Kiến thức: - Vẻ đẹp độc đáo đa dạng của sông Hương và tình yêu, niềm tự hào của tác giả đối với dòng sông quê hương, xứ Huế thân thương và đất nước.. => Trong cảm nhận hướng nội tài hoa
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 12
AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG?
Hoàng Phủ Ngọc Tường
I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
- Thấy được tình yêu, niềm tự hào của tác già đối với sông Hương, xứ Huế;
- Hiểu được đặc trưng của thể loại bút ký và đặc sắc nghệ thuật của bài ký
II TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG:
1 Kiến thức:
- Vẻ đẹp độc đáo đa dạng của sông Hương và tình yêu, niềm tự hào của tác giả đối với dòng sông quê hương, xứ Huế thân thương và đất nước
- Lối hành văn uyển chuyển, ngôn ngữ gợi cảm, giàu hình ảnh và nhịp điệu; nhiều so sánh, liên tưởng mới mẻ, bất ngờ, thú vị; nhiều ẩn dụ, nhân hóa, điệp ngữ được sử dụng tài tình
2 Kĩ năng:
Đọc- hiểu thể ký văn học theo đặc trưng thể loại
III CHUẨN BỊ:
1.Giáo viên: Sách giáo khoa Ngữ văn, sách bài tập Ngữ văn, sách Chuẩn KTKN, sách GV, phụ bảng
2 Học sinh: Sách giáo khoa, trả lời câu hỏi thảo luận
IV PHƯƠNG PHÁP: Nêu vấn đề, thuyết minh, thảo luận…
V TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:
1 Ổn định lớp
Trang 22 Kiểm tra bài cũ.
3 Bài mới:
T
g
Hoạt động
của GV
Hoạt động
1 Hoạt động
1: Hướng dẫn
Hs tìm hiểu
chung về tác
giả tác ph ẩm
G ọi HS đọc
SGK, t ìm hi
ểu
* Vài nét về
tác giả, tác
phẩm:
* Phong cách
nhà văn:
HS đọc tiểu dẫn, tr ả l ời
HS nhận xét về PCNT của nhà văn
I Tìm hiểu chung:
1.Tác giả:
- Hoàng Phủ Ngọc Tường sinh năm 1937 tại Huế
- Nguyên quán: Làng Bích Khê, xã Triệu Long, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị
- Học Trung học tại Huế, tốt nghiệp ĐHSP Sài Gòn năm 1960 và Đại học Huế năm 1964
- Từng là: Tổng thư ký Hội văn học nghệ thuật Trị Thiên - Huế, Chủ tịch Hội văn học nghệ thuật Bình Trị Thiên, Tổng biên tập tạp chí Cửa Việt -> Hoàng Phủ Ngọc Tường là một trí thức yêu nước, có vốn hiểu biết sâu rộng trên nhiều lĩnh vực Ông là một trong những nhà văn chuyên về thể loại bút ký
Nét đặc sắc trong sáng tác của ông là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ và tính trữ tình, giữa nghị luận sắc bén với suy tư đa chiều được tổng hợp từ vốn kiến thức phong phú về triết học, văn hoá, lịch sử, địa lý Tất cả được thể hiện qua lối hành văn hướng nội, súc tích, mê đắm và tài
Trang 32 Văn bản:
(HS đ ã đọc kỹ
ở nhà, tìm hiểu
chú thích)
-Yêu cầu HS
xác định bố
cục văn bản,
nêu đại ý mỗi
đoạn
HS xác định bố cục của đoạn trích
hoa
2 Tác ph ẩm:
a Bố cục:
- Đoạn 1: Từ đầu đến “dưới chân núi Kim Phụng”; Sông Hương vùng thượng lưu là dòng chảy có mỗi quan hệ sâu sắc với dãy Trường Sơn
- Đoạn 2: Từ “Phải nhiều thế kỷ” đến “Quê hương xứ sở”: Sông Hương những mối quan hệ với kinh thành Huế
- Đoạn 3: Còn lại: Sông Hương trong mối quan
hệ với lịch sử dân tộc, với cuộc đời và thi ca
- Câu hỏi Xác
định chủ đề
tác phẩm: Qua
tác phẩm, theo
em nhà văn
muốn gửi gắm
điều gì?
HS trả lời b Chủ đề:
- Tình yêu và lòng tự hào tha thiết, lắng sân dành cho dòng sông quê hương, cho xứ Huế và càng làm cho đất nước văn hiến từ nghìn xưa
- Sông Hương là biểu tượng cho vẻ đẹp của cảnh
và người đất kinh thành
Hoạt đ ộng 2:
Hướng dẫn
HS đọc hiểu v
HS thảo luận theo nhóm và trả
II Đọc - hiểu văn bản:
1 Thủy trình của Hương giang:
a Ở nơi khởi nguồn: Sông Hương có vẻ đạp
Trang 4ăn bản
GV: Sông
Hương vùng
thượng lưu
được tác giả
miêu tả như
thế nào?
