Giáo án Ngữ văn 12 tuần 25 bài: Một người Hà Nội

Mục tiêu cần đạt Giúp HS: - Cảm nhận được vẻ đẹp và chiều sâu văn hoá của người Hà Nội qua hình tượng nhân vật bà Hiền.. - Nắm được một số nét cơ bản trong nghệ thuật văn xuôi của Nguyễn

GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 12

MỘT NGƯỜI HÀ NỘI

- Nguyễn Khải -

A Mục tiêu cần đạt

Giúp HS:

- Cảm nhận được vẻ đẹp và chiều sâu văn hoá của người Hà Nội qua hình tượng nhân vật bà Hiền

- Nắm được một số nét cơ bản trong nghệ thuật văn xuôi của Nguyễn Khải: cách kể chuyện, giọng văn, chất triết lí

B Cách thức tiến hành.

1 Dặn dò HS chuẩn bị kỹ lưỡng ở nhà (đọc 2-3 lần tác phẩm, trả lời theo câu hỏi SGK, làm miệng phần luyện tập, chuẩn bị tư liệu về HN và người HN, những cảm nhận về người HN…)

2 Tổ chức giờ dạy theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của HS: đọc diễn cảm, đọc hiểu, phát vấn, thảo luận, trình bày…)

C Phương tiện thực hiện.

1 SGK, SGK, SBT Ngữ văn 12

2 Một số tài liệu tham khảo: thiết kế bài giảng…

3 Một số tranh ảnh minh hoạ về HN, người HN, tác giả Nguyễn Khải

D Tiến trình giờ dạy.

I Ổn định tổ chức lớp

II Kiểm tra bài cũ

1 Trắc nghiệm ghép nối:

3 Những đứa con trong gia đình (Nguyễn Thi) 1964

Đáp án: 1 – 1964; 2 – 1965; 3 – 1966; 4 – 1990.

2 Nhận xét ngắn: ba tác phẩm đầu có điểm gì chung về thời gian, nội dung sáng tác?

Một người Hà Nội có gì khác biệt về thời gian và nội dung phản ánh so với ba tác phẩm

trên ?

Gợi ý trả lời: * Ba tác phẩm: - Sáng tác trong thời ký kháng chiến chống Mĩ

- Nd phản ánh: về cuộc đấu tranh chống đế quốc Mĩ

* Một người Hà Nội: - Sáng tác trong thời kỳ đất nước đổi mới – văn học đổi mới.

- Nd phản ánh: con người và cuộc sống đời thường

 Dẫn vào bài

III Bài mới

Hoạt động của

thầy và trò

Nội dung cần đạt

- Dựa vào SGK,

hãy giới thiệu

những nét chính

về cuộc đời và

sự nghiệp sáng

tác văn chương

của nhà văn

Nguyễn Khải?

GV nhấn vào sự

đổi mới sau

1978

- GV giới thiệu

cho HS về tập

truyện Hà Nội

trong mắt tôi:

Tiêu biểu cho

ngòi bút của NK

trong giai đoạn

sáng tác thứ 2:

tình yêu, hiểu

biết về Hà Nội,

phát hiện về

“chất kinh kì”

Một người Hà

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả

- Nguyễn Khải (1930 – 2008), tên khai sinh là Nguyễn Mạnh Khải, sinh tại Hà Nội, đã từng tham gia, rèn luyện, trưởng thành và bắt đầu

sự nghiệp văn chương trong quân ngũ

- Sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Khải chia 2 giai đoạn:

+ 1955 – 1978: quan tâm đến vấn đề chính trị, giọng văn chính luận Tiêu chí đánh giá con người là tiêu chí đạo đức và chính trị

+ 1978 – nay: quan tâm nhiều hơn đến số phận cá nhân trong cuộc sống đời thường, giọng triết luận Tiêu chí đánh giá con người được

mở rộng ở các góc độ văn hoá, lịch sử và triết học

+ Những tác phẩm tiêu biểu: SGK tr 72

- Cống hiến của ông được ghi nhận bằng nhiều giải thưởng về văn học nghệ thuật, trong đó có giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2000

