Giáo án Ngữ văn 12 tuần 25 bài: Một người Hà Nội

Kĩ năng: - Nhận ra một số đặc điểm nổi bật của phong cách văn xuôi Nguyễn Khải: giọng điệu trần thuật và nghệ thuật xây dựng nhân vật.. Tác phẩm Một người Hà Nội in trong tập truyện ngắn

GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 12 Bài: MỘT NGƯỜI HÀ NỘI

-Nguyễn

Khải-I MỤC TIÊU BÀI HỌC: Giúp Học sinh:

1 Kiến thức: - Hiểu được nét đẹp của văn hoá “kinh kì” qua cách sống của bà

Hiền, một phụ nữ tiêu biểu cho “người Hà Nội”

2 Kĩ năng: - Nhận ra một số đặc điểm nổi bật của phong cách văn xuôi Nguyễn

Khải: giọng điệu trần thuật và nghệ thuật xây dựng nhân vật

3 Thái độ: Trân trọng những giá trị của văn hóa truyền thống.

II CHUẨN BỊ:

1 Chuẩn bị của giáo viên:

- Đọc SGK, SGV, TLTK, soạn giáo án

- Phương án tổ chức lớp học: phát vấn, đàm thoại với cá nhân, tập thể, thảo luận nhóm…

2 Chuẩn bị của học sinh:

Đọc SGK, TLTK để củng cố kiến thức cũ và chuẩn bị bài học theo HDHB

III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

1 Ổn định tình hình lớp: 1 phút

Ổn định trật tự, điểm danh học sinh trong lớp

2 Kiểm tra bài cũ: 4ph

Nêu nhận xét của anh (chị ) về giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật của trích

đoạn Mùa lá rụng trong vườn

3 Giảng bài mới: 38 phút

- Tạo tâm thế tiếp thu bài mới

- Giới thiệu bài:

TIẾN TRÌNH TIẾT DẠY

Thời

lượng

HOẠT ĐỘNG CỦA

GIÁO VIÊN

HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH

NỘI DUNG

5ph Hoạt động 1:

Hướng dẫn tìm hiểu

chung

1 Hướng dẫn HS

đọc phần Tiểu dẫn và

tóm tắt tiểu sử, quá

trình sáng tác cùng

các đề tài chính của

Nguyễn Khải

- Đọc SGK và tóm tắt

tóm tắt ( chú ý các giai đoạn sáng tác, tác phẩm chính)

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả

- Nguyễn Khải (1930-2008) tên khai sinh là Nguyễn Mạnh Khải, sinh tại Hà Nội nhưng tuổi nhỏ sống ở nhiều nơi

- Viết văn từ năm 1950, được

chú ý từ tiểu thuyết Xung đột.

Trước 1975, sáng tác của Nguyễn Khải tập trung về đề tài nông thôn trong quá trình

xây dựng cuộc sống mới: Mùa lạc (1960), Một chặng đường (1962), Tầm nhìn xa (1963), Chủ tịch huyện (1972) và

hình tượng người lính trong

kháng chiến chống Mĩ: Họ sống và chiến đấu (1966), Hoà vang (1967), Đường trong mày (1970), Ra đảo (1970), Chiến

sĩ (1973)

Sau năm 1975, sáng tác của ông đề cập đến nhiều vấn đề xã hội- chính trị có tính thời sự và

đặc biệt quan tâm đến tính cách, tư tưởng, tinh thần của con người trước những biến động phức tạp của đời sống: Cha và con, và (1970), Gặp

gỡ cuối năm (1982)

2 Tác phẩm

Một người Hà Nội in trong tập

truyện ngắn cùng tên của Nguyễn Khải (1990) Truyện đã thể hiện những khám phá, phát hiện của Nguyễn Khải về vẻ đẹp trong chiều sâu tâm hồn, tính cách con người Việt Nam qua bao biến động thăng trầm của đất nước 30ph Hoạt động 2:

Hướng dẫn

đọc-hiểu văn bản

1 Tổ chức cho HS

suy nghĩ, thảo luận,

phát biểu nhận xét,

bổ sung để hoàn

chỉnh các vấn đề sau:

? Phân tích tính cách

cô Hiền- nhân vật

trung tâm của

truyện, đặc biệt là

_ Suy nghĩ, thảo luận, phát biểu nhận xét, bổ sung

II Đọc- hiểu

1 Nhân vật cô Hiền

a) Tính cách, phẩm chất

- Cùng đất nước trải qua nhiều biến động thăng trầm nhưng vẫn giữ được cái cốt

cách người Hà Nội: thẳng thắn, chân thành, không giấu giếm quan điểm, thái độ của mình với mọi hiện tượng xung quanh.

suy nghĩ, cách ứng

xử của cô trong từng

thời đoạn của đất

nước.

