Giáo án Ngữ văn 12 tuần 17 bài: Ai đã đặt tên cho dòng sông

Kiến thức: - Vẻ đẹp độc đáo đa dạng của sông Hương và tình yêu, niềm tự hào của tác giả đối với dòng sông quê hương, xứ Huế thân thương và đất nước.. Bài mới: * Giới thiệu: Rất nhiều ng

GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 12

AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG

( Trích ) HOÀNG PHỦ NGỌC TƯỜNG

A/ MỤC TIÊU:

* Bài: Đoạn trích “Ai đã đặt tên cho dòng sông” – Hoàng Phủ Ngọc Tường

1/ Kiến thức:

- Vẻ đẹp độc đáo đa dạng của sông Hương và tình yêu, niềm tự hào của tác giả đối với dòng sông quê hương, xứ Huế thân thương và đất nước

- Lối hành văn uyển chuyển, ngôn ngữ gợi cảm, giàu hình ảnh và nhịp điệu; nhiều so sánh, liên tưởng mới mẻ, bất ngờ, thú vị; nhiều ẩn dụ, nhân hóa, điệp ngữ được sử dụng tài tình

2/ Kĩ năng:

- Đọc- hiểu thể ký văn học theo đặc trưng thể loại

- KNS: kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng tư duy sáng tạo

3/ Thái độ:

- Bồi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước

* Đọc thêm: Những ngày đầu tiên của nước VN mới – Võ Nguyên Giáp

1/ Kiến thức:

- Những khó khăn ban đầu của nước VNDCCH, những quyết sách đúng đắn và sáng suốt của Đảng, Chính phủ và Chủ tịch HCM

- Mối quan hệ khăng khít giữa đất nước và nhân dân, giữa lãnh tụ và quần chúng

- Cảm hứng tự hào, giọng văn chân thành, giản dị

2/ Kĩ năng:

- Đọc hiểu hồi kí theo đặc trưng thể loại

- KNS: kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng tư duy sáng tạo

3/ Thái độ:

- Biết trân trọng và không quên những năm tháng đầy khó khăn và vinh quang của đất nước

B/ TRỌNG TÂM:

* Bài 1: Vẻ đẹp thiên nhiên phong phú, đa dạng, huyền ảo, đầy chất thơ của sông Hương

* Bài 2: Nước Việt Nam mới trong những ngày đầu độc lập phải vượt lên bao gian khó để tồn tại đứng vững và khẳng định vị trí của mình

C/ CHUẨN BỊ:

♠ G: SGK, SGV, thiết kế bài học, ảnh tác giả, tranh vẽ sông Hương

♠ H: SGK; Đọc hiểu bài:Ai đã đặt tên cho dòng sông, Những ngày … VN mới.; tập soạn, tập học

D/ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:

1 Ổn định tổ chức: Kiểm diện HS

2 Kiểm tra miệng: Người lái đò sông Đà

- Phân tích hình tượng con sông Đà (II.1) (6đ)

- Phân tích hình tượng người lái đò trong cuộc chiến đấu với con sông Đà hung bạo? (II.2) (4đ)

3 Bài mới:

* Giới thiệu: Rất nhiều người trong chúng ta khắc sâu hình ảnh quê hương bằng dòng sông với muôn màu vẻ khác nhau, nhất là các nhà thơ, nhà văn Dòng sông trong tim Tế

Hanh là hình ảnh Nước gương trong soi tóc những hàng tre…, trong Hoàng Cầm là Xanh xanh bãi mía bờ dâu… Một dòng sông vừa hung bạo vừa trữ tình và đẹp như một người

đàn bà kiều diễm làm chúng ta không thể nào quên được Nguyễn Tuân –nhà văn nổi tiếng với thể tùy bút Hoàng Phủ Ngọc Tường, người con của xứ Huế cũng có những cảm xúc vừa sâu lắng, mãnh liệt, vừa tha thiết, chân thành về dòng sông Hương quê hương ông

qua bút kí “Ai đã dặt tên cho dòng sông ?” Chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu bút kí đó

của Hoàng Phủ Ngọc Tường

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ

HS

NỘI DUNG BÀI HỌC

A Bài 1:

* Hoạt động 1: Tổ chức tìm

hiểu chung

1 HS đọc phần Tiểu dẫn

trình bày những nội dung

cơ bản về tác giả Hoàng

Phủ Ngọc Tường

- Hãy cho biết hoàn cảnh ra

đời của bài kí Ai đã đặt tên

cho dòng sông?

