Giáo án Ngữ văn 11 tuần 9: Khái quát văn học Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến Cách mạng tháng 8 năm 1945

Hoạt động 2: Tìm hiểu chung:  Mục tiêu: - Thấy được diện mạo một nền văn học mới, sự hiện đại, tốc độ phát triển và sự phân hoá sâu sắc.. - Có cách nhìn khách quan và 5 ' - Những đặc

TUẦN 9 - TIẾT 30: ĐỌC VĂN: BÀI KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ ĐẦU THẾ KỈ XX ĐẾN CÁCH MẠNG

THÁNG 8 NĂM 1945

A Mục tiêu cần đạt:

1 Kiến thức:

- Những đặc điểm cơ bản làm nên diện mạoi và bản chất một nền văn học mới

2 Kỹ năng: - Biết cách phân tích, nhận xét, đánh giá những tác giả, tác phẩm văn học mới.

3 Thái độ tư tưởng: giáo dục lòng yêu nước , nền văn học.

B Chuẩn bị của GV và HS

1 Giáo viên: Đọc SGK, SGV, TLTK, soạn giáo án, thiết kế bài học

2 Học sinh: Soạn bài

C Tiến trình dạy - học:

1 Ổn định tổ chức:

1'

2 Kiểm tra bài cũ: 4'

kiểm tra sự chuẩn bị bài của học sinh

3 Các hoạt động dạy - học:

g

Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới,

+ PP giới thiệu: thuyết trình

1 '

Giới thiệu, nền văn học VN từ đầu thế kỉ XX đến cách mạng tháng 8 năm 1945 rất quan trọng trong lịch sử dân tộc nói chung và lịch sử văn học nói riêng.Giờ này chúng ta cùng tìm hiểu

Hoạt động 2: Tìm hiểu chung:

 Mục tiêu:

- Thấy được diện mạo một nền văn

học mới, sự hiện đại, tốc độ phát

triển và sự phân hoá sâu sắc

- Có cách nhìn khách quan và

5 '

- Những đặc điểm của nền văn học mới + Nền văn học được hiện đại hoá + Văn học hình thành 2 bộ phận và phân hoá phức tạp thành nhiều xu hướng văn học:

+ Văn học phát triển với một tốc độ hết sức nhanh chóng

biện chứng về một thời kỳ văn học

mới

 Phương pháp:

- Công việc của GV: phát vấn, và

đưa ra kiến thức trao đổi cho hs

- Công việc của HS: Học sinh suy

nghĩ, trao đổi và trả lời các câu hỏi

- Những thành tựu

Hoạt động 3: Tìm hiểu cụ thể :

Thao tác 1:

Gv hỏi em hãy nêu những đặc điểm

cơ bản của VHVN từ đầu thế kỉ XX

đến CM tháng 8 năm 1945

Hs trao đổi thảo luận trả lời

Gv nhấn mạnh

2 9 '

I Đặc điểm cơ bản

1 Nền VH được hiện đại hoá

a Hoàn cảnh xã hội mới, văn hóa mới của văn học

Thực dân Pháp đẩy mạnh 2 cuộc khai thác thuộc địa: lần thứ nhất (1897 - 1914) và lần thứ hai (1919 - 1929) Cơ cấu XH có những biến đổi sâu sắc: Giai cấp phong kiến mất dần địa vị thống trị Nông dân bị bần cùng hóa Tầng lớp tiểu tư sản đông dần lên Giai cấp vô sản xuất hiện Giai cấp

tư sản ra đời Xã hội Việt Nam bị phân hóa dữ dội

- Chế độ thực dân nửa phong kiến

- Từ 1940 - 1945, Pháp 2 lần bán nước ta cho pháp xít Nhật

- Đô thị hoá nhanh chóng, xuất hiện nhiều tầng lớp xã hội mới: tư sản, tiểu tư sản, công nhân, dân nghèo thành thị…

- Nhân vật trung tâm trong đời sống văn hoá là tầng lớp trí thức Tây học, chịu ảnh hưởng sâu sắc các trào lưu tư tưởng văn hoá văn học phương Tây

- Nhu cầu văn hoá ngày càng cao Nghề in, xuất bản, làm báo phát triển khá mạnh Viết văn trở thành nghề kiếm sống

Hoàn cảnh lịch sử nói trên đòi hỏi VH phải nhanh chóng hiện đại hoá

b Quá trình hiện đại hoá

- Giai đoạn một:

+ Chuẩn bị các điều kiện vật chất cần thiết cho

- GV: Em hãy nêu các giai đoạn của

quá trình hiện đại hoá văn học?

