MỤC TIÊU BÀI HỌC Giúp học sinh: - Hình dung được cụ thể sự khủng khiếp của nạn đói năm 1945 ở nước ta và tội ác diệt chủng của bọn thực dân Pháp, phát xít Nhật - Hiểu được niềm khao khát
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 12
VỢ NHẶT
- Kim Lân –
A MỤC TIÊU BÀI HỌC
Giúp học sinh:
- Hình dung được cụ thể sự khủng khiếp của nạn đói năm 1945 ở nước ta và tội ác diệt chủng của bọn thực dân Pháp, phát xít Nhật
- Hiểu được niềm khao khát hạnh phúc gia đình và niềm tin vào cuộc sống của người dân lao động
- Hiểu được những sáng tạo xuất sắc và độc đáo của tác giả ở thiên truyện, đặc biệt là trong nghệ thuật trần thuật, việc tổ chức tình huống, diễn tả tâm lí nhân vật, tạo không khí và dựng đối thoại
B PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN
SGK, SGV Ngữ văn 12
C CÁCH THỨC TIẾN HÀNH
Thuyết giảng, trả lời câu hỏi
D TIẾN TRÌNH THỰC HIỆN
1 Ổn định tổ chức
- Lớp:
2 Kiểm tra bài cũ
Câu hỏi: Phân tích diễn biến tâm trạng và hành động của nhân vật
Mị trong đêm tình mùa xuân?
3 Bài mới
Trang 2Tư tưởng nhân đạo là tư tưởng chủ đạo xuyên suốt trong VHVN Điều đó đã được thể hiện qua sự thông cảm với số phận đau khổ và trân trọng những khát vọng của người dân miền núi qua nhân vật Mị ( Tô Hoài - Vợ chồng A Phủ) Điều đó còn được thể hiện qua tác phâm “ Vợ nhặt” của nhà văn Kim Lân
Hoạt động của GV & HS Nội dung cần đạt
? Những nét chính về tác giả Kim
Lân?
GV:
- Bắt đầu viết từ 1941
- KL viết ít mà tinh, đóng vai Lão Hạc
trong Làng Vũ Đại ngày ấy, thầy mo
trong Vợ chồng A Phủ
- Nhà văn của người nông dân Bắc Bộ
với những phong tục văn hóa cổ truyền,
đời sống làng quê
- KL:
+ Tôi chủ trương từ lâu viết về những
con người bình thường Đó là những
người nông dân
+ Tôi xuất phát từ anh nông dân nghèo,
nên khi viết về những người đó thì lại
dốc sức mình ra viết VD như lão Hai
(Lão Hai) là tôi, anh cu Tràng trong Vợ
nhặt cũng là tôi, thậm chí con chó xấu
I Tiểu dẫn
1 Tác giả
- Tên khai sinh: Nguyễn Văn Tài ( 1920-2007 )
- Quê: Bắc Ninh
- Nhà văn chuyên viết truyện ngắn
- Thế giới nghệ thuật: khung cảnh nông thôn và hình tượng người nông dân
- Giọng văn: tự nhiên, mộc mạc
Trang 3xí ( CCXX) cũng là tôi
- KL chỉ học hết Tiểu học -> Viết văn là
cả quá trình học tập và làm viêch chăm
chỉ, nghiêm túc
Nguyễn Minh Châu: Viết văn thì phải
có văn, giống như KL viết Con chó xấu
xí Sau này ông ấy chết, chỉ cần mang
nó ra mà đọc điếu văn
? Đôi nét về xuất xứ và hoàn cảnh
sáng tác?
GV:
- Tiểu thuyết XNC: viết ngay sau CM
tháng Tám – bản thảo chưa in – 1954
viết lại
- Nạn đói 1945: trang lịch sử bi thảm
của dân tộc
+ 1940, phát xít Nhận nhảy vào Đông
Dương, cùng thực dân Pháp áp bức, bóc
lột nhân dân ta -> Cảnh 1 cổ 2 tròng
+ M Bắc:
Nhật bắt nông dân nhổ lúa trồng đay
Pháp tăng thuế, vơ vét thóc gạo
2 Truyện ngắn “Vợ nhặt”
- In trong tập “Con chó xấu xí” (1962)
- Tiền thân là tiểu thuyết “Xóm ngụ cư”
- Bối cảnh: Nạn đói năm 1945
Trang 4+ Mùa xuân 1945 (Ất Dậu), từ Lạng
Sơn đến Quảng Trị: hơn 2 triệu đồng
bào chết đói
> Nhân dân phải ăn cháo cám, ăn củ
chuối cầm hơi
- Liên hệ:
+ Chiếc xe xác qua phường Dạ Lạc –
Văn Cao
+ Đói! Đói! - Tố Hữu
+ Địa ngục – Nguyên Hồng
+ Mười năm - Tô Hoài
> Cùng lấy bối cảnh là nạn đói năm
1945, KL đã không lặp lại những cây
bút khác khi viết Vợ Nhặt
+ Tuyên ngôn độc lập – HCM
? Gọi 1HS đọc 1 đoạn văn bản
Y/c: Vừa chậm rãi, hóm hỉnh, hài hước
vừa đồng cảm thiết tha, chú ý những
câu thoại ngắn
GV nhận xét giọng đọc của HS
II Đọc - hiểu văn bản
1 Đọc - hiểu khái quát
* Đọc
Trang 5GV hướng dẫn học sinh tóm tắt tác
phẩm
Y/c HS chú ý vào phần chú thích trong
SGK, cuối trang
? Hãy phân chia bố cục văn bản? Nội
dung từng phần?
