chương VII. Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa

Văn hoá là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn.” Với định ng

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HIẾN KHOA: GIÁO DỤC ĐẠI CƯƠNG

Môn TTHCM THUYẾT TRÌNH CHƯƠNG VII NHÓM 23 CA SÁNG THỨ 3

Năm 2017

CHƯƠNG VII

ĐỀ TÀI 1: TÌM HIỂU TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA

I. Lý do chọn và mục đích nghiên cứu đề tài

1. Lý do chon đề tài

Sự cần thiết tiến hành việc nghiên cứu, chọn tiểu luận Văn hoá là đời sống tinh thần của xã hội, thuộc kiến trúc thượng tầng Hồ Chí Minh đã đặt văn hoá ngang hàng với chính trị, kinh tế, xã hội, tạo thành bốn vấn đề chủ yếu của xã hội và các vấn đề này có quan hệ với nhau rất mật thiết Cho nên trong công cuộc xây dựng đất nước, cả bốn vấn đề này được coi trong như nhau Văn hoá không thể đứng ngoài mà phải đứng trong kinh tế và chính trị, phải phục vụ nhiệm vụ chính trị và thúc đẩy sự phát triển của kinh tế Văn hoá giữ một vai trò quan trọng trong việc phát triển đất nước Văn hoá là đời sống tinh thần của xã hội,văn hoá có phát triển thì xã hội đó mới phát triển và vững mạnh Vì vậy, việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hoá là một điều rất cần thiết và rất cần được quan tâm và chú trọng

2. Mục đích nghiên cứu đề tài

Tìm hiểu tư tưởng HCM về văn hóa

II. Nội dung đề tài

1. Khái niệm văn hóa và quan điểm xây dựng nền văn hóa của Hồ Chí Minh

a. Định nghĩa về văn hóa

Khái niệm “văn hóa” có nội hàm phong phú và ngoại biên rất rộng chính vì vậy, đã có đến hàng trăm định nghĩa về văn hóa Tháng 8/1943, khi còn trong nhà tù tưởng Giới Thạch, lần đầu tiên Hồ Chí Minh đưa ra một định nghĩa của mình về văn hóa Điều thú vị là định nghĩa của Hồ Chí Minh có rất nhiều điểm gần với quan niệm hiện đại về văn hóa Người viết:

“Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về ăn mặc ở và các

phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoá Văn hoá là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của

nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn.”

Với định nghĩa này, Hồ Chí Minh đã khắc phục được quan niệm phiến diện

về văn hóa trong lịch sử và hiện tại, hoặc chỉ đề cập đến lĩnh vực tinh thần, trong văn học nghệ thuật, hoặc chỉ đề cập đến lĩnh vực giáo dục, phản ánh trình

độ học vấn… Trên thực tế, văn hóa bao gồm toàn bộ những giá trị vật chất và những giá trị tinh thần mà loài người đã sáng tạo ra, nhằm đáp ứng sự sinh tồn

và cũng là mục đích cuộc sống của loài người

b. Quan điểm về xây dựng nền văn hóa mới

Cùng với định nghĩa về văn hóa, HCM còn nêu ra Năm điểm lớn định hướng cho việc xây dựng nền văn hóa dân tộc:

“1 Xây dựng tâm lý: tinh thần độc lập, tự cường

2 Xây dựng luân lý: biết hy sinh mình, làm lợi cho quần chúng

3 Xây dựng xã hội: mọi sự nghiệp liên quan đến phúc lợi của nhân dân trong

xã hội

4 Xây dựng chính trị: dân quyền

5 Xây dựng kinh tế”

Như vậy, ngay từ rất sớm, Hồ Chí Minh đã quan tâm đến văn hóa, đã thấy rõ vai trò,vị trí của văn hóa trong đời sống xã hội Điều này cắt nghĩa vì sao ngay sau khi giành được độc lập, Hồ Chí Minh đã bắt tay vào xây dựng, kiến tạo một nền văn hóa mới ở Việt Nam trên tất cả mỗi lĩnh vực, từ kinh tế, chính trị, xã

hội, đạo đức đến tâm lý con người, đã sớm đưa văn hóa vào chiến lược phát triển kinh tế

2. Quan điểm của hồ Chí Minh về các vấn đề chung của văn hóa

a. Quan điểm về vị trí và vai trò của văn hóa trong đời sống xã hội

-Một là, văn hóa là đời sống tinh thấn của xã hội, thuộc kiến trúc thượng tầng

Trong quan hệ với chính trị: Chính trị, xã hội được giải phóng thì văn hóa mới được giải phóng Chính trị mở đường cho văn hóa phát triển

Trong quan hệ với kinh tế: Kinh tế thuộc về cơ sở hạ tầng, là nền tảng của việc xây dựng văn hóa → xây dựng cơ sở hạ tầng đề có điều kiện xây dựng và phát triển văn hóa

