Quản lý thu chi ngân sách tại sở văn hóa và thể thao tỉnh quảng ninh

Sau hơn 20 năm thực hiện Luật NSNN từ năm 1997, công tác quản lýNSNN không chỉ dừng lại ở hoạt động thu, chi tài chính mà phải gắn liền vớiviệc phát huy cao độ tính chủ động, tích cực

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

VŨ NGỌC HÀ

QUẢN LÝ THU CHI NGÂN SÁCH TẠI

SỞ VĂN HÓA VÀ THỂ THAO TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Ngành: QUẢN LÝ KINH TẾ

THÁI NGUYÊN - 2019

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

VŨ NGỌC HÀ

QUẢN LÝ THU CHI NGÂN SÁCH TẠI

SỞ VĂN HÓA VÀ THỂ THAO TỈNH QUẢNG NINH

Ngành: QUẢN LÝ KINH TẾ

Mã số: 8 34 04 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Chu Đức Dũng

THÁI NGUYÊN - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan bài luận văn là công trình nghiên cứu khoa học độclập của tôi và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào

Tôi xin cam đoan, các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã đượcchỉ rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, tháng 01 năm 2019

Tác giả

Vũ Ngọc Hà

Với tình cảm trân trọng nhất, tôi xin bày tỏ sự cảm ơn chân thành, sâusắc tới thầy PGS.TS Chu Đức Dũng đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ trongquá trình thực hiện luận văn.

Tôi xin chân thành cảm ơn các cơ quan nơi tôi công tác và nghiên cứuluận văn, cùng toàn thể các đồng nghiệp, gia đình bạn bè đã tạo điều kiện,cung cấp tài liệu cho tôi hoàn thành chương trình học của mình và góp phầnthực hiện tốt hơn cho công tác thực tế sau này

Xin trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 01 năm 2019

Tác giả luận văn

Vũ Ngọc Hà

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

DANH MỤC CÁC HÌNH vii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Đóng góp chính của luận văn 3

5 Bố cục của luận văn 3

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 4

1.1 Cơ sở lý luận về quản lý thu, chi ngân sách nhà nước 4

1.1.1 Khái quát về ngân sách Nhà nước 4

1.1.2 Nội dung quản lý NSNN 12

1.1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách Nhà nước

23 1.2 Cơ sở thực tiễn về Quản lý thu chi Ngân sách Nhà nước

25 1.2.1 Kinh nghiệm quản lý Ngân sách Nhà nước ở một số đơn vị

25 1.2.2 Một số bài học rút ra 27

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 28

2.1 Câu hỏi nghiên cứu 28

2.2 Phương pháp nghiên cứu 28

2.2.1 Phương pháp thu thập dữ liệu 28

2.2.2 Phương pháp xử lý và tổng hợp dữ liệu 28

2.2.3 Phương pháp phân tích số liệu 29

2.3 Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu 29

2.3.1 Nhóm chỉ tiêu thể hiện thu, chi NSNN 29

2.3.2 Nhóm chỉ tiêu thực hiện quản lý thu, chi NSNN 29

2.3.3 Nhóm tiêu chí đánh giá quản lý ngân sách Nhà nước 29

CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THU CHI NGÂN SÁCH TẠI SỞ VĂN HÓA VÀ THỂ THAO TỈNH QUẢNG NINH 32

3.1 Đặc điểm của Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Quảng Ninh 32

3.1.1 Chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Quảng Ninh 32

3.1.2 Kết quả thực hiện các chỉ tiêu chủ yếu phát triển VH - TT của Sở Văn hóa và Thể thao trong giai đoạn 2015 - 2017 36

3.2 Thực trạng quản lý thu chi ngân sách tại Sở VH – TT tỉnh Quảng Ninh

40 3.2.1 Phân cấp quản lý ngân sách tại Sở VH – TT tỉnh Quảng Ninh 40

3.2.2 Quản lý thu chi ngân sách của Sở VH – TT tỉnh Quảng Ninh 43

3.2.3 Quản lý chu trình ngân sách tại Sở VH – TT tỉnh Quảng Ninh 48

3.2.4 Hoạt động kiểm tra, thanh tra thu chi ngân sách 53

3.3 Đánh giá chung 56

3.3.1 Những kết quả đạt được 56

3.3.2 Những hạn chế và nguyên nhân 58

CHƯƠNG 4 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ THU CHI NGÂN SÁCH TẠI SỞ VĂN HÓA VÀ THỂ THAO TỈNH QUẢNG NINH 61 4.1 Phương hướng hoàn thiện quản lý thu chi ngân sách tại Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Quảng Ninh 61

4.1.1 Phương hướng mục tiêu chung trong hoạt động của Sở VH - TT tỉnh Quảng Ninh 61

4.1.2 Quan điểm về công tác quản lý ngân sách tại Sở VH - TT tỉnh Quảng

Ninh đến năm 2020 62

4.1.3 Những yêu cầu đặt ra khi hoàn thiện quản lý NSNN tại Sở VH - TT tỉnh Quảng Ninh 63

4.2 Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý NSNN tại Sở VH -TT tỉnh Quảng Ninh 64

4.2.1 Đổi mới việc phân bổ dư toán chi ngân sách 64

4.2.2 Hướng tới lập dư toán ngân sách trung hạn, quản lý ngân sách theo đầu ra 66

4.2.3 Cải tiến hình thức thanh toán các khoản chi 73

4.2.4 Phân định trách nhiệm và quyền hạn của từng cán bộ, cơ quan trong chu trình quản lý ngân sách nhà nước tại Sở 78

4.2.5 Đẩy mạnh hiện đại hóa công nghệ thông tin 81

4.2.6 Nhóm giải pháp về củng cố và xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý ngân sách82 4.2.7 Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc quản lý và sử dụng NSNN tại Sở 84

4.3 Một số kiến nghị 87

4.3.1 Kiến nghị với trung ương 87

4.3.2 Đối với tỉnh Quảng Ninh 88

KẾT LUẬN 90

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 92

DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

BDNV: Bồi dưỡng nghiệp vụ

UBND: Ủy ban nhân dân

VH - TT - DL: Văn hóa - Thể thao - Du lịch

VH - TT: Văn hóa - Thể thao

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1: Hoạt động thu ngân sách của Sở Văn hóa và thể thao tỉnh Quảng

Ninh các năm 2015-2017 45Bảng 3.2: Hoạt động chi ngân sách của Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Quảng

Ninh các năm 2015-2017 47Bảng 3.3: Lập dự toán chi ngân sách của Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Quảng

Ninh các năm 2015-2017 51Bảng 3.4: Tổng hợp kiểm tra, giám sát, thanh tra công tác quản lý thu chi

ngân sách tại Sở Văn hóa và Thể thao Quảng Ninh 56

DANH MỤC CÁC HÌNH

Biểu đồ 3.1: Thu ngân sách của Sở VH – TT tỉnh Quảng Ninh 44Biểu đồ 3.2: Các khoản chi ngân sách của Sở VH – TT tỉnh Quảng Ninh 47Biểu đồ 3.3: Lập dự toán các khoản chi ngân sách của Sở VH – TT tỉnh

Quảng Ninh 51

Sau hơn 20 năm thực hiện Luật NSNN từ năm 1997, công tác quản lýNSNN không chỉ dừng lại ở hoạt động thu, chi tài chính mà phải gắn liền vớiviệc phát huy cao độ tính chủ động, tích cực của các cấp chính quyền địaphương, của Sở, ban ngành trong việc quản lý thu, chi ngân sách gắn với mỗicấp ngân sách để phục vụ tích cực cho nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội củađịa phương.

Công tác quản lý thu, chi ngân sách tại Sở Văn hóa và Thể thao tỉnhQuảng Ninh đã có những bước chuyển biến tích cực, bước đầu đã thực hiệnquản lý ngân sách đem lại kết quả đáng khích lệ Công tác quản lý và điềuhành ngân sách đơn vị đã có nhiều đổi mới Hoạt động thu ngân sách gắn liềnvới chức năng, nhiệm vụ của Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Quảng Ninh, công

tác quản lý chi ngân sách cũng đã có nhiều tiến bộ, các định mức phân bổ chingân sách do Sở Tài chính hướng dẫn đã được thực hiện nghiêm túc tại đơn

vị, góp phần tích cực trong việc quản lý chi ngân sách, phục vụ cho việc thựchiện chức năng, nhiệm vụ được giao phó

Tuy nhiên, thực trạng hiện nay công tác quản lý thu, chi ngân sách của

Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Quảng Ninh vẫn còn nhiều khuyết điểm, hạn chếcần khắc phục Tình trạng thất thoát trong quản lý thu, chi ngân sách nhà nướcvẫn còn cao do chưa bao quát hết khoản thu và khoản chi, đội ngũ cán bộquản lý ngân sách còn hạn chế về chuyên môn, chậm đổi mới

Tăng cường quản lý thu, chi NSNN trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh nóichung và tại sở Văn hóa – Thể thao nói riêng nhằm động viên đầy đủ và hợp

lý các nguồn thu vào NSNN, tạo nguồn lực tài chính mạnh mẽ, quản lý chingân sách có hiệu quả, chính là yếu tố quyết định góp phần thực hiện thắng

lợi nhiệm vụ mà Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XIV đề ra: “Phấn

đấu đến năm 2020, xây dựng Quảng Ninh trở thành tỉnh có cơ cấu kinh tế dịch vụ, công nghiệp; là trung tâm du lịch chất lượng cao của khu vực” [22].

