- Câu hỏi: Sức sống tiềm tàng của nhân nật Mị trong tác phẩm được thể hiện qua những bối cảnh cụ thể nào?. - Đáp án: Sức sống tiềm tàng của nhân vật được thể hiện qua hai bối cảnh cụ thể
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 12
VỢ NHẶT – KIM LÂN
I Mục tiêu bài học.
1 Kiến thức:
- Hiểu được tình cảnh thê thảm của người nông dân nước ta trước nạn đói khủng khiếp năm 1945 do thực dân Pháp và phát xít Nhật gây ra
- Hiểu được khát khao hạnh phúc gia đình, niềm tin bất diệt vào cuộc sống
và tình yêu thương đùm bọc lẫn nhau giữa nhưng con người lao động nghèo khổ ngay trên bờ vực thẳm của cái chết
- Nắm được những nét đặc sắc về nghệ thuật: sáng tạo tình huống, gợi không khí, miêu tả tâm lí, dựng đối thoại
2 Kĩ năng
- Rèn luyện kĩ năng phân tích tác phẩm văn xuôi
- Hoàn thiện kĩ năng cảm nhận, đánh giá, phát biểu ý kiến cá nhân, kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năng tự học, tự nêu vấn đề
3 Thái độ
- Bồi dưỡng tình cảm yêu thương con người, niềm tin yêu vào cuộc sống
- Trân trọng những giá trị thực tại hướng tới tương lai
II Yêu cầu của bài dạy.
1 Kiến thức của học sinh
a Kiến thức về CNTT
- Học sinh đã được làm quen với các bài giảng trên máy chiếu
Trang 2b Kiến thức chung về môn học.
- Học sinh đọc tác phẩm; soạn bài
2 Trang thiết bị, đồ dùng dạy học
a Trang thiết bị liên quán đến công nghệ thông tin
- Máy tính, máy chiếu, bảng chiếu
- Phần mềm: offit: 2003
b Trang thiết bị khác
- Bảng ghi truyền thống
III Chuẩn bị cho bài giảng.
1 Chuẩn bị của giáo viên
- Chuẩn bị giáo án, các phai ảnh có liên quan đến giờ dạy
- Chẩn bị phòng máy, các thiết bị có liên quan
2 Chuẩn bị của học sinh
- Soạn bài đầy đủ, dựa vào câu hổi sách giáo khoa
IV Nội dung và tiến trình giờ giảng
1 Tổ chức lớp:
- Kểm tra sĩ số: ( 1 phút )
2 Kiểm tra bài cũ ( 3 – 5 phút )
- Tên học sinh: A4: Lê Văn Long; A5: Nguyễn Hoàng Tuyền,;’ A6 Nguyễn Văn Quân
Trang 3- Câu hỏi: Sức sống tiềm tàng của nhân nật Mị trong tác phẩm được thể hiện qua những bối cảnh cụ thể nào? Ý nghĩa của việc miêu tả sức sống tiềm tàng của nhân vật?
- Đáp án: Sức sống tiềm tàng của nhân vật được thể hiện qua hai bối cảnh cụ thể: Đêm tình mùa xuân và việc cởi trói cho A Phủ
Miêu tả sức sống tiềm tàng của nhân vật nhà văn hướng tới ca ngợi vẻ đẹp và sức sống tâm hồn mạnh liệt của nhân dân Tây Bắc đồng thời thể hiện một phần ghía trị nhân đạo của tác phẩm
3 Bài mới
Giới thiệu bài: Cùng viết về số phận, cảnh ngộ của những người lao động nhưng mỗi nhà văn có cách khám phá và thể hiện riêng, ở tác phẩm vợ chồng A Phủ đó là cuộc sống tủi nhục của đồng bào miền núi dưới sự áp bức bóc lột của thức dân và phong kiến thì ở Vợ nhặt ta sẽ gặp những người dấn trong một hoàn cảnh khốn cùng- nạn đói năm 1945- và những vẻ đẹp tâm hồn cao đẹp đầy nhân hậu của họ
Nội dung bài mới
CÔNG VIỆC CỦA THẦY VÀ TRÒ TG NỘI DUNG CẦN ĐẠT HOẠT ĐỘNG 1 TÌM HỂU
CHUNG
GV: GIỚI THIỆU CHÂN DUNG
NHÀ VĂN BẰNG MÁY CHIẾU.
I TÌM HỂU CHUNG
2’ 1 Tác giả.
