Giáo án Ngữ văn 12 tuần 27 bài: Số phận con người

Đặc điểm nổi bật trong chủ nghĩa nhân đạo của Sô-lô-khốp là việc quan tâm, trăn trở về số phận của đất nước, của dân tộc, nhân dân cũng như về số phận cá nhân con người.. - Gv thuyết giả

GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 12 Tiết 105- 106 Đọc văn : SỐ PHẬN CON NGƯỜI

( Sô-lô- khốp )

I/ Mục tiêu cần đạt: Giúp HS:

- Hiểu rõ tính cách Nga kiên cường, nhân hậu

- Nắm được nghệ thuật kể chuyện, khắc hoạ tính cách và sử dụng chi tiết của Sô-lô-khốp

- Cùng suy ngẫm về số phận con người: Số phận mỗi người thường không phẳng phiu mà đầy éo le, trắc trở Con người phải có đủ bản lĩnh và lòng nhân hậu

để làm chủ số phận của mình, vượt lên sự cô đơn, mất mát, đau thương

II/ Phương pháp và phương tiện dạy học

- Phương pháp thuyết trình kết hợp với phát vấn theo tiến trình quy nạp

- Phương tiện chính: SGK, SGV, Giáo án, có thể sưu tầm một số tranh ảnh về Sô-lô-khốp và về đất nước và con người Nga (thời Xô-viết) có thể sử dụng một số đĩa hát quen thuộc thời chiến tranh chống Phát xít

III/ Tiến trình bài dạy :

1 Ổn định lớp

2 Kiểm tra bài cũ

3 Bài mới:

Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Tổ

chức tìm hiểu chung HS đọc Tiểu dẫn

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả

về tỏc gỉa, tỏc phẩm

1 Yờu cầu Hs dựa

vào phần tiểu dẫn, bài

soạn, trỡnh bày

những nột lớn về tỏc

giả, tỏc phẩm

- GV theo dừi, định

hướng và chốt lại

những ý chớnh yờu

cầu Hs nắm kĩ làm cơ

sở để đọc- hiểu tỏc

phẩm

(SGK) tóm tắt những nét chính về tác giả Sô-lô-khốp

HS làm việc cá nhân, phát biểu

- A.Sô-lô-khốp (1905-1984) là nhà văn Xô-viết lỗi lạc, được vinh dự nhận giải thường Nobel về văn học năm

1965 (ông còn được nhận giải thưởng văn học Lê-nin, giải thưởng văn học quốc gia)

- Cuộc đời và sự nghiệp của Sô-lô-khốp gắn bó mật thiết với sự ra đời của một chế độ- chế độ xã hội chủ nghĩa tại vùng đất Sông Đông trù phú, đậm bản sắc văn hoá người dân Côdắc

Là nhà văn xuất thân từ nông dân lao động, Sô-lô-khốp am hiểu và đồng cảm sâu sắc với những con người trên mảnh đất quê hương Đặc điểm nổi bật trong chủ nghĩa nhân đạo của Sô-lô-khốp là việc quan tâm, trăn trở về

số phận của đất nước, của dân tộc, nhân dân cũng như về số phận cá nhân con người

- Phong cách nghệ thuật của Sô-lô-khốp: nét nổi bật là viết đúng sự thật Ông không né tránh những sự thật dù khắc nghiệt trong khi phản ánh những bức tranh thời đại rộng lớn, những

cảnh đời, những chân dung số phận đau thương Trong sáng tác của ông, chất bi và chất hùng, chất sử thi và chất tâm lí luôn được kết hợp nhuần nhuyễn

2 HS dựa vào Tiểu

dẫn phát biểu vị trí

của truyện ngắn Số

phận con người trong

nền văn học Xô-viết

- Gv thuyết giảng

thờm những yếu tố

về hoàn cảnh ra đời

giỳp hS hiểu tỏc

phẩm

HS phát biểu vị trí

của truyện ngắn Số phận con người

trong nền văn học Xô-viết

2 Tác phẩm

- Vị trớ :Truyện ngắn Số phận con người của Sô-lô-khốp là cột mốc quan

trọng mở ra chân trời mới cho văn học

Xô Viết Truyện có một dung lượng tư tưởng lớn khiến cho có người liệt nó vào loại tiểu thuyết anh hùng ca

- Hoàn cảnh ra đời:

+ Bầu khụng khớ dõn chủ ở Liờn

Xụ năm 1956 – thời điểm tỏc phẩm được in- đó tỏc động đến việc lựa chọn nhõn vật, giọng điệu người kể chuyện và vấn đề đặt ra của tỏc phẩm + Sau chiến tranh TG thứ II, trong văn học Nga và vawnhocj thế giới rộ lờn xu hướng tỡm hiểu số phạn con người ( ễng già và biển cả - Hờ minh

uờ )

