo ở từng vùngkhác nhau ở từng giai đoạn khác nhau Ví dụ như quy định hộ nghèo áp dụngtrong giai đoạn 2011 – 2015 được xác định như sau:

- Khu vực nông thôn:

+ Những hộ có mức thu nhập bình quân từ 400.000đồng/người /tháng(4.800.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo

+ Những hộ có mức thu nhập bình quân từ 401.000 đồng đến 520.000đồng/ người/ tháng là hộ cận nghèo

- Khu vực thành thị:

+ Những hộ có mức thu nhập bình quân từ 500.000đồng/người / tháng( 6.000.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo

+ Những hộ có mức thu nhập bình quân từ 501.000 đồng đến 650.000đồng/người/ tháng là những hộ cận nghèo

Mức chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo nêu trên là căn cứ để thực hiện cácchính sách an sinh xã hội, chính sách kinh tế - xã hội khác và được áp dụng kể

từ ngày 01/01/2011 đến ngày 31/12/2015

1.1.3. Cho vay hộ nghèo

Hộ nghèo được Ngân hàng CSXH thực hiện cho vay ngắn hạn, trunghạn và dài hạn theo quy định của Thủ tướng chính phủ

Hộ nghèo khi vay vốn không phải thế chấp tài sản và được miễn lệ phílàm thủ tục hành chính trong việc vay vốn Thủ tục vay vốn đơn giản, rõ rang,

dễ thực hiện

Điều kiện để được vay vốn đối với người vay là hộ nghèo phải có địa chỉ

cư trú hợp pháp và phải có trong danh sách hộ nghèo được ủy ban nhân dâncấp xã quyết định theo chuẩn nghèo do Bộ Lao Động – THương binh và Xãhội công bố, được tổ tiết kiệm và vay vốn bình xét, lập thành danh sách cóxác nhận của ủy ban nhân dân cấp xã

Hộ nghèo được sử dụng vốn vay để mua sắm vật tư, thiết bị; giống câytrồng, vật nuôi; thanh toán các dịch vụ phục vụ sản xuất, kinh doanh; góp vốnthực hiện các dự án hợp tác sản xuất, kinh doanh được cấp có thẩm quyền phêduyệt; giải quyết một phần nhu cầu thiết yếu về nhà ở, điện thắp sáng, nướcsạch và học tập

Lãi suất ưu đãi cho vay hộ nghèo do Thủ tướng Chính phủ quyết địnhcho từng thời kỳ theo đề nghị của Hội đồng quản trị Ngân hàng Chính sách xãhội và thống nhất một mức trong phạm vi cả nước

1.2. Hiệu quả cho vay đối với hộ nghèo của Ngân hàng CSXH

1.2.1. Khái niệm hiệu quả cho vay hộ nghèo

Hiệu quả cho vay hộ nghèo là một khái niệm tổng hợp bao hàm ý nghĩatoàn diện về kinh tế, chính trị xã hội Có thể nói, hiệu quả cho vay đối với hộ

vốn, những lợi ích kinh tế mà xã hội thu được và đảm bảo sự tồn tại và pháttriển của ngân hàng Cụ thể là:

- Về kinh tế: Cho vay hộ nghèo giúp người nghèo giảm đói nghèo sau mộtquá trình XĐGN cuộc sống đã khá lên và mức thu nhập đã ở trên chuẩn nghèo,

có khả năng vươn lên hòa nhập với cộng đồng Góp phần giảm tỷ lệ đói nghèo,phục vụ cho sự phát triển và lưu thông hàng hóa, góp phần giải quyết công ănviệc làm, khai thác khả năng tiềm năng tiềm tàng trong nền kinh tế, thúc đẩyquá trình tích tụ và tập trung sản xuất Cho vay hộ nghèo giúp cho người nghèoxác định rõ trách nhiệm của mình trong quan hệ vay mượn, khuyến khíchngười nghèo sử dụng vốn và mục đích sản xuất kinh doanh tạo thu nhập để trả

nợ ngân hàng, tránh sự hiểu nhẩm cho vay là cấp phát

- Về xã hội: Xây dựng cuộc sống mới ở nông thôn và thành thị, làm thayđổi bộ mặt xã hội, góp phần và ổn định an sinh xã hội, an ninh trật tự, nângcao giá trị cuộc sống, xóa dần khoảng cách giữa giàu và nghèo, hạn chế đượcnhững mặt tiêu cực, tạo ra bộ mặt mới trong đời sống kinh tế, xã hội ở nôngthôn Tăng cường sự gắn bó giữa các hội viên với các tổ chức hội, đoàn thểcủa mình, thông qua việc hướng dẫn giúp đỡ kỹ thuật sản xuất, kinh nghiệmquản lý kinh tế gia đình Nêu cao tinh thần tương thân tương ái giúp đỡ lẫnnhau, tăng cường tình làng nghĩa xóm, tạo niềm tin của người dân đối vớiĐảng và Nhà nước Góp phần trực tiếp vào chuyển đổi cơ cấu kinh tế ở nôngthôn thông qua áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, tạo ra các ngành nghề,dịch vụ mới trong nông nghiệp, góp phần thực hiện phân công lại lao độngtrong nông nghiệp và lao động xã hội