-Hai là, văn hóa không thể đứng ngoài mà phải ở trong kinh tế và chính trị, phải phục vụ nhiệm vụ chính trị và thúc đẩy sự phát triển của kinh tế

- Văn hóa có tính tích cực, chủ động, đóng vai trò to lớn như một động lực, thúc đẩy sự phát triển của kinh tế và chính trị

- Văn hóa phải ở trong kinh tế và chính trị có nghĩa là:

+ Văn hóa phải tham gia thực hiện những nhiệm vụ chính trị, thúc đẩy xây dựng và phát triển kinh tế Quan điểm này định hướng cho việc xây dựng một nền văn hóa mới ở Việt Nam, định hướng cho mọi hoạt động văn hóa

+ Kinh tế và chính trị cũng phải có văn hóa Vận dụng sáng tạo TT HCM, Đảng ta chủ trương gắn văn hóa với phát triển, chủ trương đưa các giá trị văn hóa thấm sâu vào kinh tế và chính trị, làm cho văn hóa thực sự vừa là mục tiêu, vừa là động lực của công cuộc xây dựng và phát triển đất nước

b. Quan điểm về tính chất của nền văn hóa

+ Tính chất dân tộc: Cốt cách dân tộc, tinh tuý bên trong, đặc trưng của văn học + Tính khoa học: Thuận theo trào lưu tiến hoá của tư tưởng hiện đại: Hoà bình, độc lập, dân chủ, tiến bộ xã hội Đấu tranh chống những gì trái với khoa học, phản tiến bộ, duy tâm, thần bí, mê tín dị đoan, biết gạn đục khơi trong, kế thừa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại

+ Tính chất đại chúng: phục vụ nhân dân, hợp với nguyện vọng, đậm đà tính nhân văn, là nền văn hóa do quần chúng xây dựng

c Quan điểm về chức năng của văn hóa: văn hóa có ba chức năng chủ yếu sau:

- Một là, bồi dưỡng lý tưởng, tư tưởng đúng đắn, tình cảm cao đẹp

Lý tưởng là điểm hội tụ của những tư tưởng lớn của một Đảng một dân tộc

Đối với nhân dân Việt Nam, đó là lý tưởng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Một khi lý tưởng này đã nhạt phai thì không thể nói đến thắng lợi của sự nghiệp cách mạng Chính vì vậy Hồ Chí Minh đã chỉ ra chức năng hàng đầu của văn hóa là phải làm như thế nào cho ai cũng có lý tưởng tự chủ, độc lập, tự do; phải làm thế nào cho ai cũng có “có tinh thần vì nước quên mình, vì lợi ích chung và quên lợi ích riêng”

Tình cảm lớn, theo Hồ Chí Minh là lòng yêu nước,thương dân, yêu thương

con người; yêu tính trung thực, chân thành thủy chung,ghét những thói hư,tật xấu hay sự sa đọa,…

- Hai là, mở rộng hiểu biết, nâng cao dân trí

Nói đến văn hóa là phải nói đến dân trí Đó là trình độ hiểu biết, là vốn kiến thức của người dân Nâng cao dân trí phải bắt đầu từ chỗ biết đọc,biết viết để có thể hiểu được các lĩnh vực đời sống xã hội, như: kinh tế,chính trị,lịch sử,khoa học-kĩ thuật,thực tiễn Việt Nam và thế giới… Vấn đề nâng cao dân trí thực sự chỉ thực hiện được sau khi chính trị đã được giải phóng, toàn bộ binh quyền dã

về tay nhân dân

Mục tiêu nâng cao dân trí của văn hóa trong từng giai đoạn cách mạng có thể có những điểm chung và riêng Song, tất cả điều hướng vào mục tiêu chung

là độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Nâng cao dân trí là để nhân dân có thể tham gia sáng tạo và hưởng thụ văn hóa, góp phần cùng Đảng “biến một nước đôt nát,cự khổ thành một nước văn hóa cao và đời sống tươi vui hạnh phúc” Đó cũng là mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” mà Đảng ta đã vạch ra trong công cuộc đổi mới

- Ba là, bồi dưỡng những phẩm chất tốt đẹp, phong cách lành mạnh, hướng con người tới cái chân, thiện, mỹ để hoàn thiện bản thân

Phẩm chất và phong cách được hình thành từ đạo đức, lối sống từ thói quen của cá nhân và phong tục tập quán của cả cộng đồng Phẩm chất và phong cách thường có mối quan hệ gắn bó với nhau Mỗi người thường có nhiều phẩm chất, trong đó có phẩm chất chung và phẩm chất riêng, tùy theo nghề nghiệp, vị trí công tác Các phẩm chất thường được thể hiện qua phong cách, tức là lối sinh hoạt, làm việc, lối ứng xử trong đời sống… Căn cứ vào yêu cầu của nhiệm vụ cách mạng, Hồ Chí minh đã đề ra những phẩm chất và phong cách cần thiết để mỗi người tự tu dưỡng Đối với cán bộ, Đảng viên, Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến phẩm chất đạo đức-chính trị Bới vì, nếu không có những phẩm chất

này thì họ không theer hoàn thành được những nhiệm vụ cách mạng, không thể biến lý tưởng thành hiện thực