Những hình
ảnh, chi tiết,
những liên
tưởng và thư
pháp, nghệ
thuật nào cho
thấy nét riêng
trong lối viết k
í của tác giả?
lời hoang dại, đầy cá tính, là bản trường ca của rừng
già, là cô gái di-gan phóng khoáng và man dại, là người mẹ phù sa của một vùng văn hóa xứ sở.
- Trong “ sử thi buồn”, Hoàng Phủ Ngọc Tường
từng nói: “ Trước khi về hội nhau ở ngã ba Tuần,
cả hai nhánh nguồn của sông Hương đều đã rong ruổi triền miên qua địa bàn sinh sống của nguời
Cà Tu giữa rừng già Trước khi là sông Hương của Huế, nó đã là một dòng sông của dân tộc Cà
Tu, mang cái tên gốc “Pô-ly-ê-điêng” là sông “A Pàng”.
+ “Pàng”, tiếng Cà Tu có nghĩa là đời người + “A Pàng”, dòng sông “Đời người”, ôi dòng sông Huế, nó đã chở đầy phận người từ thuở giọt
địa chất sinh ra.( Sử thi buồn).
=> Trong cảm nhận hướng nội tài hoa của tác giả, đời sông tựa như đời người nên sông Hương vùng thượng nguồn mang vẻ đẹp của một sức sống mãnh liệt, hoang dại và đầy cá tính:
- Trong đoạn này:
+ Sông Hương tựa như “một bản trường ca của rừng già” với nhiều tiết tấu hùng tráng, dữ dội: khi “ rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn”, lúc “ mãnh liệt vượt qua ghềnh thác”, khi “ cuộn xoáy
Trang 5như cơn lốc vào những đáy vực sâu”, lúc “ dịu dàng và say đắm giữa những dặm dài chói lọi màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng”.
+ Sông Hương hiện ra tựa “Cô gái Digan phóng khoáng và man dại” với một “bản lĩnh gan dạ, một tâm hồn tự do và trong sáng”.
=> Theo tác giả, nếu ai đó mải mê nhìn ngắm khuôn mặt kinh thành của dòng sông thì sẽ không hiểu thấu phần tâm hồn sâu thẳm của nó mà dòng sông hình như không muốn bộc lộ Cái tâm hồn
vừa sục sôi vừa đằm thắm của “thiếu nữ A Pàng”.
b Đến ngoại vi TP Huế: Sông Hương như
người gái nằm ngủ mơ màng giữa cánh đồng Châu Hóa đầy hoa dại được người tình mong
đợi đến dánh thức Thủy trình của SH khi bắt
đầu về xuôi tựa một cuộc tìm kiếm có ý thức
người tình nhân đích thực của một người con gái đẹp trong câu chuyện tình yêu lãng mạn nhuốm màu cổ tích
- Trong cái nhìn minh triết và lãng mạn của tác
giả: Trước khi trở thành “Người tình dịu dàng và chung thuỷ của cố đô”, toàn bộ thuỷ trình của
dòng sông tựa như một cuộc tìm kiếm có ý thức người tình nhân đích thực của người con gái trong một câu chuyện tình yêu nhuốm màn cổ
Trang 6GV: Đoạn tả
sông Hương
chảy xuôi về
đồng bằng và
ngoại vi thành
phố bộc lộ
chất tài hoa
của tác giả như
thế nào? Hiệu
quả thẩm mỹ
của lối viết
đó?
HS trả lời tích:
- Giữa cánh đồng Châu Hoá đầy hoa dại: Sông
Hương là “cô gái đẹp ngủ mơ màng”.
- Nhưng ngay từ đầu vừa ra khỏi vùng núi: Sông Hương như nàng tiên được đánh thức: Bừng lên sức trẻ và niềm khát khao của tuổi thanh xuân
trong sự “chuyển dòng liên tục”, rồi “vòng những khúc quanh đột ngột”, “vẽ một hình cung thật tròn”, “ôm lấy chân đồi Thiên Mụ”, rồi “trôi đi giữa hai dãy đồi sừng sững như thành quách”.
c Đến giữa TP Huế: SH như tìm được chính
mình vui hẳn lên…mềm hẳn đi như một tiếng
“vâng” không nói ra của tình yêu Nó có những đường nét tinh tế, đẹp như điệu “slow” tình cảm dành riêng cho Huế, như người tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya…
- Khi chảy qua kinh thành Huế Sông Hương như
cô gái Huế: tài hoa, dịu dàng mà sâu sắc, đa tình
mà kín đáo, lẳng lơ nhưng rất mực chung tình Khéo trang điểm mà không loè loẹt, giống như cô dâu Huế ngày xưa trong sắc áo điều lục
=> Như từng thấy chính mình khi gặp thành phố thân yêu:
- sông Hương “vui tươi hẳn lên giữa những bãi xanh biếc của ngoại ô Kim Long”
Trang 7GV: Từ sự đổi
dòng liên tục
cuả dòng sông,
các em có cảm
nhận gì về sức
sống và tâm
hồn của nó?