? Cho biết ý nghĩa nhan đề và tình
huống truyện?
GV:
- Nhặt: thường gắn với đồ vật
- Tậu trâu, cưới vợ, làm nhà
* Chú thích
* Bố cục: 4 phần
- P1: từ đầu với mình: Tràng đưa vợ
về nhà
- P2: Thị lẳng lặng đẩy xe bò về:
diễn biến tâm lí nhân vật Tràng
- P3: Tràng chợt đứng dừng lại chảy xuống ròng ròng: Tâm trạng bà cụ Tứ
- P4: Còn lại: Cảnh sinh hoạt buổi sáng hôm sau ở gia đình Tràng
2 Đọc - hiểu chi tiết 2.1 Nhan đề và tình huống truyện
a Nhan đề:
- Tạo ấn tượng, kích thích sự chú ý của người đọc
- Gợi hoàn cảnh và số phận éo le của nhân vật
- Gợi tình huống
→ Diễn tả tính chất khủng khiếp của nạn đói, khiến cái giá của con người chỉ
Trang 6Cả ba việc ấy thật là khó thay
→ Tràng nhặt được vợ: lạ lùng
=> Nhà văn thể hiện tình cảm yêu tin
nồng hậu đối với con người cùng khổ
bằng “cái rơm, cái rác”, có thể nhặt đựoc nơi đầu đường xó chợ
b Tình huống
- Nạn đói: c/s tiêu điều, con người uể
oải, chết chóc
- Tràng:
+ Xấu xí, thô kệch + Nghèo, dân ngụ cư + Mẹ goá con côi
→ Nhặt được vợ chỉ với vài bát bánh
đúc Nxét: Tình huống độc đáo, bất thường,
éo le
Ý nghĩa:
- Tố cáo Pháp, Nhật gây nên nạn đói khủng khiếp
- Tình cảnh thê lương của con người
- Trân trọng, vun đắp khát vọng sống, khátvọng hạnh phúc cho con người
2.2 Diễn biến tâm lí các nhân vật
a Diễn biến tâm lí nhân vật Tràng
+ Tràng là nhân vật có bề ngoài thô,
Trang 7? Cảm nhận của em về diễn biến tâm
trạng của nhân vật Tràng (lúc quyết
định để người đàn bà theo về, trên
đường về xóm ngụ cư, buổi sáng đầu
tiên có vợ)?
xấu, thân phận lại nghèo hèn, mắc tật hay vừa đi vừa nói một mình,…
+ Tràng "nhặt" được vợ trong hoàn cảnh đói khát "Chậc, kệ", cái tặc lưỡi của Tràng không phải là sự liều lĩnh mà
là một sự cưu mang, một tấm lòng nhân hậu không thể chối từ Quyết định có vẻ giản đơn nhưng chứa đựng nhiều tình thương của con người trong cảnh khốn cùng
+ Tất cả biến đổi từ giây phút ấy Trên đường về xóm ngụ cư, Tràng không cúi xuống lầm lũi như mọi ngày mà "phởn phơ", "vênh vênh ra điều" Trong phút chốc, Tràng quên tất cả tăm tối, "chỉ còn tình nghĩa với người đàn bà đi bên" và cảm giác êm dịu của một anh Tràng lần đầu tiên đi cạnh cô vợ mới
+ Buổi sáng đầu tiên có vợ, Tràng biến đổi hẳn: "Hắn thấy bây giờ hắn mới nên người" Tràng thấy trách nhiệm và biết gắn bó với tổ ấm của mình
b Diễn biến tâm lí nhân vật bà cụ Tứ
+ Tâm trạng bà cụ Tứ: mừng, vui, xót, tủi, "vừa ai oán vừa xót thương cho số kiếp đứa con mình" Đối với người đàn
Trang 8? Cảm nhận của em về diễn biến tâm
trạng của nhân vật bà cụ Tứ (lúc quyết
định để người đàn bà theo về, trên
đường về xóm ngụ cư, buổi sáng đầu
tiên có vợ)?
