đường lối cách mạng Đảng cộng sản Việt Nam

HCM đè nghị: mở một chiến dịch giáo dục lại tinh thần nhân dân bằng cách thực hiện cần,kiệm,liêm chính ⁎ Đầu năm 1946, thành lập Bann TW vận động Đời sống mới với sự tham gia của nhiều n

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HIẾN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Mã lớp:

NHÓM: CA: SÁNG:

MÔN ĐLCM CỦA ĐCSVN THUYẾT TRÌNH CHƯƠNG VII Đề tài 1:

1/ STT

2/ STT

2/ STT

NĂM 2019

Khái niệm Văn hóa:

• Dùng theo nghĩa rộng: Văn hóa Việt Nam là tổng thể những giá trị vật chất và tinh thần do cộng đồng các dân tộc Việt Nam sáng tạo ra trong quá trình dựng nước và giữ nước

• Nhưng chủ yếu sử dụng theo nghĩa hẹp: “Văn hóa là đời sống tinh thần của xã hội”; “ Văn hóa là hệ các giá trị, truyền thống, lối sống”; “ Văn hóa là năng lực sáng tạo” “ là bản sắc” của một dân tộc

1. Thời kì trước đổi mới

a. Quan điểm, chủ trương về xây dựng nền văn hóa mới

⁂ Trong những năm 1943-1954

⁎ Đầu năm 1943, Đảng thông qua “Đề cương Văn hóa Việt

Nam” do đồng chí Tổng Bí thư Trường Chinh trực tiếp dự thảo

Có thể coi đây là bản Tuyên ngôn, là Cương lĩnh đầu tiên của Đảng về Văn hóa trước CMT8

+ Đề cương xác định: VH là một trong 3 mặt trận

(CT,QS,VH)

+ Đề ra 3 nguyên tắc:

- DT hóa ( chống ảnh hưởng nô dịch, thuộc địa),

- Đại chúng hóa (chống chủ trương, hành động làm cho

VH phản lại hoặc xa rời quần chúng)

- KH hóa (chống những gì làm cho VH phản tiến bộ, trái KH)

Nền VH mới Việt Nam có tính DT về hình thức , dân chủ về nội dung

⁎ Ngày 3-9-1945, phiên họp đàu tiên của chính phủ, HCM

trình bày 6 nhiệm vụ, trong đó 2 nhiệm vụ cấp bách vè VH:

+ Một là, diệt giặc đói,diệt giặc dốt HCM: “ một DT dốt là một dân tộc yếu”, “ vì vậy, tôi đề nghị mở một chiến dịch để chống nạn mù chữ”.

+ Hai là, Xóa bỏ những thói hư tật xấu, lười biếng, gian giảo Như vậy, nhiệm vụ đầu tiên XD VH là: chống nạn mù chữ;

giáo dục lại tinh thần nhân dân

Vì vậy, nhiệm vụ cấp bách là: phải giáo dục lại nhân dân chúng ta, làm cho dân tộc chúng ta trở nên một DT dũng cảm, yêu nước, yêu lao động, một DT xứng đáng với nước VN độc lập.

HCM đè nghị: mở một chiến dịch giáo dục lại tinh thần nhân dân bằng cách thực hiện cần,kiệm,liêm chính

⁎ Đầu năm 1946, thành lập Bann TW vận động Đời sống mới với sự tham gia của nhiều nhân vật có uy tính như: Trần Huy Liệu, Dương Đức Hiền, Vũ Đình Hòe, Nguyễn Tấn Gi Trọng, mà Tổng thư ký là nhà văn Nguyễn Huy Tưởng

HCM viết Đời sống mới, 3-1947 gồm 19 câu hỏi và trả lời,

giải thích những vấn đề thiết thực trong chủ trương VH Đây là nội dung thiết thực giáo dục lại tinh thần của nhân dân

⁎ Đường lối VH chĩnh thức hình thành từ:

- Chỉ thị “Kháng chiến kiến quốc” (11-1945)

- Thư về “Nhiệm vụ VHVN trong công cuộc cứu nước và XD nước hiện nay” do Trường Chinh gửi HCM (16-11-1946)

- Báo cáo “chủ nghĩa Mac và VHVN” (trong hội nghị VH toàn quốc lần 2, 7-1948)

⁎ Đường lối gồm các nội dung:

- Xác định mối quan hệ giữ VH và CMGPDT, cổ động VH cứu quốc;

- Xây dựng nền VHDC mới có tính DC,KH, đại chúng mà khẩu hiệu thiết thực là DT, DC (yêu nước và tiến bộ)