Trang 4GV: Yêu cầu học sinh căn cứ vào
phần tiểu dẫn trả lời câu hỏi sau:
? Tiểu dẫn có mấy ý chính Tóm tắt
nội dung của mỗi ý?
HS Hoạt động cá nhân
GV Gọi học sinh trả lời câu hỏ gọi
bổ sung và hoàn thiện bằng lời giảng
HS Tự khái quát các ý chính ở cột
bên
- Tên thật Nguyễn Văn Tài, sinh 1920, mất năm 2007
- Quê Tân Hồng – Từ Sơn – Bắc Ninh
- Chỉ học hết tiểu học, tham gia viết văn từ năm 1941, năm 1944 tham gia hội văn hoá cứu quốc Làm báo, viết văn, diễn kịch, đóng phim phục vụ kháng chiến
- Văn chương của Kim Lân tập trung ở mảng đề tài nông thôn với lối viết chân thật, ngôn ngữ giản dị, cách kể truyện rất duyên
2 Tác Phẩm.
a Xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác
- Rút trọng tập Con chó xấu xí ( 1962)
- Tiền thân từ Tiểu thuyết Xóm ngụ cư viết sau cách mạng tháng tám
GV: yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi
sau:
? Hai nội dung trên định hướng cho
em điều gì khi tìm hiểu tác phẩm?
HS Hoạt động cá nhân, trả lời đảm
bảo các ý (*)
* Từ tiểu dẫn chúng ta đã có định hướng về đặc điểm văn chương của Kim Lân và bối cảnh lịch sử của thiên truyện - nạn đói năm1945 và cũng là năm cách mạng tháng tám thành công với vai trò chủ yếu của người nông
Trang 5GV Yêu cầu học sinh tóm tắt tác
phẩm theo sự việc và nhân vật
HS Làm việc cá nhân, trình bày
trước lớp
GV Củng cố GV trình chiếu nội
dung ở cột bên bằng máy chiếu.
3’ b Tóm tắt, phát hiện bố cục, nêu chủ
đề và cách tìm hiểu tác phẩm
- Tóm tắt: Truyện xoay quanh sự việc Tràng “nhặt” được vợ sự việc tạo nên những ngạc nhiên cho xóm ngụ cư, cho bà mẹ Tràng và ngay cả Tràng, người trong cuộc Có thể tóm lại như sau:
+ Chỉ hai lần gặp với hai câu đùa và 4 bát bánh đúc Tràng đã lấy được vợ + Tràng dẫn vợ về nhà ở xóm ngụ cư vào một buổi chiều chạng vạng làm xôn xao cả xóm
+ Mẹ Tràng vừa mừng vừa tủi
+ Sáng hôm sau bối cảnh xung quang Tràng và tâm trạng của mỗi người trong nhà Tràng đều đổi khác
GV: Từ nội dung đã tóm tắt hãy phát
hiện bố cục, nội dung từng phần và
mạch truyện
HS Thảo luận nhóm 4 trả lời sau 01
phút
GV Hướng dẫn học sinh sau đó
- Bố cục và mạch truyện 4 đoạn theo cách sắp xếp của tác giả:
+ Đ1 (Từ đầu đến thế mà thành vợ thành chồng.) Tràng đưa người phụ nữ ( nhặt được ) về nhà gặp mẹ
+ Đ2 ( Từ “ ít lâu nay, hắn xe
Trang 6trình chiếu nội dung ở cột bên
bằng máy chiếu.
HS Ghi nhớ nhanh đánh dấu vào
SGK
thóc đến đánh một bữa no nê rồi đẩy xe bò về”) Hoàn cảnh gặp nhau, nên vợ nên chồng
Đ3 ( Từ “ Tràng chợt dừng lại, lắng nghe đến, nước mắt của chảy ròng ròng” ) Tình thương của bà mẹ nghèo đối với hai vợ chồng mới cuới
Đ4 ( cón lại) Những con người cơ cực, tủi hờn nhen nhóm nềm tin ở tương lai
- Mạch truyện được đẫn dắt tự nhiên theo thời gian cùng diễn biến tâm lí của nhân vật
GV: yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi
sau
? Những vấn đề lớn được đặt ra trong
tác phẩm này là gì? Tìm hiểu những
vấn đề đó theo cách nào? ( Dựa vào
phần ghi nhớ sgk)
HS Thảo luận 2 phút, trình bày
GV Định hướng, gợi mở, củng cố
GV Nêu câu hỏi định hướng để học
sinh xây dựng bố cục bài học:
? Theo các em ở phần tìm hiểu nội
2’
- Chủ đề và cách tiếp cận hiểu.