2 Tác phẩm Một người Hà Nội

- Sáng tác 1990, gắn với công cuộc đổi mới của đất nước

- Rút từ tập Hà Nội trong mắt tôi, XB 1995

Nội là sự phát

hiện bất ngờ về

chất kinh kì qua

một con người

cụ thể, sống

động

- GV yêu cầu

HS tóm tắt văn

bản

- Định hướng

phân tích:

+ Nhân vật

trung tâm? Nhìn

vào kết cấu văn

bản, nhận thấy

nhân vật được

xây dựng theo

trình tự nào?

(thời gian) Mốc

chính?

+ Song song là

nhân vật nào?

Quan hệ và vai

trò?

(Có thể có

hướng khai thác

II Đọc hiểu văn bản

1 Tóm tắt

2 Phân tích

2 1 Nhân vật bà Hiền qua câu chuyện của nhân vật Tôi:

Thời gian

Nhân vật bà Hiền – Một người

Hà Nội

Nhân vật tôi

- Người kể chuyện

Trước năm 1955

- Lai lịch: người gốc Hà Nội, có nhan sắc, thông minh, gia đình gia giáo, có nền nếp, yêu văn chương

- Trong kháng chiến chống Pháp:

vẫn sống ở Hà Nội Lí do đơn giản

vì không thể rời xa Hà Nội, không thể sinh cơ lập nghiệp ở một vùng đất khác

 Tình yêu Hà Nội, sự gắn bó với

Hà Nội

- Cháu họ xa nhưng là người gắn bó và chứng kiến cuộc đời nhân vật bà Hiền

 Khiến cho nhân vật tôi “nghi ngại”

- Chú ý gì về lai

lịch của bà

Hiền?

- Trong không

khí của cuộc

k/chiến chống P,

bà vẫn ở lại HN

Vì sao?

Cho thấy điều gì

về n/vật bà

Hiền?

- Thái độ của

nhân vật Tôi?

- Tìm những chi

tiết về bà Hiền

trong giai đoạn

hoà bình lập lại?

+ Thái độ của

bà Hiền trước

niềm vui chiến

thắng?

Hoà bình lập lại

- Bà Hiền tỉnh táo nhận ra niềm vui hơi quá mức và có phần thoả mãn của con người sau chiến thắng “vui hơi nhiều và nói cũng hơi nhiều” Bà không bằng lòng với cách bắt chước ngôn ngữ cách mạng không phải lối Bằng sự từng trải và trầm tĩnh, bà Hiền nói đến sự làm ăn chứ không mãi say sưa trong chiến thắng

- Mặc dù thời thế đã đổi thay nhưng bà Hiền vẫn giữ vững nếp nhà Vẫn giữ được nếp sinh hoạt truyền thống của một gia đình có văn hoá, có cách sống đẹp, đường hoàng, sang trọng Khi các con còn nhỏ, ngồi vào bàn ăn, cô thường chú ý sửa chữa cách ngồi, cách cầm bát, cầm đũa, cách múc canh và cả cách nói chuyện trong bữa ăn “Chúng mày là người Hà Nội thì cách đi đứng, nói năng phải có chuẩn, không được sống tuỳ tiện, buông tuồng”

- Cách quản lí gia đình, tính toán làm ăn:

- Phát hiện ra sự từng trải, lịch lãm,bản lĩnh của bà Hiền nhưng vẫn còn những băn khoăn, nghi ngại, không tin cậy

+ Nếp sống nếp

sinh hoạt có

thay đổi?

+ Cách quản lí

gia đình, tính

toán làm ăn?

