Những nhân tố thúc đẩy văn học Việt Nam đổi mới theo hướng hiện đại?. Tại sao gọi giai đoạn này văn học phát triển mạnh?. => Vẫn còn chịu ảnh hưởng văn học trung đại, đây là giai đoạn qu
Trang 1TUẦN 9 - TIẾT 33, 34:
KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ ĐẦU THẾ KỈ XX
ĐẾN CÁCH MẠNG THÁNG TÁM – 1945.
A Mục tiêu cần đạt:
Thống nhất SGK + SGV
B Phương tiện thực hiện:
SGK + SGV, thiết kế bài học, tư liệu, bảng phụ
C.Cách thức tiến hành:
Trao đổi, thảo luận, trả lời câu hỏi
D Tiến trình lên lớp:
1 Ổn định:
2 Bài cũ: Nêu những tác phẩm đã học từ đầu học kì đến nay? Nội dung từng bài
3 Bài mới: GV giới thiệu vào bài
Hướng dẫn học sinh đọc phần I/ SGK
Những nhân tố thúc đẩy văn học Việt
Nam đổi mới
theo hướng hiện đại?
Thoát khỏi thi pháp ước lệ, tượng trưng
cũ, mượn cốt truyện, đề tài cũ -> cái mới
-> tự do hơn
I Đặc điểm cơ bản của văn học Việt Nam từ đầu thế
kỉ XX đến cách mạng tháng Tám – 1945
* Có bốn nhân tố:
- Chương trình khai thác thuộc địa của thực dân Pháp ( 1897->1914; 1919->1929): Thành phố, thị
xã, thị trấn mọc lên; giai cấp mới xuất hiện: tư sản, tiểu tư sản…; có tư tưởng thị hiếu mới
- Dần thoát khỏi hệ thống văn hoá Trung Hoa, ảnh hưởng của văn hoá phương Tây( Pháp)
- Chữ quốc ngữ xuất hiện thay chữ Hán, Nôm, viết văn trở thành nghề
- Đảng Cộng Sản Việt Nam ra đời
=> Hiện đại hoá là: văn học thoát khỏi hệ thống thi pháp cổ, sáng tạo cái mới có sự cách tân, tiếp nhận phương Tây để hoà nhập
Trang 2Vậy như thế nào là hiện đại hoá?
Qúa trình phát triển chia làm mấy giai
đoạn? Đó là những giai đoạn nào?
Giai đoạn này có gì đổi mới?
Thử nêu một vài tác giả, tác phẩm? thể
loại?
Gọi thời kì này là gì để chuẩn bị cho hiện
đại hoá?
Tại sao gọi giai đoạn này văn học phát
triển mạnh?
Kể tên một số tác giả, tác phẩm và thể
loại tiêu biểu?
Giai đoạn này đã thoát ly cho hiện đại
hoá được không?
Tại sao gọi giai đoạn này là hoàn tất cho
quá trình hiện đại hoá?
Về văn học? Tác giả, tác phẩm? thể loại
nổi trội?
* Qúa trình phát triển: ba giai đoạn
- Giai đoạn đầu thế kỉ XX -> 1920:
+ Chữ quốc ngữ được truyền bá rộng rãi
+ Báo chí, dịch thuật xuất hiện
+ Tiểu thuyết, truyện ngắn ra đời nhưng còn non nớt, vụng về -> Thành tựu: Thơ văn yêu nước của chí sĩ cách mạng tiêu biểu( Tuy nhiên vẫn chưa thoát hẳn được phạm trù văn học Trung đại -> non nớt)
=> Thời kì đầu chuẩn bị điều kiện cần thiết cho quá trình hiện đại hoá văn học
- Giai đoạn 1920 -> 1930: văn học phát triển mạnh + Những tác phẩm có giá trị: Tiểu thuyết: Miền Nam: HBChánh ( Cha con nghĩa nặng), Miền Bắc: HNPhách ( Tố Tâm); Truyện ngắn: Phạm Duy Tốn, Nguyễn Bá Học; Tuỳ bút: Đông Hồ, Trương Phố; Kịch: Nam Xương, Vũ Đình Long; Thơ: Tản Đà, Trần Tuấn Khải; Truyện kí: Nguyễn Ái Quốc(đang hoạt động ở nước ngoài)
=> Vẫn còn chịu ảnh hưởng văn học trung đại, đây
là giai đoạn quá độ của văn học hiện đại
- Giai đoạn 1930 -> 1945: Hoàn tất của quá trình hiện đại hoá văn học Việt Nam
+ Văn xuôi phát triển chưa từng thấy:
> Tiểu thuyết: Tự lực văn đoàn: Nhất Linh, Khái Hưng, Thạch Lam; Hiện thực: Vũ Trọng Phụng, Ngô Tất Tố, Nguyên Hồng, Nam Cao…
> Truyện ngắn: Nguyễn Công Hoan, Nam Cao, Thạch Lam
> Phóng sự: Ngô Tất Tố, Vũ Trọng Phụng, Tam Lang…
> Bút kí, tuỳ bút: Xuân Diệu, Nguyễn Tuân
+ Thơ: Lãng mạn: Xuân Diệu, Huy Cận, Thế Lữ, Hàn Mạc Tử, Nguyễn Bính, Chế Lan Viên…; Cách
Trang 3GV: Ở nước ta một năm bằng 30 năm
của người ( Vũ Ngọc Phan) -> phát triển
mọi mặt -> thần tốc
Trong sự phát triển này có cái tôi cá nhân
cần được khẳng định
Căn cứ vào đâu để chia ra hai bộ phận?
