Đặc điểm bài - 1 trong những TP mở đầu 1 thời kì LS mới của DT, cũng là 1 thời đại mới trong văn chương.. Bài mới PBC là ng đầu tiên trong LS VHVN có YT dùng văn chương để tuyên truyền,
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 11
Lưu biệt khi xuất dương -Phan Bội
Châu-A Mục tiêu
- Cảm nhận được vẻ đẹp LM hào hùng của nhà chí sĩ CM đầu thế kỉ XX & giọng thơ tâm huyết sôi trào của PBC
B Trọng tâm
- Tâm trạng người chí sĩ CM trong buổi đầu ra đi tìm đường cứu nước
C Đặc điểm bài
- 1 trong những TP mở đầu 1 thời kì LS mới của DT, cũng là 1 thời đại mới trong văn chương
D Tiến trình
1 Kiểm tra bài cũ
2 Bài mới
PBC là ng đầu tiên trong LS VHVN có YT dùng văn chương để tuyên truyền, vận động CM (nhấn mạnh mđ trực tiếp mà TG đã xđ là tuyên truyền đường lối CM cho ND, khích lệ tinh thần YN, ý chí chiến đấu, vận động đông đảo đồng bào tham gia vào khối đại đk DT để hợp sức đánh đuổi kẻ thù Những áng thơ văn tuyên truyền ấy chỉ có thể chinh phục lòng ng khi nó thấm đẫm cx trữ tình, xuất phát từ trái tim nhiệt huyết của TG.
- Trình bày những I Tiểu dẫn
Trang 2hiểu biết của E về
cđ PBC?
- Ngay từ 1925:
NAQ đã suy tôn
ông: vị AH, vị thiên
sử, đấng xả thân vì
ĐL, được 20 triệu
con ng trong vòng
nô lệ tôn sùng.
(Những trò lố…).
- PBC: k xem văn
chương là mđ cđ
mình Ông vào đời
để làm 1 ng chiến
sĩ đtranh cho
ĐLTD của DT,
nhưng nvụ của ng
chiến sĩ buộc ông
cầm bút stác pvụ
cho công cuộc CM.
- Cần lưu ý gì khi
tìm hiểu về bối
cảnh LS dẫn tới sự
1 Tác giả
- PBC là 1 trong những ng khai sáng con đường đấu tranh giải phóng DT theo khuynh hướng DCTS, sau thất bại của ptrào Cần vương cuối XIX
+ Cđ hđ CM gắn liền với LS đtranh giải phóng DT trong 25 năm đầu XX
+ Tấm gương sáng chói về tấm lòng nhiệt thành với lí tưởng cứu nước, tinh thần đtranh bền bỉ, kiên cường, khó khăn k nản, nguy hiểm k sờn, về lòng tin k dời đổi vào SNGPDT
- Ptrào Đông du phát triển mạnh từ 1905-1908: PBC
có đk GT, học hỏi, bồi bổ tri thức, tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ của nước ngoài
+ 1909: NB thân P, trục xuất PBC, ptrào tan rã >< tên tuổi PBC- linh hồn của ptrào- vẫn mãi sống trong lòng bạn bè, đồng chí
-> Năng khiếu VH + nguồn cx dồi dào + từng trải bước đường CM -> Nvăn lớn, nthơ lớn
-> Ng khơi dòng cho loại VH trữ tình- ctrị, từng đc xem như 1 trong mũi tiến công kẻ thù trong công cuộc vận động CM -> để lại nhiều bài học quý cho bao thế
hệ nvăn sau này
2 TP:
- Cuối XIX: ctrị đen tối, đặt ra trc các nhà YN 1 câu hỏi lớn day dứt: phải cứu nước bằng cách nào?
2
Trang 3ra đời của TP?
- Trc PBC, đã có
nhiều ng pbiểu về
vđ này trong thơ:
Bay thẳng cánh
muôn trùng tiêu
hán/ Phá vòng vây
bạn với kim ô
(Chim trong
lồng-Nguyễn Hữu Cầu),
Chí làm trai…4 bể
(Chí AH, NCT)
-> PBC: hi kì:
hiếm, lạ, khác
thường.