+ Chủ đề: Số phận con người trước nạn đói; Sự khát khao tổ ấm gia đình + Tìm hiểu qua tình huống truyện và tâm lí nhân vật để làm rõ chủ đề
* Bố cục chung của phần II Như sau
1 Nhan đề, tình huống truyện
Trang 7dung và nghệ thuật ta sẽ chia các đề
mục như thế nào cho thích hợp?
HS Phát biểu ý kiến cá nhân
GV Định hướng Trình chiếu bố cục
chung của phần này bằng máy
chiếu theo cột bên.
2 Vấn đề số phận con người trước cái đói
3 Niềm khát khao tổ ấm gia đình của các nhân vật
4 Những thành công về nghệ thuật của Kim Lân
HOẠT ĐỘNG 2: T×m hiÓu chi tiÕt II TÌM HIỂU CHI TIẾT
GV Nêu các câu hỏi
? Anh ( chị ) suy nghĩ như thế nào về
nhan đề của truyện? Theo em truyện
(nhặt vợ ) có thể xẩy ra không?
HS Trả lời cá nhân
GV Củng cố
? Phân tích ý nghĩa của tình huống
truyện đối với việc thể hiện nội dung
và ý nghĩa của tác phẩm?
HS Trả lời cá nhân
GV Gọi bổ sung và củng cố
10’ 1 Nhan đề, tình huống truyện.
- Nhan đề truyện đã gợi cho ta nhiều suy nghĩ về số phận của con người xưa nay, nói đến chuyện “ vợ, con” là chuyện cả một đời con người
- Nhan đề cũng chính là tình huống trong truyện
+ Tràng một nhân vật xấu, nghèo, lại
là dân ngụ cư, giữa lúc đói khát lại lấy được vợ, lấy vợ dễ dàng
+ Tràng lấy vợ giữa lúc đói quay, đói quắt
Tình huống này vừa gợi sự xót thương đồng thời cũng để người ta ngưỡng mộ niềm khát khao tổ ấm và hạnh phúc của các nhân vật trong
Trang 8GV Yêu cầu học sinh thảo luận các
hỏi sau:
? Nạn đói năm 1945 đã được tái hiện
như thế nào trong tác phẩm?
GV Trình chiếu cho học sinh tham
khảo cảnh đói năm 45.
? Nạn đói đó đã tác động như thế nào
đến đời sống các nhân vật trong tác
phẩm?
? Em nhận xét gì về số phận con
20’ 2 Vấn đề số phận con người trước
cái đói
- Nạn đói được miêu tả ngay ở đầu truyện bằng những câu văn giàu sức gợi tạo ấn tượng về một thảm cảnh của con người Cái đói bao chùm khung cảnh xóm ngụ cư, bao chùm lên hạnh phúc của Tràng Những bóng
người “ Xanh xám như những bóng
ma” “ dật dờ như những bóng ma” “ Chết như ngả dạ” “ không kí vẩn mùi rác rười và mùi gây của xác người chết”; “ ngõ xóm tố xẫm” “ ngăn ngắt”
- Thị chỉ mấy hôm đã thay đổi vì đói
“ Rách như tổ đỉa”; “ trên khuôn mặt lưỡi cày chỉ có hai con mắt”.
- Vì đói mà Thị theo Tràng với bốn bát bánh đúc, tất cả phần danh dự được đặt sau cái vật chất “ nhỏ nhoi”
- Tràng “ nhặt vợ” nhưng vẫn thấy “
Chợn”.
- Mẹ Tràng biết rằng vì đói con mình mới có vợ, nhưng vẫn lo “ Không biết
Trang 9người trước cái đói? chúng cố nuôi nổi nhau qua cái đận
này không”
* Số phận con người thật mỏng manh trước cái đói
GV Yêu cầu học sinh thảo luận các
câu hỏi sau?
- Nhóm 1: Phân tích tâm trạng nhân
vật Tràng từ lúc quyết định “ nhăt”
vợ đến hết?
30’ 3 Niềm khát khao tổ ấm gia đình
của các nhân vật.