Vào thái độ chính trị của người cầm bút
chống Pháp hay không chống Pháp?
Thế nào gọi là văn học công khai?
GV: Đây là những trí thức Tây học
GV: Sáng tác được lưu hành công khai
dưới sự kiểm soát của chính quyền thực
dân
Văn học hiện thực thì như thế nào?
mạng: Hồ Chí Minh, Tos Hữu, Sóng Hồng, Xuân Thuỷ…
> Kịch: Vi Huyền Đắc, Đoàn Phú Tứ, Nguyễn Huy Tưởng
> Nghiên cứu, phê bình văn học: Hoài Thanh, Đặng Thai Mai…
=> Ở hai giai đoạn đầu còn ràng buộc, níu kéo bởi cái cũ ( VHTĐ), gọi là văn học giao thời còn ở giai đoạn ba mới thực sự hiện đại
2 Văn học hình thành với hai bộ phận và phân hoá thành nhiều xu hướng vừa đấu tranh vừa bổ sung cho nhau để cùng phát triển
a Bộ phận văn học công khai: ( văn học hợp pháp): tồn tại trong vòng luật pháp của chính quyền thực dân Pháp, phân hoá thành hai xu hương:
+ Văn học lãng mạn: Đó là tiếng nói, cái tôi cá nhân; thức tỉnh ý thức cá nhân; Thể loại: thơ và truyện ngắn; đề tài: thiên nhiên, tình yêu, tôn giáo -> Tuy nhiên nó ít gắn với thực tế, sa vào cực đoan + Văn học hiện thực: Phơi bày hiện thực xã hội -> phản ánh sự cùng khổ của nhân dân( người
nghèo…) -> nhân đạo.; chưa đánh giá hết bản chất của người nông dân, ít hoặc không giám đụng chạm đến bọn thực dân.Thể loại: truyện ngắn, tiểu thuyết, phóng sự; đề tài: vấn đề xã hội
=> Song song tồn tại và phát triển, tác động qua lại lẫn nhau, mỗi dòng có những tác giả, tác phẩm tiêu biểu xuất sắc
b Bộ phận văn học không công khai( bất hợp pháp)
- Nổi bật là thơ văn cách mạng sáng tác trong tù, lưu hành bí mật
- Đấu tranh chống thực dân và tay sai
- Thể hiện nguyện vọng của dân tộc là độc lập, tự do
- Biểu lộ nhiệt tình vì đất nước
Trang 4Nhận xét về hai dòng văn học này?
Thế nào gọi là văn học không công khai?
Nhận xét về mối quan hệ giữa hai bộ
phận văn học này?
GV: Tuy có sự khác biệt nhưng có sự tác
động qua lại, tạo sự phong phú, đa dạng
hơn: Từ ấy trong tôi…, mặt trời… -> bắt
gặp lí tưởng cộng sản
Sự phát triển nhanh chóng biểu hiện ở
những mặt nào?
GV: Nhiều thể loại; số lượng tác giả, tác
phẩm; sự canh tân(đổi mới); sự trưởng
thành; sự kết tinh ở những cây bút tài
năng Đây là cuộc chạy đua tiếp sức
ngoạn mục
Nguyên nhân của sự phát triển mau lẹ?
( phát huy truyền thống; Đảng ra đời;
tiếng việt; ý thức cá nhân)
Hướng dẫn học sinh đọc phần II/ SGK
Hãy nêu nội dung tư tưởng?
Nêu những tác giả, tác phẩm đề cập đến
vấn đề đó?
Hãy nêu hình thức thể loại và ngôn ngữ?