1.2.2. Tiêu chí đánh giá hiệu quả cho vay đối với hộ nghèo của Ngân hàng

CSXH

- Hiệu quả kinh tế: Để đánh giá hiệu quả kinh tế hoạt động cho vay hộ

nghèo của Ngân hàng CSXH, chúng ta dựa trên các nhóm tiêu chí sau:

+ Nhóm chi tiêu phản ánh khả năng tăng trưởng quy mô tín dụng cho

vay hộ nghèo, bao gồm: tốc độ tăng trưởng nguồn vốn cho vay; tốc độ tăngtrưởng doanh số cho vay hộ nghèo; dư nợ cuối kỳ cho vay hộ nghèo

Tốc độ tăng trưởng

nguồn vốn cho vay

Tổng nguồn vốn cho vay năm nay

= x 100% Tổng nguồn vốn cho vay năm trước

Tốc độ tăng trưởng

doanh số cho vay

Tổng doanh số cho vay năm nay

= x100%Tổng doanh số cho vay năm trước

Dư nợ cuối kỳ = Dư nợ đầu kỳ + (Doanh số cho vay trong kỳ - Doanh số thu

nợ trong kỳ)

+ Nhóm chỉ tiêu phản ánh khả năng tiết kiệm chi phí, bao gồm: tỷ lệ nợ

quá hạn, tỷ lệ thu lãi

Tỷ lệ nợ quá hạn Dư nợ quá hạn cuối kỳ

= x 100%

Tổng dư nợ cuối kỳ

Tỷ lệ thu lãi Số lãi thu trong kỳ

= x 100%

Tổng số lãi phải thu trong kỳ

- Hiệu quả xã hội: Cùng với hiệu quả kinh tế cần đánh giá hiệu quả xã

hội cho vay hộ nghèo của Ngân hàng CSXH trên các mặt: tỷ lệ hộ nghèo

được vay vốn của Ngân hàng CSXH; tỷ lệ thoát nghèo nhờ vay vốn từ Ngân

Tỷ lệ hộ nghèo được vay vốn của Ngân hàng CSXH là chỉ tiêu đánh giá

về mặt lượng đối với công tác cho vay hộ nghèo của Ngân hàng CSXH; bằng

số hộ nghèo được vay vốn Ngân hàng CSXH trên tổng sổ hộ nghèo theo

chuẩn mực được công bố

Tỷ lệ hộ thoát nghèo nhờ vay vốn từ Ngân hàng CSXH: Đây là chỉ tiêurất quan trọng trong đánh giá hiệu quả của công tác cho vay đối với hộ nghèo.

Hộ thoát nghèo nhờ vay vốn từ Ngân hàng CSXH là hộ sau khi được sử dụngvốn Ngân hàng CSXH có mức thu nhập bình quân đầu người trong hộ caohơn chuẩn mực nghèo hiện hành, không còn nằm trong danh sách hộ nghèo,

có khả năng vươn lên hòa nhập với cộng đồng

- Về phía hộ nghèo: Hiệu quả cho vay hộ nghèo của Ngân hàng CSXH đốivới hộ nghèo được vay vốn được biểu hiện trên những góc độ sau: tỷ lệ hộnghèo được đáp ứng vốn; tỷ lệ hộ hoàn trả nợ gốc đúng thời hạn … Ngoài ra,cho vay hộ nghèo đã tạo điều kiện cho một bộ phận người lao động ở khu vựcnông thôn có việc làm ổn định thông qua các mô hình trồng trọt, chăn nuôi, …tạo ra của cải vật chất cho gia đình và xã hội, thu hẹp khoảng cách giàu nghèo,góp phần hạn chế tệ nạn xã hội, ổn định chính trị và trật tự an toàn xã hội

1.2.3. Nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả cho vay đối với hộ nghèo của Ngân

hàng CSXH

- Nhân tố từ phía chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước:

+ Cho vay đối với hộ nghèo là hình thức tín dụng chính sách xã hội.Chính vì vậy, những chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước là nhân tốquan trọng tác động tới hoạt động cho vay ưu đãi với hộ nghèo Khi Đảng vàNhà nước có những quyết sách và chủ trương đúng đắn, phù hợp, giúp đỡ hộnghèo thì vốn hoạt động của Ngân hàng CSXH có điều kiện thuận lợi để mởrộng cho vay Vì vậy, nhiều người nghèo được tiếp cận vốn tín dụng ưu đãihơn và họ có nhiều cơ hội thoát nghèo hơn

