Giáo án Ngữ văn 12 tuần 19 bài: Vợ chồng A Phủ

GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 12VỢ CHỒNG A PHỦ Tô Hoài I/ Mục tiêu cần đạt: Giúp HS - Hiểu được giá trị nhân đạo của tác phẩm thể hiện qua sự lên án tội ác của bọn thống trị và khẳng định sức

GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 12

VỢ CHỒNG A PHỦ ( Tô Hoài)

I/ Mục tiêu cần đạt: Giúp HS

- Hiểu được giá trị nhân đạo của tác phẩm thể hiện qua sự lên án tội ác của bọn thống trị và khẳng định sức sống ngoan cường, khát vọng tự do tiềm tàng ở người dân lao động

- Phân tích nghệ thuật xây dựng hình tượng nhân vật, nghệ thuật tạo tình huống truyện, miêu tả phong tục và tâm lí nhân vật qua đoạn trích

- Rèn kĩ năng phân tích tác phẩm truyện, chủ yếu là phân tích nhân vật và các chi tiết nghệ thuật quan trọng

II/ Phương tiện thực hiện: Sách giáo khoa, sách giáo viên, Thiết kế dạy học., Tài

liệu tham khảo

III/ Phương pháp dạy học :Gợi tìm, phân tích, so sánh, tổng hợp, nêu vấn đề,

vấn đáp

IV/ Tiến trình tổ chức dạy học

1 Tổ chức:

2 Kiểm tra bài cũ

3 Tổ chức bài mới

Hoạt động của Gv Hoạt động của

HS

Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Tổ chức

tìm hiểu chung

HS đọc phần Tiểu dẫn, dựa vào

I Tìm hiểu chung

- Yờu cầu HS đọc phần

tiểu dẫn và chỳ ý tỡm

hiểu nội dung theo định

hướng ;

+ Cuộc đời, sự nghiệp

sỏng tỏc của Tụ Hoài

cú những điểm gỡ

đỏng chỳ ý

+ Em biết gỡ về hoàn

cảnh ra đời, xuấ xứ của

tỏc phảm Vợ chồng A

Phủ ?

những hiểu biết của bản thân để trình bày những nét cơ bản về:

- Cuộc đời, sự nghiệp văn học và phong cách sáng tác của Tô Hoài

- Xuất xứ và hoàn cảnh ra đời truyện

Vợ chồng A Phủ

của Tô Hoài

1 Tác giả

Tô Hoài tên khai sinh là Nguyễn Sen Ông sinh năm 1920 Quê nội

ở Thanh Oai, Hà Đông (nay là Hà Tây) nhưng ông sinh ra và lớn lên

ở quê ngoại: làng Nghĩa Đô, huyện

Từ Liêm, phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Đông (nay là phường Nghĩa Đô, quận Cầu Giấy Hà Nội)

Tô Hoài viết văn từ trước cách mạng, nổi tiếng với truyện đồng

thoại Dế mèn phiêu lưu kí Tô Hoài

là một nhà văn lớn sáng tác nhiều thể loại Số lượng tác phẩm của Tô Hoài đạt kỉ lục trong nền văn học Việt Nam hiện đại

Năm 1996, Tô Hoài được nhà nước tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật

Lối trần thuật của Tô Hoài rất hóm hỉnh, sinh động Ông rất có sở trường về loại truyện phong tục và hồi kí Một số tác phẩm tiêu biểu

của Tô Hoài như: Dế mèn phiêu lưu kí (1941), O chuột (1942), Nhà

nghèo (1944), Truyện Tây Bắc (1953), Miền Tây (1967),…

2 Xuất xứ tác phẩm

Vợ chồng A Phủ in trong tập truyện Tây Bắc (1954) Tập truyện

được tặng giải nhất- giải thưởng Hội văn nghệ Việt Nam 1954-1955

Hoạt động 2: Đọc và

tóm tắt văn bản tác

phẩm

1 GV đọc mẫu 1 đoạn

HS có giọng đọc tốt đọc nối tiếp một số đoạn

II Đọc và tóm tắt văn bản tác phẩm

1 Đọc

+ Đọc- hiểu trước ở nhà

+ Đọc diễn cảm một số đoạn ở lớp

2 Trên cơ sở đọc và

chuẩn bị bài ở nhà, yờu

cầu 1 số HS tóm tắt tác

phẩm

HS túm tắt theo chỉ định ( Chỳ ý vận dụng kĩ năng túm tắt tỏc phẩm

tự sự đó học )

