Giáo án Ngữ văn 11 tuần 24 bài: Từ ấy Tố Hữu

- Thấy được niềm vui sướng, say mê mãnh liệt của Tố Hữu trong buổi đầu gặp gỡ lí tưởng cộng sản và tác dụng kì diệu của lí tưởng đối với cuộc đời nhà thơ.. Bài mới: Trong khi rất nhiều n

GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 11

Đọc văn TỪ ẤY

Tiết 86, 87 Tố Hữu

Tuần 24 Ngày soạn:

17 02 2011

I Mục đích yêu cầu Giúp HS:

1 Kiến thức.

- Thấy được niềm vui sướng, say mê mãnh liệt của Tố Hữu trong buổi đầu gặp gỡ lí tưởng cộng sản và tác dụng kì diệu của lí tưởng đối với cuộc đời nhà thơ

- Hiểu được sự vận động của các yếu tố trong thơ trữ tình: hình ảnh, ngôn ngữ, nhịp điệu,…

- Ngệ thuật diễn tả tâm trạng

2 Kĩ năng Rèn kỹ năng phân tích tâm trạng trong thơ trữ tình.

3 Thái độ.

Tự nhận thức, xác định giá trị bản thân về một cuộc sống có lí tưởng đúng đắn, gắn bó, hoà nhập với mọi người

II Chuẩn bị của GV và HS.

1 Chuẩn bị của GV:

- Giáo án, SGK, SGV, sách TL tham khảo, bảng phụ, phiếu học tập, tranh ảnh, (nếu có)

- GV hướng dẫn HS chuẩn bị bài ở nhà

2 Chuẩn bị của HS: Chuẩn bị bài: Từ ấy - Tố Hữu

+ Tìm hiểu tác giả - tác phẩm

(Nhóm 1 – Sưu tầm tranh ảnh, tư liệu, thuyết trình giới thiệu về nhà thơ)

+ Đọc tác phẩm

+ Trả lời câu hỏi phần hướng dẫn học bài

III Phương tiện thực hiện - Cách thức tiến hành.

1 Phương tiện thực hiện

- Sách giáo khoa văn 11

- Thiết kế bài học

- Bảng phụ, tranh ảnh tư liệu (nếu có)

2 Cách thức tiến hành

- Phương pháp đọc - hiểu, đọc diễn cảm, phân tích, bình giảng, kết hợp so sánh, tái hiện, đàm thoại nêu vấn đề bằng hệ thống câu hỏi thảo luận nhóm

IV Tiến trình giờ học.

1 Ổn định tổ chức:

2 Kiểm tra bài cũ:

- Thuộc lòng bài thơ Chiều tối (Phiên âm, dịch thơ)

- So sánh sự tương đồng và khác biệt giữa thiên nhiên và con người trong hai câu thơ đầu?

- Ý nghĩa của hình ảnh lò than rực hồng ở hai câu cuối?

3 Bài mới:

Trong khi rất nhiều nhà thơ vào thời kì đang băn khoăn đi tìm lẽ sống, ý nghĩa của cuộc đời thì Tố Hữu, 18 tuổi đã giác ngộ lí tưởng Cách mạng, trở thành người chiến sĩ Cộng sản Lí tưởng ấy đã soi sáng đường đời và đường thơ ông

Năm 20 của thế kỉ 20 Tôi sinh ra Nhưng chưa được làm người

Nước đã mất Cha đã làm nô lệ

Ôi những ngày xưa mưa xứ Huế Mưa sao buồn vậy, quê hương ơi!

Ngẩng đầu lên, không thấy mặt trời Đất lai láng những là nước mắt.

(Một nhành xuân)

Đó là những dòng hồi tưởng của nhà thơ Tố Hữu khi ông đã vào độ tuổi 60

động của HS

Nội dung bài giảng

Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm hiểu

chung

TT1: HS đọc tiểu dẫn SGK, tóm tắt nội

dung chính.

- Quê quán?

- Cuộc đời?

- Sự nghiệp? Tập thơ?

Sinh ra trong một gia đình nhà nho

nghèo, có truyền thống yêu VHDG

Tiếng hát ngọt ngào, êm dịu của người

mẹ đã nâng giấc cho nhà thơ trong quãng

đời tuổi thơ ngắn ngủi (mồ côi mẹ - 12

tuổi) Trách nhiệm làm thư kí phải dậy

HS dựa vào Tiểu dẫn trả lời.

I TÌM HIỂU CHUNG.

1 Tác giả.

- Tố Hữu (1920 – 2002) tên thật Nguyễn Kim Thành

- Quê làng Phù Lai, xã Quảng Thọ, huyện Quảng Điền, Thừa Thiên Huế

- Là lá cờ đầu của thơ ca cách

mạng Việt Nam hiện đại.