+ Tính đồng bộ và hoàn thiện của hệ thống chính sách về hộ nghèo và chovay hộ nghèo: Đây là môi trường pháp lý của hoạt động cho vay hộ nghèo.Người nghèo nhìn chung nhận thức về luật pháp ít nhiều bị hạn chế nên việc tạo

ra một môi trường pháp lý gồm hệ thống pháp luật về hoạt động Ngân hàng

CSXH đồng bộ và hoàn thiện, cùng những chế tài phù hợp để răn đe là điều kiệnthuận lợi để hoạt động cho vay đối với người nghèo đạt hiệu quả.

+ Việc xác định hộ nghèo được vay vốn: Việc xác định đối tượng hộnghèo được vay vốn rất quan trọng Theo cơ chế phải là hộ nghèo có sức laođộng, có khả năng sản xuất nhưng thiếu vốn, nếu việc bình xét cho vay chỉ là

hộ nghèo đơn thuần, có cả những hộ không có điều kiện và năng lực tổ chứcsản xuất, hộ nghèo thuộc diện cứu trợ xã hội hoặc có những hộ không thuộc

hộ nghèo, điều này ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả cho vay đối với hộ nghèo

- Nhân tố từ phía Ngân hàng Chính sách xã hội:

+ Mô hình tổ chức của Ngân hàng CSXH: Đối tượng người nghèo tập

trung chủ yếu ở vùng nông thôn, phân bố rải rác trên một địa bàn rộng lớn.Chính vì vậy, việc thiết lập mô hình tổ chức hoạt động của Ngân hàng CSXHcũng phải thích ứng với điều kiện này Có như vậy, việc đưa vốn tín dụng ưuđãi đến với người nghèo mới đạt được mục tiêu và yêu cầu đề ra Đó là hỗ trợ

hộ nghèo từng bước thoát nghèo và vươn lên làm giàu Nếu Ngân hàng CSXHkhông có mô hình tổ chức hợp lý, việc chuyển giao vốn từ Ngân hàng CSXHđến người nghèo sẽ gặp nhiều khó khăn, người nghèo có thể không tiếp cậnđược với nguồn vốn ưu đãi, chính sách tín dụng ưu đãi không phát huy tácdụng Mặt khác, nếu Ngân hàng CSXH không giám sát được việc sử dụngvốn, vốn có thể bị sử dụng sai mục đích, thậm chí gây mất vốn và thất thoátngân sách Nhà nước

+ Chiến lược hoạt động của Ngân hàng CSXH: Đây là một trong nhữngnhân tố quan trọng ảnh hưởng đến cho vay ưu đãi đối với hộ nghèo của Ngânhàng CSXH Nếu Ngân hàng CSXH hoạt động không định hướng cụ thể và

có chiến lược hoạt động phù hợp với từng thời kỳ, phù hợp với đối tượngphục vụ là hộ nghèo thì chất lượng hoạt động của Ngân hàng không phát triểnmạnh, đồng nghĩa với việc khả năng đáp ứng của nhu cầu tín dụng ưu đãi

không được nâng cao, không đảm bảo thực hiện tốt chương trình mục tiêuquốc gia về xoá đói giảm nghèo.

+ Chính sách tín dụng của Ngân hàng CSXH: Chính sách tín dụng cóảnh hưởng rất lớn đến hoạt động tín dụng Toàn bộ hoạt động cho vay ưu đãivới người nghèo phải tuân theo hướng dẫn của chính sách tín dụng đề ra.Chính sách tín dụng hợp lý sẽ tác động tốt tới chất lượng tín dụng, Tín dụng

ưu đãi được thực hiện thông qua vốn ngân sách Nhà nước, nhưng khách hàng

là các hộ nghèo lại khá đa dạng, nguyên nhân nghèo khó của họ lại hoàn toànkhông giống nhau Do vậy, chính sách tín dụng hợp lý phải đảm bảo các đảmbảo các yêu cầu sau:

Thứ nhất: Do nhu cầu và khả năng của từng hộ lại khác nhau: có hộ cần

được hỗ trợ vốn để vươn lên làm giàu, nhưng cũng có hộ không thể cho vaylớn vì khả năng sử dụng vốn hạn chế… Vì vậy, cần có sự linh hoạt trong côngtác cho vay đối với hộ nghèo, đáp ứng đúng nhu cầu về sự hỗ trợ vốn với lãisuất ưu đãi Có như vậy vốn tín dụng mới phát huy được hiệu quả tối đa

