Giáo án Ngữ văn 12 tuần 21 bài: Vợ Nhặt Kim Lân

=> Như vậy, nhan đề Vợ nhặt vừa thể hiện thảm cảnh của người dân trong nạn đói 1945 vừa bộc lộ sự cưu mang, đùm bọc và khát vọng,... GV nêu vấn đề:Nếu cho rằng trong truyện Vợ nhặt, tác

GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 12 Tuần 21 – Tiết 76 – 78 Đọc văn : VỢ NHẶT ( Kim Lân )

I/ Mục tiêu cần đạt : Giúp HS

- Hiểu được tình cảm thê thảm của người nông dân nước ta trong nạn đói khủng khiếp năm 1945 do thực dân Pháp và phát xít Nhật gây ra

- Hiểu được niềm khát khao hạnh phúc gia đình, niềm tin bất diệt vào cuộc sống và tình thương yêu đùm bọc lẫn nhau giữa những con người lao động ngèo khổ ngay trên bờ vực thẳm của cái chết

- Nắm được những nét đặc sắc về nghệ thuật của thiên truyện: sáng tạo tình huống, gợi không khí, miêu tả tâm lí, dựng đối thoại

II/ Phương pháp và phương tiện dạy học

1 Phương pháp dạy học: Nêu vấn đề, vấn đáp, thảo luận nhóm, thuyết giảng

2 Phương tiện dạy học: SGK, SGV , Thiết kế dạy học , Phiếu học tập III/ Nội dung, tiến trình lên lớp

1 Tổ chức:

2 Kiểm tra bài cũ:

- Suy nghĩ của em như thế nào nếu có xét : Ở nhân vật Mị có một sức sống tiềm ẩn mãnh liệt mà không có một sức mạnh nào có thể dập tắt nổi?

- Cảm nhận về một chi tiết trong tác phẩm Vợ chồng A Phủ mà bản thân em thấy

ấn tượng nhất ?

- Giá trị nội dung, nghệ thuật của truyện “ Vợ chồng A Phủ”?

3 Bài mới:

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Tổ

chức tìm hiểu chung

GV yêu cầu 1 HS đọc

phần Tiểu dẫn (SGK)

và nêu những nét

chính về:

1) Nhà văn Kim Lân

2) Xuất xứ truyện

ngắn Vợ nhặt 3) Bối

cảnh xã hội của

truyện

GV sưu tầm thêm một

số tư liệu, tranh ảnh

để giới thiệu cho HS

hiểu thêm về bối cảnh

xã hội Việt Nam năm

1945

HS dựa vào phần

Tiểu dẫn và những

hiểu biết của bản thân để trình bày

I Tìm hiểu chung

1 Kim Lân (1920- 2007)

Tên khai sinh: Nguyễn Văn Tài Quê: làng Phù Lưu, xã Tân Hồng, huyện Tiên Sơn, tỉnh Bắc Ninh

Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 2001

Tác phẩm chính: Nên vợ nên chồng (1955), Con chó xấu xí

(1962)

Lim Lân là cây bút truyện ngắn Thế giới nghệ thuật của ông thường là khung cảnh nông thôn, hình tượng người nông dân Đặc biệt ông có những trang viết đặc sắc về phong tục và đời sống thôn quê Kim Lân là nhà văn một lòng một dạ đi về với "đất", với

"người", với "thuần hậu nguyên thủy" của cuộc sống nông thôn

2 Xuất xứ truyện.

Vợ nhặt là truyện ngắn xuất sắc

in trong tập truyện Con chó xấu xí (1962)

3 Bối cảnh xã hội của truyện.

Phát xít Nhật bắt nhân dân ta nhổ lúa trồng đay nên tháng 3 năm

1945, nạn đói khủng khiếp đã diễn

ra Chỉ trong vòng vài tháng, từ Quảng Trị đến Bắc Kì, hơn hai triệu đồng bào ta chết đói

Hoạt động 2: Tổ

chức đọc- hiểu văn

bản

1 Yờu cầu HS đọc

một vài đoạn, tóm tắt

tác phẩm và dựa vào

mạch truyện chia bố

cục ? Nhận xét về

cỏch dẫn dắt mạch

truyện của tác giả?