- Thơ trữ tình – chính trị: thể hiện

lẽ sống, lí tưởng, tình cảm cách mạng của con người Việt Nam hiện đại nhưng mang đậm chất dân

từ 4 giờ sang ghi chép ca dao tục ngữ

cho cha là một kỉ niệm đáng sợ thời thơ

ấu nhưng đã để lại bao âm điệu, câu chữ

ngân nga mãi trong lòng và hoá thân vào

giọng điệu ngọt ngào, tâm tình thương

mến trong thơ TH

Huế quê mẹ của ta ơi cũng là mảnh đất

nuôi dưỡng hồn thơ TH từ những điệu

hò, tiếng ca bâng khuâng, da diết

- Vị trí và hoàn cảnh ra đời của bài

thơ?

- Thể thơ và bố cục?

Hoạt động 3 Hướng dẫn đọc - hiểu

TT2: GV hướng dẫn HS đọc : Giọng

điệu phấn khởi, vui tươi, hồ hởi Chú ý

nhịp thơ thay đổi

HS trình bày cá nhân.

1 HS đọc.

tộc, truyền thống

- Sự nghiệp thơ ca của ông gắn với

sự nghiệp cách mạng, phán ánh chân thật những chặng đường cách mạng đầy gian khổ, hi sinh nhưng cũng nhiều thắng lợi vẻ vang

- 7 tập thơ + Từ ấy (1937 – 1946) + Việt Bắc (1955 – 1961) + Gió lộng (1955 – 1961) + Ra trận (1962 – 1971) + Máu và hoa (1972 – 1977) + Một tiếng đờn (1992) + Ta với ta (1999)

- Được Nhà nước trao tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật 1996

2 Bài thơ : Từ ấy.

a Xuất xứ và hoàn cảnh ra

đời.

- Bài thơ nằm trong phần Máu lửa

của tập thơ “Từ ấy” – 3.1938

- Tập “Từ ấy” gồm 71 bài chia làm

3 phần: Máu lửa, Xiềng xích, Giải

- Khổ 1: Niềm vui sướng, say mê khi gặp

lí tưởng của Đảng, cách mạng

- Khổ 2: Nhận thức mới về lẽ sống

- Khổ 3: Sự chuyển biến trong tình cảm

TT3: GV dẫn dắt và đặt vấn đề - GV

chuẩn xác kiến thức.

- Nhà văn đặt tên cho tác phẩm cũng

giống như khai sinh cho đứa con tinh

thần của mình Vậy nhan đề cũng là

một yếu tố thẫm mĩ trong chính thể bài

thơ Từ ấy đã nói lên điều gì?Thời

điểm nào, có ý nghĩa gì trong cuộc đời

nhà thơ?

Từ ấy - gợi lên một thời điểm trong

cuộc đời con người Dưới tác phẩm cho

biết mốc cụ thể là tháng 7-1938 Đây là

thời điểm nhà thơ vinh dự đứng trong

hàng ngũ của ĐCS Đông Dương tranh

đấu cho lí tưởng CM – giác ngộ lí tưởng

CM

Từ ấy - trở thành một dấu mốc quan

trọng, có tính chất bước ngoặt trong con

đường đời, đường thơ của thi sĩ Nó gắn

bó chặt chẽ và chi phối mọi cảm xúc,

tâm trạng, thái độ, tình cảm của cái tôi

trữ tình trong bài thơ

HS suy nghĩ, thảo luận – trình bày.

phóng.

- Ngày đầu khi được đứng trong hàng ngũ của Đảng, làm bài thơ để ghi lại kỉ niệm đáng nhớ ấy

b Thể thơ và bố cục.

- Thất ngôn trường thiên (7 chữ/câu; 4 câu/khổ; 3 khổ/bài.)

II ĐỌC - HIỂU.

1 Khổ 1: Niềm vui sướng giác

ngộ lí tưởng Cách mạng.

Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ Mặt trời chân lí chói qua tim Hồn tôi là một vườn hoa lá Rất đậm hương và rộn tiếng chim…

- Từ ấy: nhà thơ được giác ngộ lí

tưởng Cách mạng, lí tưởng Cộng sản, kết nạp vào Đảng

-> dấu ấn quan trọng đánh dấu bước ngoặt lớn trong cuộc đời người thanh niên Tố Hữu

- Hình ảnh ẩn dụ: nắng hạ, mặt

- Tố Hữu đã dùng những hình ảnh nào

để chỉ lí tưởng và hiểu quả?