Hoạt động 2: Tổ

chức đọc- hiểu văn

HS phân tích sos phận 2 nhõn vật qua

II Đọc- hiểu văn bản

1 Số phận của Xụ cụ Lốp , cậu bộ

1 GV định hướng để

HS phân tích nỗi đau,

sự mất mỏt của con

người do chiến tranh

qua số phận của 2

nhõn vật Xụ cụ Lốp

và Va ni a

a) Phân tích hoàn

cảnh và tâm trạng

An-đrây Sau khi

chiến tranh kết thúc

và trước khi gặp bé

Va-ni-a

b) Cảm nhận của em

về số phận của Va ni

a?

diến biến truyện

(HS làm việc cá nhân, tham gia ý kiến phát biểu trước lớp).

Nhấn mạnh: Trước đõy mặc dự bị đày đọa trong trại tập trung, nhưng anh vẫn luụn vững vàng Cũn giờ đõy, khi người thõn cuối cựng bị giết hại, anh như sụp đổ với nỗi đau cựng cực

Va ni a và nỗi đau , sự mất mỏt của con người do chiến tranh:

a) Hoàn cảnh và tâm trạng An-đrây Xô-cô-lốp sau chiến tranh :

- Anh đã lần lượt mất tất cả người

thân Anh đó “chôn niềm vui sướng và niềm hi vọng cuối cùng trên đất người…, đất Đức…, Trong người có cái gì đó vỡ tung ra” trở thành “người mất hôn” => Xô-cô-lốp rơi vào nỗi

đau cùng cực

- Anh đó tìm đến chén rượu để dịu

bớt nỗi đau: “phải nói rằng tôi đã thật

sự say mê cái món nguy hại ấy”

Xô-cô-lốp biết rõ sự nguy hại của rượu nhưng anh vẫn cứ uống => Anh đó rơi vào cuộc sống bế tỏc vụ nghĩa

b) Số phận cậu bộ Va ni a: Cũng là một nạn nhõn của chiến tranh Phỏt xớt tàn khốc – Trở thành mồ cụi lang thang , bơ vơ trong cuộc đời

- Chõn dung : “…thằng bộ rỏch bươm xơ mướp Mặt mũi thỡ bờ bết nước dưa hấu, lem luốc, bụi bặm, bẩn như ma lem… nhưng cặp mắt – cứ

- Theo em tỏc giả

muốn gửi gắm

điều gỡ qua việc

khắc họa số

phận của 2 nhõn

vật?

HS rút ra ý nghĩa

như những ngụi sao sỏng ngời sau trận mưa đờm!” => toỏt lờn vẻ ngõy thơ tội nghiệp

- Những cõu trả lời kiểu trẻ con khiến Xụ Cụ Lốp khụng cầm được nước mắt

 Hỡnh ảnh những giọt nước mắt thấm đẫm đoạn trớch => nỗi đau khụng thể diễn tả thành lời, chỉ có thể diễn tả bằng những giọt nước mắt Qua số phận của hai nhõn vật, tỏc giả biểu dương, ngợi ca khí phách anh hùng của nhân dân Nga Sô-lô-khốp cũng không ngần ngại nói lên cái giá rất đắt của chiến thắng, những đau khổ tột cùng của con người do chiến tranh gây nên- sức tố cáo chiến tranh phát xít mạnh mẽ của tác phẩm

2 Hướng dẫn thảo

luận câu hỏi 2

( SGK ): Quyết định

2 Xô Cô Lốp nhận Va ni a làm con nuôi:

nhanh chóng của Xô

Cô Lôp khi nhận bé

Va ni a làm con nuôi

và niềm vui của hai

người nói lên điều gì?

b) An-đrây gặp bé Va-ri-a

- Khi nhìn thấy Va-ri-a từ xa:

“Thằng bé rách bươn xơ mướp cặp mắt thì cứ như nhiều ngôi sao sáng sau trận mưa đêm” rồi “thích đến nỗi bắt đầu thấy nhớ nó”.=> Cái nhìn tự

nhiên của một người rất yêu mến trẻ con

- Và khi hiểu rõ tình trạng của Va-ri-a hiện tại, lòng thương xót dâng lên thành những giọt nước mắt nóng hổi Anh quyết định nhận Va-ri-a làm

con.vì “ không thể để mình với nó chìm nghỉm riêng rẻ được “

=> Trái tim giàu lòng nhân ái, nhạy cảm trước nỗi đau của con người

- Tác giả đã diễn tả

niềm vui của hai cha

con như thế nào ?

Qua đó , nhà văn

muốn nói điều gì?

- Với lòng nhân hậu,

Xô-cô-lốp tìm mọi

cách bù đắp tình

cảm cho Va-ri-a,

HS tìm chi tiết, phân tích giá trị biểu đạt và rút ra ý nghĩa?