bà thì "lòng bà đầy xót thương" Nén vào lòng tất cả, bà dang tay đón người đàn bà xa lạ làm con dâu mình: "ừ, thôi thì các con phải duyên, phải số với nhau,
u cũng mừng lòng"
+ Bữa cơm đầu tiên đón nàng dâu mới, bà cụ Tứ đã nhen nhóm cho các con niềm tin, niềm hi vọng: "tao tính khi nào có tiền mua lấy con gà về nuôi, chả mấy mà có đàn gà cho xem"
Bà cụ Tứ là hiện thân của nỗi khổ con người Người mẹ ấy đã nhìn cuộc hôn nhân éo le của con thông qua toàn bộ nỗi đau khổ của cuộc đời bà Bà lo lắng trước thực tế quá nghiệt ngã Bà mừng một nỗi mừng sâu xa Từ ngạc nhiên đến xót thương nhưng trên hết vẫn là tình yêu thương Cũng chính bà cụ là người nói nhiều nhất về tương lai, một tương lai rất cụ thể thiết thực với những gà, lợn, ruộng, vườn,… một tương lai khiến các con tin tưởng bởi nó không quá xa vời Kim Lân đã khám phá ra một nét độc đáo khi để cho một bà cụ cập kề miệng lỗ nói nhiều với đôi trẻ về ngày mai
Trang 9? Cảm nhận của em về diễn biến tâm
trạng của nhân vật người vợ nhặt (lúc
quyết định để người đàn bà theo về,
trên đường về xóm ngụ cư, buổi sáng
đầu tiên có vợ)?
c Diễn biến tâm lí nhân vật người vợ
nhặt
+ Thị theo Tràng trước hết là vì miếng
ăn (chạy trốn cái đói)
+ Nhưng trên đường theo Tràng về, cái vẻ "cong cớn" biến mất, chỉ còn người phụ nữ xấu hổ, ngượng ngừng và cũng đầy nữ tính (đi sau Tràng ba bốn bước, cái nón rách che nghiêng, ngồi mớm ở mép giường,…) Tâm trạng lo
âu, băn khoăn, hồi hộp khi bước chân về
"làm dâu ngà người"
+ Buổi sớm mai, chị ta dậy sớm, quét tước, dọn dẹp Đó là hình ảnh của một người vợ biết lo toan, thu vén cho cuộc sống gia đình, hình ảnh của một người
"vợ hiền dâu thảo"
Người phụ nữ xuất hiện không tên, không tuổi, không quê như "rơi" vào giữa thiên truyện để Tràng "nhặt" làm
vợ Từ chỗ nhân cách bị bóp méo vì cái đói, thiên chức, bổn phận làm vợ, làm dâu được đánh thức khi người phụ nữ này quyết định gắn sinh mạng mình với Tràng Chính chị cũng đã làm cho niềm
hi vọng của mọi người trỗi dậy khi kể chuyện ở Bắc Giang, Thái Nguyên
Trang 10? Nhận xét về nghệ thuật viết truyện
của Kim Lân (cách kể chuyện, cách
dựng cảnh, đối thoại, nghệ thuật miêu
tả tâm lí ngân vật, ngôn ngữ,…)
người ta đi phá kho thóc Nhật
3 Một số nét đặc sắc nghệ thuật
+ Cách kể chuyện tự nhiên, lôi cuốn, hấp dẫn
+ Dựng cảnh chân thật, gây ấn tượng: cảnh chết đói, cảnh bữa cơm ngày đói,… + Miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế nhưng bộc lộ tự nhiên, chân thật
+ Ngôn ngữ nông thôn nhuần nhị, tự nhiên
III TỔNG KẾT
+ Vợ nhặt tạo được một tình huống
truyện độc đáo, cách kể chuyện hấp dẫn, miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế, đối thoại sinh động
+ Truyện thể hiện được thảm cảnh của nhân dân ta trong nạn đói năm 1945 Đặc biệt thể hiện được tấm lòng nhân ái, sức sống kì diệu của con người ngay bên
bờ vực thẳm của cái chết vẫn hướng về
sự sống và khát khao tổ ấm gia đình
Trang 11? Hãy khái quát lại bài học và tổng kết
trên hai mặt: nội dung và hình thức?
4 Củng cố
5 Dặn dò
Học bài Soạn bài: Nghị luận về một tác phẩm, một đoạn trích văn xuôi