Giáo án Ngữ văn 12 tuần 16 bài: Chữa lỗi lập luận trong văn nghị luận

Hoạt động của GV và HS Thờigian Nội dung cần đạt Kiến thức đã học từ lớp 10: - Khái niệm về lập luận trong bài văn nghị luận Lập luận là quá trình tổ chức các luận cứ lí lẽ và dẫn chứng

GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 12 Chữa lỗi lập luận trong văn nghị luận

I, Mục tiêu cần đạt:

Học sinh biết cách phát hiện, phân tích và chữa được các lỗi về lập luận

II, Phương tiện thực hiện

Sách giáo khoa, sách giáo viên, giáo án, các tài liệu tham khảo

III, Cách thức tiến hành

GV kết hợp viết bảng và trình chiếu các ngữ liệu lên bảng, sử dụng các phương pháp phát vấn, hoạt động nhóm, vừa kết hợp ôn lại kiến thức đã học vừa thực hành chữa lỗi đoạn văn

IV, Tiến trình dạy học

Trước khi viết bài văn các em thường thực hiện các thao tác nào?

- Tìm hiểu đề: mục đích định hướng đi cơ bản cho bài văn

- Lập dàn ý: mục đích làm rõ nội dung và trình tự nghị luận mà mình sẽ thực hiện trong bài viết, từ đó tránh được tình trạng lạc đề, xa đề, trùng lặp ý, sử dụng thời gian không hợp lí

+ Mở bài

+ Thân bài

+ Kết bài

- Dựng đoạn văn

- Viết bài văn

- Kiểm tra, sửa chữa

Hoạt động của GV và HS Thời

gian

Nội dung cần đạt

Kiến thức đã học từ lớp 10:

- Khái niệm về lập luận trong bài

văn nghị luận

Lập luận là quá trình tổ chức các

luận cứ ( lí lẽ và dẫn chứng)theo

một trình tự chặt chẽ để làm sáng

tỏ cho luận điểm, khiến luận

điểm trở nên đanh thép hùng

hồn, không thể nào bác bỏ.

- Yêu cầu về lập luận trong bài văn

nghị luận

+ phải chân thực

+ phải đúng đắn

Cácn lỗi thường hay gặp đó là

không nêu rõ luận điểm cần trình

bày, chọn luận cứ không phù hợp,

thiếu chính xác

I - Lỗi liên quan đến việc nêu luận điểm

1, Tìm hiểu ngữ liệu:

a, Cảnh vật trong bài thơ Thu điếu của Nguyễn Khuyến thật là vắng vẻ Ngõ trúc quanh co, sóng nước gợn tí, lá vàng đưa vèo, chiếc thuyền bé tẻo teo Cảnh vật

+ Vậy luận điểm ở đoạn văn này

mắc lỗi gì?

luận điểm nêu chưa rõ, nội dung có

sự trùng lặp, không có sự nhấn

mạnh hay phát triển ý

thể hiện ở 3 câu văn:

cảnh vật thật là vắng vẻ

cảnh vật ngưng đọng, im lìm

cảnh sắc im ắng

+ Chữa lỗi nêu luận điểm:

Thay từ "vắng vẻ" bằng một tính từ

khác để phù hợp với luận cứ

dường như ngưng đọng, im lìm Bởi vậy, nét bút của Nguyễn Khuyến đã tạo dựng thành công cảnh sắc im ắng ấy.

b, Nam nhi vị liễu công danh trái

Tu thính nhân gian thuyết Vũ hầu Người làm trai thời xưa luôn mang theo bên mình món nợ công danh, mang khao khát

"

vinh quy bái tổ" , " chức cao vọng trọng" để làm rạng danh tổ tiên, để mở mày mở mặt

+ Luận điểm ở đoạn văn này mắc

lỗi gì?

Không nêu được luận điểm khái

quát, diễn đạt trùng lặp, luẩn quẩn

mà không trình bày được đúng bản

chất của vấn đề

Luận điểm quan trọng cần nêu là ý

nghĩa của nợ công danh theo quan

điểm của riêng Phạm Ngũ Lão là

gì?

