Mục tiêu bài học: Giúp học sinh hiểu: - Quan điểm của CBQ: chán ghét con đường mưu cầu danh lợi tầm thường nhưng vẫn đi thi để có cơ hội được cống hiến cho đất nước.. - Tư tưởng phê phán
Trang 1BÀI CA NGẮN ĐI TRÊN BÃI CÁT
(Sa hành đoản ca) - Cao Bá Quát
A Mục tiêu bài học: Giúp học sinh hiểu:
- Quan điểm của CBQ: chán ghét con đường mưu cầu danh lợi tầm thường nhưng vẫn đi thi để có cơ hội được cống hiến cho đất nước
- Qua đó thấy được tâm trạng bi phẫn của kẻ sĩ chưa tìm thấy lối thoát trên đường đời
- Tư tưởng phê phán của ông đối với học thuật, sự bảo thủ trì trệ của chế độ nhà Nguyễn nói chung, khát khao đổi mới cuộc sống, góp phần lí giải hành động khởi nghĩa của ông về sau(1854)
- Hiểu được mối quan hệ nôị dung – hình thức của bài thơ
B Phương pháp thực hiện:
Gợi mở , thảo luận, so sánh, tích hợp lịch sử và văn hoá
C Các bước tiến hành:
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ:
Cảm nhận của em về phong cách sống ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ?
3 Bài mới:
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
Hoạt động 1:
Hs đọc tiểu dẫn và trả lời
câu hỏi
I khái quát
1 Tác giả CBQ (1809-1855)
-Tài giỏi, lận đận , luôn trăn trở với đời Ông làm
Trang 2-Nêu vài nét về cuộc đời
và con người CBQ?
-Hoàn cảnh sáng tác bài
thơ?
Hoạt động 2: Hs đọc bài
thơ Gv hướng dẫn: đọc cả
phần chữ Hán và phiên âm
Hoạt động 3: Gv phát vấn
gợi mở
4 câu thơ đầu tg mở ra
con đường đi ở đâu? gợi
điều gì?
Một mình giữa xa mạc
mênh mông gợi nên điều
sơ khảo kì thi ở Thừa Thiên từng chữa bài thi phạm huý nên bị bắt rồi bị thải hồi
- Con người thức thời, yêu sự công bằng tự do, phóng khoáng
- Được tôn là “ Thần Siêu Thánh Quát”
- 1953 cùng nhân dân Tây Sơn nổi dậy chống nhà Nguyễn
2 Hoàn cảnh sáng tác bài thơ
-Trên đường vào Huế thi Tiến sĩ (thi hội),sau không đỗ
-H ảnh bãi cát dài, sóng biển và núi vừa thực vừa gợi liên tưởng sâu xa, tạo cảm hứng cho nhà thơ
II/Đọc và tìm hiểu bài thơ
1.Đọc:
-Thể thơ cổ thể, tự do kết cấu ,vần nhịp phóng túng
-âm điệu bi tráng: Buồn ,cứng cỏi
2 Tìm hiểu:
a Bốn câu thơ đầu
-Cảnh người đi trên bãi cát + Không gian: Sa mạc cát dài, rộng, mênh mông + Thời gian: Mặt trời lặn
+ Con người : 1 mình vẫn đi, vừa đi vừa “lệ tuôn đầy”
Trang 3Hoạt động 4: Thảo luận
theo nhóm:
Nhóm 1 Tại sao tg giận
mình?
Em hiểu gì về câu “
người say vô số tỉnh bao
người”?.
Nhóm 2: Nhận xét từ " tất tả"
và hình ảnh quán rượu
ngon?
=> ý nghĩa của 6 câu thơ
này
Nhóm 3: Mâu thuẫn nào
xuất hiện? Tg đã rơi vào
tình trạng gì?
=>Con đường đi trên cát đầy chông gai, thử thách,
sợ hãi=> đó là biểu tượng cho đường đời, con đường hành đạo của kẻ sĩ Con người muốn thành công phải vượt qua muôn ngàn khó khăn, gian khổ, chọn hướng đi đúng cho mình
b Chín câu thơ tiếp:
Người đi đường khẳng định: Cuộc đời đầy bọn danh lợi chen chúc, chúng mưu sinh, hưởng lợi say sưa
Người say vô số tỉnh bao người
Tác giả 1 mình đi trên 1 đường khác phường danh lợi=>Đó là thái độ coi thường danh lợi
Nhưng tác giả giận mình vì: tự mình hành hạ thân xác theo đuổi công danh
+"Tất tả": chạy ngược chạy xuôi vì danh lợi +Danh lợi như "rượu ngon" dễ làm say lòng người
->Thể hiện sự cám dỗ của của bả công danh với con người
=.>Tg ý thức rõ con đường công danh vô nghĩa nhưng mồi danh lợi vẫn làm con người mê muội, nên bản thân vẫn chưa dừng bước
- Mâu thuẫn tư tưởng sâu sắc:
+Đường bằng mờ mịt >< Đường chông gai thì nhiều
Khát vọng sống thì cao đẹp ><Hiện thực lại đen tối Lên đi hay dừng lại?
Trang 4Nhóm 4: Vì sao tg nói con
đường mình đang đi là con
đường cùng?
-Tg quyết định thế nào?
-Đánh giá của em về q.định
đó?
Hoạt động5: tổng kết
- ý nghĩa biểu trưng của
hình tượng " bãi cát" ?
-Nhận xét NT( nhịp điệu)
khi diễn tả cảm xúc?
Đọc ghi nhớ trong sgk
Tác giả rơi vào bế tắc Nếu đi thi đỗ thì phải làm quan giống phường danh lợi
c Bốn câu cuối: Sự bế tắc:
- Đường cùng: không lối thoát + Bắc : núi non trùng điệp ở phía trước + Nam : núi sau lưng, sông chắn trước mặt
=>Con đường danh lợi vô nghĩa, phê phán khoa cử theo lối cũ Đi hay dừng đều khó khăn, nên người
lữ khách => Quyết định : chôn chân trên bãi cát
"Anh đứng làm chi trên bãi cát"
-> Cần thoát khỏi cơn say danh lợi
3 Tổng kết
- Nội dung: Hình ảnh bãi cát trở thành biểu tượng nghệ thuật độc đáo, sáng tạo của tác giả về con đường công danh chông gai, cám dỗ và vô nghĩa
- Nghệ thuật: Thay đổi độ dài các câu thơ, ngắt nhịp đa dạng tạo sự gập ghềnh của những bước đi trên cát, thể hiện sự chán ghét, ngán ngẩm của CBQ về thời thế
+ Âm điệu bài thơ: Bi tráng, buồn ->trách cứ, giận giữ->bất lực, bế tắc, nhưng ngầm chứa sự phản kháng Cảnh báo sự thay đổi tất yếu trong tương lai
III Củng cố, hướng dẫn học bài
Trang 5-Học thuộc phần dịch thơ, làm bài tập SGK ( tr.42)
-Pt ý nghĩa biểu tượng và tâm trạng của nhân vật trữ tình?
- Chuẩn bị tiết làm văn