1' Giới thiệu qua về tác giả Cao Bá Quát được mệnh danh là Thần Siêu thánh Quát nhưng cuộc đời đi thi của ông lại gặp rất nhiều trông gai, điều đó được thể hiện qua bài thơ; bài ca ngắn
Trang 1TUẦN 4 - TIẾT 15: ĐỌC VĂN: BÀI CA NGẮN ĐI TRÊN BÃI
CÁT (Sa hành đoản ca)
-Cao Bá
A Mục tiêu cần đạt:
1 Kiến thức:
- Sự bế tắc, chán ghét con đường danh lợi tầm thường đương thời và niềm khát khao đổi thay
- Thành công trong việc sử dụng thơ cổ thể
2 Kỹ năng: Đọc, hiểu theo đặc trưng thể loại.
3 Thái độ tư tưởng: Trân trọng tài năng và con người Cao Bá Quát.
B Chuẩn bị của GV và HS
1 Giáo viên: Đọc SGK, SGV, TLTK, soạn giáo án, thiết kế bài học
2 Học sinh: Soạn bài
C Tiến trình dạy - học:
1 Ổn định tổ chức:
1'
2 Kiểm tra bài cũ: 4'
Kiểm tra kiến thức bài Bài ca ngất ngưởng
3 Các hoạt động dạy - học:
Hoạt động của GV và HS Tg Nội dung cần đạt
Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới,
+ PP giới thiệu: thuyết trình
1' Giới thiệu qua về tác giả Cao Bá Quát được
mệnh danh là Thần Siêu thánh Quát nhưng
cuộc đời đi thi của ông lại gặp rất nhiều trông gai, điều đó được thể hiện qua bài thơ; bài ca ngắn đi trên bãi cát
Hoạt động 2: Tìm hiểu chung:
Mục tiêu:
5' A Tiểu dẫn
1 Tác giả:
Trang 2- Thấy được tâm trạng bi phẫn của kẻ sĩ
chưa tìm được lối ra trên đường đời
- Hiểu được đặc điểm thơ cổ thể và các hình
ảnh biểu tượng trong bài thơ
Phương pháp:
- Công việc của GV:
- Công việc của HS: Học sinh
đọc bài, suy nghĩ, trao đổi và trả lời các câu
hỏi
- Cao Bá Quát là người có tài cao, nổi tiếng văn hay chữ tốt và có uy tín lớn trong giới trí thưc đương thời (thần siêu thánh Quát)
- Tác giả là người có khí phách hiên ngang, có tư tưởng tự do, ôm ấp hoài bão lớn, mong muốn sống có ích cho đời
2 Tác phẩm:
- Hoàn cảnh ra đời: viết trong khi đi thi hội
- Thể loại: thơ cổ thể, không bò bó về luật, không hạn chế về số câu, gieo vần linh hoạt
Hoạt động 3: Đọc - hiểu văn bản:
Thao tác 1: Đọc văn bản:
- GV: Gọi 1-2 HS đọc, chia bố cục văn bản
GV nhận xét và đọc mẫu, giải thích từ khó
- HS: đọc văn bản, nhận xét bạn đọc văn bản
như thế nào
Thao tác2: Tìm hiểu văn bản
- GV: Đặt câu hỏi em hiểu như thế nào về
hình ảnh bãi cát dài, và ý nghĩa tượng trưng
- HS: Suy ghĩ và trả lời
30' B Đọc hiểu văn bản
I Đọc- bố cục
- Giải nghĩa từ khó
- Thể thơ: cổ thể- hành ca -> Một thể loại thơ cổ Trung Quốc có phần tự do về số tiếng,
số câu, vần, nhịp điệu
- Bố cục: 2 phần + 4 câu đầu: cảnh bãi cát dài và người đi trên cát
+ 12 câu còn lại: tâm trạng và suy nghĩ của người đi trên bãi cát dài
II Tìm hiểu văn bản
a Nội dung:
- Bốn câu đầu: Tiếng khóc cho cuộc đời dâu bể: Hình ảnh bãi cát dài mênh mông, nối tiếp nhau, hình ảnh con đường như bất tận, mờ mịt, tình cảnh của người đi đường
+ Đi một bước như lùi một bước, vừa là cảnh thực vừa là tượng trưng cho con đường công danh gập ghềnh của tác giả
- Hình ảnh bãi cát:Tượng trưng cho
Trang 3- GV: Đặt câu hỏi em Hình ảnh người đi
trên bãi cát có tâm trạng như thế nào, thể
hiện điều gì?
