So sánh với chiếu cầu hiền thì có mấy điểm chung: Người hiền cần thiết trong việc trị vì đất nước; Tiến cử người hiền tài; Người hiền tài tự tiến cử.. Vị chính dĩ đức, thí như Bắc Thần,
Trang 1TUẦN 7 - TIẾT 25:
CHIẾU CẦU HIỀN.
( Cầu hiền chiếu – Ngô Thì Nhậm)
A Mục tiêu cần đạt:
Thống nhất SGK + SGV
B Phương tiện thực hiện:
SGK + SGV, thiết kế bài học, tư liệu
C Cách thức tiến hành:
Trao đổi, thảo luận, trả lời câu hỏi
D Tiến trình lên lớp:
1 Ổn định:
2 Bài cũ: Tại sao nói bài văn tế là tiếng khóc cao cả?
3 Bài mới: GV giới thiệu vào bài
Hướng dẫn học sinh đọc tiểu dẫn
Nêu vài nét về tác giả?
Nêu hoàn cảnh sáng tác?
Mục đích?
GV: Thuyết phục đội ngũ trí thức trong
làng quan lại của triều đình cũ ra cộng
tác với Tây Sơn Thể hiện tấm lòng yêu
nước của vua Quang Trung
I Đọc - hiểu khái quát
1 Tác giả:
- Con của Ngô Thì Sĩ( quan trong phủ chúa Trịnh)
- Xuất thân trong một gia đình có truyền thống thơ văn
- Đỗ tiến sĩ năm 29 tuổi, là một viên tướng giỏi của chúa Trịnh Khi Lê- Trịnh sụp đổ ông theo phong trào Tây Sơn, đóng góp nhiều cho phong trào Tây Sơn
2 Tác phẩm:
- Soạn thảo nhiều văn bản giấy tờ
- Hoàn cảnh sáng tác:1788 Lê Chiêu Thống cõng rắn cắn
gà nhà rước quân Thanh vào xâm lược, Nguyễn Huệ mở cuộc hành quân thần tốc ra Bắc quét sạch 20 vạn quân cùng bọn tay sai bán nước Một số bề tôi nhà Lê: mang nặng tư tưởng trung quân lỗi thời; lo âu, sợ hãi chưa hiểu Tây Sơn Khi lên ngôi hoàng đế đặt niên hiệu Quang Trung, ông chú
ý ngay việc tìm nhân tài giúp nước ông giao cho Ngô Thì
Trang 2Hướng dẫn học sinh đọc văn bản.
Thể loại?
Em hiểu thế nào là chiếu?
Kể một số bài chiếu mà em biết?
Thiên đô chiếu( chiếu dời đô)- Lí Thái
Tổ
Di chiếu( chiếu để lại trước khi chết) –
Lí Nhân Tông
1429 Lê Lợi xuống chiếu ra lệnh cho
các đaại thần văn võ tiến cử người tài và
cho phép người hiền tài tự tiến cử So
sánh với chiếu cầu hiền thì có mấy điểm
chung: Người hiền cần thiết trong việc
trị vì đất nước; Tiến cử người hiền tài;
Người hiền tài tự tiến cử
Theo em bố cục chia làm mấy phần? nội
dung từng phần?
Tác giả xác định vai trò và nhiệm vụ
cao cả của người hiền là gì?
Nêu mối quan hệ giữa hiền tài và thiên
tử? Cách nêu như vậy có tác dụng gì?
Vị chính dĩ đức, thí như Bắc Thần, cư kì
sở, chúng tinh củng chi( Lấy đức mà cai
trị đất nước giống như sao Bắc Đẩu giữ
đúng vị trí của mình, các ngôi sao khác
sẽ châu về)
Ngôn từ lập luận?vd: một cây làm
chẳng…
Trong giai đoàn này đất nước chia thành
Nhậm soạn thảo -Chiếu cầu hiền ra đời trong hoàn cảnh đó
II Đọc- tìm hiểu
1 Đọc:
2.Thể loại: Chiếu là công văn thời phong kiến: có hai loại: +Cấp dưới đưa lên: tấu, sớ, biểu, chương, nghị…
+Nhà vua truyền xuống cho bề tôi: chiếu, mệnh, lệnh, dụ, cáo
- Thuộc văn nghị luận chính trị - xã hội, lời chiếu rõ ràng, trang trọng, tao nhã
-Khác: Chiếu cầu hiền: là bậc hiền tài mang nặng tư tưởng nho giáo, hơn nữa đây là cầu chứ không phải lệnh
3.Bố cục: 3 phần:
- P1: Từ đầu đến người hiền vậy: Vai trò và sứ mệnh của người hiền đối với vua và đất nước
- P2: Từ trước đây đến Trẫm hay sao: Suy nghĩ của nhà vua
về tình hình đất nước, ước nguyện có nhiều hiền tài ra giúp dân giúp nước
- P3: Phần còn lại: Con đường cầu hiền và mong muốn của vua Quang Trung
III Đọc - hiểu chi tiết:
1 Vai trò và sứ mệnh của người hiền tài đối với vua và đất nước
- Người hiền tài có mối quan hệ với thiên tử:
+ Do thiên tử sử dụng
+ Không làm như vậy là trái với đạo trời, trái quy luật cuộc sống
- Tác giả ví người hiền: Như sao sáng…
=> Lập luận hết sức chặt chẽ thuyết phục, dùng hình ảnh so sánh, lấy từ sách luận ngữ.Tác giả đã đánh trúng vào tâm lý
sĩ phu Bắc Hà, lôi cuốn họ ra giúp vua, giúp nước
Trang 3đàng trong,đàng ngoài nên Bắc Hà,
Nam Hà khác nhau Theo quan niệm
thâm căn cố đế của Nho sĩ Bắc Hà, chỉ
những người xuất thân dòng dõi đế
vương mới xứng đáng làm vua Nguyễn
Huệ chỉ là một anh hùng áo vải -> họ
không phục Đánh trúng được tâm lý đó
tác giả đã dẫn lời của ai? Hãy chỉ rõ và
phân tích? Tại sao tác giả lại đề cập đến
mối quan hệ đó?