- HS: Suy nghĩ trao đổi và trả lời

công cuộc hiện đại hoá: Chữ quốc ngữ ngày càng phổ biến, báo chí, dịch thuật phát triển…

+ Thành tựu HĐH chỉ mới ở một số truyện kí Nghệ thuật còn hạn chế

+ Chủ yếu là thơ văn của các chí sĩ cách mạng: Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh…

- Giai đoạn hai: Những năm hai mươi: Đây là giai đoạn quá độ, giao thời

Quá trình HĐH đạt nhiều thành tựu lớn

- Văn xuôi ghi được thành tựu ban đầu của các tên tuổi: Phạm Duy Tốn, Nguyễn Bá Học, Hoàng Ngọc Phách… ở ngoài Bắc, Hồ Biểu Chánh, Bửu Đình… ở trong Nam Tiểu thuyết “Tố Tâm” của Hoàng Ngọc Phách như một cái mốc đánh dấu sự

ra đời của tiểu thuyết và văn chương lãng mạn Việt Nam

- Về thơ ca thì có thi sĩ Tản Đà và Trần Tuấn Khải Tản Đà là nhà thơ “của hai thế kỷ” Trần Tuấn Khải với cảm hứng yêu nước, với chất dân

ca, đậm đà hồn dân tộc

- Kịch nói với Vũ Đình Long, Nam Xương…

- Thơ văn yêu nước và cách mạng có thêm những cây bút mới như Trần Huy Liệu, Phạm Tất Đắc, đặc biệt là truyện kí rất hiện đại của Nguyễn

Ái Quốc viết bằng tiếng Pháp

Tóm lại, cả thơ và văn xuôi đã có dấu hiệu phân chia khuynh hướng sáng tác theo kiểu lãng mạn và hiện thực

- Giai đoạn ba: Từ năm 1930-1945

VH được HĐH và cách tân trên mọi lĩnh vực các thể loại phát triển mạnh mẽ

- Văn thơ yêu nước, thành tựu nổi bật là “Từ ấy” (1937-1946) của Tố Hữu và “Nhật ký trong tù” của Hồ Chí Minh

- Văn học hiện thực xuất hiện nhiều cây bút thực sự tài năng: Nguyễn Công Hoan, Ngô Tất

Tố, Nguyên Hồng, Vũ Trọng Phụng, Nam Cao…

“Số đỏ” và “Chí Phèo” là hai kiệt tác

- GV: đưa ra vấn đề

- HS: Suy nghĩ trao đổi và trả lời

- GV: VHVN Sự phân hoá phức tạp

thành nhiều xu hướng văn học

- HS: Suy nghĩ trao đổi và trả lời

- Văn học lãng mạn - Thơ mới (1932-1941) được đánh giá là “một thời đại thi ca” với một lớp thi sĩ tài hoa như Thế Lữ, Lưu Trọng Lư, Chế Lan Viên, Huy Cận, Xuân Diệu, Nguyễn Bính, Hàn Mặc Tử, v.v… Tiểu thuyết lãng mạn với tên tuổi các nhà văn xuất sắc: Khái Hưng với Nửa chừng Xuân, Nhất Linh với Đoạn tuyệt, Thạch Lam với Gió đầu mùa, Nguyễn Tuân với “Vang bóng một thời”v.v…

2 Sự phân hoá phức tạp thành nhiều xu hướng văn học

Sự khác nhau về quan điểm nghệ thuật và khunh hướng thẩm mĩ và thái độ chính trị đối với chủ nghĩa thực dân và quan điểm về mối quan hệ giữa văn học và chính trị của người cầm bút dẫn đến sự phận hoá VH thành hai bộ phận:

a Bộ phận VH hợp pháp:

- Tuy có tính dân tộc và chứa đựng những yếu tố

tư tưởng lành mạnh, tiến bộ nhưng nó không có ý thức cách mạng và tinh thần chống đối trực tiếp chế độ thực dân Có đóng góp mang ý nghĩa quyết định đối với quá trình HĐH

- Do có sự khác biệt về khuynh hướng nghệ thuật nên phân hoá thành hai xu hướng chính:

+ Xu hướng lãng mạn chủ nghĩa: thể hiện trực tiếp và sâu sắc cái tôi trữ tình tràn đầy cảm xúc, phát huy cao độ trí tưởng tưởng để diễn tả những khát vọng, ước mơ của cá nhân