Thứ hai: Bảo đảm bình đẳng trong tiếp cận vốn ưu đãi Trong mỗi vùng

mức giá chung là khác nhau, cơ hội việc làm để thoát khỏi nghèo đòi hỏi nhucầu về vốn khác nhau, chuẩn nghèo ở mỗi vùng cũng có sự phân biệt giữathành thị và nông thôn Vì vậy việc quy định mức vốn tối đa cho vay, lãi suấtcho vay các đối tượng được áp dụng theo đúng quy định của Chính phủ

+ Trình độ, năng lực và phẩm chất của đội ngũ cán bộ Ngân hàngCSXH: Cho vay hộ nghèo là loại hình cho vay chứa đựng rủi ro cao Do đaphần người nghèo là những người thiếu kinh nghiệm trong sản xuất kinhdoanh và trình độ nhận thức nhìn chung còn bị hạn chế Vì vậy hoạt động chovay đối với hộ nghèo đòi hỏi cần phải có những cán bộ có trình đô chuyênmôn cao để hạn chế rủi ro tín dụng Mặt khác, hầu như người nghèo thường

có tâm lý mặc cảm, tự ti, vì vậy cán bộ tín dụng cần phải tạo sự gần gũi đốivới khách hàng

- Nhân tố từ phía các hộ nghèo:

+ Trình độ nhận thức của người nghèo: Nếu người nghèo nhận thức sai

về khoản vay ưu đãi, coi đây như là hình thức trợ cấp của Chính phủ, nhậnthức sai dẫn đến họ không quan tâm đến việc trả nợ và vốn vay sẽ có nguy cơ

bị sử dụng sai mục đích, dẫn đến không đem lại hiệu quả Vì vậy, nhận thứccủa người nghèo về quyền lợi và nghĩa vụ liên quan đến khoản vay là nhân tốrất quan trọng quyết định đến hiệu quả cho vay

+ Cách sử dụng vốn vay: Cần phải đánh giá xem vốn vay được sử dụngnhư thế nào? Nếu phương thức sử dụng có thể không phát huy hiệu quả, sảnxuất kinh doanh không hiệu quả, người nghèo không thể hoàn trả vốn vay choNgân hàng, họ không những không thoát khỏi nghèo khó mà thậm chí cònnghèo thêm cho tích tụ thêm khoản nợ Ngân hàng

- Nhân tố khách quan như điều kiện tự nhiên, thời tiết, khí hậu, dịchbệnh: Do đặc điểm của hộ nghèo đa phần hoạt động sản xuất trong ngànhnông nghiệp, nên môi trường tự nhiên là nhân tố quan trọng tác động tớinhững rủi ro trong sản xuất kinh doanh của hộ nghèo Môi trường tự nhiênthuận lợi là yếu tố quan trọng cho hoạt động sản xuất kinh doanh của hộnghèo Môi trường tự nhiên thuận lợi là yếu tố quan trọng cho hoạt động sảnxuất kinh doanh, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn vay của hộ nghèo.Ngược lại, môi trường tự nhiên không thuận lợi như thiên tai, lũ lụt, hạn hán,dịch bênh ở cây trồng, vật nuôi sẽ tác động rất xấu đến hoạt động sản xuấtkinh doanh của hộ nghèo, đồng nghĩa với tác động xấu đến hiệu quả của vốnvay ưu đãi và khả năng thu hồi vốn của Ngân hàng

1.2.4. Sự cần thiết nâng cao hiệu quả cho vay đối với hộ nghèo

Thứ nhất, góp phần sử dụng Ngân sách Nhà nước có hiệu quả Trong

những năm qua, Nhà nước đã dành một lượng vốn lớn để cho vay hộ nghèothông qua Ngân hàng CSXH, hàng năm nguồn vốn ngày càng tăng lên và đãchiếm một tỷ lệ nhất định Do vậy, nâng cao hiệu quả cho vau vốn hộ nghèo

góp phần sử dụng vốn đúng mục đích và cũng góp phần sử dụng Ngân sáchNhà nước có hiệu quả.

Thứ hai, nâng cao thu nhập cho dân cư góp phần xóa đói giảm nghèo.

Trong các nguyên nhân dẫn đến đói nghèo, có nguyên nhân chủ yếu là do hộnghèo thiếu vốn, thiếu kiến thức sản xuất kinh doanh Vốn, kỹ thuật, kiếnthức là chìa khóa để người nghèo vượt khỏi ngưỡng nghèo đói, trong đó vốn

là điều kiện tiên quyết Khi được vay vốn, với bản chất cần cù, chịu khó, bằngchính sức lao động của bản thân và gia đình, hộ nghèo có điều kiện mua sắmvật tư, phân bón, cây con giống, có điều kiện tiếp cận khoa học kỹ thuật, côngnghệ mới… để tổ chức sản xuất, thực hiện thâm canh, tạo ra năng suất và sảnlượng hàng hóa cao hơn, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống, dần vươn lênthoát nghèo, giảm tỷ lệ hộ nghèo ở địa phương Vì vậy, cho vay hộ nghèo có ýnghĩa rất quan trọng nhằm nâng cao thu nhập cho hộ nghèo, cũng là nâng caothu nhập dân cư, góp phần xóa đói giảm nghèo

Thứ ba, góp phần ổn định kinh tế - xã hội trong khu vực và nền kinh tế.