2 Tóm tắt

Cần đảm bảo một số ý chính: + Mị, một cô gái xinh đẹp, yêu đời, có khát vọng tự do, hạnh phúc

bị bắt về làm con dâu gạt nợ cho nhà Thống lí Pá Tra

+ Lúc đầu Mị phản kháng nhưng dần dần trở nên tê liệt, chỉ "lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa" + Đêm tình mùa xuân đến, Mị

muốn đi chơi nhưng bị A Sử (chồng Mị) trói đứng vào cột nhà + A Phủ vì bất bình trước A Sử nên đã đánh nhau và bị bắt, bị phạt

vạ và trở thành kẻ ở trừ nợ cho nhà Thống lí

+ Không may hổ vồ mất 1 con

bò, A Phủ đã bị đánh, bị trói đứng vào cọc đến gần chết

+ Mị đã cắt dây trói cho A Phủ,

2 người chạy trốn đến Phiềng Sa + Mị và A Phủ được giác ngộ, trở thành du kích

oạt động 3: Tổ chức

đọc- hiểu văn bản

- HS thảo luận và phát

biểu tự do

- GV định hướng, nhận

xét, nhấn mạnh những

ý kiến đúng và điều

chỉnh những ý kiến

chưa chính xác

- Lưu ý Hs : Cỏch vào

1 HS đọc đoạn đầu văn bản, nhận xét cách giới thiệu nhân vật Mị, cảnh ngộ của Mị, những đày đọa tủi cực khi

Mị bị bắt làm con dâu gạt nợ cho nhà Thống lí Pá Tra

- HS làm việc cá

III Đọc- hiểu

1 Hình tượng nhân vật Mị

a) Mị- một số phận bi đỏt:

+ Mị- cách giới thiệu của tác

giả

"Ai ở xa về…tảng đỏ "

=> Mị xuất hiện không phải ở phía chân dung ngoại hình mà ở phía thân phận- một thân phận quá

truyện gõy ấn tượng

nhờ tỏc giả đó tạo ra

được những đối

nghịch: Cụ gỏi lẻ loi,

õm thầm như lẫn vào

những vật vụ tri

trongkhung cảnh đụng

đỳc tấp nập của nhà

thống lớ; Cụ gỏi ấy là

dõu của nhà giàu ><

mặt lỳc nào cũng cỳi…

( Thủ phỏp tạo tỡnh

huống cú vấn đề -> lụi

cuốn người đọc cựng

tham gia hành trỡnh

tỡm hiểu số phận nhõn

vật)

nhân và phát biểu

ý kiến

+ Mị không nói, chỉ " lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa" Người đàn bà ấy

bị cầm tù trong ngục thất tinh thần, nơi lui vào lui ra chỉ là " một căn buồng kín mít chỉ có một chiếc cửa sổ, một lỗ vuông bằng bàn tay" Đã bao năm rồi, người đàn bà

ấy chẳng biết đến mùa xuân, chẳng

đi chơi tết…

+ " Sống lâu trong cái khổ Mị cũng

đã quen rồi" , " Mị tưởng mình cũng

là con trâu, mình cũng là con ngựa" ,

nghiệt ngã- một con người bị xếp lẫn với những vật vô tri giác (tảng

đá, tàu ngựa,…)- một thân phận đau khổ, éo le

+ Mị - Một số phận bi đỏt:

- Trước khi bị bắt về làm dõu nhà Pỏ Tra : Là một cụ gỏi xunh đẹp, tài hoa, hiếu thảo, tự tin, khao khỏt hạnh phỳc…>< sinh ra trong một gia đỡnh nghốo ( mún nợ truyền kiếp) => Bị bắt về làm dõu trừ nợ

- Từ khi về làm dõu nhà Pỏ Tra :

Mị bị búc lột sức lao động, bị ngược đói, bị cầm tự, bị ỏp chế tinh thần , tước đoạt mọi quyền sống, quyền hạnh phỳc

=> Thõn phận của Mị ở nhà thống lớ Pỏ Tra chỉ là thõn phận trõu ngựa, nụ lệ Tiếng là làm dõu nhà giàu nhưng cuộc sống của Mị như ở chốn địa ngục trần gian

=> Số phận của Mị hay cũng chớnh là số phận của những người nghốo miền nỳi dưới ỏch ỏp bức

Mị chỉ " cúi mặt, không nghĩ ngợi" , chỉ " nhớ đi nhớ lại những việc giống nhau" Mị không còn ý thức được

về thời gian, tuổi tác và cuộc sống.