HS làm việc cá nhân và tham gia ý kiến trao đổi tập thể

=> ở Xô Cô Lốp hai phẩm chất tưởng

chăm sóc nó Ở toàn

bộ đoạn này, điểm

nhìn của tác giả

hoàn toàn phù hợp

với điểm nhìn của

nhân vật và vì vậy

gây được niềm xúc

động trực tiếp

đối lập lại thống nhất: Tinh thần dũng cảm kiên cường trong chiến đấu trước kẻ thù và lòng nhân ái , nhân hậu bao la

Câu hỏi 4 :Đoạn văn

trữ tình cuối truyện

chứa đựng những suy

nghĩ gì của nhà văn

về số phận con

người?

- Cho HS đọc phần

Tri thức đọc – hiểu

để nắm được khái

niệm thuật ngữ “lời

phát biểu trữ tình”.

Từ đó tìm hiểu giá trị

đoạn văn

- Đoạn kết tác phẩm

HS đọc phần Tri thức đọc-hiểu

3 Đoạn kết tác phẩm

- Tác giả bày tỏ nỗi băn khoăn lo lắng về tương lai của 2 nhân vật “Hia con người côi cút…phía trước?”Nhưng nghĩ đến tính cách con người Nga, nhà văn cũng thể hiện thái

độ tin tưởng: “Thiết nghĩ…có thể đương đàu với thử thách”

=> Qua đó, nhà văn khẳng định sức mạnh tiềm ẩn và những cống hiến thầm lặng của một thế hệ Xô Cô Lốp nói riêng và nhân dân Nga nói chung cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc

- Kết thúc truyện là nỗi buồn thấm thía của nhà văn khi nghĩ đến cuộc

là lời nhắc nhở, kêu

gọi sự quan tâm,

trách nhiệm của toàn

xã hội đối với mỗi số

phận cá nhân (Hình

ảnh “những giọt nước

mắt đàn ông hiếm hoi

nóng bỏng”, giọt

nước mắt “trong

chiêm bao”)

sống hiện tại của các nhân vật “những giọt nước mắt nóng bỏng…”, với

những thân phận côi cút, nhỏ nhoi, những mất mát, khổ đau không thể nguôi ngoai Nhưng cảm xúc không bi lụy Lời nhắn gửi của tác giả hàm nhiều ý nghĩa và hướng đến nhiều đối

tượng : “ Cái chính ở đây là…đừng làm tổn thương trái tim em bé…”

Câu hỏi 6: Tìm hiểu

nghệ thuật đặc sắc

của truyện?

HS làm việc cá nhân, phát biểu ý kiến.

HS nhận xét về nghệ thuật của truyện

4 Nghệ thuật đặc sắc của truyện

5 Chủ đề tư tưởng : Đoạn trích đã

thể hiện chủ đề tác phẩm :

- Sự quan tâm đặc biệt của tác giả đối với số phận con người, những người lao động bình thường, số phận nhân dân lao động

- Bày tỏ sự cảm thương, chia sẻ với khó khăn, nỗi đau của con người ,đồng thời còn nói lên khát vọng thầm

- Yêu cầu HS tæng

hîp kiÕn thøc vµ ph¸t

biÓu tổng kết

kín mà mãnh liệt và tin vào sức mạnh vươn lên làm chủ số phận của họ

- Ngợi ca vẻ đẹp của con người Nga: kiên cường, dũng cảm, nhân hậu , vị tha và làm sống dậy một thời đại bi hùng của nhân dân Liên Xô trong cuộc chiến tranh chống Phát xitsbaor vệ tổ quốc và nhân phẩm con người

=> Xô Cô Lốp không chỉ là hiện thân cho vẻ đẹp tinh thần Nga mà còn

là biểu tượng cho con người thế kỉ XX

III Tổng kết

Với nghệ thuật tự sự, nghệ thuật xây dựng hình tượng nhân vật độc đáo, đặc sắc, tác giả đã giúp người đọc cảm nhận được số phận con người sau chiến tranh cũng như khát vọng vươn lên làm chủ số phận mình; hiểu

và trân trọng những nét tính cách cao đẹp của con người Nga, dân tộc Nga

 Củng cố : Khái quát ý nghĩa điển hình của nhân vật Xô Cô Lốp Qua đó thấy

được quan niệm tích cực của nhà văn về vấn đề số phận con người ( Không

bi lụy, bi quan)

 Bài tập nâng cao : Tìm hiểu nghệ thuật thể hiện tâm lí nhân vật của tác giả

- Lời nhân vật tự bộc lộ Qua: - Các chi tiết nghệ thuật được lựa chọn

- Các tình huống và các mối quan hệ bộc lộ tâm lí

* Dặn dò : Chuẩn bị tiết học sau : Kĩ năng kết bài

……….