Cho vay hộ nghèo giúp người nghèo tạo việc làm, nâng cao thu nhập, Cảithiện điều kiện sống, vươn lên thoát nghèo, góp phần thực hiện chính sáchphát triển kinh tế gắn liền với xóa đói giảm nghèo, bảo đảm ăn sinh xã hội.Thực tiễn trong những năm qua cho thấy, cho vay hộ nghèo có vai trò quantrọng trong công cuộc xóa đói giảm nghèo, góp phần ổn định kinh tế xã hộitrong khu vực và nền kinh tế, thúc đẩy phát triển đất nước

Chương 2 THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ CHO VAY ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO TẠI NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI HUYỆN BÌNH XUYÊN TỈNH

Tên giao dịch: Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Bình Xuyên

Trụ sử chính: Thị trấn Hương Canh – huyện Bình Xuyên – tỉnh VĩnhPhúc

Điện thoại: 02113888260

Tại Ngân hàng CSXH huyện Bình Xuyên hiện đang thực hiện cho vay

10 chương trình, đó là: cho vay hộ nghèo; cho vay hộ cận nghèo; cho vay hộmới thoát nghèo; cho vay giải quyết việc làm; cho vay học sinh sinh viên cóhoàn cảnh khó khăn; cho vay chương trình nước sạch và vệ sinh môi trườngnông thôn; cho vay đối tượng chính sách đi lao động nước ngoài; cho vay hộgia đình SXKD vùng khó khăn; cho vay hộ nghèo về nhà ở; cho vay hộ dântộc thiểu sổ đặc biệt khó khăn (bao gồm cả chương trình cho vay hộ đồng bàodân tộc thiểu số nghèo) Thông qua phương thức cho vay ủy thác từng phầnqua các tổ chức chính trị xã hội và cho vay trực tiếp đến khách hàng để chovay tới 13 xã, thị trấn trong huyện

1.1.2.Cơ cấu tổ chức bộ máy

Ngân hàng CSXH huyện Bình Xuyên gồm có 10 cán bộ đang thực hiệncác nghiệp vụ, cụ thể như sau:

Ban giám đốc: 02 người (giám đốc và phó giám đốc)

Tổ kế toán, ngân quỹ: 04 người (01 kế toán trưởng, 02 kế toán viên và 01thủ quỹ)

Tổ kế hoạch tín dụng: 04 người (01 tổ trưởng và 03 cán bộ tín dụng).Ban giám đốc có nhiệm vụ tổ chức điều hành và chịu trách nhiệm về mọicông việc của ngân hàng, chỉ đạo thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch do Ngânhàng CSXH tỉnh giao, đồng thời trực tiếp điều hành các tổ; là bộ phận chịutrách nhiệm đưa ra các quyết sách trong toàn bộ hoạt động của đơn vị

Tổ kế toán, ngân quỹ: Thực hiện kế toán chi tiết, kế toán tổng hợp, giaodịch trực tiếp với khách hàng, thường xuyên theo dõi, kiểm tra sự biến độngcủa tài khoản và tính chất của tài khoản mình phụ trách Lập báo cáo nghiệp

vụ kế toán định kỳ, chịu trách nhiệm về sự chính xác và trung thực của số liệubáo cáo, phân tích đánh giá quản lý chi tiêu của đơn vị, đề xuất biện phápquản lý, sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả các nguồn vốn hoặc kinh phí Thực

hiện kiểm tra tiền, thu – chi tiền mặt đúng chế độ trong phạm vi trách nhiệmcủa người thủ quỹ ngân hàng.

Tổ kế hoạch tín dụng: Xây dựng và tham mưu cho giám đốc trong xâydựng và điều hành kế hoạch tín dụng Lập và triển khai các hoạt động màngân hàng cấp trên chỉ định, trực tiếp thực hiện toàn bộ tác nghiệp về hoạtđộng tín dụng Hướng dẫn các đơn vị nhận ủy thác cho vay hộ nghèo và cácđối tượng chính sách khác, thành lập các Tổ Tiết kiệm vay vốn (Tổ TK&VV),lập danh sách và hoàn thiện hồ sơ vay vốn Chịu trách nhiệm hướng dẫn chocác Tổ TK&VV thực hiện các công việc mà ngân hàng chính sách xã hội đã