Những hình ảnh ẩn dụ xuất hiện trong

thơ TH gắn liền với lí tưởng cách mạng:

nắng hạ, mặt trời chân lí Lí tưởng Đảng

đến với nhà thơ như một nguồn sáng

chói loà xoá tan màn đêm tăm tối, chấm

dứt những ngày tháng buồn tẻ và bế tắt

Phút giây bắt gặp lí tưởng trở thành

bừng nắng hạ, chói qua tim Những

động từ mạnh cho thấy ảnh hưởng lớn

lao của nguồn ánh sáng chân lí mới đến

nhà thơ

- Ở 2 câu sau, nhà thơ dùng những

hình ảnh nào để biểu hiện niềm vui

sướng, say mê khi bắt gặp lí tưởng.?

Mặt trời, ánh nắng đã đem lại sự sống

Tâm hồn nhà thơ hoá thành một khu

vườn tưng bừng sức sống khi so sánh:

Hồn tôi là một vườn hoa lá

Rất đậm hương và rộn tiếng

chim…

Niềm vui hoá thành âm thanh rộn rã như

chim hót, thành sắc lá, sắc hoa tươi xanh,

rực rỡ, thành hương thơm lan toả ngọt

HS suy nghĩ, phát hiện – trình bày

cá nhân.

trời chân lí.

-> Khẳng định lí tưởng cộng sản như một nguồn sáng mới chói loà xoá tan màn đêm tăm tối làm bừng sáng tâm hồn nhà thơ Mở ra một chân trời mới về nhận thức, tư tưởng, tình cảm

- Động từ:

+ Bừng: ánh sáng phát ra bất ngờ

đột ngột

+ Chói: ánh sáng có sức xuyên

thấu mạnh mẽ -> Những động từ mạnh cho thấy ảnh hưởng lớn lao của nguồn ánh sáng chân lí mới đến nhà thơ

- Hình ảnh ẩn dụ và so sánh: Hồn

tôi - vườn hoa lá - đậm hương – rộn tiếng chim.

+ Niềm vui hoá thành âm thanh,

màu sắc, hương thơm

+ Tưng bừng và tràn đầy sức sống

ngào Câu thơ như một tiếng reo phấn

khởi, hân hoan, phơi trải, bày tỏ niềm

vui sướng của mình nhưng cũng chan

chứa lòng biết ơn.

Đặt bài thơ vào thời điểm từ ấy, lúc

người thanh niên trẻ kiếm tìm lẽ sống, lẽ

yêu đời Phút chốc được khai sáng, để

bay bổng trong trí tưởng tượng:

Rồi một hôm nào, tôi thấy tôi

Nhẹ nhàng như con chim cà lơi

Say đồng hương nắng vui ca hát

Trên chín tầng cao bát ngát trời.

(Nhớ

đồng)

TT4: GV phát vấn HS:

- Khi được ánh sáng của lí tưởng soi

rọi, nhà thơ đã có những nhận thức

mới về lẽ sống như thế nào?

Lí tưởng cộng sản giúp cho người thanh

niên nhận ra lẽ sống mới

Tôi buộc lòng tôi với mọi người

Để tình trang trải với muôn nơi

Cái tôi ấy chủ động tự nguyện, tự giác và

HS suy nghĩ, phát

-> Niềm vui sướng, say mê nồng nhiệt của nhà thơ khi bắt gặp lí tưởng mới, như cỏ cây đón nhận ánh sáng Mặt trời

=> Lí tưởng CM tiếp thêm sức sống cho con người thêm yêu đời, yêu cuộc sống, sống có ý nghĩa hơn

-> Vẻ đẹp và sức sống của lí tưởng

CM cũng là vẻ đẹp của tâm hồn thơ TH

2 Khổ 2: Nhận thức về lẽ sống.

Tôi buộc lòng tôi với mọi người

Để tình trang trải với muôn nơi

Để hồn tôi với bao hồn khổ Gần gũi nhau thêm mạnh khối đời.

- Động từ:

khao khát mở rộng tấm lòng mình, sẻ

chia với quần chúng rộng lớn Trước tiên

là những kiếp người cùng khổ, những

nạn nhân đáng thương của xã hội

Ý thức tự nguyện và quyết tâm vượt

qua giới hạn của cái tôi cá nhân để sống

chan hoà với mọi người, với cái ta chung

để thực hiện lí tưởng giải phóng giai cấp,

dân tộc Từ đó, khẳng định mối liên hệ

sâu sắc với quần chúng nhân dân

hiện – trình bày

cá nhân.