Chuyện hôn nhân, sinh con, tính toán cho tương lai của con cái

Bán một ngôi nhà ở hàng Bún Không đồng ý cho chồng mua máy in, thuê người làm

Bản thân mở một cửa hàng lưu niệm, tự tay làm ra sản phẩm “hoa làm rất đẹp, bán rất đắt”

Phê phán thói gia trưởng của người cháu

 Bản lĩnh, thức thời, khôn ngoan

và sắc sảo

- Phát hiện ra bà Hiền

có “đầu óc thực tế”,

“tính toán trước cả”

và “luôn luôn tính đúng”, “đã tính là làm, đã làm là không

để ý tới những lời đàm tiếu của thiên hạ” Khâm phục Trong

thời kì kc chống Mĩ

- Bằng lòng cho hai đứa con đi chiến đấu

+Vì không muốn con sống bám vào sự hy sinh của bạn bè

+ Bảo nó tìm đường sống để các bạn nó phải chết cũng là một cách giết chết nó

+ Muốn bình đẳng với các bà mẹ khác “hoặc sống cả hoặc chết cả, vui lẻ thì có hay hớm gì” -> là một

- “Cô tôi tính toán việc nhà, việc nước đại khái là như thế”

-> Vỡ lẽ ra vẻ đẹp của bà Hiền (thống nhất giữa tình yêu gia đình và tình yêu Tổ quốc)

- Từ đó nhận

thấy bà Hiền là

người như thế

nào?

- Nhân vật Tôi

đã vỡ lẽ ra nét

tính cách nào

của nhân vật bà

Hiền?

- Trong hoàn

cảnh cả nước ra

trận, hai con lần

lượt ra chiến

trường, thái độ

của bà Hiền như

thế nào?

- Nhận ra thêm

nét tính cách

nào nữa ở bà

con người giàu lòng tự trọng, có ý thức trách nhiệm với cộng đồng ->

giải quyết việc nhà việc nước rất hợp lí  Tình yêu nước biểu lộ chân thực, tự nhiên, không giả tạo

Đất nước bước vào thời kì kinh tế thị trường

- Hà Nội giàu hơn, vui hơn, hăm

hở buôn bán, lối sống xô bồ

- Bà Hiền vẫn là “một người Hà Nội của hôm nay, thuần tuý không pha trộn”

- Nơi tiếp khách của bà sau tấm bình phong cao hơn đầu người bằng gỗ chạm suốt mấy chục năm không hề thay đổi

- Vẫn duy trì những cuộc gặp mặt bạn bè hàng tháng -> cuộc sống xô

bồ nhưng vẫn giữ một lối sống sang trọng và thanh lịch

- Vẫn giữ thói quen chơi hoa thuỷ tiên ngày Tết

- Kể về chuyện cây si bị đổ “lại sống” -> niềm tin về quy luật bất diệt của sự sống và sự trường tồn của những giá trị văn hoá truyền thống

 Hoài nghi, lo âu, không tin họ còn giữ được nét hào hoa, thanh lịch của đất kinh kì

- Thái độ của

chuyện?

- Sau ngày

thống nhất, Hà

Nội có thay đổi

gì? Thái độ của

nhân vật tôi

trước sự thay

đổi ấy?

- Nếp sinh hoạt,

nét tính cách

của bà Hiền có

thay đổi?

Biểu hiện ?

- Hình ảnh cây

si đổ, sống lại

- Bà Hiền là “một hạt bụi vàng của

Hà Nội”

-> Một so sánh độc đáo nhằm ca ngợi bản lĩnh, cốt cách của bà Hiền

- Nói đến hạt bụi, người ta nghĩ đến một vật nhỏ bé, bình thường

Nhưng “hạt bụi vàng” thì dù nhỏ

bé nhưng lại có giá trị quý báu

- Bà Hiền là một người Hà Nội bình thường nhưng trong bà chứa đựng những cái tinh hoa của người

Hà Nội

-> Bản sắc Hà Nội, văn hoá Hà Nội, là chất vàng mười của Hà Nội Mỏ vàng trầm tích đó được bồi đắp tích tụ từ những hạt bụi vàng như bà Hiền Bao nhiêu người như bà Hiền sẽ hợp lại

- Phát hiện ra bà Hiền: “giỏi quá”,

“khiêm tốn và rộng lượng quá”

