Giáo án Ngữ văn 11 tuần 10: Hai đứa trẻ

- Niềm xót xa, thương cảm của nhà văn trước cuộc sống quẩn quanh, tù đọng của những người lao động nghèo nơi phố huyện và sự trân trọng nâng nui những khát vọng nhỏ bé nhưng tươi sáng củ

TUẦN 10 - TIẾT 34: ĐỌC VĂN: HAI ĐỨA TRẺ

- Thạch Lam-

A Mục tiêu cần đạt:

1 Kiến thức:

- Bức tranh phố huỵên với cảnh ngày tàn, chợ tàn, những cảnh người tàn qua càm nhận của hai đứa trẻ

- Niềm xót xa, thương cảm của nhà văn trước cuộc sống quẩn quanh, tù đọng của những người lao động nghèo nơi phố huyện và sự trân trọng nâng nui những khát vọng nhỏ bé nhưng tươi sáng của họ

- Tác phẩm đậm đà yếu tố hiện thực vừa phảng phất chất lãng mạn, chất thơ; là truyện tâm tình với lối kể thủ thỉ như một lời tâm sự

2 Kỹ năng: - Đọc- hiểu tác phẩm theo đặc trưng thể loại.

- Phân tích tâm trạng nhân vật trong tác phẩm tự sự

3 Thái độ tư tưởng: Học sinh có thái độ đồng cảm với những cảnh đời quẩn quanh, bế tắc,

sống vô danh vô nghĩa

B Chuẩn bị của GV và HS

1 Giáo viên: Đọc SGK, SGV, TLTK, soạn giáo án, thiết kế bài học

2 Học sinh: Soạn bài

C Tiến trình dạy - học:

1 Ổn định tổ chức:

1'

2 Kiểm tra bài cũ: 4'

3 Các hoạt động dạy - học:

Hoạt động của GV và HS Tg Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới,

+ PP giới thiệu: thuyết trình

1' Giới thiệu Thạch Lam là cây bút xuất sắc của văn học VN hiện đại

Hoạt động 2: Tìm hiểu chung:

 Mục tiêu:

- Hiểu được sự cảm thông sâu sắc của

5' I Tìm hiểu chung:

a) Tác giả

Thạch Lam (1910-1942) là người đôn hậu và

Thạch Lam đối với cuộc sống quẩn quanh,

buồn tẻ của những người nghèo phố huyện

và sự trân trọng của nhà văn trứoc mong

ước của họ về một cuộc sống tươi mát

hơn;

- Thấy được một vào nét độc đáo

trong bút pháp nghệ thuật của Thạch Lam

 Phương pháp:

- Công việc của GV: phát vấn gợi ý cho

học sinh tìm hiểu

- Công việc của HS: Học sinh

đọc bài, suy nghĩ, trao đổi và trả lời các

câu hỏi

rất tinh tế, rất thành công ở truyện ngắn Ông chủ yếu khai thác thế giới nội tâm nhân vật với những cảm xúc mong manh, mơ hồ Mỗi truyện của ông như một bài thơ trữ tình…

b) Tác phẩm Hai đứa trẻ (in trong tập Nắng trong vườn- 1938) là một trong những tác phẩm đặc sắc,

tiêu biểu cho phong cách truyện ngắn Thạch Lam

30' II Đọc hiểu văn bản

1 Đọc

2 Bố cục

- Phố huyện lúc chiều tàn

- Phố huyện lúc chợ tàn

- Phố huyện lúc đêm khuya

- Cảnh chớ tàu 2' Bài tập

Cho học sinh cảm nhận khái quát về nhân vật Liên và an

4 Củng cố, dặn dò: 2'

* Chốt lại bài học: HS tự tóm tắt những nét chính về nội dung và nghệ thuật

Gv chốt lại: Tâm trạng của Liên

* Dặn dò: 1 Bài tập về nhà:làm bài tập 2

2 Tiết học tiếp theo: Hai đứa trẻ

TUẦN 10 - TIẾT 35-36 : ĐỌC VĂN: HAI ĐỨA TRẺ

A Mục tiêu:

1 Kiến thức:

- Bức tranh phố huỵên với cảnh ngày tàn, chợ tàn, những cảnh người tàn qua càm nhận của hai đứa trẻ

- Niềm xót xa, thương cảm của nhà văn trước cuộc sống quẩn quanh, tù đọng của những người lao động nghèo nơi phố huyện và sự trân trọng nâng nui những khát vọng nhỏ bé nhưng tươi sáng của họ

- Tác phẩm đậm đà yếu tố hiện thực vừa phảng phất chất lãng mạn, chất thơ; là truyện tâm tình với lối kể thủ thỉ như một lời tâm sự

2 Kỹ năng: - Đọc- hiểu tác phẩm theo đặc trưng thể loại.

- Phân tích tâm trạng nhân vật trong tác phẩm tự sự

3 Thái độ tư tưởng: Học sinh có thái độ đồng cảm với những cảnh đời quẩn quanh, bế tắc,

sống vô danh vô nghĩa

B Chuẩn bị của GV và HS

1 Giáo viên: Đọc SGK, SGV, TLTK, soạn giáo án, thiết kế bài học

2 Học sinh: Soạn bài

C Tiến trình dạy - học:

1 Ổn định tổ chức:

1'

2 Kiểm tra bài cũ: 4'

3 Các hoạt động dạy - học:

Hoạt động của GV và HS Tg Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới,

+ PP giới thiệu: thuyết trình

1' Giờ này chúng ta cùng tìm hiểu về tác phẩm

Hoạt động 2: Tìm hiểu chung:

 Mục tiêu:

Hiểu được Tìm hiểu phố huyện lúc chiều

5' Tìm hiểu chung

- Tìm hiểu phố huyện lúc chiều tàn

- Tìm hiểu phố huyện lúc đêm khuya

Tìm hiểu phố huyện lúc đêm khuya

Tìm hiểu phố huyện lúc chuyến tàu đI

qua - Thấy được một vào nét độc đáo

trong bút pháp nghệ thuật của Thạch

Lam

 Phương pháp:

- Công việc của GV: phát vấn

gợi ý cho học sinh tìm hiểu

- Công việc của HS: Học sinh

đọc bài, suy nghĩ, trao đổi và trả lời các

câu hỏi

- Tìm hiểu phố huyện lúc chuyến tàu đi qua và nghệ thuật

Hoạt động 3: Tìm hiểu văn bản

Thao tác 1: Tìm hiểu nội dung

- GV: Đặt câu hỏi em hãy nêu bức tranh

phố huyện lúc chiều tàn, cảnh và con

người miêu tả như thế nào?

- HS: Suy ghĩ và trả lời

- GV: Đặt câu hỏi cảnh chiều tàn được

tác giả miêu tả như thế nào?

- HS: Suy nghĩ và trả lời

34 II.Tìm hiểu văn bản

1 Nội dung

a Phố huyện trong lúc chiều tàn: Đó là

cảnh chiều tàn, chợ tàn và những kiếp người tàn tạ Nó gợi trong Liên nỗi buồn man mác

và niềm trắc ẩn, cảm thương cho những đứa trẻ lam lũ, tội nghiệp *Cảnh chiều tàn- Âm thanh: tiếng trống thu không, tiếng ếch nhái kêu ran ngoài đồng, tiếng muỗi vo ve trong các cửa hàng hơi tối

- Hình ảnh:Phương tây đỏ rực như lửa cháy

và những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn Dãy tre làng trước mặt đen lại

- Một chiều êm ả như ru và thoảng qua gió mát

-> cảnh vật đẹp và buồn, rất quen thuộc ở mỗi miền quê Việt Nam

* Cảnh chợ tàn

- Chợ đã vãn từ lâu, không một tiếng ồn ào, người cũng về hết, chỉ còn một vài người bán hàng về muộn đang thu xếp hàng hoá

- Trên đất chỉ còn rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị

- GV: Đặt câu hỏi cảnh chợ tàn được tác

giả miêu tả như thế nào các em chú ý tâm

trạng của Liên?