+ Xu hướng HTCN chú trọng diễn tả, phân tích, lí giải hiện thực XH với thái độ phê phán trên tinh thần dân chủ và nhân đạo

b Bộ phận VH bất hợp pháp và nửa hợp pháp:

- Đây là sáng tác của những nhà văn-chiến sĩ- Phác hoạ được hình tượng cao đẹp: người chiến sĩ-nhân vật tiên tiến của thời đại: yêu nước, căm thù bọn cướp nước và bán nước, hiên ngang, bất khuất, mang lí tưởng mới của thời đại, lạc quan chiến thắng

- GV: VHVN phát triển mau lẹ

- HS: Suy nghĩ trao đổi và trả lời

- Hạn chế về nghệ thuật

3 Nhịp độ phát triển mau lẹ (số lượng, cách

tân, trưởng thành, kết tinh tài năng…)

Vũ Ngọc Phan: “Ở nước ta, một năm đã có thể

kể như ba mươi năm của người” Vì sao vậy?

- Yêu cầu thúc bách của thời đại(như đã nói ở trên)

- Sức sống mãnh liệt của dân tộc và tiếng Việt

- Tác động của các cuộc vận động cách mạng theo tinh thần dân chủ từ đầu TK đến 1945

- Đóng góp của các tài năng, của tầng lớp trí thức Tây học Họ tìm thấy ở nghề văn lẽ sống và cơ hội bày tỏ tấm lòng chung thuỷ của mình đối với đất nước, tổ tiên

- Văn chương trở thành hàng hoá, viết văn trở thành một nghề kiếm sống

II Thành tựu VH

1 Về nội dung, tư tưởng

a Chủ nghĩa yêu nước(phát huy truyền thống)

Phan Bội Châu: Dân là dân nước, nước là nước dân

Nguyễn Ái Quốc-HCM và các nhà văn vô sản gắn CNYN với lí tưởng XHCN

Trong VH hợp pháp: yêu nước là yêu tiếng Việt, ghi lại những cảnh sắc, phong tục tập quán của quê hương

Chủ nghĩa nhân đạo mang nội dung mới: đối tượng VH là những con người bình thường trong

XH, là tầng lớp khổ cực, lầm than;

b Tinh thần dân chủ(đóng góp mới)đem đến cho truyền thống nhân đạo những khía cạnh nội dung mới:

- Đối tượng chủ yếu của VH là những con người bình thường trong XH đặc biệt là các tầng lớp nhân dân cực khổ, lầm than

- Sự thức tỉnh ý thức cá nhân của người cầm bút

- GV: đưa ra vấn đề thành tựu của

nền văn học VN

- HS: Suy nghĩ trao đổi và trả lời

Họ đấu tranh chống lễ giáo phong kiến hà khắc để giành quyền hưởng hạnh phúc cá nhân, thể hiện khát vọng sống của con người, không chấp nhận một cuộc sống tù túng, vô nghĩa, nô lệ…

- Chủ nghĩa anh hùng mang nội dung mới: vai trò của nhân dân, lí tưởng cộng sản, tinh thần quốc tế

vô sản

2 Về hình thức thể loại và ngôn ngữ VH

- Các thể loại phát triển mạnh đặc biệt là truyện ngắn và thơ ca

- Ngôn ngữ VH đạt trình độ cao, hiện đại

Hoạt động 4: Bài tập vận dụng:

- Công việc của GV: ra bài tập,

hướng dẫn học sinh làm bài

- Công việc của HS: suy nghĩ trao

đổi làm bài

2 '

Bài tập 1: - Tại sao văn học thời kỳ này được gọi

là văn học hiện đại?

Gợi ý:

- So sánh hai bài thơ “Câu cá mùa thu của Nguyễn Khuyến và Đây mùa thu tới của Xuân

Diệu Rút ra những nhận xét về sự khác nhau của hai thời kỳ văn học

4 Củng cố, dặn dò: 2'

* Chốt lại bài học: HS tự tóm tắt những nét chính về nội dung của bài

Gv chốt lại: Đặc điểm của VHVN

* Dặn dò: 1 Bài tập về nhà: học kiến thức

2 Tiết học tiếp theo: Viết bài làm văn số 3

TUẦN 9 - TIẾT 33: ĐỌC VĂN: BÀI KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ ĐẦU THẾ KỈ XX ĐẾN CÁCH MẠNG

THÁNG 8 NĂM 1945 (TT)