- Qn về chí làm trai
cuả TG có gì mới
mẻ?
- C1: bản dịch rõ
ý C2: lời tự nhắc
nhở.
- Ảnh hưởng của tư tưởng DCTS từ NN <-> PBC say sưa dấn bước, bất chấp mọi nguy hiểm, gian lao
II Đọc- hiểu
1 Đề:
- TG đề cập đến chí làm trai nói chung của các nhà nho xưa với tinh thần khẳng định Theo đó, KV làm việc lớn của nv trữ tình cũng đc thể hiện 1 cách sâu sắc
- Khẳng định 1 lẽ sống đẹp, phải lạ có nghĩa là phải
biết sống cho phi thường, hiển hách, phải dám mưu đồ những việc kinh thiên động địa, xoay chuyển càn khôn, chứ k thể sống tầm thường, tẻ nhạt, buông xuôi theo sp, chịu để cho con tạo vần xoay
- Với PBC, đó là sự tiếp nối KV sống mãnh liệt của chàng trai đầy nhiệt huyết, nhưng nó táo bạo & quyết liệt hơn NCT (…)
- Con ng dám đối mặt với cả đất trời (càn khôn), cả vũ
trụ để tự khẳng định mình, vượt hẳn lên trên cái mộng
công danh thường gắn liền với hiếu, trung để vươn tới
những lí tưởng nhân quần, XH rộng lớn & cao cả hơn nhiều
-> PBC ôm ấp KV có thể xoay chuyển càn khôn, k để
cho nó tự chuyển vần <-> k chịu khuất phục trước sp,
trước h/c
-> Lí tưởng sống ấy đã tạo cho con ng 1 tư thế mới, khoẻ khoắn, ngang tàng, dám ngạo nghễ thách thức
Trang 4- Giang sơn còn tô
vẽ mặt nam nhi/
Sinh thời thế phải
xoay nên thời thế
(Chơi xuân).
- Tầm vóc con ng
trong vũ trụ đc tạo
dựng ntn?
- Qn của PBC gắn
liền với những tư
tưởng gì?
- Bước vào mấy
năm đầu XX: sau
thất bại liên tiếp
của các ptrào vũ
trang chống P: nõi
thất vọng, bi quan
đè nặng tâm hồn
những ng VN YN
-> tâm lí buông
xuôi, an phận.
với càn khôn.
2 Thực:
- Câu thơ k chỉ đơn giản xác nhận sự có mặt của nv trữ tình ở trên đời mà còn hàm chứa 1 tâm niệm: ta hiện diện k phải như 1 sự ngẫu nhiên, vô ích -> ta phải làm
đc việc gì đó có y/n cho đời Cuộc thế trăm năm này
cần phải có ta, k phải để hưởng lạc mà là để cống hiến
cho đời, để đáng mặt nam nhi, để lưu danh thiên cổ -> Khẳng định dứt khoát
- Chí làm trai đã gắn với YT về cái tôi- công dân đầy
tinh thần trách nhiệm trước cđ: thấy việc k thể k làm, k
ỷ lại cho ai Giọng nghi vấn nhưng nhằm khẳng định quyết liệt hơn 1 KV sống hiển hách, phát huy hết tài
năng & chí khí cống hiến cho đời Hơn thế, cái tôi ấy
thấy rõ LS là 1 dòng chảy liên tục, có sự góp mặt, sự tham gia gánh vác cviệc của nhiều thế hệ
-> Ý thơ đc tăng cấp lên + giọng khuyến khích, giục giã con ng
-> Với 1 lẽ sống nthế, tất sẽ làm nên sự nghiệp, & tên tuổi chẳng có lẽ lại k lưu truyền mãi tới ngàn năm
Thân nam nhi k chịu nát với cỏ cây (NCT), k chịu cảnh cá chậu chim lồng.
* Cảm hứng LM bay bổng lại đc gắn với những
4
Trang 5-> hồi chuông thức
tỉnh của P có y/n
lớn.
- Thái độ của TG
trước tình cảnh ĐN
ntn?
(+ Tnào là nền học
vấn cũ?
+ Từ ngữ nào thể
hiện rõ thđộ đgiá
của TG đ/v nó?
+ Nguyên nhân của
thđộ đó là gì?
+ Nền học vấn cũ
đã đc nhìn nhận từ
góc độ nào?)
- Liên hệ: NĐC.
- PBC nhận thấy sự
lỗi thời của những
tín điều xưa cũ
từng 1 thời khuôn
vàng thước ngọc
-> phủ nhận quyết
liệt.
htượng ngth kì vĩ, trường tồn: càn khôn, khoảng trăm năm, sau này muôn thuở -> làm tăng đến vô cùng s/m
của KV & niềm tin
3 Luận:
- Gắn chí làm trai vào h/c thực tế của ĐN + Lẽ nhục- vinh đc đặt ra, gắn với sự tồn vong của DT + Ý tưởng của PBC mang sắc thái mới của tư tưởng thđại, thđộ chối bỏ nền học vấn cũ đầy tinh thần CM Phải biết đặt TP vào h/c ra đời của nó mới có thể hiểu sâu sắc nguyên nhân của thđộ này Mang trong lòng ý chí gp DT cùng nỗi nhục mất nước, lại chịu ảnh hưởng của Tân thư, PBC nhìn thấy sự vô ích của cái học, kiểu học cĩ trc những đòi hỏi mới của thđại
- PBC dám đối mặt với cả nền học vấn cũ để nhận thức
1 chân lí: tử hĩ (đã chết), nhuế (nhục), si (ngu): sách
vở thánh hiền k giúp gì đc khi nước mất nhà tan -> ý tưởng táo bạo đ/v 1 ng từng gắn bó với cửa Khổng sân Trình Tất nhiên ông hiểu vtrò của đạo Nho trong XHPK, thấm thía y/n của cái học nho gia trong việc đào luyện NC con ng phù hợp với đòi hỏi của 1 thời kì LS
- PBC nhận thức đc vì YN, có KV tìm con đường đi mới có thể đưa nước nhà thoát khỏi cảnh khổ đau -> Nv trữ tình có khí phách ngang tàng, táo bạo, quyết liệt của 1 nhà CM đi tiên phong cho thđại mới Vđ ông muốn phát biểu ở TP là vđ thđộ đ/v ĐN trong htại Cái
Trang 6- Sách vở…thân gì
(NK): chiêm
nghiệm, có niềm
tủi thẹn, thoàng
nghi ngờ về hữu
dụng của VH trong
ngày loạn
-> PBC: thđộ k
dừng ở mức nghi
ngờ Tình thế
ĐN+cá tính ưa
hđ=tđ sâu sắc từ
cốt cách của 1 con
ng.
- Câu thơ cho E
hiểu gì về KV hđ &
tư thế ng đi buổi
lên đường?
- Thực tế: cuộc ra
đi bí mật, vài 3 đ/c
thân cận tiễn, phía
trc le lói tia sáng
của KV…
mà ông kêu gọi là sự thức thời, là tinh thần hđ vì SN Đây chính là hệ quy chiếu mà ông đã dùng để đgiá, nhìn nhận tcả những vđ còn lại
4 Kết:
- Tư thế & KV buổi lên đường của nv trữ tình
- H/a đều hết sức lớn lao: bể Đông, cánh gió, muôn trùng sóng bạc -> hoà nhậpvới con ng trong tư thế bay lên TG mong muốn tìm ra con đường đi mới cho LS
ĐN, tìm ra trường hđ mới để thân nam nhi đc thoả chí bình sinh
- H/a kết thúc thật LM, hào hùng, con ng dường như
đc đôi cánh thiên thần, bay bổng ở bên trên thực tại tối tăm, khắc nghiệt, vươn ngang tầm vũ trụ bao la -> Con
ng ra đi tìm đường cứu nước vẫn hăm hở dấn thân, tự tin & đầy quyết tâm
-> Hình tượng thật đẹp & giàu chất sử thi đã thắp sáng niềm tin & hi vọng cho 1 thđại mới, 1 thế kỉ mới Tâm thế cùng với tư thế của nv trữ tình lúc này là muốn lao
6
Trang 7- Theo E, những
yếu tố nào tạo nên
sức lôi cuốn mạnh
mẽ của TP?
