MỤC TIÊU: Giúp học sinh: -Hiểu được nét đẹp cảu văn hoá "kinh dị" qua cách sống của bà Hiền, một phụ nữ tiêu biểu cho "Người Hà Nội".. sáng tác của ông đề cập đến nhiều vấn đề xã hội-c
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 12 Đọc thêm:
MỘT NGƯỜI HÀ NỘI (Nguyễn Khải).
A MỤC TIÊU:
Giúp học sinh:
-Hiểu được nét đẹp cảu văn hoá "kinh dị" qua cách sống của bà Hiền, một phụ nữ
tiêu biểu cho "Người Hà Nội".
-Nhận ra một số đặc điểm nổi bật của phong cách văn xuôi Nguyễn Khải: giọng điệu trần thuật và nghệ thuật xây dựng nhân vật
B PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY:
C CHUẨN BỊ GIÁO CỤ:
* Giáo viên : Soạn giáo án
* Học sinh : Soạn bài
D TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
1 Ổn định lớp - kiểm tra sĩ số:
2 Kiểm tra bài cũ: Suy nghĩ của anh (chị) về nhân vật chị Hoài trong tiểu
thuyết "Mùa lá rụng trong vườn" của Ma Văn Kháng?
3 Nội dung bài mới:
a Đặt vấn đề: Chúng ta đã rất ấn tượng với vẻ đẹp của nhân vâth chị Hoài trong những trang tiểu thuyết của Ma Văn Kháng Một người phụ nữ khác tiêu biểu cho
vẻ đẹp của người Tràng An, cho cốt cách người Hà Nội được gọi là "hại bụi vàng
Trang 2của Hà Nội" là cô Hiền-nhân vật trung tâm trong truyện ngắn "Một người Hà Nội"
của nhà văn Nguyễn Khải
b Triển khai bài dạy:
Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm
hiểu chung
Bài tập: Đọc phần tiểu dẫn và
tóm tắt quá trình sáng tác cùng
các đề tài chính của Nguyễn
Khải
-Gợi dẫn: Chú ý các giai đoạn
sáng tác tác phẩm chính.
I Khái quát về tác giả, tác phẩm.
-Tác giả: Nguyễn Khải (1930-2008), tên khai sinh là Nguyễn Mạnh Khải, sinh tại Hà Nôị nhưng tuổi nhỏ sống ở nhiều nơi
-Nguyễn Khải viết văn từ năm 1950, băt đầu được chú ý
từ tiểu thuyết "Xung đột" Trước Cách mạng, sáng tác
của Nuyễn Khải tập trung về đời sống nông thôn trong
quá trình xây dựng cuộc sống mới: Mùa lạc (1960), Một chặng đường (1962), Tầm nhìn xa (1963), Chủ tịch huyện (1972),… và hình tượng người lính trong kháng chiến chống Mĩ: Họ sống và chiến đấu (1966), Hoà vang (1967), Đường trong mây (1970), Ra đảo (1970), Chiến sĩ (1973)…Sau năm 1975 sáng tác của ông đề
cập đến nhiều vấn đề xã hội-chính trị có yính thời sự và đặc biệt quan tâm đến tính cách, tư tưởng tinh thần của con người hiện nay trước những biến động phức tạp của
đời sống: Cha và con (1970), Gặp gỡ cuối năm (1982)… -Một người Hà Nội: in trong tập truyện ngắn cùng tên
của Nguyễn Khải (1990) Truyện đã thể hiện những khám phá, phát hiện của Nguyễn Khải về vẻ đẹp trong chiều sâu tâm hồn, tính cách con người Việt Nam qua
Trang 3Hoạt động 2: Hướng dẫn
đọ-hiểu văn bản
Bài tập 1:
a Nhận xét về tính cách cô
Hiền-nhân vật trung tâm của
truyện, đặc biệt là suy nghĩ,
cách ứng xử của cô trong
những thời đoạn cảu đất nước
Học sinh suy nghĩ, phát biểu
nhận xét bổ sung.
bao biến động, thăng trầm của đất nước
II Đọc-hiểu văn bản.
1 Nhân vật cô Hiền.
a Tính cách, phẩm chất.