A Mục tiêu cần đạt:

1 Kiến thức:

- Những Thành tựu chủ yếu

2 Kỹ năng: - Biết cách phân tích, nhận xét, đánh giá những tác giả, tác phẩm văn học mới.

3 Thái độ tư tưởng: giáo dục lòng yêu nước , nền văn học.

B Chuẩn bị của GV và HS

1 Giáo viên: Đọc SGK, SGV, TLTK, soạn giáo án, thiết kế bài học

2 Học sinh: Soạn bài

C Tiến trình dạy - học:

1 Ổn định tổ chức:

1'

2 Kiểm tra bài cũ: 4'

kiểm tra sự chuẩn bị bài của học sinh

3 Các hoạt động dạy - học:

Hoạt động của GV và HS T

g

Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Giới thiệu bài

mới,

+ PP giới thiệu: thuyết

trình

1 '

Giới thiệu, nền văn học VN từ đầu thế kỉ XX đến cách mạng tháng 8 năm 1945 rất quan trọng trong lịch sử dân tộc nói chung và lịch sử văn học nói riêng.Giờ này chúng ta cùng tìm hiểu

Hoạt động 2: Tìm hiểu

chung:

 Mục tiêu:

 - Thấy được Những

5 '

- Những thành tựu

thành tựu

 Phương pháp:

- Công việc của GV: phát

vấn, và đưa ra kiến thức trao

đổi cho hs

- Công việc của HS:suy

nghĩ, trao đổi và trả lời các

câu hỏi

Hoạt động 3: Tìm hiểu cụ

thể :

Thao tác 1:

Gv hỏi em hãy nêu những

thành tựu chủ yếu của

VHVN từ đầu thế kỉ XX đến

CM t8 năm 1945

Hs trao đổi thảo luận trả lời

Gv nhấn mạnh

Hs lấy ví dụ phân tích

GV nhấn mạnh

Thao tác 3:

Gv cho hs đọc ghi nhớ và kết

luận

3 0 '

II Thành tựu văn học từ thế kỉ XX đến Cách mạng tháng Tám 1945.

1 Về nội dung, tư tưởng

- Tiếp tục và phát huy lòng yêu nước

- Thấm đượm tinh thần nhân đạo

- Nêu cao tinh thần dân chủ (Có thể coi đây là nội dung mới nhất)

2 Về hình thức thể loại và ngôn ngữ văn học

- Câu văn Quốc ngữ giản dị, uyển chuyển, tinh luyện

- Thơ mới (1932-1941) mang ý nghĩa, tầm vóc

"Một thời đại thi ca"

- Các tiểu thuyết, truyện ngắn, kí, phóng sự phát triển, hiện đại có nhiều thành tự rực rỡ

- Phê bình văn học phát triển

- Kịch nói với nhiều tên tuổi: Vũ Đình Long, Thế

Lữ, Nguyễn Huy Tưởng,v.v…

Ghi nhớ Tổng kết Tóm lại văn học Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến Cách mạng tháng Tám đã hiện đại hoá và đổi mới toàn diện từ ngôn ngữ đến thể loại, từ ngôn ngữ đến cảm hứng, từ đề tài đến thi pháp

Hs suy nghĩ trao đổi thảo

luận trả lời

Gv nhấn mạnh

Nó tạo tiền đề cho văn học kháng chiến thời chống Pháp, chống Mĩ và thời kì hội nhập sau này đưa nền văn học Việt Nam lên một tầm vóc mới trong khu vực và trên thế giới

Hoạt động 4: Bài tập vận

dụng:

- Công việc của GV: ra bài

tập, hướng dẫn học sinh làm

bài

- Công việc của HS: suy nghĩ

trao đổi làm bài

2 '

Bài tập 1: - Tại sao văn học thời kỳ này được gọi

là văn học hiện đại?

Gợi ý:

- So sánh hai bài thơ “Câu cá mùa thu của Nguyễn Khuyến và Đây mùa thu tới của Xuân

Diệu Rút ra những nhận xét về sự khác nhau của hai thời kỳ văn học

4 Củng cố, dặn dò: 2'

* Chốt lại bài học: HS tự tóm tắt những nét chính về nội dung của bài

Gv chốt lại: Thành tựu chủ yếu

* Dặn dò: 1 Bài tập về nhà: học kiến thức

2 Tiết học tiếp theo: Hai đứa trẻ