+ Chữa lỗi nêu luận điểm:

Thay bằng luận điểm mới:" Người

làm trai thời xưa luôn mang theo

bên mình món nợ công danh"

với thiên hạ Phạm Ngũ Lão cũng mang theo bên mình món nợ công danh, nhưng qua hai câu thơ của ông có thể thấy cách nhìn, hoài bão và khao khát của ông cao hơn, xa hơn hẳn kẻ tầm thường Theo ông, người làm trai phải trả món nợ công danh để không hổ thẹn với những người đi trước mình, những người xung quanh mình và quan trọng hơn là không hổ thẹn với chính bản thân mình

c, Văn học dân gian ra đời từ thời xa xưa nhưng đến nay vẫn tiếp tục phát triển Nhắc đến nó, người ta hình dung ngay ra

+ Luận điểm ở đoạn văn này mắc

lỗi gì?

Nêu quá nhiều luận điểm trong một

đoạn văn nhưng không luận điểm

nào được triển khai đầy đủ

Luận cứ không tương ứng với toàn

bộ những luận điểm đã trình bày

+ Chữa lỗi nêu luận điểm:

->VHDG là kho tàng kinh nghiệm

của cha ông được đúc kết từ xưa

một cuốn sách bách khoa về cuộc sống Tiếp nhận văn học dân gian là tiếp nhận tri thức hữu ích từ cuộc sống Không cần

lí lẽ, hình ảnh quá trừu tượng mà chính

là kinh nghiệm từ đời sống phong phú sinh động đã khiến văn học dân gian có sức hấp dẫn Ví như câu tục ngữ:" Cơn đằng đông vừa trông vừa chạy - Cơn đằng nam vừa làm vừa chơi" Câu tục ngữ

đã đúc kết được kinh nghiệm từ thực tế: Cơn mưa từ đông kéo tới thì mưa rất nhanh Trái lại, cơn mưa đằng nam kéo đến thì rất lâu mới có mưa Câu tục ngữ này đã giúp ích rất nhiều cho bà con nông dân.

2, Kết luận: Khi viết một đoạn văn bài

+ Chỉ rõ các lỗi nêu luận cứ trong

văn cần chú ý:

- Xác định rõ luận điểm cần trình bày: luận điểm phải phù hợp với đối tượng nghị luận, phải thể hiện được khía cạnh bản chất của đối tượng cần bàn (giá trị,

ý nghĩa, nội dung chủ yếu của vấn đề đang bàn đến)

- Dùng phương tiện ngôn ngữ phù hợp: câu văn, từ ngữ rõ ràng, chính xác để diễn đạt đúng nội dung cần trình bày

- Có nhiều cách trình bày và sắp xếp luận điểm trong đoạn văn nhưng luôn luôn phải chú ý đến tính lôgic, nhất quán của các luận điểm, luận cứ.

II - Lỗi liên quan đến việc nêu luận cứ

1, Tìm hiểu ngữ liệu:

a, Nắng xuống, trời lên xanh bát ngát Sông dài, trời rộng, bến cô liêu

Thường khi nắng chiều đã xuống thì bầu trời trở nên xanh mênh mông bát ngát, cảnh đẹp của quê hương cũng không lấp được nỗi mênh mông trống trải cô đơn trong lòng người.

đoạn văn này?

Trích dẫn thơ chưa chính xác

Luận cứ mơ hồ, thiếu chính xác

+ Chữa lỗi nêu luận cứ

-> Nắng xuống trời lên sâu chót vót

+ Chỉ rõ các lỗi nêu luận cứ trong

đoạn văn này?

Luận cứ chưa đầy đủ, để chứng

minh cho luận điểm:" dân tộc ta

anh hùng hào kiệt thời nào cũng

có" mà chỉ nêu riêng dẫn chứng là

Hai Bà Trưng thì chưa toàn diện

Luận cứ thiếu chính xác:" Đất nước

sau hơn hai thế kỉ bị phong kiến

nước ngoài đô hộ đã giành được

thắng lợi hoàn toàn"

b, Trong lịch sử chống ngoại xâm, chúng

ta thấy dân tộc ta anh hùng hào kiệt thời nào cũng có Hai Bà Trưng phất ngọn cờ hồng khởi nghĩa đánh tan Thái thú Tô Định, buộc hắn phải trốn vào đám loạn quân chạy về nước Đất nước sau hơn hai thế kỉ bị phong kiến nước ngoài đô hộ

đã giành được thắng lợi hoàn toàn.