- Xóa mù chữ, mở ĐH và trung học, cải cách dạy và học, giáo dục lại nhân dân, thực hành đời sống mới;

- Phát triển cái hay bài trừ cái xấu, ngăn ngừa văn hóa thực dân và phản động;

- Học cái hay của VH thế giới;

- Hình thành đội ngũ tri thức mới đóng góp tích cực cho cuộc kháng chiến kiến quốc và cho CMVN

⁂ Trong những năm 1955-1986

Đường lối VH hình thành từ ĐH III (1960), với điểm cốt lõi

là:

- Tiến hành Cm TT-VH đồng thời với cM QHSX và CM KH-Kt

- Xây dựng phát triển nền VH mới, con người mới

- Xóa nạn mù chữ và thói hư tật xấu, nâng cao trình độ

VH, trình độ hiểu biết về KH-KT để XD CNXH

- Nâng cao đời sống vật chất và VH

Đại hội IV và Đại hội V xác định tính chất VH mới là:

- Có nội dung XHCN và tính DT

- Có tính Đảng và tính nhan dân

ĐH IV,ĐH V xác định nhiệm vụ của VH mới:

- Cải cách GD

- Phát triển KH, VH-NT

Giáo duck tinh thần làm chủ tập thể, chống tư tưởng TS, tư tưởng PK, tư tưởng tiểu TS, VHTD mới ở MN

b. Đánh giá sự thực hiện đường lối

+ Thành tựu

- Xóa dần mặt lạc hậu, lỗi thời VHPK, VHTD, thực hành đời sống mới

- XD nền VHDC mới với tính chất DC, kH, đại chúng, nhiều triệu người biết đọc, biết viết Phát triển GD, cải tiến cách dạy và học

- Động viên dân tham gia chống xâm lược

- Vì vậy thắng lợi của kháng chiến chống Mỹ k chỉ là thắng lợi của đường lối CT,QS mà còn là thắng lợi của đường lối

VH, của CNYN và và những giá trị tinh thần của người VN; những thành quả về VH là 1 thành tố của chế độ XHCN ở nước ta

+ Hạn chế

- Công tác TT-VH thiếu sắc bén, XD thể chế VH chậm

- Suy thoái đạo đức, lối sống gia tăng

- Đời sống văn học nghệ thuật cong nhiều bất cập

- Rất ít tác phẩm đạt đỉnh cao

- Một số công trình VH có giá trị k được bảo tồn, lưu giữ, thậm chí bị phá hủy

+ Nguyên nhân

- Đường lối VH (1955-1986) bị chi phối bởi tư duy chính trị cứng ngắt, nhấn mạnh đấu tranh giai cấp, giữa hai con đường, hai phe,hai ý thức hệ

- CMTT-VH bị quy định bởi cuộc CMQHSX mà tư tưởng chỉ đạo là:

 Triệt để xóa bỏ tư hữu bóc lột

 Đưa QHSX XHCN đi trước, tách rời trình độ phát triển thực tế của lực lượng sản xuất

- Chiến tranh, cơ chế quản lý và tâm lý bình quân làm giảm động lực phát triển VH-GD; kìm hãm năng lực sáng tạo của cá nhân

2. Trong thời kỳ đổi mới

a. Quá trình đổi mới tư duy về XD và phát triển nền VH

Từ ĐH IV đến ĐH X, Đảng nhận thức rõ hơn về đặc trưng;

chức năng vai trò, vị trí của VH trong sự phát triển và hội nhập QT

ĐH VI coi KH-KT là một động lực , có vị trí then chốt trong XD

XHCN

Cương lĩnh 1991 quan niệm: nền VHVN có đặc trưng tiên

tiến đậm đà bản sắc DT, thay cho quan niệm: có nội dung XHCN, có tính DT, có tính đảng và tính nhân dân

Cương lĩnh 1991 chủ trương:

- Tạo ra đời sống tinh thần cao đẹp, phong phú, có nội dung nhân đạo,DC, tiến bộ;

- Biểu dương, bồi dưỡng cái tốt theo quan điểm tiến bộ, phê phán cái lỗi thời thấp kém;

- Kế thừa, phát huy truyền thống VH tốt đẹp của DT, tiếp thu tinh hoa VH nhân loại

- Xác định GD-ĐT, KH-CN là quốc sách hàng đầu

ĐH VII đến ĐH X và nhiều NQTW tiếp tục xác định:

- VH là nền tảng tinh thần, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển

- KH-GD đóng vai trò then chốt trong toàn bộ sự nghiệp

XD CNXH và bảo về TQ, là động lực đưa đất nước vươn lên trình độ tiên tiến của thế giới