 Ngỡ ngàng, thán phục

- “Một người như cô phải chết đi thật tiếc, lại một hạt bụi vàng của Hà Nội rơi xuống, chìm sâu vào lớp đất cổ Những hạt bụi vàng lấp lánh đâu

đó ở một góc phố Hà Nội, hãy mượn gió

mà bay lên cho đất kinh kì chói sáng những ánh vàng”  Tiếc nuối, lo âu, tin tưởng, tự hào

 Tha thiết nâng niu

và mong muốn nhân lên những nhân cách văn hoá

trong lời kể của

bà Hiền cho

thấy điều gì

trong suy nghĩ,

nhận thức của

bà?

- Phát hiện của

nhân vật tôi về

bà Hiền so với

các giai đoạn

trước? Thái độ?

- Nét đẹp nhất

trong nhân cách

bà Hiền là gì?

- Thảo luận

nhóm: + Cảm

nhận về hình

ảnh “hạt bụi

vàng”?

+ Nhận xét, suy

nghĩ về tính

cảm, thái độ của

chuyện: “Một

người như cô

thành những ánh vàng chói sáng

ánh vàng ấy là phẩm giá của người

Hà Nội, là cái truyền thống, cốt cách của người Hà Nội

Kết luận

 Qua thời gian, sự biến thiên

của thời thế nhưng bà Hiền vẫn giữ được cốt cách của người Hà Nội, bản lĩnh, tự tin, trung thực

và giàu lòng tự trọng.

 Qua thời gian, nhân vật tôi càng ngày càng hiểu dần

ra ngày một rõ hơn đầy đủ hơn vẻ đẹp của lối sóng Hà Nội, văn hoá Hà Nội (Từ hoài nghi, e ngại đến

nể phục; từ tò mò đến cảm động, trân trọng).

2 Những đặc sắc nghệ thuật

- Nghệ thuật xây dựng nhân vật: Đặt nhân vật trong nhiều quan hệ (gia đình, xã hội), nhân vật được soi chiếu trên nhiều bình diện (hôn nhân, nuôi dạy con cái, quản lí gia đình, cách nhìn nhận đối với con người và hiện tượng xung quanh, quan niệm và cách xử thế )

- Người kể chuyện xưng tôi tăng cảm giác tin cậy cho câu chuyện và tăng tính đối thoại dân chủ với người đọc

- Ngôn ngữ sắc sảo, giàu tính trí tuệ, uyên bác, giọng văn linh hoạt, đa

ánh vàng.”

- Qua phân tích,

hãy khái quát vẻ

đẹp cơ bản của

nhân vật bà

Hiền?

thanh (lúc lo lắng, chiêm nghiệm, lúc hóm hỉnh, lúc sôi nổi, nhiệt tình )

- Sử dụng những hình ảnh có tính biểu tượng: hình ảnh cây si, hình ảnh hạt bụi vàng

III Tổng kết:

1 Nghệ thuật: Nghệ thuật trần thuật và nghệ thuật xây dựng nhân vật tiêu biểu cho văn phong của Nguyễn Khải

2 Nội dung:

- Trân trọng và khao khát lưu giữ vẻ đẹp và chiều sâu văn hoá của người HN, cũng là của con người thời nay trước những biến động dữ dội của thời kinh tế thị trường và hội nhập văn hoá thế giới

- Cho thấy sự đổi mới trong quan niệm và góc nhìn, chuẩn đánh giá con người

 Sự vận động của nhà văn Ng Khải và của nền văn học mới

IV Củng cố.

1 Hướng dẫn HS giải quyết BTNC: Qua chân dung “một người Hà Nội”, Ng Khải đã trình bày quan niệm nghệ thuật của cá nhân ông về con người Hãy làm rõ quan niệm đó?

2 Hiểu như thế nào về nhan đề “Một người Hà Nội”?

V Hướng dẫn học bài và chuẩn bị bài

E Rút kinh nghiệm giờ dạy.