- Tràng
Quyết định “ nhặt vợ “ một quyết định liều lĩnh, bản thân Tràng cũng thấy “chơn” Nhưng anh ta “ chậc kệ”; trên đường về xóm ngụ cư khuôn mặt của Tràng “ phởn phơ” với những ý
nghĩ thật đáng quý: “ Trong lòng hắn
bây giờ chỉ còn tình nghĩa giữa hắn
và người đàn bà đi bên Một cái gì mới mẻ,lạ lắm, chưa từng thấy ở người đàn ông nghèo khổ ấy”; Sáng
hôm sau Tràng bước ra sân khi mội
vật đều thay đổi : “ Bỗng nhiên hắn
thấy hắn thương yêu gắn bố với cái
Trang 10- Nhóm 2 Phân tích tâm trạng nhân
vật Thị từ lúc quyết định theo Tràng
về?
Từ việc phân tích hãy làm rõ niềm
khát khao tổ ấm gia đình trong mỗi
nhân vật
nhà của hắn lại lùng hắn cũng muốn làm một việc gì để góp phần tu sửa lại căn nhà”.
Tràng lấy vợ là một quyết định liều lĩnh nhưng rõ ràng nó xuất phát từ niềm khát khao hạnh phúc gia đình của nhân vật
- Thị
Theo Tràng về cũng liều lĩnh, có phần chơ cháo, theo Tràng trước hết là
vì miếng ăn Nhưng trên đường về xóm ngụ cư rõ ràng nhân cách của Thị
đã sống dậy, Thị biết “ ngượng”; đến nhà Tràng, chứng kiến gia cảnh nghèo
xơ xác thị nén hơi thở dài trong cáo
ngực lép kẹp: “ cái ngực gầy lep, nhô
lên, lén một tiếng thở dài”; sáng hôm
sau dưới con mắt của Tràng: “ rõ ràng
là người đàn bà hiền hậu, đúng mực không còn vẻ gì chao chát, chỏng lỏn như mấy lần Tràng gặp ở ngoài tỉnh.”
Rõ ràng Thị theo Tràng không đơn giản vì miếng ăn mà còn xuất phát từ khát vọng có một tổ ấm gia đình
Trang 11- Nhóm3 Tìm hiểu tâm trạng bà cụ
Tứ từ lúc xuất hiện đến hết
- Nhóm 4 Chú ý vào bối cảnh sáng
hôm sau và bữa cơm đãi nàng dâu
của bà cụ Từ đó hãy đánh giá về
nhân vật?
- Bà cụ Tứ
Việc có một người phụ nữ theo Tràng về làm vợ khiến bà mẹ ngạc nhiên Nhưng sau khi hiểu ra cơ sự ,
bà cụ Tứ “ cúi đầu im lặng” Sự im lặng đầy tâm trạng của bà mẹ từng trải vừa xót xa, vừa lo lắng nhưng cũng đầy thương cảm Tình thương của bà
cụ Tứ với vợ chồng Tràng mối bao
dung làm sao “ biết chúng nó có nuôi
nổi nhau sống qua cơn đối khát này không? “
Bắt đầu từ tình thương con trai, sau
đó đến tình thương con dâu đó không phải chỉ là tình thương của mẹ đối với con mà là tình thương của những con người cùng cảnh ngộ, tình thương đồng loại Tình thương của bà cụ Tứ
vừ xuất hiện đã biến thành một nỗi lo tạo thành một tâm lí triền miên day dứt Tác giả xoáy vào dòng ý nghĩ của
bà mẹ: nghĩ đến bổn phận làm mẹ chưa tròn, nghĩ đến ông lão, nghĩ đến con gái út và nỗi khổ đời mình, nghị đến tương lai của con Người đàn bà
ấy còn biết làm gì trước một viễn cảnh
Trang 12HS Thảo luận phát biểu theo trình
tự
GV Củng cố theo từng nhân vật
không mấy sáng sủa của gia đình Cuối cùng bao nhiêu dồn tụ, lo lắng, bao nhiêu yêu thương của bà lão, được tác giả Kim Lân đặt vào đó một câu
nói giản dị của bà: “ chúng mày lấy
nhau lúc này u thươn g quá! ”;
Sáng hôm sau bà cụ nối toàn chuyện vui bên cạnh mâm cơm thảm hại ngày đói, tất cả đều thể hiện tấm lòng thương con, thương dâu của bà mẹ chân chất, đôn hậu Trong bức ảnh nhợt nhạt của xã hội Việt Nam trước cái “đói quay”, “ đói quắt” năm 1945
bà cụ Tứ là một điểm sáng tươi đẹp Như vậy ta thấy, trong bối cảnh của đói khát, trước bờ vực của cái chết Bàng ấy con người vân dắt dìu nhau hướng tới một tổ ấm gia đình
* Hình ảnh cuối truyện
Tác giả đã phát hiện ở những người nông đân khả năng hướng tới cánh mạng Giữa cách mạng tháng tám và người nông đân đã có một điểm tương cận – hướng tới thay đổi số phận người nông dân mà trước hết là giải
Trang 13GV: Nêu câu hỏi.
? Em suy nghĩ gì về hình ảnh: Bống
cờ Việt Minh và tiếng trống thúc thuế
ở cuối truyện?
HS: Suy nghĩ cá nhân, trả lời
GV Củng cố
quyết nạn đói vấn đề cơ bản và trước mắt
GV Yêu cầu học sinh trả lời câu hổi
sau:
? Hãy phân tích và đáng giá cách
dựng truyện, lối kể và cách xây dựng
nhân vật của nhà văn Kim Lân trong
tác phẩm?
HS: Suy nghĩ cá nhân, trả lời
GV Củng cố
10’ 4 Những thành công về nghệ thuật
của Kim Lân.
- Tác giả đã xây dựng được một tình huống truyện độc đáo, tạo điều kiện làm nổi bật tính cách của các nhân vật
và hoàn cảnh
- Lối kể truyện mộc mạc, giản dị Ngôn ngự được chắt lọc kĩ lưỡng từ
Trang 14ngôn ngữ đời thường tạo nên sức lôi cuốn và phong vị riêng rất Kim Lân
- Tác giả đã tạo được nét chân dung, tính các riêng của từng nhân vật và miêu tả sinh động những diễn biến tâm lí phức tạp, đa dạng của nhân vật
Hoạt động 3 Tổng kết bài học
GV: Yêu cầu học sinh thảo luận trả
lời câu hỏi sau:
? Em nhận thức được điều gì khi học
xong tác phẩm trên cả hai phương
diện: Nội dung và nghệ thuật?
2’ III TỔNG KẾT
1 Nội dung
Truyện không chỉ miêu tả nạn đói thê thảm năm 1945 mà còn thể hiện được bản chất tốt đẹp và sức sống kì diệu của những ngưới nông dân
2 Nghệ thuật
Nội dung đó được thể hiện bằng một tình huống truyện độc đáo, lối kể truyện mộc mạc, khác hoạ tâm lí và xây dựng nhân vật khá độc đáo
Hoạt động 4 Hướng dẫn làm bài tập
GV: yêu cầu học sinh làm bài tập ở
nhà vào vở bài tập
3’ IV BÀI TẬP LUYỆN TẬP
1 Bài tập 1
- Học sinh tự xác định đoạn ấn tượng nhất nhưng phải đưa ra được những luận điểm thuyết phục
Trang 15- Có thể phân tích đoạn thể hiện cái đói ở đầu tác phẩm hoặc diến biến tâm trạng bà cụ Tứ
2 Bài tập 2
- Học sinh biết lên kết giữa những vấn
đề đặt ra trong tác phẩm với hoàn cảnh lịch sử xã hội để phân tích
Hoạt động 5 Củng cố dặn dò
GV: Đặt câu hỏi củng cố:
? Bài học đã giúp em nhận thức được
gì về cuộc sống con người ?
HS Suy nghĩ độc lập, trả lời
GV Củng cố, dặn dò
2’ V CỦNG CỐ DẶN DÒ
V Nguồn tư liệu tham khảo:
- SGK Ngữ văn 12 tập 2 NXB Giáo dục, 2008
- SGV Ngữ văn 12 tập 2 NXB Giáo dục, 2008
VI Phân tích lợi ích của việc ứng dụng công nghệ thông tin.
Với môn Ngữ văn, đặc biệt ở những bài đọc hiểu tác phẩm, công
nghệ thông tin giữ vai trò như một phương tiện hỗ trợ
Ở bài học này công nghệ thông tin góp phần hỗ trợ, mở rộng các
kênh giao tiếp giữa thầy và trò, khác sâu cho học sinh ấn tượng về tác giả và
Trang 16những vấn đề đặt ra trong tác phẩm; hỗ trợ về mặt thời gian, thay thế một
phần các phương tiện giảng dạy cũ
- Trình chiếu nhan đề, bố
cục các phần mục bài
giảng
- Giúp cho học sinh có cái nhìn tổng quan nhất đối với bài học
- Phần trình chiếu ảnh minh
hoạ
- Giúp khắc sâu, hỗ trợ sự biểu đạt của Ngôn ngữ trong văn bản
- Phần mô hình hoá - Giúp cho học sinh dễ dàng cảm nhận văn bản
NGƯỜI SOẠN
Kiều Văn Duẩn