Mục tiêu bài học: giúp học sinh: - Hiểu phong cách sống của Nguyễn Công Trứ.. khi…khi… + Coi việc làm quan là điều kiện, phương tiện để thực hiện hoài bão vì dân, vì nước và dùng tài n
Trang 1BÀI CA NGẤT NGƯỞNG
Nguyễn Công Trứ
A Mục tiêu bài học: giúp học sinh:
- Hiểu phong cách sống của Nguyễn Công Trứ Một nhà nho đầy bản lĩnh cá nhân
- Hiểu đúng nghĩa khái niệm “ Ngất ngưởng” -> tránh nhầm lẫn với lối sống
lập dị của một số người hiện đại
- Nắm được những tri thức về thể hát nói: thể thơ dân tộc phát triển mạnh ở
TK XiX
B Phương pháp thực hiện:
Đàm thoại, Thảo luận theo hệ thống câu hỏi, quy nạp
C Các bước tiến hành:
1 Ổn định lớp:
2 Kiểm tra bài cũ: Tâm sự của Tú Xương trong bài "Vịnh khoa thi hương"
3 Bài mới:
Hoạt động của thầy và
trò
* Hoạt động 1:
- Hs đọc tiểu dẫn, trả lời
câu hỏi
Những nét chính về tác
giả Nguyễn Công Trứ?
Nội dung cần đạt
I Giới thiệu khái quát:
1 Tác giả:
Nguyễn Công Trứ (1778 – 1858)
- Quê: Uy Viễn – Hà Tĩnh
- Học giỏi, lận đận thi cử (41 tuổi đỗ Trạng
Trang 2+ Thể hát nói và xuất xứ
bài thơ?
Hoạt động 2:
- Gv gọi 2 hs đọc bài thơ
& nhận xét, đưa ra cách
Nguyên)
- Xuất thân trong gia đình quan lại, mang tư tưởng chính thống phò Lê
- Công danh trắc trở (28 năm làm quan):
có tài ở nhiều lĩnh vực nhưng chịu nhiều đó kị, bị
vu oan…)
- Được nhân dân thờ ngay khi còn sống (có công khai khẩn đất hoang, đem lại cuộc sống cho nhân dân: Tiền Hải, Hải Dương, Ninh Bình…) 80 tuổi vẫn xin đánh Pháp-> ko được-> cuối năm ông mất
- Đam mê hát ca trù -> ảnh hưởng và làm nên 1 thi sĩ nổi tiếng nửa đầu Thế kỷ XiX:Thơ, phú, ca trù, câu đối
2 Thể loại:
- Hát nói (hát ca trù):khoảng > 600 bài
+ Phát triển ->XViii + Thể thơ dân tộc, tự do, phóng túng…
- Xuất xứ bài thơ:- 1848 khi ông cáo quan về hưu
II Tìm hiểu bài thơ:
1 Đọc :
Trang 3đọc đúng
Hoạt động 3:
Gv chia lớp thành 2 nhóm
thảo luận 2 vấn đề lớn:
+ Nhóm 1:
\ Em hiểu như thế nào là
ngất ngưởng?
\ Khi làm quan gò bó “
vào lồng” sao ông vẫn ra
làm quan ?
\ Hiểu thế nào về bản
lĩnh qn sống của NCT
khi hành đạo
Em suy nghĩ gì về quan
niệm sống của ông?
- Giọng điệu: tự hào, sảng khoái, tự tin
- Thể hiện bản lĩnh, cá tính của cá nhân
2 Tìm hiểu :
a Khi làm quan.
(khi hành đạo thực hiện các chức phận của 1 bề tôi)
(*) Quan niệm làm quan = “vào lồng”
+ Gò bó, trói buộc theo phép tắc
+ Bị thăng giáng thất thường (tổng đốc ->phủ doãn)
(*) Ý thức:
+ Bản thân là người có tài năng xuất chúng (khi…khi…)
+ Coi việc làm quan là điều kiện, phương tiện để thực hiện hoài bão vì dân, vì nước và dùng tài năng của mình để giúp đời:
“Vũ trụ nội mạc phi phận sự” chí làm trai Mọi việc trong trời đất đều là bổn phận và trách nhiệm của mình
“Nghĩa vua tôi cho vẹn đạo sơ chung”
( *) Quan niệm sống: Không việc gì không thuộc
phận sự của mình NCT sử dụng điển tích
“Tái ông thất mã” để khẳng định p/c của mình
“Được mất…tái thượng
Trang 4+ nhóm 2:
Khi về nghỉ hưu: NCT đã
có những hành động gì
khác lạ?