Mị sống như một

cỗ máy, một thói quen vô thức Mị

vô cảm, không tình yêu, không khát vọng, thậm chí không còn biết đến khổ đau.

Điều đó có sức

ám ảnh đối với độc giả, gieo vào lòng người những xót thương.

búc lột dó man tàn bạo của bọn địa chủ phong kiến

=> Tỏc phẩm cú giỏ trị hiện thực sõu sắc, cú sức tố cỏo mónh liệt

2 GV tổ chức cho HS

tìm những chi tiết cho

thấy sức sống tiềm ẩn

trong Mị và nhận xét

b) Mị- một sức sống tiềm ẩn:

+ Nhưng đâu đó trong cõi sâu tâm hồn người đàn bà câm lặng vì

cơ cực, khổ đau ấy vẫn tiềm ẩn một cô Mị ngày xưa, một cô Mị trẻ

- GV gợi ý: Hình ảnh

một cô Mị khi còn ở

nhà? Phản ứng của Mị

khi về nhà Thống lí?

- HS làm việc cá nhân và phát biểu

ý kiến

đẹp như đóa hoa rừng đầy sức sống, một người con gái trẻ trung giàu đức hiếu thảo Ngày ấy, tâm hồn yêu đời của Mị gửi vào tiếng

sáo "Mị thổi sáo giỏi, thổi lá cũng hay như thổi sáo"

+ ở Mị, khát vọng tình yêu tự do luôn luôn mãnh liệt Nếu không bị bắt làm con dâu gạt nợ, khát vọng

của Mị sẽ thành hiện thực bởi "trai đến đứng nhẵn cả chân vách đầu buồng Mị" Mị đã từng hồi hộp khi

nghe tiếng gõ cửa của người yêu

Mị đã bước theo khát vọng của tình yêu nhưng không ngờ sớm rơi vào cạm bẫy

+ Bị bắt về nhà Thống lí, Mị định tự tử Mị tìm đến cái chết chính là cách phản kháng duy nhất của một con người có sức sống tiềm tàng mà không thể làm khác

trong hoàn cảnh ấy "Mấy tháng ròng đêm nào Mị cũng khóc", Mị

trốn về nhà cầm theo một nắm lá ngón Chính khát vọng được sống một cuộc sống đúng nghĩa của nó

khiến Mị không muốn chấp nhận cuộc sống bị chà đạp, cuộc sống lầm than, tủi cực, bị đối xử bất công như một con vật

+ Tất cả những phẩm chất trên đây sẽ là tiền đề, là cơ sở cho sự trỗi dậy của Mị sau này Nhà văn miêu tả những tố chất này ở Mị khiến cho câu chuyện phát triển theo một lô gíc tự nhiên, hợp lí Chế độ phong kiến nghiệt ngã cùng với tư tưởng thần quyền có thể giết chết mọi ước mơ, khát vọng, làm tê liệt cả ý thức lẫn cảm xúc con người nhưng từ trong sâu thẳm, cái bản chất người vẫn luôn tiềm ẩn và chắc chắn nếu có cơ hội

sẽ thức dậy, bùng lên

3 GV tổ chức cho HS

phát biểu cảm nhận về

nghệ thuật miêu tả

những yếu tố tác động

đến sự hồi sinh của Mị,

đặc biệt là tiếng sáo và

diễn biến tâm trạng Mị

trong đêm tình mùa

- HS thảo luận và phát biểu tự do

- Chỳ ý phõn tớch cỏc chi tiết :

"Những chiếc

váy hoa đã đem phơi trên mỏm đá, xòe như con

c) Mị- sự trỗi dậy của lòng ham sống và khát vọng hạnh phúc

+ Những yếu tố tác động đến sự hồi sinh của Mị:

- Gợi nhớ mùa xuân : ( Chuẩn

bị, chơi xuân , uống rượu…)

- Trong đoạn diễn tả tâm trạng

- GV định hướng, nhận

xét, nhấn mạnh những

ý kiến đúng và điều

chỉnh những ý kiến

chưa chính xác

GV giảng HS cảm

bướm sặc sỡ, hoa thuốc phiện vừa

nở trắng lại đổi ra màu đỏ hau, đỏ thậm rồi sang màu tím man mác"

- " Đám trẻ đợi tết chơi quay cười

ầm trên sân chơi trước nhà"

"

Mị đã lấy hũ rượu uống ừng

ực từng bát một"

Mị vừa như uống cho hả giận vừa như uống hận, nuốt hận Hơi men đã dìu tâm hồn Mị theo tiếng sáo.

hồi sinh của Mị, tiếng sáo có một vai trò đặc biệt quan trọng

- "Mị nghe tiếng sáo vọng lại,

thiết tha, bồi hồi Mị ngồi nhẩm thầm bài hát của người đang thổi"

"

Ngày trước, Mị thổi sáo giỏi… Mị uốn chiếc lá trên môi, thổi lá cũng hay như thổi sáo Có biết bao nhiêu người mê, ngày đêm đã thổi sáo đi theo Mị hết núi này sang núi khác"

- " Tiếng sáo gọi bạn cứ thiết tha, bồi hồi" , " ngoài đầu núi lấp ló đã

có tiếng ai thổi sáo" , " tai Mị vẳng tiếng sáo gọi bạn đầu làng" , " mà tiếng sáo gọi bạn yêu vẫn lửng lơ bay ngoài đường" , " Mị vẫn nghe tiếng sáo đưa Mị đi theo những cuộc chơi, những đám chơi" , " trong đầu Mị rập rờn tiếng sáo" ,…

- Tô Hoài đã miêu tả tiếng sáo như một dụng ý nghệ thuật để lay tỉnh tâm hồn Mị Tiếng sáo là biểu tượng của khát vọng tình yêu tự

do, đã theo sát diễn biến tâm trạng

Mị, là ngọn gió thổi bùng lên đốn

nhận tác phẩm qua một

số chi tiết tả , kể trong

đoạn trớch ,

lửa tưởng đã nguội tắt Thoạt tiên, tiếng sáo còn "lấp ló", "lửng lơ" đầu núi, ngoài đường Sau đó, tiếng sáo đã thâm nhập vào thế giới nội tâm của Mị và cuối cùng tiếng sáo trở thành lời mời gọi tha thiết để rồi tâm hồn Mị bay theo tiếng sáo

+ Diễn biến tâm trạng Mị trong đêm tình mùa xuân:

- Dấu hiệu đầu tiên của việc sống lại đó là Mị nhớ lại quá khứ, nhớ về hạnh phúc ngắn ngủi trong cuộc đời tuổi trẻ của mình và niềm

ham sống trở lại "Mị thấy phơi

phới trở lại, lòng đột nhiên vui sướng như những đêm tết ngày trước" " Mị còn trẻ lắm Mị vẫn còn trẻ lắm Mị muốn đi chơi"

- Phản ứng đầu tiên của Mị là:

"nếu có nắm lá ngón rong tay Mị

sẽ ăn cho chết" Mị đã ý thức được

tình cảnh đau xót của mình Những giọt nước mắt tưởng đã cạn kiệt vì đau khổ đã lại có thể lăn dài

- Từ những sôi sục trong tâm tư

đã dẫn Mị tới hành động "lấy ống

mỡ sắn một miếng bỏ thêm vào đĩa dầu" Mị muốn thắp lên ánh

sáng cho căn phòng bấy lâu chỉ là bóng tối Mị muốn thắp lên ánh sáng cho cuộc đời tăm tối của mình

- Hành động này đẩy tới hành

động tiếp: Mị "quấn tóc lại, với

tay lấy cái váy hoa vắt ở phía trong vách"

- Mị quên hẳn sự có mặt của A

Sử, quên hẳn mình đang bị trói,

tiếng sáo vẫn dìu tâm hồn Mị " đi theo những cuộc chơi, những đám chơi"

- Tô Hoài đã đặt sự hồi sinh của

Mị vào tình huống bi kịch: khát vọng mãnh liệt- hiện thực phũ phàng khiến cho sức sống ở Mị càng thêm phần dữ dội Qua đây, nhà văn muốn phát biểu một tư tưởng: sức sống của con người cho

dù bị giẫm đạp bị trói chặt vẫn không thể chết mà luôn luôn âm ỉ,

chỉ gặp dịp là bùng lên.

4 GV tổ chức cho HS

phân tích diễn biến tâm

trạng Mị trước cảnh A

Phủ bị trói

- GV gợi ý: lúc đầu?

Khi nhìn thấy dòng

nước mắt của A Phủ?

Hành động cắt dây trói

của Mị?

- GV định hướng, nhận

xét, nhấn mạnh những

ý kiến đúng và điều

chỉnh những ý kiến

chưa chính xác

- HS thảo luận và phát biểu tự do

d) Mị trước cảnh A Phủ bị trói

+ Trước cảnh A Phủ bị trói, ban đầu Mị hoàn toàn vô cảm: "Mị vẫn thản nhiên thổi lửa hơ tay"

+ Thế rồi, "Mị lé mắt trông

sang thấy một dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hỏm má đã xám đen lại của A Phủ" Giọt nước

mắt tuyệt vọng của A Phủ đã giúp

Mị nhớ lại mình, nhận ra mình, xót

xa cho mình Thương người và thương mình đồng thời nhận ra tất

cả sự tàn ác của nhà Thống lí, tất

cả đã khiến cho hành động của Mị mang tính tất yếu

+ Tất nhiên, Mị cũng rất lo lắng, hoảng sợ Mị sợ mình bị trói thay

vào cái cọc ấy, "phải chết trên cái

cọc ấy" Khi đã chạy theo A Phủ,

cái ý nghĩ ấy vẫn còn đuổi theo

Mị: "ở đây thì chết mất" Nỗi lo

lắng của Mị cũng là một khía cạnh của lòng ham sống, nó đã tiếp thêm cho Mị sức mạnh vùng thoát khỏi số phận mình

GV chốt lại ý sơ kết

nội dung đã phân tích

cảm nhận

HS lắng nghe và ghi chép vào vở

e) Tóm lại

Mị là cô gái trẻ đẹp, bị đẩy vào tình cảnh bi đát, triền miên trong kiếp sống nô lệ, Mị dần dần bị tê liệt Nhưng trong Mị vẫn tiềm tàng sức sống Sức sống ấy đã trỗi dậy, cho Mị sức mạnh dẫn tới hành động quyết liệt, táo bạo Điều đó cho thấy Mị là cô gái có đời sống nội tâm âm thầm mà mạnh mẽ Nhà văn đã dụng công miêu tả diễn biến tâm lí nhân vật Mị Qua

đó để thể hiện tư tưởng nhân đạo sâu sắc, lớn lao

6 GV tổ chức cho HS

tìm hiểu về nhân vật A

Phủ (sự xuất hiện, thân

phận, tính cách,…)

- GV định hướng, nhận

xét, nhấn mạnh những

ý kiến đúng và điều

chỉnh những ý kiến

chưa chính xác

- HS thảo luận và phát biểu tự do

2 Hình tượng nhân vật A Phủ

a) Sự xuất hiện của A Phủ

A Phủ xuất hiện trong cuộc đối

đầu với A Sử: "Một người to lớn chạy vụt ra vung tay ném con quay rất to vào mặt A Sử Con quay gỗ ngát lăng vào giữa mặt Nó vừa kịp bưng tay lên, A Phủ đã xộc tới nắm cái vòng cổ, kéo dập đầu xuống, xé vai áo đánh tới tấp".

Hàng loạt các động từ chỉ hành động nhanh, mạnh, dồn dập thể hiện một tính cách mạnh mẽ, gan góc, một khát vọng tự do được bộc

lộ quyết liệt

b) Thân phận của A Phủ

+ Cha mẹ chết cả trong trận dịch đậu mùa

+ A Phủ là một thanh niên nghèo

+ Cuộc sống khổ cực đã hun đúc

ở A Phủ tính cách ham chuộng tự

do, một sức sống mạnh mẽ, một tài

năng lao động đáng quý: "biết đúc lưỡi cày, đục cuốc, cày giỏi và đi săn bò tót rất bạo"

+ A Phủ là đứa con của núi rừng,

tự do, hồn nhiên, chất phác

7 HS phát biểu cảm

nhận về cảnh xử kiện

A Phủ quái đản, lạ lùng

trong tác phẩm

- HS phát biểu tự

do

c) Cảnh xử kiện quái đản, lạ

lùng

+ Cuộc xử kiện diễn ra trong khói thuốc phiện mù mịt tuôn ra các lỗ cửa sổ như khói bếp

"Người thì đánh, người thì quỳ lạy,

kể lể, chửi bới Xong một lượt