-Nhân vật trung tâm của truyện ngắn là cô Hiền Cũng như người Hà Nội khác, cô đã cùng Hà Nội, cùng đất nước trải qua nhiều biến động thăng trầm nhưng vẫn giữ được cốt cách người Hà Nội Cô sống thẳng thắn, chân thành, không giấu giém quan điểm, thái độ của mình với mọi hiện tượn xung quanh
-Suy nghĩ và cách ứng xử của cô trong trong từng thời đoạn của đất nước:
+Hoà bình lập lại ở miền Bắc, cô Hiền nói về niềm vui và cả những cái có phần máy móc, cực đoan của cuộc sống xung quanh:"vui hơi nhiều, nói cũng hơi nhiều", theo cô "chính phủ can thiệp vào nhiều việc của dân quá"…Cô tính toán mọi việc trước sau rất khôn khéo và "đã tính là làm, đã làm là không để ý đến những điều đàm tểu của thiên hạ"…
+Miền Bắc bước vào thời kì đương đầu với chiến tranh phá hoại bằng không quân của Mĩ Cô Hiền dạy con cách sống "biết tự trọng, biết xấu hổ", biết sống đúng với bản chất người Hà Nội Đó cũng là lí do vì sao
cô sẵn sàng cho con trai ra trận: "tao đau đớn mà bằng lòng, vì tao không muốn sống bám vào sự hy sinh của
Trang 4b.Vì sao tác giả cho cô Hiền là
"một hạt bụi vàng" của Hà Nội?
Học sinh thảo luận, phát biểu.
Giáo viên mở rộng: một so
sánh độc đáo nằm trong mạch
trữ tnhf ngoại đề của người kể
chuyện Bản sắc Hà Nội, văn
hóa Hà Nội là chất vàng mười,
là mỏ vàng trầm tíhc được bồi
đắp, tích tụ từ biết bao hạt bụi
vàng như bà Hiền.
Bài tập 2: Nêu cảm nghĩ về
nhân vật "tôi", Dũng, những
thanh niên Hà Nội và cả những
người tạo nên "nhận xét không
bạn Nó dám đi cúng là biết tự trọng"…
+Sau chiến thắng mùa xuân năm 1975 đất nước trong thời kì đổi mới, giữa không khí xô bồ của thời kinh tế thi trường, cô Hiền vẫn là "một người Hà Nội của hôm nay, thuần tuý Hà Nội, không pha trộn" Từ chuyện cây si cổ thụ ở đền Ngọc Sơn, cô Hiền nói về niềm tin vào cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn
b Cô hiền "một hạt bụi vàng" của Hà Nội.
-Nói đén hạt bụi, người ta nghĩ đến vật nhỏ bé, tầm thường Có điều là hạt bụi vàng thì dù nhỏ bé nhưng có giá trị quý báu
-Cô Hiền kà một người Hà Nội bình thường nhưng cô thấm sâu vào những cái tin hoa trong bản chất người Hà Nội Bao nhiêu hạt bụi vàng, bao nhiêu người như cô Hiến sẽ hợp lại thành những "ánh vàng" chói sáng Ánh vàng ấy là phẩm giá người Hà Nội, là cái truyền thống cốt cách người Hà Nội
2 Các nhân vật khác trong truyện
-Nhân vật "tôi": Thấp thoáng sau những dòng chữ là nhân vật "tôi"-đó là một người đã chứng kiến và tham gia vào nhiều chặng đường lịch sử của dân tộc Trên những chặng đường ấy, nhân vật "tôi" đã có những quan sát tin tế, cảm nhận nhạy bén, sắc sảo, đặc biệt là về nhân vật cô Hiền, về Hà Nội và người Hà Nội Ẩn sâu trong giọng điệu vừa vui đùa, khôi hài, vừa khôn ngoan,
Trang 5máy vui vẻ" của nhân vật "tôi"
về Hà Nội
Giáo viên gợi ý:
-Là người yêu Hà Nội, am hiểu
Hà Nội.
-Rất có ý thức khẳng định kinh
nghiệm cá nhân.
-Gỏi quan sát, ưa triết luận.