- Suy nghĩ và cách ứng xử của cô trong từng thời đoạn của đất nước

+ Hoà bình lập lại ở miền Bắc, cô Hiền nói về niềm vui

và cả những cái có phần máy móc, cực đoan của cuộc sống xung quanh: “vui hơi nhiều, nói cũng hơi nhiều”, theo cô

“chính phủ can thiệp vào nhiều việc của dân quá” Cô tính toán mọi việc trước sau rất khôn khéo và “đã tính là làm,

đã làm là không để ý đến những đàm tiếu của thiên hạ” + Miền Bắc bước vào thời kì chống chiến tranh phá hoại bằng không quân của Mĩ, cô Hiền dạy con cách sống “biết

tự trọng, biết xấu hổ”, biết sống đúng với bản chất người

Hà Nội Đó cũng là lí do vì sao

cô sẵn sàng cho con trai ra trận: “Tao đau đớn mà bằng lòng, vì tao không muốn nó sống bám vào sự hi sinh của bạn Nó dám đi cũng là biết tự trọng”

+ Sau chiến thắng mùa xuân

? Vì sao tác giả cho

cô Hiền là “một hạt

bụi vàng” của Hà

Nội?

2 Tổ chức các nhóm

học tập, giao việc

cho mỗi nhóm tìm

hiểu về một nhân vật

trong tác phẩm:

- Phát biểu

- Làm việc nhóm,

cử đại diện trình bày

1975, đất nước trong thời kì đổi mới, giữa không khí xô bồ của thời kinh tế thị trường, cô Hiền vẫn là “một người Hà Nội của hôm nay, thuần tuý Hà Nội, không pha trộn”

b) Cô Hiền- "một hạt bụi vàng của Hà Nội"

- Nói đến hạt bụi, người ta nghĩ đến vật nhỏ bé, tầm thường Có điều là hạt bụi vàng thì dù nhỏ bé nhưng có giá trị quý báu

- Cô Hiền là một người Hà Nội bình thường nhưng cô thấm sâu những cái tinh hoa trong cốt cách người Hà Nội Bao nhiêu hạt bụi vàng, bao nhiêu người như cô Hiền sẽ hợp lại thành những “áng vàng” chói sáng áng vàng ấy

là phẩm giá người Hà Nội, là cái truyền thống cốt cách người

Hà Nội

2 Các nhân vật khác trong truyện

a- Nhân vật "tôi"

- Trên những chặng đường lịch sử, nhân vật tôi đã có

- N1: Nhân vật “tôi”.

-N2: Nhân vật

Dũng-con trai cô Hiền

-N3: Những thanh

niên Hà Nội và cả

những người đã tạo

nên “nhận xét không

mấy vui vẻ" của nhân

vật “tôi” về Hà Nội

những quan sát tinh tế, cảm nhận nhạy bén, sắc sảo, đặc biệt là về nhân vật cô Hiền, về

Hà Nội và người Hà Nội Ẩn sâu trong giọng điệu vừa vui đùa, khôi hài, vừa khôn ngoan, trải đời là hình ảnh một con người gắn bó thiết tha với vận mệnh đất nước, trân trọng những giá trị văn hoá của dân tộc - Nhân vật “tôi” mang hình bóng Nguyễn Khải, là người kể chuyện, một sáng tạo nghệ thuật sắc nét đem đến cho tác phẩm một điểm nhìn trần thuật chân thật khách quan và đúng đắn, sâu sắc

b- Nhân vật Dũng- con trai đầu rất mực yêu quí của cô Hiền

Anh đã sống đúng với những lời mẹ dạy về cách sống của người anh cùng với 660 thanh niên ưu tú của Hà Nội lên đường hiến dâng tuổi xuân của mình cho đất nước Dũng, Tuất

và tất cả những chàng trai Hà Nội ấy đã góp phần tô thắm thêm cốt cách tinh thần người