ngay vào 1 trường hđ mới mẻ, sôi động; bay lên làm quẫy sóng đại dương, hay bay lên cùng những đợt sóng trào sôi vừa thoáng hiện lên trong tâm tưởng
III Tổng kết:
1- KV sống hào hùng, mãnh liệt
- Tư thế con ng kì vĩ, sánh ngang vĩ trụ
- Lòng YN cháy bỏng & YT về lẽ nhục- vinh gắn liền
sự tồn vong của ĐN
- Tư tưởng đổi mới táo bạo, đi tiên phong cho thđại vốn đc TN thđại hăm hở đón chào & tin tưởng
- Khí phách ngang tàng, dám đương đầu với mọi thử thách
- Giọng thơ tâm huyết sâu lắng mà sục sôi, hào hùng, đánh trúng vào nỗi nhục mất nước mà mọi ng VN phải chịu đựng cũng như lích thích đc bản tính ưa hđ của TN
-> 1 nhân cách đáng ngưỡng mộ
-> TP gợi ra cả 1 trường hđ rộng rãi cho những ng đang muốn làm 1 cái gì đó có y/n cho ĐN
2- TP đc viết theo bút pháp ước lệ, phóng đại của thơ
tỏ chí cổ điển rất cần thiết cho nhu cầu cổ vũ, động viên TG đã thực sự thổi hồn vào từng câu chữ, h/a vốn quen, khiến chúng vẫn mang đậm dấu ấn cá nhân
ng viết & có đc sức lay động thấm thía
3- Đây là TP từ biệt & cũng là lời mời gọi lên đường.
Trang 8Nó htoàn tương xứng với tầm vóc của 1 con ng đc cả
DT ngưỡng vọng & tin tưởng vào thời điểm LS khi đó
HDHB:
- BT khó:
1 Rút ra những bài học về 1 lẽ sống đẹp của TN trong
thđại ngày nay?
- sống có lí tưởng, có hoài bão
- ước mơ & dám đương đầu với mọi thử thách để thực hiện hoài bão, ước mơ đó
2 Cảm nhận về h/a ngth ở C7- 8?
3 Chí làm trai đã đc nv trữ tình khẳng định trên cơ sở
nào?
- nhận thấy nó phù hợp với KV khđịnh cái tôi
- nhận thấy nó phù hợp với y/c của ĐN về 1 thế hệ TN
biết Xúm vai vào xốc vác cựu giang san, khôi phục lại
chủ quyền
- nhận thấy nó là đk cần để kéo những kẻ còn bị cầm tù bởi nền học vấn cũ ra khỏi cơn mê để tìm tới hướng đi mới cho LS
-> Qn về cơ bản vẫn nằm trong vòng YT hệ nho gia (PNL-> Đặng Dung-> Ng Hữu Cầu-> NCT)
-> Nét mới của PBC: sự nhạy cảm trc đòi hỏi mới của
ĐN, đích: khôi phục chcủ quyền ĐN Điều qtrọng là phải biết dứt bỏ cái học từ chương đã trở thành 1 lực cản trên đg đi của kẻ mang hoài bão cứu dân, cứu nước
8
Trang 9-> Xét ở 1 mức độ, qn của ông đã có phần vượt lên qn
cũ từng đc khđịnh trong suốt thời TĐ
Tổ trưởng kí duyệt:
1 2008
Cao Thị Hoan