A Bài 1:

I Tìm hiểu chung:

1 Tác giả:

- Hoàng Phủ Ngọc Tường (1937) là một trí thức yêu nước, một chiến sĩ trong phong trào đấu tranh chống Mĩ

- Nguỵ ở Thừa thiên - Huế

- Ông quê gốc ở Quảng Trị nhưng sống và học tập, hoạt động, trưởng thành và gắn bó sâu sắc với Huế

- Nhà văn chuyên viết về bút kí với đề tài khá rộng lớn Tác phẩm của ông đã thể hiện những nét riêng của cảnh sắc và con người khắp mọi miền đất nước từ Bắc vào Nam Nhưng đọng lại ấn tượng sâu sắc nhất đối với độc giả vẫn là những bài viết về Huế, Thuận Hoá, Quảng Trị, Quảng Nam

- Nét đặc sắc trong phong cách nghệ thuật của Hoàng Phủ Ngọc Tường: Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ

và trữ tình, giữa nghị luận sắc bén với tư duy đa chiều được tổng hợp từ vốn kiến thức sâu rộng về nhiều lĩnh vực, lối viết hướng nội, súc tích, mê đắm và tài hoa tạo cho thể loại bút kí một phong cách riêng, đem đến những đóng góp mới cho nền văn xuôi Việt Nam hiện đại

- Tác phẩm chính (xem SGK)

2 Tác phẩm

a Hoàn cảnh sáng tác

- Sông Hương là dòng sông đặc trưng cho Huế, dòng sông

- Cho biết vị trí của đoạn trích

- Hãy chia bố cục của đoạn

trích

* Hoạt động 2: Hướng dẫn

đọc hiểu.

Bước 1: Tìm hiểu vẻ đẹp

của dòng sông Hương

Hãy phân tích những vẻ đẹp

khác nhau của sông Hương

dưới ngòi bút của Hoàng Phủ

Ngọc Tường?

Đặt tên cho vẻ đẹp đó?

GVcho HS thảo luận để thấy

được vẻ đẹp của dòng sông

Hương nhìn từ nhiều góc độ

khác nhau

TIẾT 2

đã đi vào thơ ca của nhiều thế hệ nhà thơ Việt nam như Tản Đà, Cao Bá Quát, Bà Huyện Thanh Quan,Tố Hữu, Thu Bồn,…

- Tác giả viết ở Huế vào ngày 4/1/1981, in trong tập sách cùng tên của HPNT

b Vị trí đoạn trích

Bài bút kí Ai đã đặt tên cho dòng sông? Có 3 phần, đây là phần thứ nhất

c Bố cục đoạn trích : 2 phần -Phần 1 : “từ đầu…quê hương xứ sở” : Sông Hương trong

vẻ đẹp của thiên nhiên

-Phần 2 : từ “Hiển nhiên…đến hết” : Sông Hương trong

vẻ đẹp của lịch sử, văn hoá

II Đọc - Hiểu văn bản:

1 Vẻ đẹp sông Hương:

a- Vẻ đẹp được nhìn từ góc độ thiên nhiên:

- Vẻ đẹp: Phóng khoáng & man dại, rầm rộ và mãnh liệt, là một bản trường ca của rừng già → khi đi qua giữa lòng Trường Sơn

- Có vẻ đẹp “dịu dàng và trí tuệ” khi trở thành “ người mẹ phù sa” của vùng văn hoá đất đế đô

- Vẻ đẹp biến ảo phản quang nhiều màu sắc của nền trời Tây Nam: sáng xanh-trưa vàng-chiều tím

- Có vẻ đẹp trầm mặc khi chảy dưới chân rừng thông

- Có vẻ đẹp mang màu sắc triết lí, cổ thi

- Có vẻ đẹp vui tươi, mơ màng trong sương khói

b- Vẻ đẹp được nhìn từ góc độ văn hoá:

- Nếu nhìn từ góc độ văn hoá

- lịch sử dòng Hương mang

vẻ đẹp như thế nào?

- Thế nhưng trong trí tưởng

tượng tài hoa của tác giả,

sông Hương lại mang vẻ đẹp

như thế nào?

- Với bút pháp nghệ thuật nào

cho em cảm nhận được điều

đó?

Bước 2: Tìm hiểu vẻ đẹp tâm

hồn của người dân cố đô.

