Giáo án Ngữ văn 11 tuần 2: Câu cá mùa thu (Thu điếu)

MỤC TIÊU 1.Kiến thức: Giúp học sinh cảm nhận được: - Vẻ đẹp của cảnh thu điển hình ở đồng bằng Bắc bộ - Vẻ đẹp tâm hồn thi nhân: tấm lòng yêu thiên nhiên, quê hương đất nước, tâm trạng t

CÂU CÁ MÙA THU

(Nguyễn Khuyến)

A MỤC TIÊU

1.Kiến thức: Giúp học sinh cảm nhận được:

- Vẻ đẹp của cảnh thu điển hình ở đồng bằng Bắc bộ

- Vẻ đẹp tâm hồn thi nhân: tấm lòng yêu thiên nhiên, quê hương đất nước, tâm trạng thời thế

- Tài năng nghệ thuật của Nguyễn Khuyến

2 Kĩ năng: Đọc hiểu, phân tích, giảng bình

3 Thái độ: Hiểu,cảm thông, chia sẻ và trân trọng tâm hồn thi nhân

B PHƯƠNG PHÁP: Phát vấn, tích hợp, giảng bình

C CHUẨN BỊ GIÁO CỤ

1 GV: Đọc, thiết kế giáo án

2 HS: Đọc, soạn bài

D TIẾN TRÌNH LÊN LỚP

1 Ổn định lớp, kiểm tra sĩ số

2 Kiểm tra bài cũ: Tâm trạng HXH qua bài thơ Tự tình?

3 Bài mới

a Đặt vấn đề: Đã có rất nhiều thi nhân viết về mùa thu nhưng có lẽ Nguyễn Khuyến là người thành công nhất Chùm thơ thu của ông được đánh giá rát cao.Câu cá mùa thu là bài thơ tiêu biểu hơn cả

b Triển khai bài

Hoạt động 1: Tìm hiểu tiểu dẫn

GV hướng dẫn HS đọc phần tiểu dẫn

Định hướng:

- Những nét chính về cuộc đời tác

giả?

- Nội dung thơ văn NK?

- Bài thơ viết theo thể thơ gì? xuất

xứ? đề tài?

Hoạt động 2: H/dhs đọc và cảm nhận

chung về bài thơ

Hoạt động 3: Tìm hiểu chi tiết

Điểm nhìn cảnh thu của tác giả có gì đặc

sắc? Từ điểm nhìn đó nhà thơ đã bao

quát cảnh thu ntn?

Những từ ngữ, hình ảnh nào gợi lên nét

I TIỂU DẪN

1 Tác giả:

-Xuất thân trong một gia đình nhà nho nghèo, học giỏi, đỗ đầu trong ba kì thi (Tam nguyên Yên Đỗ)

- Làm quan hơn 10 năm sau đó từ quan

về quê ở ẩn

-Là người có cốt cách thanh cao, yêu nước thương dân

- Thơ văn: nói lên tình yêu quê hương đất nước, gia đình, bè bạn, châm biếm,

đã kích tầng lớp thống trị

2 Bài thơ:

- Nằm trong chùm thơ thu (Thu vịnh, Thu điếu, Thu ẩm)

- Theo thể TNBCĐL

II ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN

1 Đọc

2 Tìm hiểu chi tiết

a Cảnh thu.

- Điểm nhìn: cảnh thu được đón nhận từ gần đến cao xa, rồi từ cao xa trở lại gầncảnh thu mở ra nhiều hướng thật sinh động

- Hình ảnh: ao thu, chiềc thuyền câu, ngỏ trúcHình ảnh bình dị, dân dã,

riêng nét riêng của cảnh sắc mùa thu?

Màu sắc, đường nét, chuyển động có gì

đặc biệt?

GV nêu vấn đề thảo luận: Câu thơ cuối

có 2 cách hiểu: đâu có cá và cá đớp mồi

đâu đó Em chọn cách hiểu nào? Vì

sao?

Định hướng: nên chọn cách hiểu 2(từ

đâu với nghĩa là “ đâu đó” mang t/c

khẳng định) để thấy được nhà thơ lấy

động tả tĩnh

Khái quát những biện pháp nghệ thuật

tác gỉa sử dụng để tả cảnh thu? Em có

nhận xét gì về cảnh thu?

Nỗi lòng nhà thơ được bộc lộ ntn qua

bức tranh thu?

Tâm trạng nhà thơ được bộc lộ trực tiếp

qua những từ ngữ nào?

HS phát hiện, bình

xinh xắn

- Mằu sắc: nước trong veo, sóng biếc, trời xanh ngắtmằu sắc xanh trong, dịu nhẹ+ màu vàng đâm ngang của chiếc lá thu rơi

- Đường nét, chuyển động: sóng hơi gợn tí, lá vàng khẻ đưa vèo, từng mây

lơ lững, cá đâu đớp động mọi chuyển

động đều nhẹ nhàng, khẽ khàng, không

đủ để tạo âm thanh

=> Bút pháp NT cổ điển với thu thuỷ, thu thiên, thu diệp, ngư ông+ lấy động

tả tĩnh+ h/a gợi tả, giản dị +Cách gieo vần độc đáo

Cảnh thu với những hình ảnh quen thuộc, dân dã, bình dị mang đặc trưng mùa thu của đồng bằng Bắc bộ Mùa thu đẹp, nên thơ, tĩnh lặng, phảng phất buồn

b.Tình thu

- Không gian thu cũng chính là không gian tâm trạng: cõi lòng nhà thơ yên tĩnh, vắng lặng

- “Tựa gối ôm cần lâu chẳng được

Cá đâu đớp dộng dưới chân bèo”

Tựa gối ôm cần là tư thế của người câu

cá, một tâm thế nhàn song đó chỉ là dáng vẻ bên ngoài, ngỡ là bất động, tĩnh lặng tuyệt đối song đó là cả một nỗi

GV tham gia bình, liên hệ cuộc đời NK.

Hoạt động 4: h/d hs tổng kết

Những nét đặc sắc trong nghệ thuật của

bài thơ và giá trị nội dung?

GV chốt

niềm u uẩn, uẩn khúc trong lòng nhà thơ.=>tâm hồn gắn bó với thiên nhiên, đất nước, một tấm lòng yêu nước song không kém phần sâu sắc

3.Tổng kết

a Nghệ thuật

-Từ ngữ giản dị, trong sáng, có khả năng diễn đạt những biểu hiện tinh tế của thiên nhiên, lòng người

-Tả cảnh ngụ tình, lấy động gợi tĩnh

- hình ảnh gợi tả, mang hồn dân tộc

b Nội dung

Bài thơ thể hiện sự tinh tế của nhà thơ trong cách cảm nhận về cảnh sắc TN mùa thu vùng đồng bằng bắc bộ, đồng thời cho thấy tình yêu thiên nhiên, đất nước, tâm trạng thời thế của tác giả

4 Củng cố

- Anh chị cảm nhận ntn về hình ảnh Nguyễn Khuyến qua “Câu cá mùa thu”?

- So sánh điểm giống và khác nhau với “Thu vịnh, Thu ẩm”?

5 Dặn dò: -Nắm chắc bài

-Chuẩn bị bài mới: Phân tích đề, lập dàn ý bài văn nghị luận

NGHIỆM: