Mục tiêu bài học: giúp học sinh: - Cảm nhận được tâm trạng buồn tủi, phẫn uất trước tình cảnh éo le và khát vọng sống, hạnh phúc của Hồ Xuân Hương.. Kiểm tra bài cũ: Đánh giá chủ quan c
Trang 1TỰ TÌNH II
Hồ Xuân Hương
A Mục tiêu bài học: giúp học sinh:
- Cảm nhận được tâm trạng buồn tủi, phẫn uất trước tình cảnh éo le và khát vọng sống, hạnh phúc của Hồ Xuân Hương
- Thấy được tài năng nghệ thuật thơ Nôm của Hồ Xuân Hương Thơ đường luật viết bằng tiếng việt, cách dùng từ ngữ, hình ảnh giản dị, giàu sức biểu cảm, táo bạo
mà tinh tế
B Phương pháp thực hiện: Quy nạp, đàm thoại, phát vấn
C Các bước tiến hành:
1 Ổn định tổ chức
2 Kiểm tra bài cũ:
Đánh giá chủ quan của em về con người và thơ Hồ Xuân Hương?
3 Bài mới:
Hoạt động của thầy và
trò
Hoạt động 1:
HS: đọc tiểu dẫn và trả
lời:
- Những nét chính về tác
giả?
Nội dung cần đạt
I Giới thiệu khái quát:
1 Tác giả Hồ Xuân Hương:Bà chúa thơ Nôm
- Quê: Nghệ An, sống Thăng Long Hồ Xuân Hương là con vợ lẽ của ông đồ Hồ phi Diễn
- Cá tính, quen biết nhiều, tình duyên nhiều ngang trái…
Trang 2- Sáng tác của Hồ Xuân
Hương có gì nổi bật ?
Gv: Đọc và phân tích sơ
bộ chùm thơ tự tình (i, ii,
iii) để học sinh nắm được
nội dung khái quát
Hoạt động 2:
HS đọc diễn cảm bài thơ
+ N/xét thể loại & bố cục
bthơ?
Hoạt động 3 :
Thảo luận(4 nhóm/lớp)
*Nhóm 1
+Hồ Xuân Hương cảm
nhận ko gian, thời gian
ntn?
+ Từ “trơ” đứng đầu
câu thơ thứ 2, có ý nghĩa
gì?
Đánh giá về bản lĩnh Hồ
Xuân Hương.
2 Sự nghiệp sáng tác và chùm thơ “tự tình”
- Sáng tác cả Nôm, Hán -> được mệnh danh “bà chúa thơ Nôm”
- Nội dung: Trào phúng trữ tình đồng cảm với người phụ nữ, đề cao vẻ đẹp, khát vọng người phụ nữ
- Chùm thơ “Tự tình”: 3 bài: tâm sự chua chát, xúc động và khát vọng của người phụ nữ trong xã hội phong kiến
II Tìm hiểu bài thơ:
1.Hai cầu đề:
- Không gian: Khuya, vắng
- Thời gian: Đêm
- Âm thanh “văng vẳng trống canh dồn”(sự thôi thúc, giục giã của thời gian)
Tác giả cảm nhận được bước đi dồn dập của tiếng trống cũng là tiếng lòng của nhân vật trữ tình
- “Trơ”: trơ trọi, cô đơn, buồn tủi, bẽ bàng
Người phụ nữ trẻ trung, xuân sắc, cay đắng, xót xa
Trang 3* Nhóm 2:
-Vì sao uống rượu“say
lại tỉnh”.
-Nhận xét mối tương
quan giữa trăng và thân
phận thi sĩ.
- Tâm trạng của nữ sĩ
Xuân Hương?
*Nhóm 3
-nhận xét về nghệ thuật
độc đáo trong 2 câu luận
ý nghĩa?