ủy thác cho các tổ chức hội Tập hợp hồ sơ vay vốn của hộ nghèo và các đốitượng chính sách từ các xã gửi lên, kiểm tra tính hợp lệ, hợp pháp của bộ hồ

sơ trình cấp trên xem xét phê duyệt cho vay Thực hiện các thủ tục hồ sơ vayvốn, giao ban trực tiếp những ngày giao dịch với Tổ TK & VV, phối hợp vớicác tổ chức chính trị xã hội làm nhiệm vụ ủy thác cho vay hộ nghèo và cácđối tượng chính sách khác thực hiện kiểm tra quá trình sử dụng vốn vay trước,trong và sau khi cho vay Thực hiện công tác cho vay, đôn đốc thu nợ, thu lãi,lập hồ sơ đề nghị xử lý nợ quá hạn và xử lý nợ rủi ro cho các đối tượng đượcphân công

Để tạo điều kiện thuận lợi cho khách hàng trong việc vay vốn, trả nợ,thực hiện theo quy định, Ngân hàng CSXH huyện Bình Xuyên cho đặt 13điểm giao dịch ở 13 xã, thị trấn với lịch giao dịch được cố định hàng thángvào các ngày

1.1.3.Chức năng và nhiệm vụ

Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Bình Xuyên có các chức năng sau:

- Tham mưu, giúp việc Ban đại diện Hội đồng quản trị huyện BìnhXuyên triển khai các hoạt động của Ngân hàng Chính sách xã hội trên địa bàn

- Kiểm tra, giám sát các đối tượng khách hàng, các tổ chức làm ủy tháccho vay trong việc chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước,

quy chế nghiệp vụ tín dụng đối với hộ nghèo và các đối tượng chính sáchkhác.

- Thực hiện một số hoạt đọng nghiệp vụ khi Giám đốc Ngân hàngChính sách xã hội tỉnh Vĩnh Phúc giao

Để thực hiện được các chức năng trên, Ngân hàng Chính sách xã hộihuyện Bình Xuyên được giao tổ chức thực hiện một số nhiệm vụ cụ thể sau:

- Ký hợp đồng cụ thể ủy thác cho vay, hợp đồng nhận ủy thác vốn trênđịa bàn huyện

- Tổ chức nhận tiền gửi, tiền gửi tiết kiệm dân cư

- Tổ chức thu chi nghiệp vụ,

- Thực hiện nghiệp vụ thanh toán

- Phối hợp với chính quyền các cấp, các tổ chức chính trị xã hội trên địabàn trong việc triển khai thành lập, đào tạo bồi dưỡng, giám sát các hoạt độngcủa Tổ tiết kiệm và vay vốn; phối hợp với các ngành chức năng lồng ghép cácchương trình khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư với chương trình cho vayvốn trên địa bàn

- Tổ chức thực hiện và chấp hành chế độ báo cáo thống kê, kế toán vàbáo cáo nghiệp vụ, quản lý nghiệp vụ theo quy định của Ngân hàng CSXH

- Thực hiện một số nghiệm vụ khác khi được Hội đồng quản trị cho phép.1.2. Thực trạng hiệu quả cho vay đối với hộ nghèo tại Ngân hàng CSXH huyện Bình Xuyên tỉnh Vĩnh Phúc

1.2.1.Tổng quan về kinh tế - xã hội huyện Bình Xuyên và thực trạng các hộ nghèo tại huyện Bình Xuyên

Thời gian qua, huyện Bình Xuyên có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, tạotiền đề thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệphóa hiện đại hóa, góp phần xóa đói giảm nghèo Tình hình an ninh chính trị,trật tự an toàn xã hội trên địa bàn huyện ổn định, đời sống nhân dân ngàycàng được cải thiện và nâng cao Người dân Bình Xuyên có truyền thống cần

cù, chịu khó do có truyền thống trồng lúa nước, các cây màu lương thực, câythực phẩm, cây công nghiệp, chăn nuôi Bên cạnh đó, nguồn lao động củaBình Xuyên khá dồi dào, trẻ khỏe, có văn hóa và trình độ chuyên môn đã từngbước được nâng lên.Đây là những nhân tố thúc đẩy kinh tế của huyện phát

triển, đáp ứng một phần nhu cầu đòi hỏi của nền kinh tế thị trường thời kỳ đẩymạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Đời sống nhân dân huyện Bình Xuyên ngày càng được ổn định và cóbước cải thiện Các chương trình xóa đói, giảm nghèo được các cấp, cácngành quan tâm chỉ đạo, được nhân dân đồng tình và tích cực thực hiện TạiNgân hàng CSXH huyện Bình Xuyên hiện đang thực hiện cho vay 10 chươngtrình, đó là: cho vay hộ nghèo; cho vay hộ cận nghèo; cho vay hộ mới thoátnghèo; cho vay học sinh sinh viên có hoàn cảnh khó khăn; cho vay chươngtrình nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn; cho vay giải quyết việc làm;cho vay xuất khẩu lao động; cho vay hộ gia đình SXKD vùng khó khăn; chovay hộ nghèo về nhà ở; cho vay hộ dân tộc thiểu số đặc biệt khó khăn Thôngqua phương thức cho vay ủy thác từng phần qua các tổ chức xã hội và cho vaytrực tiếp đến khách hàng để cho vay tới 13 xã, thị trấn trong huyện Nhờ vậy