- Phải coi GD-ĐT, KH-CN là quốc sách hàng đầu, là động lực trực tiếp của sự phát triển XH

NQTW 5, khóa VII (7-1998) nêu 5 quan điểm cơ bản về phát

triển VH thời kỳ CNH,HĐH đất nước

NQTW9 khóa IX (1-2004) xác định thêm “phát triển VH đồng

bộ với phát triển KT

HNTW10 khóa IX (7-2004) xác định:

- Phát triển kinh tế là trung tâm

- XD chỉnh đốn Đảng là then chốt

- Nâng cao VH-nền tảng tinh thần của XH

HNTW10 khóa IX nhận định vè biến đổi của VH trong quá trình đổi mới:

- Một là, cơ chế thị trường và hội nhập QT làm thay đỏi quan hệ cá nhân với cộng đồng, thúc đẩy DC đa dạng hóa thị hiếu và phương thức sinh hoạt VH

- Hai là, mở rộng phạm vi, vai trò của dân chủ hóa VH,XH hóa VH, và vai trò của cá nhan là thách thức đối với công tác VH của Đảng và Nhà nước

b. Quan điểm chủ đạo và chủ trương về XD và phát triển nền VH

Một là, VH là nền tảng tinh thần, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy KT-XH phát triển

Quan điểm này chỉ rõ chức năng, vị trí, vai trò, đặc biệt quan trọng của VH

⁂ VH là nền tảng tinh thần của XH

Nguyên TGĐ UNESCO:

- VH phản ánh, thể hiện 1 cách tổng quát, sống động mọi mặt cuộc sống (cá nhân và cộng đồng)

- VH diễn ra trong quá khứ, hiện tại và tương lai

- VH cấu thành hệ thống các chính trị, trên dó đừng DT tự khẳng định bản sắc riêng của mình

VH tạo nền tảng tinh thần của XH bởi vì:

- Nó thấm nhuần từng người và cộng đồng;

- Nó truyền lại, tiếp nối, phát huy qua các thế hệ;

- Được vật chất hóa và khẳng định trong cấu trúc XH (XH

VN là nhà-làng-nước)

- Nó tác động đến cuộc sống, tư tưởng tình cảm hàng ngày của mọi thành viên XH

Do đó, VH tạo nên sức mạnh giúp cộng đồng DTVN vượt qua sóng gió để tồn tại và phát triển

Từ đó, Đảng ta chủ trương: làm cho văn hóa thấm sâu vào

mọi lĩnh vực của đời sống, XH

- Để VH trở thành động lực của sự phát triển

- Để VH góp phần XD con người, môi trường XH

- Để VH góp phần đẩy lùi các tiêu cực và sự xâm nhập của

tư tưởng, VH phản tiến bộ

Đảng đưa ra biện pháp là:

- Vận động toàn dân XD đời sống VH

- Vận động XD gia đình VH , phường, xã VH, cơ quan, dơn

vị VH

- Nêu gương người tốt, việc tốt

⁂ VH là động lực thúc đẩy sự phát triển

Sự phát triển của 1 DT nhằm vươn đén cái mới, nhưng không

tách khỏi cội nguồn đó là QUỐC GIA, DT, VH

Thực tế cho thấy nền kinh tế VN có bước tiến đáng kể là do sự thay đổi mới VH (đổi mới tư duy, chính sách, chế độ quản lý,

giải phóng tư tưởng trình độ, năng lực cán bộ KH và CN, cán

bộ quản lý và lực lượng lao động )

Như vậy động lực của đổi mới KT một phần quan trongjnamfw trong những giá trị VH và đang được phát huy

+ Ngày nay, yếu tố quyết định tăng trưởng KT là trí tuệ, thông minh, sáng tạo và đổi mới (tức VH) Một nước giàu hay nghèo không phải do ít hay nghèo lao động, tài nguyên mà trước hết là có phát huy được tiềm năng con người hay không (tức VH)

+ Tiềm năng con người là yếu tố cấu thành văn hóa như tri thức, sáng tạo, bản lĩnh, đổi mới

+ Khi hàm lượng VH trong con người, trong các lĩnh vực có đời sống cao thì khả năng phát triển KT-XH càng cao và càng bền vững

Trong KT thị trường

- Một mặt VH dựa vào tiêu chuẩn cái đúng, cái tốt,cái đẹp

để hướng người lao động tạo ra hàng hóa với số lượng, chất lượng cao

- Mặt khác sử dụng các giá trị tốt đẹp của VHDT để hạn chế “tệ” sùng bái vật chất, tiền bạc Ơ Đây là yếu tố có khả năng xuyên tạc bản chất con người làm suy thái đạo đức XH)