- HS: Suy nghĩ và trả lời

- GV: Đặt câu hỏi em hãy cho biết phố

huyện lúc về đêm được tác giả miêu tả

như thế nào?em hãy so sánh ánh sáng và

bóng tối trong tác phẩm

- HS: Suy nghĩ và trả lời

và lá nhãn

- Mấy đứa trẻ con nhà nghèo nhặt nhạnh thanh nứa, thanh tre hay bất cứ thứ gì của những người bán hàng để lại

- Một mùi âm ẩm bốc lên -> mùi riêng của đất

->cảnh chợ tàn ở phố huyện Cẩm Giàng và cũng là của nhiều phố huyện nghèo ngày xưa

b Phố huyện lúc đêm khuya

Bóng tối ánh sáng

- Trời nhá nhem tối “ cát lấp lánh từng chỗ, đường mấp mô thêm ”

- Đường phố và các ngõ con dần dần chứa đầy bóng tối

- Tối hết cả con đường thăm thẳm

ra sông sẫm đen hơn nữa

=>Bóng tối đầy dần

- Đèn hoa kì leo lét, đèn dây sáng xanh

- Một khe ánh sáng

- Vệt sáng của những con đom đóm

- Quầng sáng thân mật chung quanh

- Một chấm lửa nhỏ

và vàng lơ lửng đi trong đêm tối

- Thưa thớt từng hột sáng lọt qua phên nứa

=> yếu ớt, le lói

=> bóng tối át cả ánh sáng, một vài ánh sáng nhỏ nhoi khiến bóng tối càng thêm dày đặc

Tóm lại: Cảnh vật lúc chiều tối và đêm xuống gần gũi, thân thiết, bình dị mà nên thơ, gợi nỗi buồn man mác trong lòng người

*Hình ảnh những người dân phố huyện

Gv hỏi em hãy Phân tích hình ảnh những

người dân phố huyện được nhà văn gợi

ra trong tác phẩm và nêu nhận xét

HS chia nhóm nhỏ theo bàn trao đổi thảo

luận trả lời câu hỏi cử người trình bày

trước lớp

GV nhận xét và chốt lại

- Phân tích tâm trạng Liên và An trước

khung cảnh thiên nhiên và bức tranh đời

sống nơi phố huyện

GV phát vấn HS trả lời

40

+Mẹ con chị Tí với cái chõng tre, vài chén nước chè, ngọn đèn dầu leo lét Ngày mò cua bắt tép, tối dọn hàng, hàng đã đơn sơ lại vắng khách nên “ chả kiếm được bao nhiêu” ( Hình ảnh ngọn đèn được nhắc đi nhắc lại nhiều lần)

+Gia đình bác xẩm: nằm ngồi ngay trên chiếc chiếu rách trải trên mặt đất, thằng con nhỏ bò ra đất, cái thau sắt trắng chờ tiền thưởng trống trơ trước mặt, chỉ có “ mấy tiếng đàn bầu kêu lên bần bật ”

+Hình ảnh bà cụ Thi hơi điên, những đứa trẻ con nhà nghèo ven chợ

=> những kiếp sống vất vưởng, lầm than cùng sự buồn chán, mỏi mòn

* Tâm trạng chị em Liên và An

- Cảnh nhà sa sút, bố liên mất việc, cả nhà

bỏ HN về quê, mẹ làm hàng sáo

- Chị em Liên được mẹ giao cho trông nom một cửa hàng tạp hoá nhỏ xíu Hàng bán chẳng ăn thua gì, Liên thương mấy đứa trẻ con nhà nghèo ven chợ nhưng chị cũng chẳng có tiền để cho chúng

- Liên ngồi yên lặng bên mấy quả thuốc sơn đen, cô thấy “ Lòng buồn man mác”, đôi mắt “ Bóng tối ngập đầy dần” và cái buồn của buổi chiều quê thấm thía vào tâm hồn ngây thơ của cô

- Càng về khuya “ Tâm hồn Liên yên tĩnh hẳn, có những cảm giác mơ hồ không hiểu” Tóm lại:

Chừng ấy người trong bóng tối ngày này qua ngày khác sống quẩn quanh, tù túng trong cái “ ao đời bằng phẳng” ( Xuân Diệu).Mỗi người một cảnh nhưng họ đều có chung sự buồn chán, mỏi mòn-> Tất cả

Tiết 2

- Gọi HS đọc đoạn văn tả cảnh đợi tàu

HS chia nhóm nhỏ trao đổi thảo luận trả

lời câu hỏi:

Cảnh đợi tàu được miêu tả như thế nào?

Vì sao chị em Liên và mọi người cố thức

đợi tàu dù chẳng đợi ai, chẳng mua bán

gì?

Nêu ý nghĩa của hình ảnh đoàn tàu đối

với người dân phố huyện?