Hà Nội, phẩm giá cao đẹp của

3 Yêu cầu HS thảo

luận về chuyện cây si

cổ thụ ở đền Ngọc

Sơn bị bão đánh bật

- Thảo luận, phát biểu

con người Việt Nam

c- Bên cạnh sự thật về những người Hà Nội có phẩm cách cao đẹp, còn có những người

tạo nên “nhận xét không mấy vui vẻ” của nhân vật “tôi” về

Hà Nội Đó là “ông bạn trẻ đạp

xe như gió” đã làm xe người ta suýt đổ lại còn phóng xe vượt qua rồi quay mặt lại chửi “Tiên

sư cái anh già” , là những người mà nhân vật tôi quên đường phải hỏi thăm Đó là những “hạt sạn của Hà Nội”, làm mờ đi nét đẹp tế nhị, thanh lịch của người Tràng An Cuộc sống của người Hà Nội nay cần phải làm rất nhiều điều để giữ gìn và phát huy cái đẹp trong tính cách người Hà Nội

3 Ý nghĩa của câu chuyện

"cây si cổ thụ"

+ Hình ảnh nói lên quy luật bất diệt của sự sống Quy luật này được khẳng định bằng niềm tin của con người thành phố đã kiên trì cứu sống được cây si

+ Cây si cũng là một biểu

rễ rồi lại hồi sinh.

4 Gợi ý để HS nhận

xét về giọng điệu

trần thuật và nghệ

thuật xây dựng nhân

vật của Nguyễn Khải

trong tác phẩm

? Hãy phát hiện các

giọng điệu khác nhau

trong trích đoạn?

? Giọng điệu ấy cho

thấy người kể chuyện

là một người như thế

nào?

? Nghệ thuât xây

dựng nhân vật có gì

- Thảo luận, phát biểu

tượng nghệ thuật, một hình ảnh

ẩn dụ về vẻ đẹp của Hà Nội:

Hà Nội có thể bị tàn phá, bị nhiễm bệnh nhưng vẫn là một người Hà Nội với truyền thống văn hoá đã được nuôi dưỡng suốt trường kì lịch sử, là cốt cách, tinh hoa, linh hồn đất nước

4 Giọng điệu trần thuật và nghệ thuật xây dựng nhân vật

+ Giọng điệu trần thuật:

Một giọng điệu đa thanh của một người rất trải đời, vừa tự nhiên, dân dã vừa trĩu nặng suy

tư, vừa giàu chất khái quát, triết lí

+ Nghệ thuật xây dựng nhân vật:

- Tạo tình huống gặp gỡ giữa nhân vật “tôi” và các nhân vật khác

- Ngôn ngữ nhân vật góp phần khắc hoạ tính cách (ngôn ngữ nhân vật “tôi” đậm vẻ suy

tư, chiêm nghiệm, lại pha chút hài hước, tự trào; ngôn ngữ của

cô Hiền ngắn gọn, rõ ràng, dứt

đắc sắc? khoát )

3ph Hoạt động 3: Tổ

chức tổng kết- củng

cố

- Hướng dẫn để HS

tự viết tổng kết

? Nhận xét về nhân

vật bà Hiền trong tư

cách một con người,

một công dân, một

người Hà Nội?

(“Muốn hiểu con

người thời đại với tất

cả những cái hay, cái

dở của họ, nhất là

muốn hiểu cách nghĩ

của họ, cuộc sống

tinh thần của họ, phải

đọc Nguyễn

Khải”-Vương Trí Nhàn)

? Nêu những thành

công về nghệ thuật

viết truyện?

- Phát biểu và ghi chép

III Tổng kết 1- Nội dung:

Nguyễn Khải đã có những khám phá sâu sắc về bản chất của nhân vật trên dòng chảy của lịch sử:

- Là một con người, bà Hiền luôn giữ gìn phẩm giá người

- Là một công dân, bà Hiền chỉ làm những gì có lợi cho đất nước

- Là một người Hà Nội, bà

đã góp phần làm rạng rỡ thêm cái cốt cách, cái truyền thống của một Hà Nội anh hùng và hào hoa- tôn thêm vẻ đẹp thanh lịch quyến rũ của “người Tràng An”

2- Nghệ thuật:

- Tạo tình huống truyện

- Khắc hoạ nhân vật sắc sảo

- Ngôn ngữ trần thuật đa thanh

4 Dặn dò học sinh chuẩn bị cho tiết học tiếp theo: 2 phút

- Nhận xét chung tiết học

- Tiết sau: Soạn bài đọc thêm Một người Hà Nội

RÚT KINH NGHIỆM VÀ BỔ SUNG

………

………

………

………

………