⁂ VH là mục tiêu của phát triển

- Mục tiêu XD XHVN “dân giàu, nước mạnh,DC, công bằng và văn minh” cũng là mục tiêu VH

- Chiến lược KT-XH 1991-2000 xác định “mục tiêu và động lực chính của sự phát triển là vì con người,

do con người”, “ Tăng trưởng kinh tế phải gắn liền với tiến bộ và công bằng XH, phat triển VH, bảo vệ môi trường”

- Như vậy, chỉ khi nào hướng tới mục tiêu VH-XH mới đảm bảo được sự phát triển bền vững

- Do đó, giải quyết đúng giữa phát triển VH với KT-XH có ý nghĩa rất quan trọng

- Tuy nhiên trong nhận thức và hành động, mục tiêu KT thường lấn át, nhất là nước đang CNH

Vì vậy, để VH trở thành động lực và mục tiêu Đảng

ta chủ trương:

- Phát triển VH phải gắn chặt và đồng bộ với phát triển KT-XH

- Khi xác định mục tiêu, giải pháp phát triển VH phải căn

cứ và hướng tới mục tiêu giải pháp phát triển kinh tế XH

- Khi xác định mục tiêu phát triển KT-XH phải đồng thời xác định với mục tiêu VH, hướng tới XH công bằng,

DC,VM

- Phải có chính sách KT trong VH đểgắn VH với hoạt

động KT, khai thác tiềm năng KT để hỗ trợ cho phát triển VH

- Phải có chính sách VH trong KT để chủ động đưa các yếu

tố VH thâm nhập vào các hoạt động KT-XH, (vH kinh doanh, văn minh thương nghiệp)

⁂ VH có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bồi

dưỡng, phát huy nhân tố con người và XD XH mới

- Để phát triển KT-XH cần phát triển nhiều nguồn lực, tài nguyên, vốn Nguồn lực này có giới hạn và có thể bị cạn kiệt

- Chỉ có tri thức con người (tức VH) mới là nguồn lực vô hạn có khả năng tái sinh và tự sinh

- Các nguồn lực khác sẽ k được sử dụng có hiệu quả nếu không có những con người đủ trí tuệ và năng lực ( tức VH) khai thác chúng

HCM chỉ rõ: Muốn XD CNXH phải có con người XHCN

LHQ 1990, đưa ra tiêu chí mới đánh giá mức độ phát triển

của quốc gia, trong đó có chỉ số phát triển con người, đó là:

Chỉ tiêu GD lại được tổng hợp từ 2 tiêu chí là (tình

trạng học vấn của nhân dân và số năm được GD tính bình quân cho mỗi người).

Quốc gia nào đạt thành tựu GD cao (tức vốn trí tuệ nhiều) QG

đó phát triển hơn Như vậy, VH trực tiếp tạo dựng và nâng cao vốn “tài nguyên con người”

Hai là, nền VH mà chúng ta XD là nền VH tiên tiến,đậm

đà bản sắc DT

là: ĐLDT gắn liền CNXH, theo CNMLN và TTHCM, nhằm mục tiêu tất cả vì con người

- Tiên tiến thể hiện ở nội dung tư tưởng, hình thức biểu hiện, phương tiện chuyển tải nội dung

Bản sắc DT gồm giá trị VH truyền thống của DT dược vun đắp qua lịch sử hàng năm đấu tranh dựng nước và giữ nước

- Đó là lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường DT, tinh thần đoàn kết,ý thức cộng đồng,gắn kết cá nhân-gia đình-làng xã-Tổ quốc

- Đó là lòng nhân ái, khoan dung, trọng tình nghĩa, đạo lý

- Đó là đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động

- Đó là sự tinh tế trong ứng xử, giản dị trong lối sống

Bản sắc DT là tổng thể những phẩm chất, tính cách, khuynh

hướng cơ bản giúp cho DT đó giữ vững được tính duy nhất, thống nhất, nhất quán của bản thân trong quá trình phát triển Bản chất DT là sức sống bên trong của DT, là quá trình DT thường xuyên tự ý thức, tự khám phá, tự vượt qua chính mình, biết cạnh tranh để hợp tác tồn tại và phát triển

Bản sắc DT thể hiện trong các lĩnh vực đời sống XH như:

- Cách tư duy, cách sống

- Cách dựng nước, giữ nước

- Cách sáng tạo trong VH, văn học, nghệ thuật

Nhưng được thể hiện sâu sắc nhất là trong hệ giá trị của DT,

nó là cốt lõi của một nền VH

+ Bản sắc DT phát triển theo thể chế KT, thể chế XH và thể

chế CT của QG Nó cũng phát triển theo quá trình hội nhập, giao lưu VH với các QG khác và sự tiếp nhận văn minh nhân loại