HS trả lời
- rồi kéo một nét thẳng đầy cá tính “ theo hướng tây nam – đông bắc”, rồi “uốn một cánh cung rất nhẹ sang đến Cồn Huế”
- những dòng sông mềm hẳn đi như một tiếng
“Vâng!” không nói ra của tình yêu.”
- Nó có những đường nét tinh tế, đẹp như điệu
“slow” tình cảm dành riêng cho Huế, như người tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya…
d Trước khi từ biệt Huế: SH giống như người
tình dịu dàng và chung thủy Con sông như nàng Kiều trong đêm tình tự, trở lại tìm Kim Trọng để
nói một lời thề trước lúc đi xa…
- SH “Như sực nhớ điều gì chưa kịp nói”, nó đột ngột đổi dòng, “rẽ ngoặt sang hướng đông tây để gặp lại thành phố lần cuối cùng ở góc thị trấn Bao Vinh xưa cổ.” Trong cái nhìn đa tình của tác giả: khúc quanh bất ngờ đó tựa như “một mỗi vương vấn”, và dường như còn có cả “một chút lẳng lơ kín đáo của tình yêu”
2 Dòng sông của lịch sử và thi ca: (Sông Hương trong mối quan hệ với lịch sử dân tộc, với cuộc đời
và thi ca)
a Trong lịch sử, SH mang vẻ đẹp của một bản
hùng ca ghi dấu bao chiến công oanh liệt của dân tộc
Trang 8Sông Hương
trong mối
quan hệ vớí
lịch sử dân
tộc?
HS thảo luận nhóm
và trả lời
- Là dòng sông bảo vệ biên thuỳ “dòng sông Viễn Châu đã chiến đấu oanh liệt bảo vệ biên giới phía nam của tổ quốc Đại Việt qua những thế kỷ trung đại”.
- Là dòng Linh Giang (dòng sông thiêng) ghi dấu những thế kỷ vinh quang thuở các Vua Hùng
- Từng soi bóng “kinh thành Phú Xuân của người anh hùng Nguyễn Huệ.”
- “Nó sống hết lịch sử bi tráng của thế kỷ XIX với máu của những cuộc khởi nghĩa.”
- Sông Hương chứng kiến thời đại mới với cách mạng tháng Tám năm 1945
- Với cuộc đời: sông Hương là nhân chứng nhẫn nại và kiên cường qua những thăng trầm của cuộc đời
b Trong đời thường, SH mang vẻ đẹp giản dị
của một người con gái dịu dàng của đất nước.
b Sông Hương là dòng sông của thi ca, âm nhạc
là nguồn cảm hứng bất tận cho các văn nghệ sĩ.
- Có một dòng thi ca về sông Hương: “Một dòng thơ không lặp lại mình” Đó là:
+ “Dòng sông trắng – lá cây xanh” trong thơ Tản
Đà
Trang 9GV:Chữ tài và
chữ tâm của
HPNT thể hiện
trong tác
phẩm?
+ Là nỗi quan hoài vạn cổ trong thơ Bà Huyện Thanh Quan
+ Là vẻ đẹp hùng tráng “như kiến dựng trời xanh” trong thơ Cao Bá Quát
+ Và nhất là Nguyễn Du: “Hương giang nhất phiến nguyệt- kim cổ hứa đa sầu”.
=> Xin nói thêm: Cả cái “Màu thời gian tím ngát” của Đoàn Phú Tứ, “nhân loại tím” của Trần
Dần cũng từ màu tím Sông Hương mà ra
- Sông Hương gắn với nhã nhạc cung đình Huế:
+ Có lúc trở thành “Người tài nữ đáh đàn lúc đêm khuya”.
+ Sông Hương là Kiều trong mối quan hệ “Thi trung hữu nhạc”: -> Đó là “Tứ đại cảnh” trong hai câu thơ: “Trong như tiếng hạc bay qua - Đục như tiếng suối mới sa nửa vời.”
3 Nghệ thuật:
- Văn phong tao nhã, hướng nội, tinh tế và
tài hoa;
- Ngôn từ phong phú, gợi hình, gợi cảm; câu văn giàu nhạc điệu
- Các biện pháp nghệ thuật ẩn dụ, nhân hóa, so sánh được sử dụng một cách hiệu quả
4 Ý nghĩa văn bản:
Trang 104 Củng cố
-dăn bài:
- Thể hiện những phát hiện, khám phá sâu sắc
và độc đáo về sông Hương;
- Bộc lộ tình yêu tha thiết, sâu lắng và niềm tự hào lớn lao của nhà văn đối với dòng sông quê hương, với xứ Huế thân thương
III Tổng kết
Bằng ngòi bút tài hoa của mình, Hoàng Phủ Ngọc Tường đã diễn tả vẻ đẹp và chất thơ của Huế thể hiện tập trung ở dòng sông Hương như một biểu tượng của Huế với tất cả vẻ đẹp của cảnh và người đất đế đô
=========================================