Trước yêu cầu bức thiết đó, tôi chọn đề tài “Quản lý thu chi ngân sách tại Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Quảng Ninh” để làm luận văn

chuyên ngành Quản lý kinh tế

2 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục tiêu chung

Trên cơ sở làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý thu, chi NSNN,tác giả đánh giá thực trạng quản lý thu, chi NSNN tại Sở Văn hóa và Thể thaotỉnh Quảng Ninh, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý thu, chiNSNN tại Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Quảng Ninh

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý thu, chi NSNN

- Đánh giá thực trạng quản lý thu, chi NSNN;

- Nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý thu, chi NSNN tại SởVăn hóa và Thể thao tỉnh Quảng Ninh

- Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu, chiNSNN tại Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Quảng Ninh

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu: Công tác quản lý thu, chi ngân sách nhà nước 3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về không gian: tại Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Quảng Ninh

- Về thời gian: Số liệu sử dụng cho phân tích thực trạng từ năm 2015- 2017

- Phạm vi về nội dung: Nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn vềquản lý thu, chi ngân sách tại Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Quảng Ninh

4 Đóng góp chính của luận văn

- Hệ thống hóa được cơ sở khoa học về quản lý thu, chi NSNN

- Chỉ ra được thực trạng quản lý thu, chi NSNN tại Sở Văn hóa và Thểthao tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn 2015-2017;

- Đề xuất được một số giải pháp phù hợp và khả thi nhằm hoàn thiệncông tác quản lý thu, chi NSNN tại Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Quảng Ninh

5 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dungluận văn gồm 4 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý thu chi ngân sách nhà

nước

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng quản lý thu chi ngân sách tại Sở Văn hóa và Thểthao tỉnh Quảng Ninh

Chương 4: Giải pháp hoàn thiện quản lý thu chi ngân sách tại Sở Vănhóa và Thể thao tỉnh Quảng Ninh

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU CHI

NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1.1 Cơ sở lý luận về quản lý thu, chi ngân sách nhà nước

1.1.1 Khái quát về ngân sách Nhà nước

1.1.1.1 Ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước: Ngân sách nhà nước là một thành phần trong hệthống tài chính, đây là thành tố quan trọng giúp cho mục tiêu phát triển quốcgia, các công trình trọng điểm đảm bảo hiệu quả và tiến độ thực hiện Thôngqua NSNN giúp các nhà quản lý có thể trực tiếp quản lý định mức phân bổ dựtoán, thực hiện cân bằng thu chi giữa các cấp, các ngành, các lĩnh vực thenchốt nhằm duy trì bộ máy quản lý Theo quan điểm của những nhà nghiên cứukinh tế cổ điển, NSNN là một văn kiện tài chính, mô tả các khoản thu và chicủa chính phủ, được thiết lập hàng năm

Điều 4 của Luật NSNN năm 2015 quy định: “NSNN là toàn bộ các

khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước” (Quốc hội, 2015).

Có thể hiểu rằng NSNN là kế hoạch tài chính cơ bản của quốc gia, làbảng cân đối thu chi bằng tiền của nhà nước, là quỹ tiền tệ tập trung, yếu tốquan trọng trong hệ thống tài chính quốc gia NSNN được hình thành từ: Mọikhoản thu thuế, phí, lệ phí; Các khoản thu từ mọi hoạt động kinh tế nhà nước;Các khoản đóng góp tình nguyện của cá nhân, tổ chức; Các khoản vay củachính phủ và Các khoản viện trợ và các khoản thu khác theo quy định củapháp luật, có các văn bản pháp quy, tờ trình mức nhận viện trợ trong năm

* Thu ngân sách nhà nước Để có kinh phí chi cho mọi hoạt động củamình, nhà nước đã đặt ra các khoản thu (các khoản thuế khóa) do mọi côngdân đóng góp để hình thành nên quỹ tiền tệ của mình Thực chất, thu ngân

sách nhà nước là việc nhà nước dùng quyền lực của mình để tập trung mộtphần nguồn tài chính quốc gia hình thành quỹ ngân sách nhà nước nhằm thỏamãn các nhu cầu của nhà nước.

Về mặt bản chất, thu NSNN là hệ thống những quan hệ kinh tế giữaNhà nước và xã hội phát sinh trong quá trình Nhà nước huy động các nguồntài chính để hình thành nên quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước nhằm thỏamãn các nhu cầu chi tiêu của mình Thu NSNN chỉ bao gồm những khoản tiềnNhà nước huy động vào ngân sách mà không bị ràng buộc bởi trách nhiệmhoàn trả trực tiếp cho đối tượng nộp Theo Luật NSNN hiện hành, nội dungcác khoản thu NSNN bao gồm: Thuế, phí, lệ phí do các tổ chức và cá nhânnộp theo quy định của pháp luật; Các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhànước; Các khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân; Các khoản viện trợ;

Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật (Quốc hội, 2015)

* Thu NSNN có những đặc điểm sau:

- Phần lớn các khoản thu được tạo nên từ nền tảng nghĩa vụ công dân,điển hình là thuế Thu NDNN còn bao gồm các khoản thu dựa trên cơ sở traođổi như phí, lệ phí; các khoản thu do thỏa thuận như vay mượn; các khoản thu

do người dân tự nguyện đóng góp

- Các khoản thu không mang tính bồi hoàn trực tiếp Các tổ chức cánhân nộp thuế cho Nhà nước không có nghĩa là phải mua một hàng hóa haydịch vụ nào đó của Nhà nước Nhà nước dùng nguồn thu này để tạo ra hànghóa, dịch vụ công để cung cấp cho người dân Như vậy, các khoản thu ngânsách được chuyển trở lại cho người dân một cách gián tiếp và công cộng

- Thu NSNN luôn gắn liền với việc thực hiện các nhiệm vụ của Nhànước Nguồn thu ngân sách được dùng để thực hiện chi tiêu công chứ khôngphải tìm kiếm lợi nhuận

* Phân loại thu ngân sách

Thu ngân sách được phân loại theo các tiêu thức cơ bản sau:

+ Căn cứ theo tính chất: Thu NSNN được phân thành 2 nhóm là thuthuế và không phải thuế:

- Các khoản thu thuế bao gồm các sắc thuế mà nhà nước ban hành dướihình thức luật, là những khoản thu mang tính bắt buộc, không bồi hoàn trựctiếp và được xây dựng trên nghĩa vụ công dân Thuế chiếm tỷ lệ đa số trongtổng thu của NSNN

- Các khoản thu không phải thuế như phí, lệ phí, quyên góp, vay mượn,cho thuê tài sản công Đây là những khoản thu mang tính đối giá và đượcxây dựng trên cơ sở sự thỏa thuận giữa nhà nước và công dân

+ Căn cứ theo phạm vi và lãnh thổ: Thu NSNN được phân thành thutrong nước và thu ngoài nước

- Thu trong nước bao gồm thu từ thuế, phí, lệ phí, cho thuê tài sản công,khai thác tài nguyên Thu trong nước là nguồn thu nội lực cơ bản giúp choNhà nước xây dựng một NSNN chủ động

- Thu ngoài nước như từ đầu tư nước ngoài, viện trợ nước ngoài, vay

nợ nước ngoài Đây là những nguồn lực có thể giúp đất nước nhanh chóngtích tụ và tập trung vốn đầu tư vào những công trình trọng điểm

+ Căn cứ theo nội dung: Thu NSNN gồm những khoản thu mang nộidung kinh tế và những khoản thu không mang nội dung kinh tế

- Thu mang nội dung kinh tế gồm phí, lệ phí, vay nợ, cho thuê côngsản, bán tài nguyên thiên nhiên

- Thu không mang nội dung kinh tế gồm thuế, các khoản quyên góp,viện trợ nước ngoài và thu khác

Chi ngân sách nhà nước: Chi ngân sách nhà nước là việc phân phối và

sử dụng quỹ ngân sách nhà nước nhằm đảm bảo thực hiện chức năng của nhànước theo những nguyên tắc nhất định

Chi ngân sách nhà nước là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính

đã được tập trung vào ngân sách nhà nước và đưa chúng đến mục đích sử

dụng Do đó, Chi ngân sách nhà nước là những việc cụ thể không chỉ dừng lạitrên các định hướng mà phải phân bổ cho từng mục tiêu, từng hoạt động vàtừng công việc thuộc chức năng của nhà nước.