NT: nhân vật trung tâm là chiến sĩ; Tuy nhiên do hoàn cảnh chiến đấu và mục đích chính trị nên ít có điều kiện trau dồi nghệ thuật
3 Văn học phát triển với tốc độ hết sức nhanh chóng
- Do tiếp xúc với nền văn học phương Tây ( Pháp)
- Nội lực dân tộc ( sức sống tinh thần): Đảng cộng sản ra đời; Sức sống mãnh liệt: tư tưởng , văn hoá, văn học…; ý thức cá nhân của người cầm bút
- Khoa học kĩ thuật hiện đại: in ấn…, viết văn trở thành nghề có thể kiếm sống và văn chương trở thành hàng hoá
=> Sức sống tinh thần dân tộc mạnh mẽ, bắt gặp ngọn gió mới của thời đại cho nên có sức sống, phát triển mau lẹ vượt khỏi phạm trù thời đại hoà nhập thế giới
II Thành tựu chủ yếu của văn học Việt Nam từ đầu thế kỉ XX -> 1945
1 Về nội dung tư tưởng:
- Kế thừa và phát huy truyền thống yêu nước, chủ nghĩa nhân đạo,
- Nhân tố mới: tinh thần dân chủ:
2 Về hình thức thể loại và ngôn ngữ:
a Thể loại: Phát triển mạnh mẽ, đa dạng
- Tiểu thuyết: Dựng truyện tự nhiên, kết cấu linh hoạt
- Truyện ngắn: Ngôn ngữ giản dị( chú ý ngôn ngữ người kể chuyện)
- Phóng sự: Ghi lại sự thật
- Kịch: Từ năm 1930 mới xuất hiện
- Kí ( Bút kí, tuỳ bút): Cảm xúc của người viết trước hiện thực không hề hư cấu -> ngôn ngữ tài hoa độc đáo
Trang 5GV: Tiểu thuyết trung đại vay mượn đề
tài, cốt truyện TQ: li kì, chương hồi, theo
công thức gặp gỡ, chia li, đoàn tụ( có
hậu); phân theo hai tuyến rạch ròi thiện -
ác, trung - nịnh => Văn học hiện đại xoá
bỏ -> tự nhiên hơn
Những thể loại? nói về vấn đề gì?
Những tác giả tiêu biểu?
Nêu kết luận ngắn gọn về thời kì văn học
này?
Hướng dẫn học sinh đọc ghi nhớ
Hướng dẫn học sinh làm luyện tập:
TT Hiện đại khác TT Trung đại ở chỗ
nào?
Lấy dẫn chứng?
- Thơ: phát triển mạnh; Tản Đà: gạch nối hai thời đại, thi ca
- Lí luận phê bình: Ngôn ngữ chính luận
b Ngôn ngữ: Không khuôn sáo mà nhẹ nhàng đi sát vào hiện thực cuộc sống; Dần thoát li chữ Hán, Nôm, lối diẫn đạt ước lệ
* Kết luận: Văn học thời kì này có vị trí quan trọng: kế thừa tinh hoa của văn học trung đại suốt 10 thế kỉ; mở ra một thời kì văn học mới: văn học hiện đại hội nhập thế giới
* Ghi nhớ: SGK III Luyện tập
1 Bài tập mở rông:
-Đề tài, cốt truyện vay
m ượn -Kể theo trật tự thời gian
-NVật: phân tuyến rạch ròi, thể hiện tâm lí, hành vi bên ngoài
-Chú trọng cốt truyện li kì
-Tả cảnh, người theo lối ước lệ
-Kết cấu tphẩm: chương hồi
-Kết thúc có hậu -Lời văn biền ngẫu
Xoá bỏ những đặc điểm của TT trung đại ( tự
do, không gò bó)
- Thơ:
Thơ Trung đại Thơ Hiện đại
Trang 6Thơ có gì khác không?
Tại sao gọi văn học giai đoạn này là văn
học giao thời?
Mang đầy đủ những đặc điểm thi pháp văn học trung đại
- Phá bỏ các quy luật chặt chẽ
- Thoát khỏi hệ thống thi pháp ước lệ mang tính phi ngã
2 BT 1:
- Vì: Có những đặc điểm mới nhất định( chữ viết - quốc ngữ), thể loại mới( Tthuyết, truyện ngắn), thơ
ca phát triển( cái tôi cá nhân) - Tản Đà là gạch nối -> Hạn chế: Còn ảnh hưởng của cũ, chưa đạt chuẩn mẫu mực, nội dung tư tưởng còn hạn chế
1 Củng cố : Nêu những đặc điểm chính cơ bản của văn học thời kì 1900 -1945? Thành tựu chủ yếu
2 Dặn dò : Học bài cũ; soạn bài mới