( Giả sử tác giả đặt

phần 2 lờn đầu theo

trật tự thời gian bỡnh

thường thỡ sẽ ảnh

HS được chỉ định đọc và túm tắt ngắn gọn, xỏc định bố cục văn bản

Nhận xột mạch truyện theo gợi ý

II Đọc- hiểu

1 Đọc- tóm tắt- tỡm bố cục

+ Đọc diễn cảm một số đoạn tiêu biểu

+ Tóm tắt diễn biến cốt truyện với những chi tiết chính

+ Bố cục: 5 phần

- Tràng đưa người vợ nhặt về nhà

- Kể chuyện Tràng gặp người vợ nhặt

- Ra mắt mẹ chồng – nàng dâu

- Cuộc sống gia đình Tràng từ

hưởng như thế nào

đến cốt truyện ?)

sau khi Tràng có vợ

- Kết thỳc : Hình ảnh lá cờ đỏ sao vàng trong tam trớ mọi người

2 Dựa vào nội dung

truyện, hãy giải thích

ý nghĩa nhan đề Vợ

nhặt.

GV gợi ý cho HS thảo

luận và trình bày GV

nhận xét và nhấn

mạnh một số ý cơ

bản

- Nhan đề có tác dụng

như thế nào trong việc

thể hiện tư tưởng chủ

đề tác phẩm?

HS phát biểu tự do

=> Giá trị hiện thực

và nhân đạo của tác phẩm

2 Tìm hiểu ý nghĩa nhan đề

Vợ nhặt.

+ Nhan đề Vợ nhặt thâu tóm giá

trị nội dung tư tưởng tác phẩm

"Nhặt" đi với những thứ không ra

gì Thân phận con người bị rẻ rúng như cái rơm, cái rác, có thể "nhặt"

ở bất kì đâu, bất kì lúc nào Người

ta hỏi vợ, cưới vợ, còn ở đây Tràng

"nhặt" vợ Đó thực chất là sự khốn cùng của hoàn cảnh

+ Nhưng "vợ" lại là sự trân trọng Người vợ có vị trí trung tâm xây dựng tổ ấm Trong tác phẩm, gia đình Tràng từ khi có người vợ nhặt, mọi người trở nên gắn bó, quây quần, chăm lo, thu vén cho tổ

ấm của mình

=> Như vậy, nhan đề Vợ nhặt vừa

thể hiện thảm cảnh của người dân trong nạn đói 1945 vừa bộc lộ sự cưu mang, đùm bọc và khát vọng,

3 GV nêu vấn đề:

Nếu cho rằng trong

truyện Vợ nhặt, tác

giả đã xây dựng được

một tình huống truyện

độc đáo , suy nghĩ của

em như thế nào?

- GV yêu cầu HS trao

đổi nhóm , ghi kết

quả, chỉ định đại diện

nhóm trình bày, lớp

theo dõi, bæ sung

-GV gîi ý, nhËn xÐt

vµ nhÊn m¹nh nh÷ng

ý c¬ b¶n

HS trao đổi nhóm, đại diện trình bày, lớp thảo luận thống nhất

sức mạnh hướng tới cuộc sống, tổ

ấm, niềm tin của con người trong cảnh khốn cùng

3 Tìm hiểu tình huống truyện.

+ Anh Tràng:

Một người xấu xí , thô kệch, dân ngụ cư, nghèo… lại có vợ, vợ theo!

Đã vậy trong hoàn cảnh đói kém khủng khiếp mà người như Tràng lại có vợ, lại “nhặt” vợ !

=> Tình huống Tràng có vợ – nhặt vợ là một tình huống lạ, một nghịch cảnh éo le, vui buồn lẫn lộn, cười ra nước mắt

+ Tình huống lạ và éo le đó đã chi phối đến sự phát triển của truyện qua một chuỗi ngạc nhiên:

- Dân xóm ngụ cư ngạc nhiên, cùng bàn tán, phán đoán rồi cùng

nghĩ: "biết có nuôi nổi nhau sống qua được cái thì này không?",

cùng nín lặng

- Bà cụ Tứ, mẹ Tràng lại càng

ngạc nhiên hơn Bà lão chẳng hiểu

gì, rồi "cúi đầu nín lặng" với nỗi lo

riêng mà rất chung: "Biết chúng nó

có nuôi nổi nhau sống qua được cơn đói khát này không?"