+ Chữa lỗi nêu luận cứ

-> bổ sung thêm luận cứ

Ngô Quyền đánh tan quân xâm

lược Nam Hán trên sông Bạch

Đằng, Vạn vương Hoằng Tháo bỏ

mạng Lê Lợi đánh tan quân Minh

xâm lược, bảo vệ bờ cõi đất nước

Quang Trung Nguyễn Huệ chiến

thắng quân Thanh, giành độc lập

cho Tổ quốc

-> sửa lại luận cứ thiếu chính xác:

Đất nước sau hơn hai thế kỉ bị

phong kiến nước ngoài đô hộ đã

giành được thắng lợi hoàn toàn c, Lịch sử dân tộc ta đã ghi lại biết bao

nhiêu trang sử hào hùng với những tên tuổi sáng chói muôn đời Ngô Quyền đánh tan quân xâm lược Nam Hán Nguyễn Huệ đánh tan quân xâm lược nhà Thanh Lê Lợi đại phá quân Minh

Ải Chi Lăng mãi là mồ chôn quân xâm lược Đời Trần Hưng Đạo lãnh đạo nhân dân đánh đuổi quân Nguyên, giành lại nền độc lập cho đất nước Cửa biển Bạch Đằng lập chiến công lừng lẫy non sông Những tên tuổi đó mãi mãi sống cùng non sông đất nước.

+ Chỉ rõ các lỗi nêu luận cứ trong đoạn văn này?

Luận cứ thiếu tính hệ thống, lôgíc Ngô Quyền (938), bỏ đoạn cửa biển Bạch Đằng lập chiến công lừng lẫy non sông

Nguyễn Huệ(1789)

Lê Lợi (1426-1427)

Ải Chi Lăng (1427) tứơng Lê Sát chém chết Liễu Thăng, hoặc bỏ đoạn này

Trần Hưng Đạo đánh quân Nguyên (1258-1288)

+ Chữa lỗi nêu luận cứ

Lịch sử dân tộc ta đã ghi lại biết bao nhiêu trang sử hào hùng với những tên tuổi sáng chói muôn đời Ngô Quyền đánh tan quân xâm lược Nam Hán Trần Hưng Đạo lãnh đạo nhân dân đánh đuổi quân Nguyên, giành lại nền độc lập cho đất nước Cửa biển Bạch Đằng lập chiến công lừng lẫy non sông Lê Lợi đại phá quân Minh

Ải Chi Lăng mãi là mồ chôn quân xâm lược Nguyễn Huệ đánh tan

quân xâm lược nhà Thanh

Những tên tuổi đó mãi mãi sống

cùng non sông đất nước.

+ Xác định, phân tích các lỗi về

cách thức lập luận trong đoạn văn

này?

Trình bày luận cứ thiếu lôgíc, lộn

xộn

Hệ thống luận cứ không đủ làm

sáng tỏ cho luận điểm chính

2, Kết luận:

Khi nêu luận cứ trong đoạn văn bài văn nghị luận cần rõ ràng, xác đáng, các dẫn chứng cụ thể cần có xuất xứ, nguồn gốc tin cậy, phù hợp với luận điểm

III - Lỗi về cách thức lập luận

1, Tìm hiểu ngữ liệu

a, Từ xưa, vẻ đẹp và số phận người phụ

nữ luôn là một đề tài chủ đạo trong thơ văn Trong nền văn học trung đại Việt Nam, nhiều tác giả đã viết về đề tài này như Hồ Xuân Hương, Nguyễn Khuyến, Nguyễn Dữ, Đặng Trần Côn Nhưng người đã phản ánh sâu sắc nhất bi kịch của người phụ nữ chính là Nguyễn Du

+ Chữa lỗi về cách thức lập luận:

->Từ xưa đến nay, vẻ đẹp và số

phận người phụ nữluôn là một

trong những đề tài chủ đạo của thơ

văn Ca dao xưa có những câu thật

hay:

Thân em như tấm lụa đào

Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai

Hay:

Thân em như giếng giữa đàng

Người khôn rửa mặt, người phàm

rửa chân

Vẻ đẹp đoan trang và số phận bi

thảm của nàng Vũ Nương trong

Chuyện người con gái Nam Xương

(Nguyễn Dữ) Đặc biệt là tài sắc và

cuộc đời chìm nổi lênh đênh của

nàng Kiều trong truyện Kiều

(Nguyễn Du)

b, Nam Cao viết nhiều về nông thôn Lão Hạc ăn bả chó tự tử để tránh đói Anh cu Phúc chết lặng trong xó nhà ẩm ướt, trước những đôi mắt dại đi vì đói của hai đứa con Bà cái đĩ chết vì một bữa no, tức

là một kiểu chết vì quá đói Lại có cảnh đám cưới, nhưng cưới vì chạy đói.