-Các từ: “xiên
ngang”-“đất” “đâm
trước sự bạc bẽo của cuộc đời
+ Thách thức (+) bản thân (cái hồng nhan)
-> đảo từ và ngắt nhịp (1/3/3): nhấn mạnh xót xa, thấm thía thân phận bạc bẽo và khẳng định bản lĩnh
Hồ Xuân Hương (ngang tầm nước non)
2 Hai câu thực:
- Tìm đến rượu để quên cay đắng, nhưng càng uống càng tỉnh, càng tỉnh càng thấm thía bi kịch cuộc đời + Say lại tỉnh: quẩn quanh, tình duyên như trò đùa đầy ngang trái
+ Trăng và người: đồng nhất éo le:
- Trăng sắp tàn mà vẫn khuyết
- Tuổi xuân đã qua mà duyên tình dang dở
=> Nữ sĩ càng đau đớn trước phận hẩm duyên ôi Ngoại cảnh chính là tâm cảnh
Đó là tâm trạng cô đơn, buồn tủi của người con gái khát khao hạnh phúc nhưng gặp nhiều bất hạnh và cay đắng
3 Hai câu luận:
- Nghệ thuật: đảo ngữ, đối chỉnh gây ấn tượng mạnh
mẽ - Thể hiện: Phẫn uất, bứt phá, phản kháng trước cuộc đời đầy trớ trêu
+ Các từ:
xiên ngang – mặt đất
đâm toạc – chân mây
Trang 4toạc” –“chân mây”->
Thể hiện phong cách Hồ
Xuân Hương ntn?
Tâm trạng HXH?
*Nhóm 4: nhận xét về 2
câu kết?
- Xuân-lại lại mang ý
nghĩa gì? Xuất hiện bi
kịch gì?
- Tâm trạng của Hồ
Xuân Hương?
- Kết hợp động từ mạnh với các từ chỉ vô hạn -> thể hiện sự bướng bỉnh, ngang ngạnh thách thức cuộc đời Người phụ nữ muốn xé trời, vạch đất để thoả nỗi tủi hờn, uất ức, không chấp nhận thực tại cay đắng bẽ bàng
-Tâm trạng nữ sĩ ngày một tăng cấp: Than thở- tức tối - đập phá, giải thoát :
Khát vọng sống, hạnh phúc ngay cả trong hoàn cảnh
bi thương nhất
- thể hiện bản lĩnh mạnh mẽ và phong cách táo bạo của Hồ Xuân Hương: Khát vọng sống, hạnh phúc ngay cả trong hoàn cảnh bi thương nhất
4 Hai câu kết:
- “Xuân”: mùa xuân + tuổi trẻ (trớ trêu)
Sự trở lại của mùa xuân <=> sự ra đi của tuổi xuân +“ngán”+ “Lại lại”: ngán ngẩm nỗi đời éo le bạc bẽo
=> HXH cảm thấy chán chường tuyệt vọng
- Câu cuối : mảnh – san sẻ – tí – con con Nghệ thuật tăng tiến: nhấn mạnh sự nhỏ bé dần, nghịch cảnh càng éo le hơn
+ Tác giả cảm thấy chua chát Câu thơ như tiếng thở dài của người phụ nữ mang thân phận lẽ mọn nói riêng và người phụ nữ trong xã hội xưa nói chung
- Bài thơ như lời kết tội xhpk
Trang 5-
Hoạt động 4: Tổng hợp ,
khái quát
III Tổng kết:
- Nội dung:
+ Bài thơ mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc: Trong buồn tủi, bi kịch của mình nhưng người phụ nữ vẫn gắng vượt lên số phận, thách thức của cuộc đời, khát khao hạnh phúc nhưng cuối cùng vẫn rơi vào bi kịch tuyệt vọng
- Nghệ thuật:
+ Giọng điêu vừa ngậm ngùi vừa ai oán, xót xa + Từ ngữ giản dị, thuần Việt, đặc sắc, hình ảnh gợi cảm
+ Nghệ thuật đảo ngữ đối….thể hiện phong cách
nữ sĩ Hồ Xuân Hương
IV Hướng dẫn học bài.
- Làm bài tập cuối bài, học thuộc bài thơ
- Những từ ngữ hình ảnh nào thể hiện tâm trạng buồn tủi, phẫn uất của Hồ Xuân Hương?
- Ý nghĩa nhân văn của tác phẩm
- Chuẩn bị bài “Mùa thu câu cá” Nguyễn Khuyến