3 Quan điểm của HCM về một số lĩnh vực chính của văn hóa

a Văn hóa giáo dục

- Phê phán nền văn hoá phong kiến và nền văn hoá thực dân

- Đưa ra một hệ thống quan điểm rất phong phú và hoàn chỉnh về giáo dục, định hướng cho nền giáo dục phát triển đúng đắn, góp phần quan trọng vào sự

nghiệp xây dựng CNXH và đấu tranh thống nhất nước nhà

b Văn hóa văn nghệ

Văn nghệ là văn hoá và nghệ thuật, biểu hiện tập trung nhất của nền văn hoá, đỉnh cao của đời sống tinh thần, hình ảnh của tâm hồn dân tộc Có ba quan điểm chủ yếu:

- Một là, văn hóa - văn nghệ là một mặt trận, nghệ sĩ là chiến sĩ, tác phẩm văn nghệ là vũ khí sắc bén trong đấu tranh cách mạng

- Hai là, văn nghệ gắn với thực tiễn của đời sống nhân dân

- Ba là, phải có những tác phẩm văn nghệ xứng đáng với thời đại mới của đất nước và dân tộc

c Văn hóa đời sống

Thực chất của văn hoá đời sống là đời sống mới với ba nội dung: Đạo đức mới, lối sống mới, nếp sống mới Ba nội dung có quan hệ mật thiết với nhau, trong đó đạo đức mới giữ vai trò chủ yếu:

+ Đạo đức mới: thực hành đạo đức cần, kiệm, liêm, chính HCM nhiều lần khẳng định:“Nếu không giữ đúng Cần, Kiệm, Liêm, Chính thì dễ trở nên hủ bại, biến thành sâu mọt của dân „, “Nêu cao và thực hành Cần, Kiệm, Liêm, Chính tức là nhen lửa cho đời sống mới’’

+ Lối sống mới: sống có lý tưởng, có đạo đức, văn minh, tiên tiến, kết hợp hài hoà, truyền thống dân tộc với tinh hoa văn hoá của nhân loại

+ Nếp sống mới: nếp sống văn minh, là quá trình làm cho lối sống mới dần dần trở thành thói quen, phong tục tập quán tốt đẹp, kế thừa và p.triển những thuần phong mỹ tục lâu đời của DT

III. Quan điểm của nhóm

1. Nêu và phân tích những giải pháp phát triển văn hóa giáo dục trong giai

đoạn hiện nay

a. Thực trạng vấn đề văn hóa giáo dục trong giai đoạn hiện nay

- Đầu tư cho giáo dục quá tràn lan

Có lẽ với thực trạng giáo dục hiện nay, Việt Nam chúng ta còn lâu mới bắt kịp được nền giáo dục đào tạo thế giới, thậm chí là một vài nước trong khu vực Điều tôi băn khoăn là: đầu tư cho giáo dục hiện nay quá tràn lan, không có trọng điểm Chẳng hạn đầu tư nhiều tiền vào cải tiến sách giáo khoa, nhưng vẫn sai sót, tụt hậu Đầu tư vào xây dựng cơ bản nhưng trường lớp vẫn xuống cấp…tiêu cực trong đầu tư vẫn còn, v.v

Còn băn khoăn là hiện nay chủ trương xã hội hóa giáo dục (huy động các nguồn lực xã hội vào phát triển giáo dục) làm chưa được như mong muốn

Số lượng các trường dân lập, tư thục – sau nhiều năm khuyến khích - vẫn chưa nhiều và chất lượng đào tạo cũng rất khác nhau

- Thử lượng hoá thành tựu

- Những yếu kém bất cập

Học sinh có xu hướng học lệch, học tủ, phụ huynh muốn con em học thêm nhiều vì mục tiêu trước mắt, chạy theo những bộ môn khoa học tự nhiên, coi nhẹ các bộ môn khoa học xã hội và những lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, chạy theo những ngành nghề dễ kiếm việc làm, sớm có thu nhập và thu nhập cao Vì vậy, khả năng phân luồng và định hướng nghề nghiệp kém hiệu quả Nội dung kiến thức phổ thông có phần quá tải, nặng lý thuyết kinh viện, thiếu thực hành ứng dụng; thời lượng học trên lớp và làm bài tập ở nhà quá nhiều, học sinh thiếu thời gian để rèn luyện thể chất, vui chơi giải trí và ứng dụng vào thực tế những điều đã học, ít có điều kiện hòa nhập cuộc sống cộng đồng, xã hội Chất lượng giáo dục phổ thông chỉ có thể đánh giá chủ yếu trên kết quả xếp loại, kết quả thi tốt nghiệp, tuyển sinh vào CÐ, ÐH; thi học sinh giỏi quốc gia, quốc tế Trong khi đó hình thức thi cử, kiểm tra đánh giá còn nặng nề, chú trọng đầu vào, thả lỏng đầu ra, chưa theo một quy trình chặt chẽ nghiêm túc, khoa học, khách quan cho nên trong một số trường hợp cho ta một số kết quả theo lối chạy theo thành tích, chưa đánh giá đúng thực

tế chất lượng học sinh

- Tính gian dối tràn ngập ngành giáo dục

- Cải tiến đề thi, nhưng chưa thật hay

b. Những giải pháp để phát triển văn hóa giáo dục trong giai đọan hiện nay Trong sự nghiệp đổi mới hiện nay, phương hướng xây dựng và phát triển văn hoá đã được Đảng ta xác định là: “phát huy chủ nghĩa yêu nước và truyền thống đại đoàn kết dân tộc, ý thức độc lập tự chủ, tự cường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm

đà bản sắc dân tộc, tiếp thụ tinh hoa văn hóa nhân loại, làm cho văn hóa thấm sâu vào toàn bộ đời sống và hoạt động xã hội, vào từng người, từng gia đình, từng tập thể và cộng đồng, từng địa bàn dân cư, vào mọi lĩnh vực sinh hoạt và

quan hệ con người, tạo ra trên đất nước ta đời sống tinh thần cao đẹp, trình độ dân trí cao, khoa học phát triển, phục vụ đắc lực sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh, tiến bước vững chắc lên chủ nghĩa xã hội”

Chủ nghĩa yêu nước và truyền thống đại đoàn kết dân tộc, ý thức độc lập tự chủ,

tự cường, xây dựng, bảo vệ Tổ quốc là những giá trị tinh thần cao đẹp của dân tộc Việt Nam Những giá trị này đã được giữ gìn, bảo lưu sáng tạo, và phát huy qua các thế hệ trở thành truyền thống văn hóa dân tộc, là cơ sở để liên kết xã hội và liên kết các thế hệ, tạo nên sức sống bất diệt của dân tộc Việt Nam

2 Nêu và phân tích những giải pháp phát triển văn hóa đời sống trong giai đoạn hiện nay.

a Thực trạng vấn đề văn hóa đời sống trong giai đoạn hiện nay

- Áp lực gia tăng dân số vẫn còn lớn Chất lượng dân số còn thấp đang là cản trở lớn đối với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập kinh tế quốc tế Vấn đề việc làm rất bức xúc và nan giải

- Sự phân hoá giàu - nghèo và bất công xã hội tiếp tục gia tăng đáng lo ngại

- Tệ nạn xã hội gia tăng và diễn biến rất phức tạp, gây thiệt hại lớn về kinh

tế và an sinh xã hội

- Môi trường sinh thái bị ô nhiễm tiếp tục tăng thêm; tài nguyên bị khai thác bừa bãi và tàn phá

- Hệ thống giáo dục, y tế lạc hậu, xuống cấp, có nhiều bất cập; an sinh xã hội chưa được bảo đảm

c. Những giải pháp để phát triển văn hóa đời sống trong giai đọan hiện nay

- Kết hợp các mục tiêu kinh tế với các mục tiêu xã hội

- Xây dựng và hoàn thiện thể chế gắn kết tăng trưởng kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội trong từng bước và từng chính sách phát triển

- Chính sách xã hội được thực hiện trên cơ sở phát triển kinh tế, gắn bó hữu cơ giữa quyền lợi và nghĩa vụ, giữa cống hiến và hưởng thụ

- Coi trọng chỉ tiêu GDP bình quân đầu người gắn với chỉ tiêu phát triển con người HDI và chỉ tiêu phát triển các lĩnh vực xã hội

- Khuyến khích mọi người dân làm giàu theo pháp luật, thực hiện có hiệu quả mục tiêu xoá đói giảm nghèo

- Bảo đảm cung ứng dịch vụ công thiết yếu, bình đẳng cho mọi người dân, tạo việc làm và thu nhập, chăm sóc sức khoẻ cộng đồng

- Phát triển hệ thống y tế công bằng, hiệu quả

- Xây dựng chiến lược quốc gia về nâng cao sức khoẻ và cải thiện giống nòi

- Thực hiện tốt các chính sách dân số và kế hoạch hoá gia đình

- Chú trọng các chính sách ưu đãi xã hội

- Đổi mới cơ chế quản lý và phương thức cung ứng các dịch vụ công cộng