Đối tượng của bài chiếu này là ai?
Trước việc NHuệ đem quân ra Bắc diệt
Trịnh, nho sĩ Bắc Hà có thái độ như thế
nào?
GV: Khi có biến cố họ giữ phẩm hạnh
là đúng nhưng khi đất nước cần mà họ
sống không có trách nhiệm, là sai, trái
với đạo lý vốn có của người Việt Nam
Nhận xét cách sử dụng hình ảnh và hiểu
quả của việc biểu đạt?
Tấm lòng của vua được thể hiện như thế
nào?
Tại sao lại viết “ ghé chiếu”?
Quang Trung giải bày tâm sự như thế
nào?
Vậy em có suy nghĩ gì về vua Quang
Trung?
2 Thái độ của nho sĩ Bắc Hà đối với nhà Tây Sơn và tấm lòng của nhà vua
- Đối tượng: Nho sĩ Bắc Hà, quan lại…
- Thái độ:
+ Mai danh ẩn tích, bỏ phí tài năng
+ Ra làm quan: Sợ hãi, im lặng như bù nhìn, hiặc làm việc cầm chừng
+ Có người tử vẫn
-> Mang tính ẩn dụ đủ để nho sĩ, quan lại giật mình nếu còn trung với đất nước, dân tộc Trong tâm lý họ còn coi
thường Quang Trung không biết lễ nghĩa…-> dẫn tứ thư, ngủ kinh đã có sự tác động không nhỏ đến họ
- Tấm lòng mong mỏi người hiền “ ghé chiếu”:
Nhà vua rất thành tâm, chân thực đến khiêm nhường: Không đáng phò tá chăng? Vương hầu chăng? ( câu hỏi tu từ)
- Giải bày tâm sự:
+ Tình hình đất nước mới
+ Kỉ cương còn thiếu sót
+ Lo chuyện biên ải
+ Dân chưa hồi sức, lòng người chưa thấm
+ Một cây không thể làm nhà, dựng nước không chỉ một người
-> Khó khăn nên nhà vua kêu gọi hiền tài -> cảm động,
Trang 4Nghệ thuật?
Đường lối cầu hiền của vua QT?
Có bao nhiêu cách để tiến cử?
Suy nghĩ của em về đường lối và biện
pháp cầu hiền của vua Quang Trung?
Lời kết trong bài cho em suy nghĩ như
thế nào?
Nội dung đó cho em hiểu như thế nào
về vua Quang Trung?
Qua bài chiếu em có nhận xét gì về vua
Quang Trung?
Nêu nội dung bài học?
Nghệ thuật?
thấu tình đạt lý
- Tiếp tục sử dụng câu hỏi nghi vấn tu từnhưng để khẳng định là có rất nhiều hiền tài
=> Sử dụng hình ảnh tượng trưng, lấy từ kinh điển nho gia, ngôn từ chân thành, da diết Tác giả cho người đọc thấy được cách ứng xử của Nho sĩ Bắc Hà, tính chất thời đại và nhu cầu đất nước lúc bấy giờ Từ đó thuyết phục nho sĩ ra phục vụ đất nước
3 Con đường cầu hiền và mong muốn của vua Quang Trung
- Đường lối cầu hiền: Mọi tầng lớp từ quan đến dân đều được phép dâng sớ tâu bày sự việc
- Có ba cách để tiến cử: Được cất nhắc;Dâng sớ tự tiến cử, các quan được tiến cử
-> Đường lối cầu hiền: rộng mở, đúng đắn; biện pháp cầu hiền: cụ thể, dề thực hiện
- Cuối cùng tác giả kêu gọi người tài đức cố gắng cùng triều đình gánh vác việc nước, hưởng phúc dài lâu
* Nhận xét:
- Là người trân trọng kẻ sĩ, hiền tài -> xây dựng quốc gia
- Là người hết lòng vì nước vì dân: Lo cho an nguy xã tắc; chống giặc giữ nước
- Là người thể hiện tư tưởng dân chủ tiến bộ: phát hiện nhân tài; không phân biệt quan – dân; bày tỏ lòng thành -> minh quân
* Tổng kết:
- Nội dung: Không chỉ là lời kêu gọi nguời hiền giúp đời
mà còn giúp nho sĩ chưa hiểu thời cuộc, còn ẩn dật, lánh đời hiểu hơn về Quang Trung - một vị minh quân
- Nghệ thuật: Văn xuôi chính luận: Lập luận chặt chẽ, luận
cứ, luận chứng
* Ghi nhớ: SGK
Trang 5Hướng dẫn học sinh đọc ghi nhớ.
4 Củng cố: Suy nghĩ của em về lời cầu hiền trong bài
5 Dặn dò: Học bài cũ, soạn bài mới