Đặc điểm của chi ngân sách nhà nước: Chi ngân sách nhà nước gắn với

bộ máy nhà nước và những nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội mà nhà nướcđảm đương trong từng thời kỳ

+ Chi ngân sách nhà nước gắn với quyền lực nhà nước, mang tích chấtpháp lí cao;

+ Các khoản chi của ngân sách nhà nước được xem xét hiệu quả trêntầm vĩ mô;

+ Các khoản chi của ngân sách nhà nước mang tính chất không hoàn trảtrực tiếp là chủ yếu;

+ Các khoản chi của ngân sách nhà nước gắn chặt với sự vận động củacác phạm trù giá trị khác như giá cả, lãi suất, tỷ giá hối đoái, tiền lương, tíndụng, v.v (các phạm trù thuộc lĩnh vực tiền tệ)

Nguyên tắc tổ chức chi ngân sách nhà nước:

+ Nguyên tắc thứ nhất: gắn chặt các khoản thu để bố trí các khoảnchi:nếu vi phạm nguyên tắc này dẫn đến bội chi NSNN, gây lạm phát mất cânbằng cho sự phát triển xã hội;

+ Nguyên tắc thứ hai: đảm bảo yêu cầu tiết kiệm và hiệu quả trong việc

bố trí các khoản chi tiêu của NSNN;

+ Nguyên tắc thứ ba: theo nguyên tắc nhà nước và nhân dân cùng làm,nhất là các khoản chi mang tính chất phúc lợi xã hội;

+ Nguyên tắc thứ tư: tập trung có trọng điểm:đòi hỏi việc phân bổnguồn vốn từ NSNN phải tập trung vào các chương trình trọng điểm, cácngành mũi nhọn của nn;

+ Nguyên tắc thứ năm: phân biệt rõ nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hộicủa các cấp theo quy định của luật;

+ Nguyên tắc thứ sáu: phối hợp chặt chẽ với khối lượng tiền tệ, lãi suất,

tỷ giá hối đoái

* Chi NSNN có những đặc điểm:

Luôn gắn liền với nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội mà Nhà nước đảmnhận Mức độ và phạm vi chi NSNN phụ thuộc vào nhiệm vụ của Nhà nướctrong từng giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội

Tính hiệu quả của các khoản chi NSNN thể hiện ở tầm vĩ mô mang tínhchất toàn diện trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa, anninh quốc phòng

Chi NSNN là những khoản chi mang tính cấp phát, không mang tínhhoàn trả trực tiếp

* Phân loại chi ngân sách

Chi NSNN bao gồm những khoản chi như sau (Quốc hội, 2015):

+ Chi đầu tư phát triển: Chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạtầng kinh tế - xã hội không có khả năng thu hồi vốn; Chi đầu tư và hỗ trợ chocác doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế, các tổ chức tài chính của Nhà nước; gópvốn cổ phần liên doanh vào các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực cần thiết có sựtham gia của Nhà nước theo quy định của pháp luật; Chi bổ sung dự trữ Nhànước; Chi đầu tư phát triển thuộc các Chương trình mục tiêu Quốc gia, dự ánNhà nước; Chi các khoản đầu tư phát triển khác theo quy định của pháp luật

+ Chi thường xuyên: Chi các hoạt động sự nghiệp giáo dục, đào tạo, y

tế, xã hội, văn hóa, thông tin, văn học nghệ thuật, thể dục, thể thao, khoa học,công nghệ và các sự nghiệp xã hội khác; Chi các hoạt động sự nghiệp kinh tế;Chi các hoạt động của cơ quan Nhà nước; Chi các hoạt động của Đảng Cộngsản Việt Nam; Chi hoạt động của Ủy ban mặt trận tổ quốc Việt Nam, Liênđoàn Lao động Việt Nam, Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Cựuchiến binh Việt Nam; Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Nông dân ViệtNam; Chi trợ giá theo chính sách của Nhà nước; Phần chi thường xuyên thuộccác Chương trình mục tiêu quốc gia, dự án Nhà nước; Chi hỗ trợ quỹ Bảohiểm xã

hội; Chi trợ cấp cho các đối tượng chính sách xã hội; Chi hỗ trợ cho các tổchức chính trị xã hội nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp;

+ Các khoản chi thường xuyên theo quy định của pháp luật: Chi trả nợgốc và lãi các khoản tiền do Chính phủ vay; Chi viện trợ của ngân sách Trungương cho các Chính phủ và tổ chức nước ngoài; Chi cho vay của ngân sáchTrung ương; Chi trả gốc và lãi các khoản huy động đầu tư xây dựng kết cấuhạ tầng theo quy định của pháp luật; Chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính; Chi bổsung ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới; Chi chuyển nguồn ngân sách

từ ngân sách năm trước sang ngân sách năm sau

* Vai trò của chi NSNN

+ Đảm bảo duy trì sự tồn tại và hoạt động của bộ máy Nhà nước Nhucầu chi tiêu của bộ máy Nhà nước được NSNN đảm bảo thực hiện chức năng,nhiệm vụ của mình Đó là các nguồn lực để trả lương cho đội ngũ cán bộ,công chức, viên chức trong các cơ quan của Nhà nước; để xây dựng cơ sở vậtchất đảm bảo hoạt động cho bộ máy này

+ Thu hút vốn đầu tư Việc thu hút vốn đầu tư và chuyển dịch cơ cấukinh tế thể hiện thông qua các khoản chi cho vay đầu tư xây dựng cơ sở hạtầng Việc Nhà nước tạo ra hàng hóa công tạo điều kiện nâng cao chất lượngsống của dân chúng và góp phần điều chỉnh nền kinh tế theo những mongmuốn của Nhà nước

+ Điều chỉnh chu kỳ kinh tế Chi NSNN hình thành nên một thị trườngđặc biệt Chính phủ tiêu thụ một khối lượng hàng hóa khổng lồ đã làm chotổng cầu của nền kinh tế gia tăng một cách đáng kể Tổng cầu tăng làm chokhả năng thu hút vốn và kích thích sản xuất phát triển Như vậy, thị trườngcủa Chính phủ trở thành công cụ kinh tế quan trọng của Chính phủ nằm tíchcực tái tạo lại cân bằng của thị trường hàng hóa khi bị mất cân đối bằng cáchtác động vào các mối quan hệ cung cầu thông qua tăng hay giảm mức độ chitiêu công ở trị trường này

+ Tái phân phối thu nhập xã hội Nhà nước sử dụng công cụ thuế và chitiêu công để tái phân phối lại thu nhập xã hội Với công cụ thuế mang tínhchất động viên nguồn thu cho Nhà nước thì công cụ chi tiêu công mang tínhchất chuyển giao thu nhập đó đến những người có thu nhập thấp qua cácchương trình phúc lợi xã hội.

và quyết toán rành mạch Chỉ có kế hoạch ngân sách đầy đủ, trọn vẹn mớiphản ánh đúng mục đích chính sách và đảm bảo tính minh bạch của các tàikhoản thu, chi

Nguyên tắc quản lý này nghiêm cấm các cấp, các tổ chức nhà nước lập

và sử dụng quỹ đen Điều này có ý nghĩa rằng mọi khoản thu chi của ngânsách nhà nước đều phải đưa vào kế hoạch ngân sách để Quốc hội phê chuẩn,nếu không việc phê chuẩn ngân sách của Quốc hội sẽ không có căn cứ đầy đủ,không có giá trị

* Nguyên tắc thống nhất trong quản lý ngân sách nhà nước Nguyên tắcthống nhất trong quản lý ngân sách nhà nước bắt nguồn từ yêu cầu tăng cườngsức mạnh vật chất của Nhà nước Biểu hiện cụ thể sức mạnh vật chất của Nhànước là thông qua hoạt động thu - chi của ngân sách nhà nước

Nguyên tắc thống nhất trong quản lý ngân sách nhà nước được thể hiện:

Mọi khoản thu - chi của ngân sách nhà nước phải tuân thủ theo nhữngquy định của Luật ngân sách nhà nước và phải được dự toán hàng năm được

cơ quan có thẩm quyền phê duyệt

- Tất cả các khâu trong chu trình ngân sách nhà nước khi triển khai thựchiện phải đặt dưới sự kiểm tra giám sát của cơ quan quyền lực, ở trung ương

là Quốc hội, ở địa phương là Hội đồng nhân dân

- Hoạt động ngân sách nhà nước đòi hỏi phải có sự thống nhất với hoạtđộng kinh tế, xã hội của quốc gia Hoạt động kinh tế, xã hội của quốc gia lànền tảng của hoạt động ngân sách nhà nước Hoạt động ngân sách nhà nướcphục vụ cho hoạt động kinh tế, xã hội, đồng thời là hoạt động mang tính chấtkiểm chứng đối với hoạt động kinh tế, xã hội

* Nguyên tắc cân đối ngân sách Ngân sách nhà nước được lập và thuchi ngân sách phải được cân đối Nguyên tắc này đòi hỏi các khoản chi chỉđược phép thực hiện khi đã có đủ các nguồn thu bù đắp Uỷ ban nhân dân vàHội đồng nhân dân luôn cố gắng để đảm bảo cân đối nguồn ngân sách nhànước bằng cách đưa ra các quyết định liên quan tới các khoản chi để thảo luận

và cắt giảm những khoản chi chưa thực sự cần thiết, đồng thời nỗ lực khaithác mọi nguồn thu hợp lý mà nền kinh tế có khả năng đáp ứng

* Nguyên tắc công khai hoá ngân sách nhà nước Về mặt chính sách,thu chi ngân sách nhà nước là một chương trình hoạt động của Chính phủđược cụ thể hoá bằng số liệu Ngân sách nhà nước phải được quản lý rànhmạch, công khai để mọi người dân có thể biết nếu họ quan tâm Nguyên tắccông khai của ngân sách nhà nước được thể hiện trong suốt chu trình ngânsách nhà nước và phải được áp dụng cho tất cả các cơ quan tham gia vào chutrình ngân sách nhà nước

* Nguyên tắc rõ ràng, trung thực và chính xác Nguyên tắc này là cơ sở,tạo tiền đề cho mỗi người dân có thể nhìn nhận được chương trình hoạt độngcủa Chính quyền địa phương và chương trình này phải được phản ánh ở việcthực hiện chính sách tài chính Địa phương

Nguyên tắc này đòi hỏi: Ngân sách nhà nước được xây dựng rànhmạch, có hệ thống; Các dự toán thu, chi phải được tính toán một cách chínhxác và phải đưa vào kế hoạch ngân sách; Không được che đậy và bào chữađối với tất cả các khoản thu, chi ngân sách nhà nước; Không được phép lậpquỹ đen, ngân sách phụ.