+ Xác định, phân tích các lỗi về

cách thức lập luận trong đoạn văn

này?

Luận điểm không rõ ràng

Luận cứ thiếu toàn diện (chỉ tập

trung vào cái đói trong tác phẩm

viết về đề tài nông thôn và người

nông dân của nhà văn Nam Cao

+ Chữa lỗi về cách thức lập luận:

->Nam Cao viết nhiều về cái đói

trong đời sống nông thôn Việt Nam

trước cách mạng

+ Xác định, phân tích các lỗi về

cách thức lập luận trong đoạn văn

này?

Luận điểm không rõ ràng: phần gợi

mở, dẫn dắt không giúp cho việc

c, Mùa thu là một đề tài gợi nhiều cảm hứng cho thi nhân Chính vì thế, mùa thu

đã là một thi đề quen thuộc trong thơ ca trung đại Việt Nam Tinh tế và sâu lắng nhất phải kể đến cảnh thu với nỗi sầu muộn vô biên của Đỗ Phủ (Thu hứng) Còn trong thơ ca Việt Nam trung đại, Nguyễn Khuyến chính là nhà thơ của mùa thu làng quê với chùm thơ Thu vịnh, Thu điếu, Thu ẩm.

nêu bật luận điểm chính

Luận cứ dùng để mở rộng, tiếp tục

phát triển đề tài không phù hợp với

phạm vi đề tài được nêu trong

những câu trước:" Tinh tế và sâu

lắng nhất phải kể đến cảnh thuvới

nỗi sầu muộn vô biên của Đỗ Phủ

(Thu hứng)

+ Chữa lỗi về cách thức lập luận:

Mùa thu là một đề tài gợi nhiều

cảm hứng cho thi nhân Chính vì

thế, mùa thu đã là một thi đề quen

thuộc trong thơ ca Đời Đường Đỗ

Phủ tái hiện cảnh thu với nỗi sầu

muộn vô biên trong Thu hứng

Còn trong thơ ca Việt Nam trung

đại, Nguyễn Khuyến chính là nhà

thơ của mùa thu làng quê với

chùm thơ Thu vịnh, Thu điếu,

Thu ẩm.

=> lỗi nêu luận cứ

2, Kết luận

Để lập luận tốt trong một đoạn văn( bài văn), cần chú ý:

- Tìm được luận điểm và luận cứ chuẩn xác, có sức thuyết phục cao

- Nắm được và biết cách vận dụng kĩ năng phát triển luận điểm và luận cứ

- Diễn đạt được các luận điểm và luận cứ

=> lỗi nêu luận cứ:

+ Tác phẩm Đôi mắt được viết sau

cách mạng tháng Tám; Tác phẩm

Tư cách mõ viết về đề tài người

bằng những câu văn cô đọng, đúng ngữ pháp và trong sáng, có sức gợi suy nghĩ

và cảm xúc trong lòng người đọc, người nghe.

Bài tập bổ sung:

Phát hiện, phân tích và chữa các lỗi lập luận trong các đoạn văn sau:

a, Trước cách mạng tháng Tám, Nam Cao chủ yếu sáng tác xoay quanh hai đề tài: người trí thức nghèo và người nông dân nghèo Nhân vật trí thức trong truyện Nam Cao đều ở trong tình trạng mòn mỏi về tinh thần, bị cuộc sống nghèo khổ" áo cơm ghì sát đất" khiến tâm hồn họ không sao cất cánh lên được: Hoàng và

Độ trong tác phẩm Đôi mắt, anh cu Lộ trong Tư cách mõ

nông dân nghèo

+ Luận cứ chưa đủ để đi đến kết

luận

=> Chữa lỗi:

đó là những giáo khổ trường tư như

San, Thứ trong Sống mòn, Điền

trong Giăng sáng, Hộ trong Đời

thừa

=> lỗi nêu luận cứ: phận luận điểm

nêu : nhiều nghệ sĩ nhưng luận cứ

mới nêu 1 tác phẩm nên sức khái

quát chưa cao

=> Chữa lỗi

Dòng sông Hương đã là nguồn cảm

hứng của nhiều nghệ sĩ Trong thơ

của Hàn Mặc Tử là hình ảnh phiêu

diêu của một con thuyền chở đầy

ánh trăng trong nhịp hối hả, gấp

gáp của thời gian" kịp tối nay"

Trong thơ Thu Bồn là dáng dùng

b, Dòng sông Hương đã là nguồn cảm hứng của nhiều nghệ sĩ Dưới ngòi bút của Hoàng Phủ Ngọc Tường, dòng sông Hương đã trở thành một người con gái đẹp có tâm hồn, có cá tính, dịu dàng một

vẻ sang trọng, đằm thắm một vẻ đẹp đầy văn hoá

dằng không chảy "sông chảy vào

lòng nên Huế rất sâu" Còn dưới

ngòi bút của Hoàng Phủ Ngọc

Tường, dòng sông Hương đã trở

thành một người con gái đẹp có

tâm hồn, có cá tính, dịu dàng một

vẻ sang trọng, đằm thắm một vẻ

đẹp đầy văn hoá

=> lỗi nêu luận cứ, cách thức lập

luận

=> Chữa lỗi:

Là một nhà văn suốt đời săn lùng

và tìm kiếm cái đẹp, cho nên

Nguyễn Tuân rất ưa những cảnh trí

gây ấn tượng mạnh, độc đáo và

hiếm có Con người trong tác phẩm

của ông phải là con người của tài

hoa tài nghệ Đó là một con sông

Đà khi ở thượng nguồn sẽ là tột

c, Là một nhà văn suốt đời săn lùng và tìm kiếm cái đẹp, Nguyễn Tuân rất ưa những cảnh trí gây ấn tượng mạnh, độc đáo và hiếm có Con người trong tác phẩm của ông phải là con người của tài hoa, tài nghệ Đó là một con sông Đà khi

êm ả về xuôi, Đà giang lại trữ tình, đằm

ấm, mộng mơ, duyên dáng Thiên nhiên

dữ dội nhưng mộng mơ

d, Khi cầm bút, Hồ Chí Minh luôn tự đặt

cùng của sự dữ dội, hung bạo Còn

khi êm ả về xuôi, Đà giang lại trữ

tình, đằm ấm, mộng mơ, duyên

dáng Thiên nhiên dữ dội nhưng

mộng mơ ấy được khắc hoạ đậm

nét để rồi cùng nhau tôn xưng tài trí

cao cường của người lái đò trên

sông Đà

=> Lỗi nêu luận điểm: chưa có

luận điểm

=> chữa lỗi:

Khi cầm bút, Hồ Chí Minh bao giờ

cũng xuất phát từ mục đích, đối

tượng tiếp nhận để quyết định nội

dung và hình thức của tác phẩm

Người luôn tự đặt câu hỏi: "Viết

cho ai?" ( đối tượng), "Viết để làm

gì?" (mục đích ), sau đó mới quyết

câu hỏi: " Viết cho ai?" ( đối tượng), " Viết để làm gì?" (mục đích ), sau đó mới quyết định " Viết cái gì? (nội dung) và " Viết như thế nào?" (hình thức) Và tuỳ từng trường hợp cụ thể, Người đã vận dụng phương châm đó theo những cách khác nhau Vì thế, những tác phẩm của Người chẳng những có tư tưởng sâu sắc, nội dung thiết thực mà còn có hình thức nghệ thuật sinh động, đa dạng.

định " Viết cái gì? (nội dung) và

"Viết như thế nào?" (hình thức) Và

tuỳ từng trường hợp cụ thể, Người

đã vận dụng phương châm đó theo

những cách khác nhau Vì thế,

những tác phẩm của Người chẳng

những có tư tưởng sâu sắc, nội

dung thiết thực mà còn có hình

thức nghệ thuật sinh động, đa dạng

* Củng cố dặn dò:

- GV yêu cầu HS về nhà xem lại các lỗi ở bài viết số 3 và làm bài tập trong sách bài tập ngữ văn 12, GV sẽ kiểm tra vở bài tập của một số HS trong giờ KT bài cũ tại lớp

- Chuẩn bị bài mới: “Ai đã đặt tên cho dòng sông” (Hoàng Phủ Ngọc Tường)