được hiện ra qua cái nhìn xót thương của Thạch Lam => Giá trị nhân đạo

* Cảnh đợi tàu

- Đêm nào cũng vậy chị em Liên và An và những người dân phố huyện cũng cố thức đợi chuyến tàu đi ngang qua

- Đoàn tàu từ Hà Nội “ với những toa đèn sáng trưng, những toa hạng trên sang trọng

lố nhố người, đồng và kền lấp lánh” nó đối lập với cuộc sống mòn mỏi, nghèo nàn, tối tăm và quẩn quanh của người dân phố huyện

- Đối với chị em Liên, chuyến tàu đêm còn gợi nhớ về những kỉ niệm của ngày xưa sung sướng, của Hà Nội xa xăm,Hà Nội rực sáng và huyên náo

-> Chuyến tàu đêm “ như đã đem một thế giới khác đi qua” đoàn tàu đến và đi như một lịch trình nhưng hình ảnh đoàn tàu sáng trưng cũng tạo một thoáng vui, một niềm an

ủi, một nỗi khao khát mơ hồ, một mơ ước không bao giờ tắt, một chút tươi sáng cho

sự sống nghèo khổ, đơn điệu, tẻ nhạt hàng ngày của họ

- Sau khi con tàu đi qua: phố huyện lại chìm vào yên tĩnh, tịch mịch

=> Hiện thực cảnh đời buồn tẻ ở một phố huyện nhỏ có một ý nghĩa khái quát: nó tái hiện tính trì trệ từ lâu của XHVN thời Pháp thuộc

b) Nghệ thuật

- Cốt truyện đơn giản, nổi bật là những tâm trạng chảy trôi, những cảm xúc, cảm giác mong manh mơ hồ trong tâm hồn nhân vật

- Bút pháp tương phản, đối lập

Thao tác 3:

- GV:Em hãy cho biết nghệ thuật và ý

nghĩa của văn bản?

- HS: Suy njghĩ trao đổi và trả lời

- Miêu tả sinh động những biến đổi tinh tế của cảnh vật và tâm trạng con người

- Ngôn ngữ, hình ảnh giàu ý nghĩa tượng trưng

- Giọng điệu thủ thỉ thấm đượm chất thơ, chất trừ tình sâu lắng

C) ý nghĩa văn bản

Truyện ngắn Hai đứa trẻ thể hiện niềm cảm

thương chân thành của Thạch Lam đối với kiếp sống nghèo khổ, chìm khuất trong mỏi mòn, tăm tối, quẩn quanh nơi phố huyện trước cách mạng và sự trân trọng với những mong ước bé nhỏ, bình dị mà tha thiết của họ

Ghi nhớ

III.Kết luận

Thạch Lam đã miêu tả bức tranh phố huyện nghèo bằng những cảnh, những người, những chi tiết rất chân thật và cảm động Ông đã giành cho con người quê hương, những con người nghèo khổ trong bóng tối một sự cảm thông và xót thương nồng hậu Cảnh phố huyện nghèo vừa hiện thực vừa chứa chan tinh thần nhân đạo

Hoạt động 4: Bài tập vận dụng:

- Công việc của GV: ra bài tập, hướng

dẫn học sinh làm bài

- Công việc của HS: suy nghĩ trao đổi

làm bài

3' Bài tập 1: Anh chị có ấn tượng sâu sắc nhất

với nhân vật nào, với chi tiết nghệ thuật nào trong truyện hai đứa trẻ? vì sao

Gợi ý:

- Lòng buồn man mác trước giờ khăc của ngày tàn, cảm nhận được điệu sống vô vị, tẻ nhạt mỗi ngày,

-Hoài niệm quá khứ để so sánh với hiện tại

mà thêm ngậm ngùi(nhớ về khi ở Hà nội được ăn những thức ngon còn bây giờ phở

bác Siêu là thứ quà xa xỉ)

- Mơ tưởng, khát khao hướng tới thế giới tươi sáng khác hẳn với thế giới tăm tối mà Liên và người dân phố huyện đang sống (qua hình ảnh đoàn tầu)

4 Củng cố, dặn dò: 2'

* Chốt lại bài học: HS tự tóm tắt những nét chính về nội dung và nghệ thuật

Gv chốt lại: Tâm trạng của Liên

* Dặn dò: 1 Bài tập về nhà:làm bài tập 2

2 Tiết học tiếp theo: Ngữ cảnh