Phong cách sống, thái độ sống của tác giả thể hiện trong bài ca ra sao?Kiểm tra tập rèn luyện HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ TRÒ KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC - Giới thiệu khái quát về tác giả?. bãi cát dài
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN 11 TUẦN 04 - TIẾT 14, 15: BÀI CA NGẮN ĐI TRÊN BÃI CÁT
(Sa hành đoản ca) – Cao Bá Quát
I Mục tiêu cần đạt
Thấy được tâm trạng bi phẫn của kẻ sĩ chưa tìm được lối ra trên đường đời Hiểu được đặc điểm thơ cổ thể và các hình ảnh biểu tượng
Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường cho Hs (tài liệu, tr 32) Phần chú thích, chọn chú thích
trong sách nâng cao để hướng dẫn cho học sinh.
II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
- SGK, SGV, Chuẩn kiến thức, Sách tham khảo,…
- SGK, Tập Ngữ Văn, Tập rèn luyện Ngữ Văn, Giấy nháp,…
III Tổ chức hoạt động dạy và học
Kiểm tra:
Bài ca ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ có ý nghĩa gì? Phong cách sống, thái độ sống của
tác giả thể hiện trong bài ca ra sao?(Kiểm tra tập rèn luyện)
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ
TRÒ
KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC
- Giới thiệu khái quát về tác giả?
- Hoàn cảnh sáng tác? Thể loại của
văn bản?
(SGK, tr 40)
- 3 Hs đọc lần lượt: phiên âm, dịch
nghĩa, dịch thơ của văn bản
- Từ văn bản em thấy hiện lên
những hình tượng văn học nào? (bãi
cát dài- , lữ khách- chán ghét lối học
cũ, học chỉ để mưu cầu danh lợi, để
làm quan, cùng đồ- bế tắc đường
đời của một trí thức)
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả
- (1809?- 1855), người làng Phú Thị, Gia Lâm, Bắc Ninh Là một nhà thơ có tài năng và bản lĩnh được người đời tôn là Thánh Quát
- Là người có khí phách hiên ngang, có tư tưởng tự
do, ôm ấp hoài bão lớn, mong muốn sống có ích cho đời
2 Tác phẩm
- Hoàn cảnh ra đời: viết trong khi đi thi Hội
- Thể loại: hành- thơ cổ thể, không gò bó về luật, không hạn chế về số câu, gieo vần linh hoạt
Trang 2- Trong 4 câu đầu, tác giả khắc họa
việc đi trên cát như thế nào? Tác giả
muốn nói điều gì về bản thân, cuộc
đời của chính mình và nhắn gửi điều
gì chung đến người đọc?(PTL, tr
65)
- Phân tích sự sáng tạo mới mẻ, độc
đáo của tác giả về hình ảnh bãi cát
dài ?(Không vay mượn từ văn học
Trung Quốc như nhiều hình tượng
thơ khác mà được xây dựng từ việc
quan sát hiện thực PTL, tr 66)
- Khách nước mắt rơi – ngao ngán,
mệt mỏi vì lẽ gì?(PTL, tr 67)
Tiết 15
- Khách đã trách ai, trách việc gì
trong 8 câu tiếp theo?(PTL, tr 67)
- Từ cuộc đời mình, khách đã có
những suy ngẫm khái quát về hạng
người ham danh lợi trong cuộc sống
như thế nào? (Cần phải thoát ra khỏi
cơn say vô nghĩa Tầm tư tưởng cao
rộng của tác giả: nhận thấy rõ tính
chất vô nghĩa của lối học khoa cử,
của con đường công danh theo lối
cũ PTL, tr 67)
- Tâm trạng của khách khi đi trên
bãi cát?
- Cảm nhận về khung cảnh trong
câu 14,15?(SGV, tr 48- hình ảnh
cùng đồ; PTL, tr 65)
- Tại sao tác giả lại có tâm trạng
chán nản, miễn cưỡng, không hề
hào hứng? (PTL, tr 67-68)
II Đọc – hiểu văn bản
1 Bốn câu đầu
- Tiếng khóc cho cuộc đời dâu bể
- Hình ảnh bãi cát dài – sáng tạo riêng, mới mẻ, độc
đáo của tác giả, mênh mông, nối tiếp nhau; hình ảnh con đường như bất tận, mờ mịt; tình cảnh của người
đi đường:
+ Đi một bước như lùi một bước: vừa là cảnh thực vừa tượng trưng cho con đường công danh gập ghềnh của tác giả
+ Mặt trời lặn mà vẫn còn đi, nước mắt rơi lã chã: tâm trạng đau khổ
2 Tám câu tiếp
- Tiếng thở than, oán trách bởi ý thức sâu sắc về mâu thuẫn giữa khát vọng, hoài bão của mình và thực tế cuộc đời trớ trêu, ngang trái
- Nỗi chán nản vì tự mình hành hạ thân xác; theo đuổi công danh và ước muốn trở thành ông tiên có phép ngủ kĩ
- Sự cám dỗ của cái bã công danh đối với người đời:
kẻ ham danh lợi đều phải chạy ngược, chạy xuôi ví như ở đâu có quán rượu ngon đều đổ xô đến, trong khi đó người tỉnh lại rất ít
- Nỗi băn khoăn, trăn trở: đi tiếp hay từ bỏ con đường công danh? Nếu đi tiếp thì cũng không biết phải đi
như thế nào vì đường bằng phẳng thì mờ mịt, đường ghê sợ thì nhiều.
3 Bốn câu cuối
- Tiếng kêu bi phẫn, bế tắc, tuyệt vọng
Trang 3- Em hiểu câu thơ cuối cùng như thế
nào?
(PTL, tr 68)
- Khái quát giá trị nội dung, nghệ
thuật của văn bản?
- Qua đọc- hiểu văn bản, em tự rút
ra được bài học gì cho bản thân?
(PTL, tr 69- 3 ý)
- Tác giả chán nản trước sự xuống cấp của học thuật, khoa cử thời Nguyễn Nhà thơ phê phán, bất hợp tác với triều đình nhà Nguyễn lúc bấy giờ Không thể tiếp
tục như thế Không thể đi trên bãi cát mãi như vậy mà
cần tìm một con đường khác, lối đi khác
III Tổng kết
- Sự bế tắc, chán ghét con đường danh lợi tầm thường đương thời và niềm khát khao đổi thay
- Sử dụng thơ cổ thể, hình ảnh có tính biểu tượng Thủ pháp đối lập, sáng tạo trong dùng điển tích Nhịp điệu diễn đạt sự gập ghềnh, trúc trắc của những bước đi trên bãi cát dài, tượng trưng cho con đường công danh đáng chán ghét
IV Củng cố hướng dẫn học sinh tự học ở nhà
1 Củng cố
Mượn hình tượng bãi cát và việc đi trên cát, tác giả muốn thể hiện tâm trạng và thái độ gì?
(chán nản; phê phán, bất hợp tác)
2 Hướng dẫn
- Cảm nhận về hình ảnh: bãi cát dài, cùng đồ, lữ khách trong văn bản?
- Chuẩn bị câu 1,2 SGK, tr 43- gợi ý