- Bản thân Tràng cũng bất ngờ với chính hạnh phúc của mình:

"Nhìn thị ngồi ngay giữa nhà đến bây giờ hắn vẫn còn ngờ ngợ".

Thậm chí sáng hôm sau Tràng vẫn chưa hết bàng hoàng

+ Tình huống truyện mà Kim Lân xây dựng vừa bất ngờ lại vừa hợp lí Góp phần thể hiện rõ giá trị hiện thực, giá trị nhân đạo và giá trị nghệ thuật của tác phẩm

- Giá trị hiện thực: Tố cáo tội ác thực dân, phát xít qua bức tranh xám xịt về thảm cảnh chết đói Nhặt vợ là cái khốn cùng của cuộc sống Cái đói quay quắt dồn đuổi đến mức người đàn bà chủ động gợi ý đòi ăn Chỉ vì đói quá

mà người đàn bà tội nghiệp này ăn

luôn và "ăn liền một chặp 4 bát

Điều mà Kim Lân

muốn nói là: trong

bối cảnh bi thảm,

giá trị nhân bản

không mất đi, con

người vẫn cứ

muốn được là con

người, muốn được

nên người và

muốn cuộc đời

bánh đúc" Chỉ cần vài lời nửa đùa

nửa thật thị đã chấp nhận theo không Tràng

=>Giá trị con người bị phủ nhận khi chỉ vì cùng đường đói khát mà phải trở nên trơ trẽn, liều lĩnh, bất chấp cả e thẹn Cái đói đã bóp méo

cả nhân cách con người, đẩy con người đến bờ vực cái chết

- Giá trị nhân đạo: Ngòi bút nhân đạo của nhà văn Kim Lân đã khám phá , phát hiện và ngợi ca những phẩm chất tốt đẹp của con người ngay trong tình cảnh khốn cùng nhất:

- Lòng nhân hậu, sự cưu mang , đùm bọc giữa những người nghèo đói ( Tràng, bà cụ Tứ)

- Khao khát sống – được sống và sống đàng hoàng “cho ra sống”, khao khát hạnh phúc mãnh liệt-hạnh phúc gia đình, liệt-hạnh phúc lứa đôi ( Tràng, bà cụ Tứ, người vợ nhặt)

=> Chính những phẩm chất tốt

thừa nhận họ như những con người.

Tràng lấy vợ là để tiếp tục sự sống, để sinh con đẻ cái, để hướng đến tương lai Người đàn bà

đi theo Tràng cũng

để chạy trốn cái đói, cái chết để hướng đến sự sống Bà cụ Tứ, một bà lão nhưng lại luôn nói đến chuyện tương lai,

sướng về sau, nhen lên niềm hi vọng cho dâu con.

Đó chính là sức sống bất diệt của

Vợ nhặt.

đẹp này đã tạo nên sức mạnh để giúp họ vượt lên hoàn cảnh, hướng đến tương lai tốt đẹp

- Giá trị nghệ thuật: Xây dựng Tình huống truyện lạ và éo le , ngôn ngữ giản dị, chọn lọc kĩ lưỡng

4 GV lần lượt nêu

vấn đề cho HS suy

nghĩ và phát biểu tự

HS suy nghĩ và tham gia ý kiến phát biểu

4 Tìm hiểu về diễn biến tâm trạng các nhân vật.

a) Nhân vật Tràng:

do, tranh luận

( Câu hỏi 5 – SGK )

Lớp trao đổi thống nhất

- Chú ý bình sâu các chi tiết diễn tả tâm trạng ( cách sử dụng từ ngữ rất độc đáo - lựa chọn kĩ lưỡng của nhà văn)

+ Tràng là nhân vật có bề ngoài thô, xấu, thân phận lại nghèo hèn, mắc tật hay vừa đi vừa nói một mình,…

+ Tràng "nhặt" được vợ trong

hoàn cảnh đói khát "Chậc, kệ", cái

tặc lưỡi của Tràng không phải là sự liều lĩnh mà là một sự cưu mang, một tấm lòng nhân hậu không thể chối từ Quyết định có vẻ giản đơn nhưng chứa đựng nhiều tình thương của con người trong cảnh khốn cùng