số hộ nghèo ngày càng giảm Theo kết quả điều tra hộ nghèo của phòng Laođộng – Thương binh và xã hội huyện Bình Xuyên cuối năm 2015 số hộ nghèotoàn huyện là 950 hộ, chiếm tỷ lệ 2,93% tổng số hộ toàn huyện So với tỷ lệ

hộ nghèo bình quân trong toàn tỉnh Vĩnh Phúc thì có thể nói công tác xóa đóigiảm nghèo ở huyện Bình Xuyên là rất tốt

Bảng 2.1: Kết quả điều tra, rà soát hộ nghèo huyện Bình Xuyên

Bình Xuyên là huyện được xác định là trọng điểm công nghiệp của tỉnhVĩnh Phúc, nên một phần đất nông nghiệp rất lớn được quy hoạch thành cáckhu, cụm công nghiệp để thu hút các doanh nghiệp đầu tư Vì vậy diện tíchđất canh tác đang có xu hướng ngày càng bị thu hẹp, thậm chí nhiều hộ nôngdân trong đó có cả hộ nghèo không có đất canh tác Điều đó đã ảnh hưởng tớisản xuất và đời sống của nhân dân.

1.2.2.Các nguồn vốn của Ngân hàng CSXH huyện Bình Xuyên tỉnh Vĩnh Phúc

Những năm qua, Ngân hàng CSXH huyện Bình Xuyên đã chủ động khaithác, tập trung các nguồn vốn, các chỉ tiêu nguồn vốn cơ bản hoàn thành sovới kế hoạch được giao, đáp ứng nhu cầu vay vốn của hộ nghèo trên địa bànhuyện

Nguồn vốn của Ngân hàng CSXH huyện Bình Xuyên bao gồm nguồnvốn từ Trung ương chuyển về, nguồn vốn huy động tại địa phương và nguồnvốn do Ngân sách địa phương hỗ trợ, trong đó nguồn vốn của Trung ươngđóng vai trò chủ đạo.

Bảng 2.2: Nguồn vốn trong 3 năm 2013 – 2015

Nguồn vốn

Tỷ trọng

%

Nguồn vốn

Tỷ trọng

%

Nguồn vốn

Tỷ trọng

2 Nguồn vốn huy động tại

địa phương đươc TW cấp

2015 là 213.278 triệu đồng, tăng 15.695 triệu đồng (7,94%) so với năm 2014

- Nguồn vốn hoạt động của Ngân hàng CSXH huyện Bình Xuyên có đủ

từ nguồn Ngân sách Trung ương, Ngân sách địa phương và nguồn huy độngtrong nhân dân Tuy nhiên nguồn chủ yếu là vốn từ Trung ương chuyển về(chiếm 94,0% năm 2013; 91,65% năm 2014; 88,94% năm 2015) Bên cạnh

nguồn vốn Trung ương chuyển về, Ngân hàng CSXH huyện Bình Xuyên đãchủ động huy động các nguồn vốn tại địa phương Tuy nhiên, vốn huy độngtại địa phương được Trung ương cấp bù phần chênh lệch lãi suất và nguồnvốn do ngân sách địa phương hỗ trợ còn chưa nhiều, song qua biểu trên chothấy tỷ lệ các nguồn vốn này đã tăng dần qua các năm (từ 6,0% năm 2013, lên8,35% năm 2014 và 11,06% năm 2015).

Để tạo cho người nghèo có ý thức dành tiền tiết kiệm, không ỷ lại vàocác khoản hỗ trợ, nguồn vốn từ Ngân sách Nhà nước; đồng thời tạo thêmnguồn vốn để mở rộng cho vay trên địa bàn Trong những năm qua, Ngânhàng CSXH huyện Bình Xuyên đã làm tốt công tác phối hợp với các tổ chứcchính trị xã hội cấp huyện, cấp tỉnh ủy và chính quyền địa phương, chỉ đạocác tổ chức chính trị xã hội cấp xã, Tổ TK&VV phổ biến tuyên truyền, vậnđộng các thành viên vay vốn tham giam gửi tiết kiệm thông qua Tổ, kết quảhuy động đã tăng dần qua các năm Cụ thể là:

Năm 2013 huy động được 4.181 triệu đồng

Năm 2014 huy động được 5.589 triệu đồng

Năm 2015 huy động được 6.427 triệu đồng

1.2.3.Kết quả cho vay đối với hộ nghèo của Ngân hàng CSXH huyện Bình Xuyên tỉnh Vĩnh Phúc

Quy trình cho vay vốn tín dụng đối với hộ nghèo của Ngân hàng CSXHhuyện Bình Xuyên được thực hiện thông qua sơ đồ sau:

Chỉ tiêu phân bổ nguồn vốnThông báo tới các thành viênHọp triển khai và bình xét

Gửi hồ sơ vay vốn đến NH

Giải ngân

Xét duyệt Thẩm định vay vốn

Sơ đồ 2.1: Quy trình cho vay vốn của Ngân hàng CSXH

huyện Bình Xuyên.