+ Vì vậy Đảng ta chủ trương XD và hoàn thiện các giá trị và nhân cách con người VN trong thời kì CNH; xây dựng KT thị trường định XHCN và hội nhập QT

+ Bản sắc DT và tính chất tiên tiến của nền VH phải được

thấm đượm trong mọi hoạt động XD, sáng tạo vật chất, ứng dụng các thành tựu KH-CN , GD- ĐT sao cho trong mọi lĩnh vực hoạt động chúng ta có cách tư duy độc lập, có cách làm vừa hiện đại vừa mang sắc thái VN

+ Đi vào KT thị trường mở rộng giao lưu QT, CNH-HĐH đắt nước, phải tiếp thu những tinh hoa VH của nhân loại, song phải luôn luôn phát huy những giá trị truyền thống và bản sắc của DT

Để xây dựng nền VH tiên tiến, đậm đà bản sắc DT đảng chủ trương:

- Vừa bảo vệ bản sắc DT , tiếp thu tinh hoa VH nhân loại

- Bảo vệ bản sắc DT phải gắn với mở rộng giao lưu QT, tiếp thu có chọn lọc cái hay, trong VH các DT khác để bắt kịp với thời đại

- Chủ động tham gia hội nhập và giao lưu VH để XD

những giá trị mới của VH VN đương địa

- XD VN thành địa chỉ giao lưu VH khu vực và QT

Giữ gìn bản sắc DT phải đi liền với chống những cái lạc hậu, lỗi thời trong phong tục, tập quán và lề thói cũ

Ba là, nền VH VN là nền VH thống nhất mà đa dạng trong cộng đồng các DT VN

Nét nổi bật của VH VN là sự thống nhất mà đa dạng, là sự hòa quyện bình đẳng, sự phát triển độc lập của VH các DT anh em Mỗi DT có truyền thống và bản sắc của mình, cả cộng đồng DTVN có nền VH chung nhất

Sự thống nhất bao hàm cả tính đa dạng; đa dạng trong sự thống nhất Không có sự đồng hóa hoặc thôn tính, kỳ thị nó

bổ sung cho nhau, làm phong phú nền VH DTVN

Bốn là, XD và phát triển VH là sự nghiệp chung của toàn dân

do Đảng lãnh đạo, trong đó có đội ngũ trí thức giữ vai trò

quan trọng

Mọi người VN phấn đấu vì dân giàu, nước mạnh,XH công bằng

DC VM đều tham gia sự nghiệp XD và phát triển nền VH nước nhà

CN, ND, TT là nền tảng khối ĐĐKDT, cũng là nền tảng của sự nghiệp XD và phát triển VH

Đội ngũ tri thức gắn bó với nhân dân giữ vai trò quan trọng trong sự nghiệp này Sự nghiệp XD và phát triển VH

Để XD dội ngũ tri thức, Đảng ta khẳng định: GD-ĐT, cùng với KH-CN được coi là quốc sách hàng đầu

Năm là, GD-ĐT cùng với KH-CN được coi là quốc sách hàng đầu

HNTW2 khóa VIII (12-1996) khẳng định:

Cùng với GD-ĐTKH-CN là quốc sách hàng đầu, là phát triển

KT-XH, là điều kiện cần thiết để giữ vững ĐLDT và XD CNXH

KH-CN là nội dung then chốt trong mọi hoạt động của tất cả các ngành, các cấp là nhân tố chủ yếu thúc đẩy tăng trưởng

KT và củng cố quốc phòng an ninh

Để thực hiện GD-KH,CN là quốc sách hàng đầu, Đảng chủ trương:

Một là nâng cao chất lượng GD; đổi mới cơ cấu tổ chức, cơ

chế quản lý, nội dung, phương pháp dạy học

Thực hiện “chuẩn hóa,hiện đại hóa, xã hội hóa” nền GD VN Bồi dưỡng các giá trị VH trong thanh niên, học sinh, sinh viên đặc biệt là lý tưởng sống, lối sống, năng lực trí tuệ, đạo đức và bản lĩnh sáng tạo

Hai là, chuyển dần sang mô hình giá dục mở - học suốt đời ,

đào tạo liên tục, liên thông giữa các bậc học, ngành học; xây dựng và phát triển hệ thống học tập cho mọi người với hình thức học tập, thực hành linh hoạt

Tạo nhiều khả năng, cơ hội khác nhau, cho người học, bảo đảm sự công bằng XH trong GD