+ Tất cả biến đổi từ giây phút ấy Trên đường về xóm ngụ cư, Tràng không cúi xuống lầm lũi như mọi

ngày mà "phớn phở", "vênh vênh

ra điều"…

b) Cảm nhận của anh

(chị) về người vợ nhặt

(thỏi độ, ngụn ngữ,

tâm trạng…)

+ Trước khi bằng lũng

theo Tràng về nhà :

HS cú thể suy nghĩ cỏ nhõn hoặc thảo luận nhúm ( đụi ) và tham gia phỏt biểu , trao đổi,

b) Người vợ nhặt:

+ Trước khi theo Tràng về nhà : Thị hiện ra trong ấn tượng người đọc là một người đàn bà dạn dĩ, ngoa ngắt, ghờ gớm, trơ trẽn, liều lĩnh , thảm hại ( từ ngoại hỡnh đến

cong cớn, chao chỏt,

chỏng lỏn, sưng sỉa,

sầm sầm…

+ Từ khi theo Tràng:

Khộp nộp, xấu hổ,

ngồi mớm xuongs

mộp giường, ngượng

nghịu…

+ Sỏng hụm sau: Quột

tước, thu vộn nhà

cửa…

=> Cảm nhận của em

như thế nào?

(Người phụ nữ xuất

hiện không tên, không

tuổi, không quê như

"rơi" vào giữa thiên

truyện để Tràng

"nhặt" làm vợ Từ chỗ

nhân cách bị bóp méo

vì cái đói, thiên chức,

bổn phận làm vợ, làm

dâu được đánh thức

khi người phụ nữ này

quyết định gắn sinh

thống nhất thỏi độ, ngụn ngữ )

=> Trong nạn đúi,vỡ miếng ăn (sinh tồn), con người cú nguy cơ đỏnh mất chớnh mỡnh!

=> Thị theo Tràng trước hết là vì miếng ăn (chạy trốn cái đói)

+ Nhưng trên đường theo Tràng

về, cái vẻ "cong cớn" biến mất, chỉ

còn người phụ nữ tự ý thức về thõn phận mỡnh, cư xử đỳng mực, Tâm trạng lo âu, băn khoăn, thất vọng, hồi hộp khi bước chân về "làm dâu nhà người".(đi sau Tràng ba bốn bước, cái nón rách che nghiêng, ngồi mớm ở mép giường,thở dài…)

+ Buổi sớm mai, chị ta dậy sớm, quét tước, dọn dẹp…

=> Đó là hình ảnh của một người vợ biết lo toan, thu vén cho cuộc sống gia đình, hình ảnh của một người "vợ hiền dâu thảo"- “Cụ Tấm bước ra từ quả thị “ đảm đang, chịu thương chịu khú và rất hiền thảo, đỳng mực

mạng mình với

Tràng)

- GV giảng bỡnh một

số chi tiết đặc sắc,

nhấn mạnh nột chớnh.

HS theo dừi , ghi chộp

Chính chị đã thổi một luồng sinh khớ mới vào ngụi nhà của Tràng, biến nơi đõy thành tổ ấm thực sự và làm cho niềm hi vọng của mọi người trỗi dậy mónh liệt,

hi vọng sống lại tràn trề c) Cảm nhận của anh

(chị) về diễn biến tâm

trạng nhân vật bà cụ

Tứ- mẹ Tràng (lúc

mới về, buổi sớm mai,

bữa cơm đầu tiên)

- Gợi ý Giảng bình :

( Người mẹ ấy đã

nhìn cuộc hôn nhân

éo le của con thông

qua toàn bộ nỗi đau

khổ của cuộc đời bà.