Đánh giá thế nào về con
người và lối sống của
ông ?
Khen chê….phong”
+ Công danh: may rủi , được mất không bận tâm -> không màng danh lợi
->Sống thẳng thắn, tận tâm với sự nghiệp ko luồn cúi để vinh thân phì gia
+ Bản lĩnh, hành đạo hết mình không sống uốn mình theo dư luận -> Quan điểm tiến bộ
=> con người thẳng thắn, giàu bản lĩnh, dám khẳng định tài năng của mình, vượt ra ngoài khuôn khổ lễ giáo của nhà nho - để được đem tài năng, nhiệt huyết cống hiến, làm việc có ích cho xã hội, cho triều đại
-> Tự xem mình “ngất ngưởng” nhất trong triều
b Khi về nghỉ hưu:
- Hành động khác thường trêu ngươi thiên hạ (Ng.tắc nhà nho phải:
“ Khắc kỷ, phục lễ”
- Việc mà các nhà nho, giới thượng lưu quý tộc và thương nhân giàu có thường làm nhưng chưa ai công khai kể hay“khoe” thú chơi này “Xướng ca vô loài”)
+ Cưỡi bò vàng có đeo nhạc ngựa, treo mo cau vào đuôi bò
+ Đủng đỉnh 1 đôi dì: dẫn các cô gái trẻ lên chùa
đi hát ả đào
+ Tự cho mình là “người thái thượng” sống
Trang 5Ông có quyền ngất
ngưởng, vì về hưu trong
danh dự, sau khi làm
phóng túng đến “Bụt cũng nực cười”
=>Đề cao nghệ thuật hát nói: thú chơi tao nhã, sinh hoạt văn hoá nghệ thuật
<=> Ngất ngưởng hưởng thụ cuộc sống tự do, tự tại bằng các thú vui :Uống rượu, nghe ca trù,
thưởng ngoạn
Điệp từ “khi” đi liền động từ: ca, tửu, cắc, tùng
Điệp từ “không” đi liền :tiên, phật, phàm tục
=>Đam mê, không muốn tỏ ra mình là người phi phàm, khác đời hay kẻ phàm tục không biết đến các thú chơi tao nhã
- Lối sống ngất ngưởng:
+ Sống hết mình theo niềm đam mê của mình + Bỏ ngoài tai sự khen chê, ko uốn mình theo dư luận
+ “Ngất ngưởng”, đầy cá tính
=> một con người mạnh mẽ, dám là chính mình, thể hiện 1 lối sống thật, cá tính, tự do -> c/s đầy thú vị
c Kết luận:
Bài thơ là tuyên ngôn về thái độ sống và triết lí sống của NCT
- “Ngất ngưởng” (khác lập dị): Phong cách sống tôn trọng sự trung thực, cá tính, ko chấp nhận sự khắc kỉ, phục lễ, uốn mình theo lễ giáo xã hội nho giáo hoá Khẳng định bản thân cá nhân, giám sống phá cách theo tự nhiên bằng tài năng và nhân cách của chính mình => ý nghĩa tích cực, tiến bộ Ngất
Trang 6nhiều việc có ích cho nhân
dân
Từ việc thảo luận đó ->
kq:
Theo em ngất ngưởng
trong bài thơ là gì?
Tại sao trong trường hợp
này lại có nghĩa tiến bộ?
Em hiểu gì về thể hát
nói?
+ Ưu điểm hát nói?
ngưởng mang nặng tấm lòng yêu nước
-Thể hát nói:
+ Tự do, phóng túng phù hợp quan niệm và phong cách sống mới =>thống nhất nội dung, hình thức
+ Tác giả tự nhìn nhận, đánh giá bản thân
III: Hướng dẫn học bài:
- Học thuộc bài thơ, hiểu đúng “ngất ngưởng”
- Phân tích được quan niệm, phong cách của Nguyễn Công Trứ -> đánh giá