Qua vẻ đẹp được thể hiện ở

- Gắn sông Hương với âm nhạc cổ điển → Huế là một tài

nữ đánh đàn lúc đêm khuya

+ Liên tưởng đến Nguyễn Du & truyện Kiều

+ “ Dòng sông trắng lá cây xanh” trong thơ Tản Đà

+ Vẻ đẹp hùng tráng như “ kiếm dựng trời xanh” của Cao

Bá Quát

+ Là nỗi hoài cổ trong lòng Bà Huyện Thanh Quan

+ Là sức mạnh phục sinh trong hồn thơ Tố Hữu

c- Vẻ đẹp được nhìn từ góc độ lịch sử:

- Sông Hương còn là dòng sông bảo về biên thuỳ TQ thời Đại Việt

- Sông Hương từng soi bóng kinh thành Phú Xuân của Nguyễn Huệ, từng chứng kiến bao cuộc khởi nghĩa

- Nó sống hết lịch sử bi tráng của TK XIX với máu những cuộc khởi nghĩa

- Sông Hương đi vào thời đại cách mạng tháng Tám bằng những chiến công rung chuyển Cùng với niềm cổ vũ nồng nhiệt dành cho nó trong chiến dịch Mậu Thân

d- Vẻ đẹp trong trí tưởng tượng tài hoa của tác giả :

Nghệ thuật so sánh và liên tưởng:

- Sông Hương như một cô gái Huế

- Như một cô gái Digan phóng khoáng và man dại

- Như một tài nữ

2- Vẻ đẹp tâm hồn người dân cố đô: Được nhìn qua nghệ thuật nhân hoá đối với dòng Hương.

- Có nét tính cách và tâm hồn riêng: trầm mặc, trang nghiêm, dịu dàng, sâu sắc

nhiều góc độ của dòng

Hương em nhận thức được gì

về lịch sử, văn hoá, vẻ đẹp

tâm hồn của người cố đô?

Bước 3: GV cho HS rút ra ý

nghĩa biểu tượng của sông

Hương và nhan đề

Bước 4: Tìm hiểu vẻ đẹp bài

kí qua nghệ thuật so sánh.

- Có cái duyên riêng: tình tứ mà kín đáo, tài hoa, khéo trang sức mà không loè loẹt phô trương

3- Ý nghĩa biểu tượng của sông Hương và nhan đề Ai đã đặt tên cho dòng sông?

a.Vẻ đẹp của sông Hương chính là vẻ đẹp của Huế Sông Hương là biểu tượng của Huế

b Nhan đề "Ai đã đặt tên cho dòng sông ?"

- Mang nghĩa hỏi ( chính nội dung bài kí là câu trả lời)

- Mang tính chất biểu cảm: Sông Hương là sự hoá thân từ một huyền thoại

+ Cái cớ để nhà văn miêu tả, ca ngợi vẻ đẹp của SH

+ Thể hiện tình cảm của tác giả với dòng Hương và thành phố Huế Sự vương vấn, lưu luyến trước vẻ đẹp như không bao giờ khám phá hết được của sông Hương

4- Nghệ thuật so sánh:

- Nghệ thuật ví von-so sánh đặc sắc:

+ Chiếc cầu trắng - vành trăng non: thể hiện một niềm vui

mà không ồn ào

+ Như một tiếng vâng không nói nên lời của tình yêu: Biểu hiện sự thuận tình nhưng không nói ra vì e lệ

+ Sử thi viết giữa màu cỏ lá: Sử thi là chiến công, là cái hùng đi với màu đỏ → sử thi mà trữ tình: nét độc đáo

- Thể hiên rõ đặc điểm thể loại: phóng túng, tài hoa, giàu thông tin văn hoá, lịch sử

III Chủ đề:

- Tình yêu và lòng tự hào tha thiết, lắng sâu dành cho dòng sông quê hương, cho xứ Huế và càng làm cho đất nước văn hiến từ nghìn xưa

* Hoạt động 3: Chủ đề?

* Hoạt động 4: Hướng dẫn

học sinh tổng kết

+ HS đọc phần Ghi nhớ

+ GV nhấn mạnh những đặc

điểm về nội dung, nghệ thuật

và ý nghĩa của văn bản

- Sông Hương là biểu tượng cho vẻ đẹp của cảnh và người đất kinh thành

IV.Tổng kết:

1 Nghệ thuật:

- Văn phong tao nhã, hướng nội, tinh tế và tài hoa;

- Ngôn từ phong phú, gợi hình, gợi cảm;

- Câu văn giàu nhạc điệu

- Các biện pháp nghệ thuật ẩn dụ, nhân hóa, so sánh được

sử dụng một cách hiệu quả

2 Ý nghĩa văn bản:

- Thể hiện những phát hiện, khám phá sâu sắc và độc đáo

về sông Hương

- Bộc lộ tình yêu tha thiết, sâu lắng và niềm tự hào lớn lao của nhà văn đối với dòng sông quê hương, với xứ Huế thân thương