Bà lo lắng trước thực

tế quá nghiệt ngã Bà

mừng một nỗi mừng

sâu xa Từ ngạc

nhiên đến xót

thương nhưng trên

hết vẫn là tình yêu

thương Cũng chính

HS tìm chi tiết đặc sắc , phân tích, cảm nhận để thấy khám phá phát hiện của ngòi bút Kim Lân

về phẩm chất tốt đẹp ở nhân vật

c) Bà cụ Tứ:

+ Tâm trạng bà cụ Tứ: Ngạc nhiên, vừa mừng, vui, vừa xót thương , vừa băn khoăn hờn tủi,

"vừa ai oán vừa xót thương cho số kiếp đứa con mình" Đối với người đàn bà thì "lòng bà đầy xót thương" Nhưng Nén vào lòng tất

cả, bà dang tay đón người đàn bà

xa lạ làm con dâu mình: "ừ, thôi thì các con phải duyên, phải số với nhau, u cũng mừng lòng"

= > Tấm lòng yêu thương con

vô bờ bến đã khiến người mẹ vượt lên tất cả ( Vì hạnh phúc của con

và vì hi vọng sống) + Bữa cơm đầu tiên đón nàng dâu mới, bà cụ Tứ đã nhen nhóm cho các con niềm tin, niềm hi

vọng: "tao tính khi nào có tiền mua

bà cụ là người nói

nhiều nhất về tương

lai, một tương lai rất

cụ thể thiết thực với

những gà, lợn,

ruộng, vườn,… một

tương lai khiến các

con tin tưởng bởi nó

không quá xa vời.

Kim Lân đã khám

phá ra một nét độc

đáo khi để cho một

bà cụ cập kề miệng

lỗ nói nhiều với đôi

trẻ về ngày mai)

lấy con gà về nuôi, chả mấy mà có đàn gà cho xem…".

+ Sáng hôm sau: Bà xăng xái nhổ cỏ, chuẩn bị bữa cơm đầu tiên mừng con dâu, ân cần chăm sóc mọi người…

= > Bà cụ Tứ là hiện thân của

nỗi khổ con người, nhưng chính từ trong hoàn cảnh cùng cực nhất, ở

bà đã tỏa sáng vẻ đẹp của tấm lòng yêu thương con vô bờ bến, lòng nhân hậu bao dung , vốn là một nét

đẹp của con người Việt Nam ,

người phụ nữ Việt Nam

5 GV nêu vấn đề:

Nhận xét về nghệ

thuật viết truyện của

Kim Lân (cách kể

chuyện, cách dựng

cảnh, đối thoại, nghệ

thuật miêu tả tâm lí

ngân vật, ngôn

ngữ…)

HS thảo luận và trả lời theo những gợi ý, định hướng của GV

Tràng Tõm lớ:

Người vợ

Bà cụTứ

5 Tìm hiểu một số nét đặc sắc nghệ thuật.

+ Cách kể chuyện tự nhiên, lôi cuốn, hấp dẫn

+ Dựng cảnh chân thật, gây ấn tượng: cảnh chết đói, cảnh bữa cơm ngày đói, tạo khụng khớ cho truyện

+ Miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế nhưng bộc lộ tự nhiên, chân thật

+ Ngôn ngữ giản dị, , tự nhiên.nhưng chọn lọc kĩ lưỡng, cụng phu , mới mẻ

Hoạt động 3: Tổ

chức tỡm hiểu chủ

đề và tổng kết

Nêu câu hỏi tìm chủ

đề, hướng dẫn phát

biểu trao đổi, chốt lại

ý chính

Qua phân tích ,

HS rút ra chủ đề tư tưởng của thiên truyện ( HS suy nghĩ cá nhân và phát biểu )

III Chủ đề : Qua TN Vợ nhặt,

tác giả :

- Lên án tội ác diệt chủng của bọn thực dân, phát xít

- Phát hiện và khẳng định niềm khát khao hạnh phúc gia dình

và niềm tin mãnh liệt của người dân lao động ở sự sống

và tương lai

GV yêu cầu HS: Hãy

khái quát lại bài học

và tổng kết trên hai

mặt: nội dung và hình

thức

GV gợi ý HS suy

nghĩ, xem lại toàn bài

và phát biểu tổng kết

HS tổng kết theo yêu cầu

IV/ Tổng kết:

+ Vợ nhặt tạo được một tình

huống truyện độc đáo, cách kể chuyện hấp dẫn, miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế, đối thoại sinh động

+ Truyện thể hiện được thảm cảnh của nhân dân ta trong nạn đói năm 1945 Đặc biệt thể hiện được tấm lòng nhân ái, sức sống kì diệu của con người ngay bên bờ vực thẳm của cái chết vẫn hướng về sự sống và khát khao tổ ấm gia đình