Học sinh làm việc cá nhân,
phát biểu cảm nghĩ.
trải đời là hình ảnh một người gắn bó thiết tha với vận mệnh đất nước, trân trọng những giá trị văn hó của dân tộc Nhân vật "tôi" mang hình bóng Nguyễn Khải, là người kể chuyện, một sáng tạo nghệ thuật sắc nét đem đến cho tác phẩm một diểm nhìn trầm thuật chân thật, khách quan và đúng đắn, sâu sắc
-Nhân vật Dũng: con trai đầu rất mực yêu quý của cô Hiền Anh đã sống đúng với những lời mẹ dạy về cách sống của người Hà Nội, cùng với 600 thanh niên ưu tú của Hà Nội lên đường hiến dâng tuổi xuân của mình cho đất nước Dũng, Tuất và tất cả những chàng trai Hà Nội
ấy đã góp phần tô thắm thêm cốt cách tin thần người Hà Nội, phẩm giá cao đẹp của con người Việt Nam
-Bên cạnh sự thật về những người Hà Nội có phẩm cách cao đẹp, còn có những người tạo nên "nhận xét không mấy vui vẻ" của nhân vật "tôi" về Hà Nội Đó là "ông bạn trẻ đạp xe như gió" đã làm xe người ta suýt đổ lại còn phóng xe vượt qua rồi quay mặt lại chửi "tiên sư cái anh già"…, là những người mà nhân vật "tôi" quên đường phải hỏi thăm…Đó là những "hạt sạn của Hà Nội", làm mờ đi nét đẹp tế nhị, thanh lịch của người Tràng An.Cuộc sống của người Hà Nội nay cần phải làm rất nhiều điểm để giữ gìn và phát huy cái đẹp trong tính cách người Hà Nội
3 Ý nghĩa của câu chuyện "cây si cổ thụ".
Trang 6Bài tập 3: Chuyện cây si cổ thụ
ở đền Ngọc Sơn bị bão đánh bật
rễ rồi lại hồi sinh gợi cho anh
(chị) suy nghĩ gì?
Học sinh thảo luận và phát
biểu tự do.
Bài tập 4: Nhận xét về giọng
-Hình ảnh…nói lên quy luật bất diệt của sự sống Quy luật này được khẳng định bằng niềm tin của con người thành phố đã kiên trì cứu sống được cây si
-Cây si cũng là một biểu tượng nghệ thuật, một hình ảnh
ẩn dụ về vẻ đẹp của Hà Nội: có thể bị tàn phá, bị nhiễm bệnh nhưng vẫn là một người Hà Nội với truyền thống văn hoá đã được nuôi dưỡng suốt trường kì lịch sử, là cốt cách, tinh hoa, linh hồn của đất nước
4 Giọng điệu trần thuật và nghệ thuật xây dựng nhân vật.
-Giọng điệu trần thuật: một giọng điệu rất trải đời, vừa
tự nhiên, dân dã vừa trĩu nặng suy tư, vừa giàu chất khía quát, triết lí Vừa đậm tính đa thanh Cai tự nhiên, dân dã tạo nên phong vị hài hước rất có duyên trong giọng kể của nhân vật "tôi"; tính chất đa thanh thể hiện trong lời kể: nhiều giọng (tự tin xen lẫn hoài nghi, tự hào xen lẫn
tự trào…) Giọng điệu trần thuật đã làm cho truyện ngắn đậm đặc chất tự sự rất đời thường mà hiện đại
-Nghệ thuật xây dựng nhân vật:
+Tạo tình huống gặp gỡ giữa nhân vật "tôi" và nhân vật khác
+Ngôn ngữ nhân vật góp phần khắc hoạ tính cách (ngôn ngữ nhân vật "tôi" đậm vẻ suy tư, chiêm nhiệm, lại pha chút hài hước, tự trào; ngôn ngữ của cô Hiền ngắn gọn,
rõ ràng, dứt khoát…)
Trang 7điệu trần thuật và nghệ thuật
xây dựng nhân vật của Nguyễn
Khải trong tác phẩm
Học sinh thảo luận và phát
biểu tự do Giáo viên định
hướng, nhận xét.
4 Củng cố: Nắm nội dung, nghệ thuật của tác phẩm, ghi nhớ Sgk
5 Dặn dò: Tiết sau học Tiếng Việt