- HS: Suy ghĩ và trả lời
môi trường xã hội, con đường đời đầy chông gai, gian khổ, nhọc nhằn
- Hình ảnh người đi trên cát:Tượng trưng cho con người buộc phải dấn thân trong cuộc đời để mưu cầu sự nghiệp, công danh cho bản thân, cho gia đình, dòng họ
+ Mặt trời lặn mà vẫn cồn đi, nước mắt rơi
lã chã, tâm trạng đau khổ
- Tám câu tiếp: Tiếng thở than, oán trách bởi
ý thức sâu sắc về mâu thuẫn giữa khát vọng, hoài bão của mình và thực tế cuộc đời trớ trêu ngang trái
+ Nỗi chán nản vì tự mình hành hạ thân xác, theo đuổi công danh và ước muốn trở thành ông Tiên có phép ngủ kĩ
+ Sự cám dỗ của cái bả công danh đối với người đời: kẻ ham danh lợi đều phải chạy ngược, chạy xuôi ví như ở đâu có quán rượu ngon đều xô đến, trong khi đó người tỉnh lại rất ít
+ Nỗi băn khoăn, trăn trở: đi tiếp hay
từ bỏ con đường công danh ? Nếu đi tiếp thì cũng biết phải đi như thế nào, vì đường bằng phẳng thì mờ mịt, đường ghê sợ thì nhiều
- Bốn câu cuối: tiếng kêu bi phẫn, bế tắc, tuyệt vọng Hình ảnh thiên nhiên trở lại: Phía Bắc, phía Nam đều đẹp hùng vĩ nhưng cũng đầy khó khăn hiểm trở Đi mà thấy phía trước là đường cùng, là núi là biển khó xác định phương hướng
=> Tư thế dừng lại nhìn bốn phía mà hỏi vọng lên trời cao, lại hỏi chính lòng mình thể hiện khối mâu thuẫn lớn đang đè nặng trong tâm trí nhà thơ
2 Nghệ thuật:
- Sử dụng thơ cổ thể, hình ảnh có tính biểu
Trang 4Thao tác 3:
- GV: Em hãy nêu nghệ thuật và ý nghĩa của
của tác phẩm
- HS: Suy ghĩ trao đổi và trả lời
tượng
- Thủ pháp đối lập, sáng tạo trong dùng điển tích
3 Ý nghĩa văn bản:
Khúc bi ca mang đậm tính nhân văn của một con người cô đơn, tuyệt vọng trên đường đời thể hiện qua hình ảnh bãi cát dài, con đường cùng và hình ảnh người đi cùng
Ghi nhớ:
Hoạt động 4: Bài tập vận dụng:
- Công việc của GV: ra bài tập, hướng dẫn
học sinh làm bài
- Công việc của HS: suy nghĩ trao đổi làm
bài
2' Bài tập 1:
Nhịp điệu bài thơ có giá trị diễn tả nội dung ntn?
Gợi ý:
Điểm độc đáo của bài thơ là ở nhịp điệu mang tính hình tượng :Những câu thơ 5 chữ với nhịp 2/3 mô phỏng những bước đi khó nhọc trên bãi cát Những lúc dừng lại suy nghĩ, câu thơ kéo dài ra với số lượng chữ lớn hơn nhưng nhịp thơ cũng biến hoá
- Nghệ thuật sử dụng điệp ngữ cũng đáng
chú ý vì mang tính tạo hình cao từ trường sa
láy đi láy lại tạo ra sự ám ảnh về bãi cát mênh mông, vô tận Để thể hiện sự bế tắc, hình ảnh núi Bắc, núi Nam lại gây cảm tưởng núi bao vây trùng điệp quanh người đi đường
4 Củng cố, dặn dò: 2'
* Chốt lại bài học: HS tự tóm tắt những nét chính về nội dung và nghệ thuật.
Gv chốt lại: Hình ảnh bãi cát dài và tâm trạng của tác giả đi trên bãi cát
* Dặn dò: 1 Bài tập về nhà: ?
2 Tiết học tiếp theo: luyện tập thao tác lập luận phân tích