1.1.2 Nội dung quản lý NSNN

1.1.2.1 Xây dựng hệ thống văn bản hướng dẫn công tác quản lý ngân sách

Hệ thống văn bản quản lí ngân sách là một tập hợp các văn bản đượcban hành tạo nên một chỉnh thể các văn bản cấu thành hệ thống, trong đó tất

cả các văn bản có liên hệ mật thiết với nhau về mọi phương diện được sắp xếptheo trật tự pháp lí, khách quan, lô-gic và khoa học Đó là một hệ thống kếthợp chặt chẽ các cấu trúc nội dung bên trong và hình thức biểu hiện bên ngoàiphản ánh được và phù hợp với cơ cấu quan hệ xã hội, yêu cầu của công tácquản lí ngân sách nhà nước Hệ thống này chứa đựng những tiểu hệ thống vớitính chất và cấp độ hiệu lực pháp lí cao thấp rộng hẹp khác nhau

Hệ thống văn bản quản lý ngân sách Nhà nước có thể trở thành yếu tốcủa hệ thống theo chiều ngang, tức là dù được hình thành như thế nào, thuộcthang bậc pháp lí nào cũng đều phải căn cứ vào đối tượng điều chỉnh và theochiều dọc, tức là mang tính chất thứ bậc tuỳ thuộc vào thẩm quyền của các cơquan ban hành Để có được hệ thống văn bản cần phải thường xuyên tiếnhành công tác rà soát và hệ thống hoá các văn bản Kết quả của công tác này

là tạo ra hệ thống văn bản cân đối hoàn chỉnh, thống nhất, khắc phục tìnhtrạng lỗi thời, mâu thuẫn và những lỗ hổng của hệ thống văn bản, làm cho nộidung của văn bản phù hợp với những yêu cầu đòi hỏi của đời sống, có hìnhthức rõ ràng dễ hiểu, tiện lợi cho việc sử dụng

Ở Việt Nam, hệ thống văn bản quản lí ngân sách Nhà nước bao gồmnhững văn bản quy phạm pháp luật là những văn bản do cơ quan nhà nước cóthẩm quyền ban hành theo thủ tục, trình tự luật định, trong đó có các quy cách

sử dụng chung được nhà nước bảo đảm thực hiện theo định hướng xã hội chủnghĩa Đó là nguồn cơ bản của pháp luật xã hội chủ nghĩa, là sản phẩm củaquá trình sáng tạo pháp luật, một hình thức lãnh đạo của nhà nước đối với xãhội nhằm biến ý chí của nghị định thành luật.

Hệ thống văn bản quản lí ngân sách nhà nước bao gồm:

a, Văn bản do quốc hội ban hành gồm hiến pháp, luật, nghị quyết

Luật Ngân sách Nhà nước số 83/2015/QH13 ngày 25/6/2015

Để quản lý thống nhất nền tài chính quốc gia, nâng cao tính chủ động

và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc quản lý và sửdụng ngân sách nhà nước, củng cố kỷ luật tài chính, sử dụng tiết kiệm, cóhiệu quả ngân sách và tài sản của Nhà nước, tăng tích lũy nhằm thực hiệncông nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đápứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống nhân dân, bảo đảmquốc phòng, an ninh, đối ngoại;

Luật này quy định về lập, chấp hành, kiểm tra, thanh tra, kiểm toán,quyết toán ngân sách nhà nước và về nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan nhànước các cấp trong lĩnh vực ngân sách nhà nước

b, Văn bản do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác ở trung ươngban hành để thi hành văn bản qui phạm pháp luật của quốc hội, uỷ ban thường

vụ quốc hội: Lệnh, quyết định của chủ tịch nước; Nghị quyết, nghị định củachính phủ, quyết định, chỉ thị của thủ tướng chính phủ; Quyết định, chỉ thị,thông tư của bộ trưởng, thủ trưởng của cơ quan ngang bộ; Nghị quyết, thông

tư liên tịch giữa các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, giữa cơ quan nhà nước

có thẩm quyền với các tổ chức chính trị - xã hội

c, Văn bản của hội đồng nhân dân, uỷ ban nhân dân ban hành để thihành văn bản quy phạm pháp luật của quốc hội, uỷ ban thường vụ quốc hội vàvăn bản của cơ quan nhà nước cấp trên; văn bản do uỷ ban nhân dân ban hànhcòn để thi hành nghị quyết của hội đồng nhân dân cùng cấp, như:

+ Nghị quyết của hội đồng nhân dân

+ Quyết định, chỉ thị của Uỷ ban nhân dân

1.1.2.2 Phân cấp quản lý NSNN.

Phân cấp quản lý NSNN là quá trình Nhà nước trung ương phân giaonhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm nhất định cho chính quyền địa phươngtrong hoạt động quản lý NSNN

Phân cấp quản lý ngân sách giải quyết mối quan hệ giữa chính quyềnNhà nước trung ương và chính quyền địa phương trong việc xử lý các vấn đềliên quan đến hoạt động của NSNN trong 3 nội dung sau: quan hệ về mặt chế

độ chính sách; quan hệ vật chất về nguồn thu và nhiệm vụ chi; quan hệ về mặtquản lý chu trình ngân sách

Theo Luật NSNN 2015, điều 6: “Ngân sách nhà nước gồm ngân sách

trung ương và ngân sách địa phương Ngân sách địa phương gồm ngân sách của các cấp chính quyền địa phương” (Quốc hội, 2015) Như vậy, hệ thống

NSNN bao gồm: Ngân sách Trung ương; Ngân sách tỉnh (thành phố trựcthuộc Trung ương); Ngân sách (quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh) và Ngânsách xã (phường)

Việc tổ chức NSNN thành nhiều cấp là một tất yếu khách quan, nó phụthuộc vào cơ chế phân cấp quản lý hành chính

- Mỗi cấp chính quyền đều có nhiệm vụ và cần được đảm bảo bằngnguồn tài chính nhất định

- Mặt khác, mỗi cấp chính quyền, đặc biệt là chính quyền địa phương ởtừng vùng, từng khu vực có những yêu cầu, mục tiêu đặc thù riêng phụ thuộcvào hoàn cảnh, tình trạng kinh tế, chính trị, xã hội của khu vực đó Do đó, sẽ

là không hiệu quả nếu đánh đồng các nội dung NSNN cho từng cấp và chotừng khu vực

Phân cấp quản lý ngân sách là cách tốt nhất để gắn các hoạt độngNSNN với những hoạt động kinh tế xã hội cụ thể, theo đặc điểm của từng cấp

và theo đặc điểm của từng khu vực.

* Nội dung phân cấp quản lý NSNN

+ Quan hệ giữa các cấp chính quyền về chế độ chính sách Về cơ bản,Nhà nước vẫn giữ vai trò quyết định các loại như thuế, phí, lệ phí, vay nợ vàcác chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi tiêu thực hiện thống nhất trong cả nước.Bên cạnh đó, HĐND cấp tỉnh được quyết định chế độ chi ngân sách phù hợpvới đặc điểm thực tế ở địa phương

+ Quan hệ giữa các cấp về nguồn thu, nhiệm vụ chi Trong Luật ngânsách, quy định cụ thể về nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách Trung ương

và ngân sách địa phương được ổn định từ 3 đến 5 năm Bao gồm các khoảnthu mà từng cấp được hưởng 100%; Các khoản thu phân chia theo tỷ lệ %cũng như nhiệm vụ chi của từng cấp trên cơ sở quán triệt các nguyên tắc phâncấp Ngân sách Trung ương hưởng các khoản thu tập trung quan trọng khônggắn trực tiếp với công tác quản lý của địa phương như: thuế xuất khẩu, thuếnhập khẩu, thu từ dầu thô hoặc không đủ căn cứ chính xác để phân chianhư: thuế thu nhập doanh nghiệp của các đơn vị hạch toán ngành

Ngân sách Trung ương chi cho các hoạt động có tính chất đảm bảo chủđộng thực hiện những nhiệm vụ được giao, gắn trực tiếp với công tác quản lýtại địa phương như: thuế nhà, thuế đất, thuế môn bài, thuế chuyển quyền sửdụng đất, thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao

Chi ngân sách địa phương chủ yếu gắn liền với nhiệm vụ quản lý kinh

tế - xã hội, quốc phòng - an ninh do địa phương trực tiếp quản lý

Đảm bảo nguồn lực cho chính quyền cơ sở cũng được luật hết sức quantâm Luật NSNN quy định các nguồn thu về nhà đất phải phân cấp khôngdưới

70% cho ngân sách xã, đối với lệ phí trước bạ thì cần phải phân cấp không dưới50% cho ngân sách các thị xã, thành phố thuộc tỉnh (Quốc hội, 2015)

+ Quan hệ giữa các cấp về quản lý chu trình NSNN Mặc dù, ngânsách Việt Nam vẫn nằm trong tình trạng ngân sách lồng ghép giữa các cấp

chính quyền trong chu trình ngân sách, nhưng quyền hạn, trách nhiệmHĐND các cấp trong việc quyết định dự toán ngân sách, phân bổ ngân sáchđược tăng lên đáng kể.

Tóm lại, Ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương được phâncấp nguồn thu và nhiệm vụ chi cụ thể phù hợp với phân cấp quản lý kinh tế -

xã hội của Nhà nước

Ngân sách Trung ương giữ vai trò chủ đạo, đảm bảo các nhiệm vụchiến lược, quan trọng của quốc gia và hỗ trợ cho các địa phương chưa cânđối được thu,chi

- Mọi chính sách, chế độ quản lý NSNN được ban hành thống nhất vàdựa chủ yếu trên cơ sở quản lý ngân sách Trung ương

- Ngân sách Trung ương chi phối và quản lý các khoản thi, chi lớntrong nền kinh tế và xã hội

Ngân sách địa phương được phân cấp nguồn thu, bảo đảm chủ độngtrong thực hiện nhiệm vụ được giao, tăng cường năng lực cho ngân sách cấp

cơ sở

Nhiệm vụ chi của ngân sách cấp nào thì do ngân sách cấp đó đảm bảo.Nếu cơ quan cấp trên uỷ quyền cho cơ quan cấp dưới thực hiện nhiệm vụ củamình, thì phải chuyển kinh phí từ ngân sách cấp trên xuống cơ quan cấp dưới

Thực hiện phân chia theo tỷ lệ % đối với các khoản thu phân chưa giữangân sách các cấp và bổ sung từ ngân sách cấp trên cho cấp dưới, để đảm bảothực hiện công bằng, phát triển cân đối giữa các vùng, địa phương Tỷ lệ %được ổn định từ 3- 5 năm Thời gian này được gọi là thời kỳ ổn định ngânsách

1.1.2.3 Quản lý chu trình ngân sách

Theo Luật ngân sách nhà nước (Quốc hội, 2015), chu trình ngân sáchnhà nước gồm 3 giai đoạn:

a) Lập dự toán ngân sách

Lập dự toán ngân sách là lập kế hoạch (dự toán) các khoản thu chi củangân sách trong một năm ngân sách Mục tiêu cơ bản của việc lập dự toán ngân

sách là nhằm tính toán đúng đắn ngân sách trong kỳ kế hoạch, có căn cứ khoahọc và căn cứ thực tiễn các chỉ tiêu thu, chi của ngân sách trong kỳ kế hoạch.

- Yêu cầu trong quá trình lập ngân sách phải đảm bảo:

+ Kế hoạch ngân sách nhà nước có tác động tích cực đến việc thực hiệnchương trình phát triển kinh tế - xã hội và nó chỉ trở thành hiện thực khi bámsát kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội Do đó, kế hoạch ngân sách Nhà nướcphải bám sát kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội

+ Kế hoạch ngân sách nhà nước phải đảm bảo thực hiện đầy đủ và đúngđắn các quan điểm của chính sách tài chính địa phương trong thời kỳ và yêucầu của Luật ngân sách nhà nước Lập dự toán ngân sách cấp Nhà nước huyệnphải thể hiện được đầy đủ và đúng đắn các quan điểm chủ yếu của chính sáchtài chính địa phương như: Trật tự và cơ cấu động viên các nguồn thu, thứ tự

và cơ cấu bố trí các nội dung chi tiêu Bên cạnh đó, việc lập dự toán ngânsách Nhà nước hoạt động phải tuân thủ các yêu cầu của Luật Ngân sách Nhànhư: Xác định phạm vi, mức độ của nội dung các khoản thu, chi phân địnhthu, chi giữa các cấp ngân sách, cân đối ngân sách nhà nước

- Căn cứ lập dự toán ngân sách Nhà nước:

+ Lập dự toán ngân sách Nhà nước phải dựa trên n hiệm vụ phát triểnkinh tế; văn hoá - xã hội; đảm bảo quốc phòng - an ninh của Đảng và chínhquyền địa phương trong năm kế hoạch và những năm tiếp theo

+ Lập dự toán ngân sách Nhà nước phải dựa trên kế hoạch phát triểnkinh tế, xã hội của địa phương trong năm kế hoạch Kế hoạch phát triển kinh

tế, xã hội là cơ sở, căn cứ để đảm bảo các nguồn thu cho ngân sách Nhà nước.Đồng thời, cũng là nơi sử dụng các khoản chi tiêu của ngân sách Nhà nước.+ Lập dự toán ngân sách Nhà nước phải tính đến các kết quả phân tích,đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch ngân sách của các năm trước, đặc biệt

là của năm báo cáo

+ Lập dự toán ngân sách Nhà nước phải dựa trên các chính sách, chế độ,

tiêu chuẩn định mức cụ thể về thu, chi tài chính nhà nước Các chỉ tiêu đó chỉ

có thể được xây dựng sát, đúng, ngoài việc dựa vào căn cứ nói trên phải đặcbiệt tuân thủ theo các chế độ, tiêu chuẩn, định mức thu chi tài chính nhà nướcthông qua hệ thống pháp luật (đặc biệt là hệ thống các Luật thuế) và các vănbản pháp lý khác của nhà nước

b) Chấp hành dự toán

- Mục tiêu của chấp hành dự toán ngân sách là biến các chỉ tiêu thu, chighi trong kế hoạch ngân sách từ khả năng, dự kiến thành hiện thực Từ đó gópphần thực hiện các chỉ tiêu của kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của huyện.Kiểm tra việc thực hiện các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn về kinh tế và tàichính Tổ chức chấp hành NSNN bao gồm tổ chức thu NSNN và tổ chức chiNSNN Về tổ chức thu, trên cơ sở nhiệm vụ thu cả năm được giao và nguồnthu dự kiến phát sinh trong quý, cơ quan thu lập dự toán thu ngân sách quý chitiết theo khu vực kinh tế, địa bàn và đối tượng thu gửi cơ quan tài chính cuốiquý trước

- Chấp hành thu ngân sách: Theo Luật Ngân sách Nhà nước, tổ chức chấphành ngân sách bao gồm tổ chức thu ngân sách NSNN và tổ chức chi NSNN:+ Tổ chức thu ngân sách Nhà nước: Theo Luật NSNN (Quốc hội, 2015)quy định, chỉ có cơ quan Thuế và cơ quan được Nhà nước giao nhiệm vụ thungân sách được tổ chức thu ngân sách nhà nước Các khoản thu phải nộp vàoKho bạc; Đồng thời chỉ được thực hiện khi đã có trong dự toán, đúng chế độtiêu chuẩn

Cơ quan thu có nhiệm vụ, quyền hạn: Phối hợp với các cơ quan nhànước hữu quan tổ chức thu đúng pháp luật; chịu sự chỉ đạo, kiểm tra của

Uỷ ban nhân dân và sự giám sát của Hội đồng nhân dân về công tác thungân sách tại địa phương; Phối hợp với Mặt trận tổ quốc Việt Nam và các

tổ chức thành viên tuyên truyền, vận động tổ chức, cá nhân thực hiệnnghiêm chỉnh nghĩa vụ nộp ngân sách theo quy định của Luật Ngân sách vàcác quy định khác của pháp luật

Cơ quan thu các cấp trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình cótrách nhiệm đôn đốc, kiểm tra các tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ nộp ngân sáchphải nộp đầy đủ, đúng hạn các khoản nộp vào ngân sách nhà nước.

- Tổ chức chi NSNN: Thực hiện sau khi Uỷ ban nhân dân giao dự toánngân sách, các đơn vị dự toán cấp I tiến hành phân bổ và giao dự toán chingân sách cho các đơn vị sử dụng ngân sách trực thuộc theo các nguyên tắcđược quy định tại Điểm a khoản 1 điều 44 của Nghị định số 60/2003/NĐ- CPngày 06 tháng 6 năm 2003 của Chính phủ Dự toán chi ngân sách Nhà nướcbao gồm dự toán chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển (Chính phủ, 2003).c) Quyết toán ngân sách

Theo Nghị định 60/2003/NĐ-CP; ngày 06/6/2003 của Chính phủ, quyếttoán ngân sách phải đảm bảo các nguyên tắc sau (Chính phủ, 2003):

- Số quyết toán ngân sách Nhà nước là số thu đã được thực nộp hoặchạch toán thu ngân sách Nhà nước qua Kho bạc Nhà nước

- Số quyết toán chi ngân sách Nhà nước là số chi đã thực thanh toán hoặc

đã hạch toán chi theo quy định tại điều 62 của Luật Ngân sách Nhà nước [20]

và các khoản chi chuyển nguồn sang năm sau để chi tiếp theo quy định tạikhoản 2 điều 66 của luật này

+ Ngân sách cấp dưới không được quyết toán các khoản kinh phí uỷquyền của Ngân sách cấp trên vào báo cáo quyết toán ngân sách cấp mình.Cuối năm, cơ quan tài chính được uỷ quyền lập báo cáo quyết toán kinh phí

uỷ quyền theo quy định gửi cơ quan tài chính uỷ quyền và cơ quan quản lýngành, lĩnh vực cấp uỷ quyền

+ Kho bạc Nhà nước các cấp có trách nhiệm tổng hợp số liệu quyết toángửi cơ quan tài chính cùng cấp để cơ quan tài chính lập báo cáo quyết toán.Kho bạc Nhà nước xác nhận số liệu thu, chi ngân sách trên báo cáo quyết toáncủa ngân sách các cấp, đơn vị sử dụng ngân sách

* Quyết toán các khoản chi thường xuyên:

- Số liệu trong báo cáo quyết toán phải đảm bảo tính trung thực, chínhxác Báo cáo quyết toán năm của các đơn vị dự toán các cấp và của ngân sáchcác cấp chính quyền trước khi trình cơ quan nhà nước có thẩm quyền phêchuẩn và phải có sự xác nhận của Kho bạc nhà nước đồng cấp; Báo cáo quyếttoán của các đơn vị dự toán không được để xảy tình trạng quyết toán chi lớnhơn thu; Cơ quan kiểm toán nhà nước thực hiện kế hoạch kiểm toán, xác địnhtính đúng đắn, hợp pháp của báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước các cấp,

cơ quan đơn vị có liên quan theo quy định của pháp luật

- Hồ sơ: Đối với đơn vị xây dựng dự toán (hay còn gọi là đơn vị sử dụngngân sách) cuối mỗi kỳ báo cáo các đơn vị dự toán phải lập các loại báo cáoquyết toán như sau: Bảng cân đối tài khoản; Tổng hợp tình hình kinh phí vàquyết toán kinh phí đã sử dụng; Chi tiết kinh phí hoạt động đề nghị quyếttoán; Bảng đối chiếu hạn mức kinh phí - Phụ biểu F02-3H; Báo cáo tình hìnhtăng, giảm tài sản cố định - Mẫu B03-H; Báo cáo kết quả hoạt động sự nghiệp

có thu - Mẫu B04-H; Thuyết minh báo cáo tài chính - Mẫu B05-H

- Trình tự lập, gửi, xét duyệt và thẩm định quyết toán năm của các đơn vị

dự toán được quy định như sau:

+ Đơn vị dự toán cấp xã lập báo cáo quyết toán theo chế độ quy định vàgửi đơn vị dự toán cấp trên

+ Đơn vị dự toán cấp trên xét duyệt quyết toán và thông báo kết quả xétduyệt cho các đơn vị cấp dưới trực thuộc Các đơn vị dự toán cấp trên là đơn vị

dự toán cấp I, phải tổng hợp và lập báo cáo quyết toán năm của đơn vị mình vàbáo cáo quyết toán của các đơn vị dự toán cấp dưới trực thuộc, gửi cơ quan tàichính cùng cấp

+ Cơ quan Tài chính cấp huyện thẩm định quyết toán năm của các đơn vị

dự toán cấp huyện, xử lý theo thẩm quyền hoặc trình cấp có thẩm quyền xử lýsai phạm trong quyết toán của đơn vị dự toán cấp huyện, ra thông báo thẩm

định quyết toán gửi đơn vị dự toán cấp huyện Trường hợp đơn vị dự toán cấp

I đồng thời là đơn vị sử dụng ngân sách, cơ quan tài chính duyệt quyết toán vàthông báo kết quả xét duyệt quyết toán cho đơn vị dự toán cấp I

- Trình tự lập, gửi, thẩm định quyết toán thu, chi ngân sách hàng nămcủa ngân sách cấp huyện được quy định:

+ Mẫu, biểu báo cáo quyết toán năm của ngân sách nhà nước nói chung

và ngân sách nói riêng thực hiện theo chế độ kế toán nhà nước và các văn bảnhướng dẫn của Bộ Tài chính

Ban Tài chính xã lập quyết toán thu, chi ngân sách cấp xã trình Uỷ bannhân dân xã xem xét gửi phòng Tài chính cấp huyện; Đồng thời Uỷ ban nhândân xã trình Hội đồng nhân dân xã phê chuẩn Sau khi được Hội đồng nhândân xã phê chuẩn, Uỷ ban nhân dân xã báo cáo bổ xung, quyết toán ngân sáchgửi phòng Tài chính cấp huyện

+ Phòng Tài chính cấp huyện thẩm định quyết toán thu, chi ngân sách xã;Lập quyết toán thu chi ngân sách cấp huyện; Tổng hợp, lập báo cáo quyết toánthu ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện, thành phố, thị xã và quyết toánthu, chi ngân sách (Bao gồm quyết toán thu, chi ngân sách cấp huyện và quyếttoán thu, chi ngân sách cấp xã) trình Uỷ ban Nhân dân đồng cấp xem xét gửi

sở Tài chính; Đồng thời Uỷ ban Nhân dân cấp huyện trình Hội đồng nhân dâncấp huyện phê chuẩn Sau khi được Hội đồng Nhân dân cấp huyện phê chuẩn,

Uỷ ban Nhân dân báo cáo bổ sung, quyết toán ngân sách gửi Sở Tài chính

- Nội dung duyệt quyết toán năm đối với đơn vị dự toán: Xét duyệt từngkhoản thu, chi phát sinh tại đơn vị, các khoản thu phải đúng pháp luật, pháplệnh thuế, pháp lệnh phí, lệ phí và các chế độ thu khác của Nhà nước Cáckhoản chi phải đảm bảo các điều kiện chi quy định, thu chi phải hạch toántheo đúng chế độ kế toán, đúng mục lục ngân sách Nhà nước, đúng niên độngân sách; Chứng từ thu, chi phải hợp pháp Sổ sách và báo cáo quyết toánphải khớp với chứng từ và khớp với số liệu của Kho bạc Nhà nước

1.1.2.4 Thanh tra, kiểm tra, giám sát:

Quản lý ngân sách nhà nước nói chung là chức năng cũng như công cụthiết yếu góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước,đồng thời cũng là biện pháp hữu hiệu ngăn ngừa, phát hiện và xử lý nhữnghành vi vi phạm trong lĩnh vực quản lý ngân sách nhà nước

Hoạt động thanh tra, kiểm tra luôn bám sát chỉ đạo của Chính phủ,nhiệm vụ của các ngành, phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị thanh tra, kiểm tranhững lĩnh vực mang tính thời sự, những chuyên đề diện rộng Cụ thể như:

Các đơn vị thuộc Bộ Tài chính phục vụ cho công tác quản lý được xãhội quan tâm như: Bình ổn giá, công tác quản lý nợ công, công tác hoàn thuếgiá trị gia tăng…Qua đó để phát hiện ra những vấn đề sai phạm và kiến nghị

xử lý

Ngành thuế cũng tích cực thanh tra, kiểm tra để tăng cường nguồn thungân sách như: Kiểm tra các hành vi gian lận thuế, trốn thuế, kiểm soát chặtchẽ việc hoàn thuế giá trị gia tăng chống các hoạt động chuyển giá thông quagiao dịch liên kết để khai thác nguồn thu ngân sách nhà nước

Về phía Hải quan: thực hiện thanh tra và kiến nghị xử lý sai phạm thunộp ngân sách nhà nước, thực hiện tốt công tác kiểm tra sau thông quan…

Tình hình kinh tế - xã hội vẫn còn nhiều khó khăn sẽ tác động khôngnhỏ đến nhiệm vụ thu, chi ngân sách nhà nước nói chung, thu, chi ngân sáchnhà nước cấp xã nói riêng Bởi vậy, công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát cầnphải thực hiện có hiệu quả gắn với các nhiệm vụ trọng tâm để đạt kết quả cao

Xây dựng chương trình công tác chi tiết từng quý, từng tháng để triểnkhai thực hiện kế hoạch thanh tra đã được phê duyệt; bố trí lực lượng dựphòng cho các cuộc thanh tra, kiểm tra đột xuất Phối hợp kịp thời, chặt chẽvới các đơn vị trong và ngoài ngành để định hướng công tác, xây dựng kếhoạch thanh tra, kiểm tra đúng hạn định

Nâng cao chất lượng công tác thanh tra, kiểm tra, đảm bảo đủ chứng lýkết luận, tính khả thi trong việc thực hiện các kiến nghị thanh tra Chú trọngcông tác khảo sát, nắm tình hình trước khi triển khai cuộc thanh tra

Tiếp tục nghiên cứu đổi mới nội dung, phương thức, phương pháp tổchức hoạt động thanh tra, kiểm tra thể hiện tính khoa học trong điều hành hoạtđộng thanh tra, thực hiện các nhiệm vụ kiểm tra; nêu cao trách nhiệm, kỷ luật,tính chiến đấu, tính thuyết phục, tính hiệu quả trong hoạt động thanh tra.