Theo sơ đồ thì quy trình cho vay được tiến hành như sau:

Sau khi nhận được chỉ tiêu phân bổ nguồn vốn Ngân hàng CSXH đối vớitừng mục đích cho vay, nguồn vốn vay được phân bổ cho một hay một số tổchức đoàn thể tùy theo tình hình cụ thể

Các tổ chức đoàn thể địa phương sau khi nhận được chỉ tiêu phân bổ sẽtiền hành thông báo tới các thành viên thông tin về nguồn vốn, số lượng, mụcđích sử dụng vốn, thời hạn vay và các điều kiện khác và giao nhiệm vụ chocác Tổ TK & VV chuẩn bị họp triển khai vay vốn

Các Tổ TK &VV tiến hành họp triển khai và bình xét hộ nghèo được vayvốn Kết thúc cuộc họp có biên bản cuộc họp và lập danh sách hộ nghèo đượcvay vốn

Đại diện các tổ chức đoàn thể tiến hành thu nhận và hoàn thiện hồ sơ vayvốn đối với từng hộ vay vốn và trực tiếp giao dịch với ngân hàng Hồ sơ vay vốngồm có: Biên bản cuộc họp, danh sách hộ nghèo vay, giấy đề nghị vay vốn.Ngân hàng tiến hành thẩm định đối với các hộ nghèo vay vốn và xétduyệt cho vay Sau đó sẽ tiến hành giải ngân vốn tại địa phương trực tiếp đốivới hộ vay, hộ vay vốn trực tiếp ký hợp đồng tín dụng đối với cán bộ tín dụng

và nhận tiền vay

* Kết quả của các chương trình cho vay hộ nghèo của Ngân hàng CSXH

Trong 3 năm qua, Ngân hàng CSXH huyện Bình Xuyên đã thực hiện tốtviệc cho vay đối với hộ nghèo, kết quả cụ thể như sau:

Bảng2.3: Doanh số cho vay trong 3 năm 2013 – 2015

Đơn vị: Triệu đồng

ST

T

Năm Chương

Cộng

Tổng doanh số cho vay 54.520 42.730 83.376 180.626

2 Cho vay HSSV có hoàn cảnh

3 Cho vay giải quyết việc làm 6.094 3.821 4.352 14.267

4 Cho vay đối tượng chính sách đi

lao động có thời hạn ở nước

ngoài

5 Cho vay nước sạch vệ sinh môi

7 Cho vay hộ sản xuất kinh doanh

8 Cho vay hộ đồng bào dân tộc

thiểu số đặc biệt khó khăn (QĐ

32)

10 Cho vay Hộ đồng bào dân tộc

Nguồn: Báo cáo tổng kết hoạt động của Ngân hàng CSXH huyện Bình Xuyên

năm 2013,2014,2015

Bảng 2.4: Doanh số thu nợ trong 3 năm 2013 – 2015

Đơn vị: Triệu đồng

ST

T

Năm Chương

trình cho vay

Tổng doanh số thu nợ 40.850 37.210 67.910 145.970

2 Cho vay học sinh sinh viên có

3 Cho vay giải quyết việc làm 2.580 2.750 1.949 7.279

4 Cho vay đối tượng chính sách đi

lao động có thời hạn ở nước

ngoài

5 Cho vay nước sạch vệ sinh môi

7 Cho vay hộ sản xuất kinh doanh 4.235 2.073 4.270 10.578

vùng khó khăn

8 Cho vay hộ đồng bào dân tộc

Nguồn: Biểu tổng hợp doanh số cho vay – thu nợ trong 13 năm hoạt động

Ngân hàng CSXH (giai đoạn 2013 - 2015)

Bảng 2.5: Tổng hợp dư nợ 3 năm 2013 - 2015

ST

T

Tên chương trình cho vay

Số hộ Số tiền Trong

đó: NợQH

Số hộ Số tiền Trong

đó: NợQH

Số hộ Số tiền Trong

đó: NợQH

3 Cho vay học sinh sinh viên 3.308 67.590 166 2.729 59.531 134 1.721 41.097 95

4 Cho vay đối tượng chính

sách đi lao động có nước