+ Buộc: ý thức tự nguyện, quyết

tâm cao độ

+ Trang trải: Tâm hồn trải rộng

với cuộc đời, tạo sự đồng cảm sâu sắc

-> Hành động có tính tự nguyện

- Trăm nơi (Hoán dụ) – chỉ mọi

người sống ở khắp nơi

- Khối đời (ẩn dụ) – Khối người

đông đảo cùng chung cảnh ngộ, đoàn kết chặt chẽ, cùng phấn đấu

vì mục tiêu chung

-> Sự gắn bó đồng cảm sâu xa giữa cái riêng và cái ta chung, giữa tấm lòng nhà thơ với khối đời chung của nhân dân lao động

- Hồn tôi – bao hồn khổ:

-> Khẳng định mối liên hệ sâu sắc với quần chúng nhân dân

=> Nhà thơ đã đặt mình giữa dòng đời và môi trường rộng lớn của quần chúng lao khổ và ở đó Tố Hữu đã tìm thấy niềm vui và sức mạnh không chỉ bằng nhận thức

- Sự chuyển biến sâu sắc trong tình

cảm của nhà thơ được thể hiện ra sao

trong khổ thơ 3?

- Nhận xét cách xưng hô và cách dung

từ?

Không chỉ đem đến lẽ sống mới mà lí

tưởng cộng sản còn giúp cho người

thanh niên TH vượt qua những suy nghĩ

ích kỉ, hẹp hòi để có được tình cảm giai

cấp sâu sắc với quần chúng

Giác ngộ lí tưởng thực sự hoá thành

tình cảm và dường như thành hành động

cụ thể Tình cảm giai cấp sâu sắc đã

thành tình cảm gia đình thắm thiết Nhà

thơ hiểu mình đã là thành viên trong một

gia đình lớn – gia đình cách mạng, gia

đình của những kiếp người khổ đau, bất

hạnh đang giành quyền sống

- Từ việc xác định mình là một thành

viên của đại gia đình quần chúng lao

khổ, nhà thơ đã thể hiện điều gì khi

nhắc đến những vạn kiếp phôi pha, vạn

đầu em nhỏ?

HS đọc khổ 3 – phát hiện, phân tích.

mà còn bằng tình cảm mến yêu của trái tim nhân ái

3 Khổ 3: Chuyển biến sâu sắc

về tình cảm.

Tôi đã là con của vạn nhà

Là em của vạn kiếp phôi pha

Là anh của vạn đầu em nhỏ Không áo cơm, cù bất cù bơ…

- Điệp từ: là, của, vạn…

-> Lời khẳng định dứt khoát, một

tình cảm gia đình đầm ấm, thân thiết, gắn bó ruột thịt

- Đại từ nhân xưng: Con, em, anh

-> Tình cảm đầm ấm, thân thiết, gắn bó máu thịt Cảm nhận sâu sắc mình là thành viên của đại gia đình quần chúng lao khổ

- Số từ ước lệ: vạn - vạn nhà, vạn

kiếp phôi pha, vạn đầu em nhỏ:

-> Sự biểu hiện xúc động, chân thành khi nói tới những kiếp người bất hạnh, dãi dầu sương gió: Quần chúng lao khổ, những kiếp sống

- Đặc sắc nghệ thuật của bài thơ.

Hoạt động 4 Hướng dẫn tổng kết.

TT5: GV yêu cầu HS đánh giá, nhận xét

HS trình bày cá nhân.

mòn mỏi đau thương, những mái đầu trẻ thơ tội nghiệp không nơi nương tựa

=> Sự chuyển biến trong tâm trạng của Tố Hữu: tấm lòng đồng cảm, xót thương đối với mọi người lao khổ Qua đó còn thể hiện lòng căm giận của nhà thơ trước bao bất công ngang trái của cuộc đời cũ Tinh thần hăng say cách mạng

4 Nghệ thuật.

- Hình ảnh tươi sáng, giàu ý nghĩa tượng trưng

- Ngôn ngữ gợi cảm, giàu hình ảnh

và nhạc điệu

- Giọng thơ sảng khoái, nhịp điệu thơ hăm hở

- Sự đa dạng của bút pháp: tự sự, trữ tình

III TỔNG KẾT.

- Bài thơ là tuyên ngôn về lí tưởng

và nghệ thuật của Tố Hữu

- Giọng điệu chân thành, cảm xúc

hồ hởi, náo nức bài thơ nêu bật

giá trị nội dung và nghệ thuật của bài

thơ.

TT6: HS đọc ghi nhớ SGK.

HS đánh giá, nhận xét

HS đọc ghi nhớ

một quan niệm mới mẻ và nhận thức sâu sắc về mối quan hệ giữa

cá nhân và quần chúng lao khổ, với nhân loại cần lao

4 Củng cố - Hướng dẫn HS tự học.

- Thuộc lòng bài thơ

- Bình những câu thơ tâm đắc nhất

- Học bài cũ

- Chuẩn bị bài Đọc thêm: LAI TÂN (Hồ Chí Minh), NHỚ ĐỒNG (Tố Hữu), TƯƠNG TƯ (Nguyễn Bính), CHIỀU CUÂN(Anh Thơ)

+ Tác giả

+ Tác phẩm

V Rút kinh nghiệm

………

………

………

………

………

………

………

………

………