Đa dạng hoá các hoạt động thông tin, tuyên truyền Luật phòng, chốngtham nhũng, Luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và các chương trìnhhành động đến toàn thể cán bộ, công chức trong toàn ngành Tăng cườngthanh tra, kiểm tra trách nhiệm của thủ trưởng trong công tác phòng chốngtham nhũng, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và giải quyết khiếu nại, tốcáo

Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện thể chế thanh tra tài chính phù hợp vớiLuật Thanh tra sửa đổi và các quy định pháp luật Xây dựng đội ngũ cán bộthanh tra, kiểm tra trong sạch, vững mạnh, có tâm, có tầm, có khả năng hoànthành tốt nhiệm vụ trong giai đoạn mới, nhất là bản lĩnh chính trị phải vữngvàng, trình độ nghiệp vụ và kỹ năng chuyên môn phải tốt

Tăng cường kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện các kết luận, kiến nghị, xử

lý sau thanh tra Tăng cường sự chỉ đạo, kiểm tra, giám sát đối với hoạt độngcủa các Đoàn thanh tra, bảo đảm đúng tiến độ và nội dung thanh tra; tăngcường tổng kết, rút kinh nghiệm sau mỗi cuộc thanh tra

Xây dựng, chỉnh sửa các tiêu chí, nội dung và thời gian báo cáo côngtác thanh tra, kiểm tra phù hợp, thiết thực đồng thời tổ chức thực hiện tốt chế

độ thông tin báo cáo

1.1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách Nhà nước

1.1.3.1 Điều kiện kinh tế - xã hội

NSNN luôn chịu sự tác động của các yếu tố kinh tế - xã hội và cơ chếchính sách quản lý tương ứng, cụ thể:

- Về mặt kinh tế: Như đã biết, kinh tế quyết định các nguồn lực tàichính và ngược lại các nguồn lực tài chính cũng có tác động mạnh mẽ tới quátrình đầu tư phát triển và hình thành cơ cấu kinh tế hợp lý trong quá trình hiệnđại hóa nền kinh tế Kinh tế ổn định, tăng trưởng và phát triển bền vững sẽ là

cơ sở vững chắc của nền tài chính mà NSNN giữ vai trò trung tâm phân phốicác nguồn lực tài chính quốc gia Kinh tế càng ổn định và phát triển thì nền tàichính càng ổn định thể hiện được vai trò của NSNN với việc thực hiện cácchính sách tài khóa và phân bố các nguồn lực tài chính hợp lý Hai yếu tố nàyluôn quan hê hữu cơ với nhau.

- Về mặt xã hội: Sự ổn định về chính trị - xã hội sẽ là cơ sở để ổn địnhmọi hoạt động và cũng là cơ sở để động viên mọi nguồn lực cho sư phát triểncủa đất nước, mặt khác xã hội ổn định cũng là điều kiện để thu hút đầu tưnước ngoài vào phát triển đất nước thúc đẩy quá trình tăng trưởng kinh tế vàtài chính cho đất nước

1.1.3.2 Chính sách và thể chế kinh tế:

Chính sách kinh tế - xã hội và thể chế kinh tế phù hợp với xu thế pháttriển có ý nghĩa quyết định đến việc khai thông các nguồn lực và tiềm năngquốc gia cũng như các nguồn lực bên ngoài Ở Việt Nam, trong thời gian quavới chính sách và thể chế kinh tế – xã hội phù hợp là phát triển kinh tế nhiềuthành phần, mở cửa nền kinh tế đất nước đi đối với việc hoàn thiện thể chếkinh tế - xã hội đã từ một quốc gia nghèo nhất sang một quốc gia có thu nhậptrung bình Đảng ta khẳng định mạnh mẽ hơn vai trò của kinh tế tư nhân, coi

“kinh tế tư nhân là động lực quan trọng của nền kinh tế” Theo đó, nguồn lựctài chính quốc gia cũng gia tăng

1.1.3.3 Cơ chế quản lý NSNN:

Đổi mới cơ chế quản lý hệ thống NSNN, mà trọng tâm hoàn thiện quản

lý phân cấp ngân sách, phân định thu - chi giữa các cấp ngân sách, mở rộngquyền chi phối quỹ dự trữ tài chính và quỹ dự phòng, nâng cao quyền

tự quyết của ngân sách cấp dưới trong hê thống NSNN sẽ tạo ra những tíchcực trong quản lý ngân sách quốc gia

1.1.3.4 Chính sách khuyến khích khai thác các nguồn lực tài chính:

Hê thống các chính sách trích thưởng thu vượt kế hoạch vào ngân sáchcác cấp (ngân sách địa phương), quyền chi phối kết dư ngân sách cuối năm và

sử dụng quỹ dư trữ tài chính, quỹ dự phòng đã tạo ra động lực mạnh mẽ chocác cấp chính quyền địa phương phát huy tính chủ động sáng tạo trong khaithác các nguồn thu hiện hữu và các nguồn thu tiềm năng ở địa phương Đây làđộng lực rất quan trọng cho việc mở rộng, tăng thu cho ngân sách và đảm bảocân đối bền vững của hê thống ngân sách quốc gia.

Như vậy, cùng với sự phát triển kinh tế xã hội, nhu cầu chi NSNN sẽkhông ngừng tăng lên cả về số lượng và cơ cấu đầu tư Để sử dụng có hiệuquả nguồn vốn ngân sách, thúc đẩy sự tăng trưởng ổn định và bền vững củanền kinh tế; để tăng trưởng kinh tế, phải tăng thêm tổng mức chi ngân sách,

và đây là nhân tố quyết định đối với tăng trưởng kinh tế Tuy nhiên, đi cùngvới tăng chi ngân sách có cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ nhằm chống thấtthoát, lãng phí gây ảnh hưởng đến chất lượng đầu tư

1.2 Cơ sở thực tiễn về Quản lý thu chi Ngân sách Nhà nước

1.2.1 Kinh nghiệm quản lý Ngân sách Nhà nước ở một số đơn vị

1.2.1.1 Kinh nghiệm quản lý thu ngân sách nhà nước Sở Văn hóa,Thể thao và

vi nguồn lực cho phép

Quản lý NSNN của Sở Văn hóa,Thể thao và Du lịch tỉnh Nam Địnhhướng tới việc phân bổ các nguồn lực có hạn đã được xác định cho các ưu tiênphát triển các nhiệm vụ về văn hóa, thể thao và du lịch trên địa bàn, khắc phục

cơ bản việc phân chia ngân sách dàn trải, không thống nhất giữa các năm.Phân bổ ngân sách phải thúc đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi cơ cấu kinh tếnhất là chuyển đổi cơ cấu kinh tế trong nội bộ ngành VHTTDL của tỉnh

Quản lý NSNN của Sở Văn hóa,Thể thao và Du lịch Nam Định cũng đãtập trung cải thiện cơ bản hiệu quả sử dụng ngân sách Thực hiện phân bổngân sách theo các ưu tiên chiến lược địa phương, ở những góc độ nhất định,

sẽ khắc phục được những bất cập về hiệu quả sử dụng vốn gắn với việc phânchia nguồn ngân sách dàn trải, không kịp thời, không gắn với các kết quả hoạtđộng Tuy nhiên, để sử dụng ngân sách thực sự có hiệu quả Sở Văn hóa,Thểthao và Du lịch đã cải tổ cơ bản cả về cơ chế, chính sách và phương thức lựachọn các đề án, dự án chi ngân sách Ngay cả đối với các lĩnh vực Nhà nướcphải đứng ra cung cấp, cũng cần áp dụng các công cụ phân tích kinh tế (phântích chi phí - lợi ích) để lựa chọn các cách thức có chi phí thấp nhất Gắn ngânsách với các kết quả đầu ra và tạo ra các hình thức thưởng - phạt trên cơ sởkết quả đạt được cũng cần phải từng bước áp dụng nhằm nâng cao tráchnhiệm của đơn vị sử dụng ngân sách đứng trên mục tiêu phát triển kinh tế,văn hóa - xã hội toàn tỉnh nói chung

1.2.1.2 Kinh nghiệm quản lý NSNN tại Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình

Trong giai đoạn 2015 -2017, Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình đãluôn hoàn thành và hoàn thành vượt mức dự toán được giao, đảm bảonguồn lực tài chính để sở hoàn thành nhiệm vụ kinh tế chính trị Tỉnh giaohàng năm, thực hiện thắng lợi các Nghị quyết về phát triển KT-XH của tỉnh

do Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI đề ra Để đảm bảo nguồn thu của ngânsách Nhà nước, các chế độ thu quốc doanh, các pháp lệnh về thuế, phí lệ phí,các nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp được bổ sung sửa đổi, hệ thống thungân sách được cải cách, áp dụng thống nhất được xây dựng và hoàn thiệntừng bước

Những năm qua sở đã tập trung chỉ đạo quyết liệt đối với công tác thungân sách, do vậy công tác quản lý thu đã đạt những kết quả to lớn Công tácquản lý thu đã chuyển biến theo hướng tích cực, công khai, dân chủ,minh bạch, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, ý thức tự giác chấp hànhnghĩa vụ thuế ngày càng được nâng lên

Bên cạnh đó việc tìm ra các giải pháp để quản lý các khoản thu có hiệu

quả, đảm bảo công bằng, khuyến khích các đơn vị sự nghiệp,tổ chức kinh tế,các doanh nghiệp mở rộng kinh doanh, nâng cao hiệu quả, thúc đẩy chuyểndịch cơ cấu kinh tế của thành phố cũng là vấn đề rất được quan tâm đề ra.Ngoài ra để khắc phục tình trạng thất thu thì sở đã tổ chức quản lý thu theođịnh mức chủ yếu của từng loại hình, cách làm này đã mang lại hiệu quả cao.

- Phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn phân cấp quản lýNSNN trong Sở Thực hiện cơ chế khoán thu đối với các bộ phận có thu Đốivới các hoạt động văn hóa thể thao được giao nhiệm vụ gì thì có kinh phí chohoạt động của cấp ấy

1.2.2 Một số bài học rút ra

Từ kinh nghiệm quản lý NSNN của một số Sở của một số địa phương,

có thể rút ra một số bài học cho công tác quản lý thu chi ngân sách tại Sở Vănhóa và Thể thao tỉnh Quảng Ninh như sau:

Công tác lập dự toán, chấp hành kế toán và quyết toán đối với ngânsách các đơn vị cần theo đúng quy định của pháp luật

Dựa trên tiêu chuẩn quy định, thực hiện phân tích quyết toán, mỗi đơn

vị trực thuộc có một bộ phận chuyên môn riêng kiểm tra quyết toán

Cùng với việc lập dự toán ngân sách, hàng năm các đơn vị trực thuộccác cấp phải xây dựng kế hoạch tài chính và chỉ tiêu trung hạn Kế hoạch nàyđược gửi đến Sở Tài chính trước khi gửi HĐND tỉnh Mục tiêu việc xây dựng

kế hoạch tài chính và chỉ tiêu trung hạn là để tăng cường hiệu quả trong việcphân bổ nguồn lực ngân sách, gắn kế hoạch hàng năm với kế hoạch trung hạn

Cần đẩy mạnh phân cấp ngân sách cho các đơn vị trực thuộc

Ngân sách nhà nước thực hiện nhiệm vụ chi còn lại theo nguyên tắcgiao quyền tự chủ cho các đơn vị như chi quản lý hành chính, chi phúc lợi, y

tế xã hội, chi phát triển

Chi ngân sách cần đặc biệt quan tâm đến lĩnh vực giáo dục, văn hóa,thể thao và phát triển nhân lực, chi đầu tư phát triển, chi đầu tư dự án phù hợpvới chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Câu hỏi nghiên cứu

Để góp phần nâng cao hiệu quả quản lý thu chi ngân sách tại Sở Vănhóa và Thể thao tỉnh Quảng Ninh góp phần thực hiện tốt chức năng nhiệm vụđược giao trong thời gian tới, cần tập trung giải quyết các câu hỏi đặt ra sau:

- Công tác quản lý thu chi ngân sách tại Sở Văn hóa và Thể thao tỉnhQuảng Ninh thời gian qua diễn ra như thế nào?

- Những yếu tố nào ảnh hưởng đến quản lý thu chi ngân sách tại SởVăn hóa và Thể thao tỉnh Quảng Ninh?

- Những giải pháp để hoàn thiện quản lý thu chi ngân sách tại Sở Vănhóa và Thể thao tỉnh Quảng Ninh?

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Phương pháp thu thập dữ liệu

Những dữ liệu thứ cấp được sử dụng trong nghiên cứu bao gồm cácsách, báo, tạp chí, các văn kiện, nghị quyết, các công trình đã được xuất bản,

số liệu thống kê phản ánh kết quả sản xuất kinh doanh Ngoài ra học viên còntham khảo các kết quả nghiên cứu đã công bố của các cơ quan nghiên cứu,các nhà khoa học Những số liệu này được thu thập bằng cách sao chép, đọc,trích dẫn như trích dẫn tài liệu tham khảo

Dữ liệu thứ cấp: Sử dụng báo cáo quyết toán giai đoạn 2015 – 2017 của

Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Quảng Ninh

2.2.3 Phương pháp phân tích số liệu

Các phương pháp phân tích số liệu sử dụng trong nghiên cứu này gồm:

* Phương pháp thống kê mô tả: Sử dụng các chỉ tiêu số tuyệt đối, sốtương đối, số bình quân, các tốc độ phát triển để phân tích mức độ và biếnđộng NSNN Đây là phương pháp sử dụng chủ yếu trong nghiên cứu này

* Phương pháp so sánh: Phương pháp phân tích này được dùng để sosánh mức độ hoàn thành kế hoạch, so sánh giữa thực tế với định mức của Nhànước về các khoản thu-chi NSNN

Ngoài ra trong luận văn tác giả còn sử dụng các phương pháp tổng hợpnhư phân tổ thống kê, bảng thống kê, biểu đồ

2.3 Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu

2.3.1 Nhóm chỉ tiêu thể hiện thu, chi NSNN

+ Danh mục các khoản thu

+ Số lượng và cơ cấu các khoản thu NSNN

+ Số khoản chi NSNN

+ Số lượng và cơ cấu các khoản chi

2.3.2 Nhóm chỉ tiêu thực hiện quản lý thu, chi NSNN

+ % hoàn thành kế hoạch thu, chi NSNN

+ % thực hiện so với định mức Nhà nước về thu, chi NSNN

+ Số lượng và tỷ lệ chênh lệch giữa thu và chi NSNN

2.3.3 Nhóm tiêu chí đánh giá quản lý ngân sách Nhà nước

Quản lý nhà nước tốt phải dựa trên “tứ trụ”: trách nhiệm, sự minh bạch,khả năng dự đoán được (tính kế hoạch) và sự tham gia Quản lý ngân sáchNhà nước tốt và hiệu quả vẫn là mục tiêu phấn đấu của các quốc gia, các cấpngân sách Trong phạm vi của bài viết, tác giả xin đưa ra một số tiêu chí đểđánh giá công tác quản lý ngân sách như sau:

2.3.3.1 Mức độ hoàn thành kế hoạch

Dự toán NSNN là bản dự trù các khoản thu, chi ngân sách theo các chỉtiêu xác định trong một năm, được các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền

quyết định và là căn cứ để thực hiện thu, chi ngân sách Dự toán NSNN, dù ởmức độ tổng hợp hay chi tiết cũng đều nhằm tạo ra khuôn khổ tài chính đápứng nhu cầu chi tiêu của Nhà nước và phát triển KT-XH, đồng thời tạo căn cứcho việc điều hành thu, chi ngân sách một cách khoa học và hợp lý

Để đánh giá hiệu quả của việc lập dự toán bằng cách lấy kết quả thựchiện thu, chi ngân sách thực tế so sánh với dự toán gốc được phê duyệt (cả về

số tương đối và tuyệt đối) Nếu tỷ lệ % hoàn thành kế hoạch quá cao có thể do

kế hoạch lập dự toán không sát? Tỷ lệ % quá thấp, không đạt dự toán phải tìmhiểu trong quá trình thực hiện có vấn đề gì ảnh hưởng đến kế hoạch? Còn nếunhư tỷ lệ % kế hoạch tăng đột biến phải xem xét nguyên nhân mới có thể đưa

ra được đánh giá xác thực

Người ta cũng có thể so sánh kết quả thực hiện thu, chi ngân sách củanăm nay so với năm trước để đưa ra đánh giá về mức tăng trưởng thu, chiNSNN so với cùng kỳ

2.3.3.2 Mức độ thâm hụt ngân sách

Theo thông lệ quốc tế, thâm hụt ngân sách được xác định bằng chênhlệch giữa chi ngân sách và thu ngân sách của một thời kỳ nhất định, thôngthường là một năm ngân sách Thâm hụt ngân sách tổng thể xảy ra khi trườnghợp thu ngân sách nhỏ hơn chi ngân sách và trong trường hợp ngược lại làthặng dư ngân sách:

Thâm hụt (thặng dư) ngân sách = Tổng thu ngân sách - tổng chi ngân sách

Khi xác định chỉ tiêu thâm hụt ngân sách, người ta thường xem xét đếnthâm hụt ngân sách thường xuyên (chênh lệch giữa thu thường xuyên và chithường xuyên của NSNN) Nếu quốc gia có thặng dư ngân sách thường xuyên

có nghĩa là quốc gia đó đang có tiết kiệm để sử dụng cho đầu tư phát triển.Một quốc gia có thâm hụt ngân sách thường xuyên sẽ phải đối mặt với nhiềunguy cơ bất ổn về tài khoá Việc cắt giảm chi thường xuyên để giảm thâm hụtngân sách bao giờ cũng là vấn đề nhạy cảm và dễ gây ra những phản ứng tiêu

cực từ người dân Thông thường khi đối mặt với thâm hụt ngân sách kéo dài,giải pháp giảm chi thường xuyên thường là giải pháp được chính phủ sử dụngsau cùng khi không gian sử dụng các giải pháp không còn, ví dụ như khôngthể tăng thuế cao hơn

2.3.3.3 Mức độ sai phạm trong quản lý ngân sách

Nếu như tiêu chí “mức độ hoàn thành kế hoạch” để đánh giá tính hiệuquả trong công tác quản lý ngân sách thì chỉ tiêu “mức độ sai phạm” có thểcoi là tiêu chí để đánh giá nguyên nhân, tồn tại của việc quản lý ngân sáchchưa hiệu quả từ đó tìm ra biện pháp khắc phục những tồn tại đó Ở tiêu chínày khi đi phân tích công tác quản lý ngân sách ở cả ba khâu, dựa trên nhữngđánh giá việc thực hiện thu, chi ngân sách để chỉ ra:

- Số quyết toán thu ngân sách không đạt dự toán: Nguyên nhân? Kếtquả đó đã tương xứng với vai trò, nguồn lực của doanh nghiệp trong nền kinh

tế chưa? Số tăng thu chủ yếu ở lĩnh vực thu không thường xuyên và chiếm tỷtrọng lớn trong tổng thu NSNN: thể hiện tính thiếu ổn định, bền vững củanguồn thu? Hay công tác quản lý thu thuế quy mô chưa đủ lớn, biện pháp xử

lý các vi phạm chưa đúng theo quy định của pháp luật ?

- Chi thường xuyên còn tình trạng lãng phí, chi sai chế độ quy định,một số khoản chi quan trọng không đạt dự toán: Nguyên nhân? Do dự toánkhông hợp lý hay do tổ chức thực hiện không đảm bảo? Ảnh hưởng như thếnào đến mục tiêu phát triển KTXH, đến nguồn lực NSNN? Chi đầu tư xâydựng cơ bản còn nhiều sai phạm: Nguyên nhân? Ảnh hưởng? Trách nhiệm?Biện pháp giải quyết?