GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 11Một thời đại trong thi ca Trích Hoài Thanh A.Mục tiêu bài học: Giúp học sinh: Hiểu được tinh thần Thơ mới trên cả hai bình diện văn chương và xã hội, đồng thời hiể
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 11
Một thời đại trong thi ca
(Trích)
Hoài Thanh
A.Mục tiêu bài học:
Giúp học sinh:
Hiểu được tinh thần Thơ mới trên cả hai bình diện văn chương và xã hội, đồng thời hiểu được nét đặc sắc trong bài nghị luận văn học của Hoài Thanh
B Phương pháp, phương tiện
- Phương pháp: Đàm thoại
- Phương tiện: SGK+SGV +TLTK Ngữ văn 11
C Tiến trình
1 ổn định lớp: 11A1:
11A3:
2 Kiểm tra bài cũ: (Không)
3.Bài mới:
Thời
gian
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
- Gọi HS đọc Tiểu dẫn
* - Hoài Thanh (1909-1982), tên khai
sinh : Nguyễn Đức Nguyên, sinh ra
trong một gia đình nhà nho nghèo yêu
nước ở Nghi Lộc, Nghệ An
- Tham gia phong trào yêu nước cách
I.TÌM HIỂU CHUNG
(Học sinh đọc tiểu dẫn)
1 Tác giả
- Sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo sớm tham gia phong trào yêu
Trang 2mạng Sau cách mạng chủ yếu viết văn,
năm 2000 được tặng Giải thưởng Hồ Chí
Minh về văn học và nghệ thuật
- Các tác phẩm chính (SGK)
- Lối phê bình của ông thiên về thưởng
thức, ghi nhận ấn tượng, lấy hồn tôi để
hiểu hồn người.
* Hướng dẫn cách đọc : Giọng điệu
chung : chia sẻ, giãi bày, giàu cảm xúc
của người trong cuộc, uyển chuyển, tinh
tế, nhiều đoạn giàu chất thơ Chú ý cách
ngắt đoạn để làm nổi bật mạch lập luận
? Nêu dàn ý của bài ?
(GV dùng máy chiếu cho HS xem dàn ý
sau khi tổng hợp,HS đánh dấu và SGK
vị trí các đoạn tương ứng với dàn ý.)
Dàn ý :
I Tinh thần thơ mới.
II Con đường đi tìm tinh thần thơ mới :
nước cách mạng
- Viết văn từ những năm mới ngoài
20 tuổi
- Hoạt động chủ yếu trong nghành văn hóa và nghệ thuật
- Tác phẩm nổi tiếng nhất : Thi nhân
Việt Nam.
- Năm 2000 được tặng Giải thưởng
Hồ Chí Minh về văn học và nghệ thuật
- Được đánh giá là nhà phê bình xuất sắc nhất trong VHVN hiện đại
2 Tác phẩm và đoạn trích : (SGK).
II ĐỌC HIỂU (HS đọc văn bản)
Dàn ý :
I Tinh thần Thơ mới
II Con đường đi tìm tinh thần thơ mới : (Giá đại thể).
III Tinh thần thơ mới gồm lại trong chữ Tôi, tinh thần thơ cũ gồm lại trong chữ Ta.
Trang 3(Giá đại thể).
III Tinh thần thơ mới gồm lại trong chữ
Tôi, tinh thần thơ cũ gồm lại trong chữ
Ta.
1 Những vấn đề chung về chữ Tôi và
chữ Ta (Cứ đại thể khác nhau).
2 Ta là ý thức đoàn thể, Tôi là ý thức cá
nhân (Ngày thứ nhất đến thế).
3 Hành trình xuất hiện và phản ứng tiếp
nhận của xã hội (Ngày thứ nhất đáng
thương).
IV Sự vận động của Thơ mới xung
quanh cái Tôi và bi kịch của nó.
1 Cái Tôi đáng thương tội nghiệp (Mà
thật chúng ta).
2 Các hướng lớn của thơ mới đào sâu
vào cái Tôi (Đời chúng ta Huy Cận).
3 Điểm thiếu hụt trong ý thức của cái
Tôi (Thực chưa lòng tin đầy đủ).
4 Bi kịch của thời đại cái Tôi và giải
pháp cho bi kịch đó (Đó ngày mai).
IV.Sự vận động của Thơ mới xung quanh cái Tôi và bi kịch của nó.
1.Cái Tôi đáng thương tội
nghiệp (Mà
thật chún
g ta).
2.Các hướng lớn của thơ mới đào sâu vào cái Tôi
3.Điểm thiếu hụt trong ý thức của cái Tôi
(Thực chưa lòn
1.Những vấn đề chung về
chữ Tôi
và chữ Ta
(Cứ đại thể khác nhau).
2.Ta là ý
thức đoàn
thể, Tôi là
ý thức cá nhân
(Ngày thứ nhất đến thế).
3.Hành trình xuất hiện và phản ứng tiếp nhận của xã hội
(Ngày thứ nhất đán
g thương).
Trang 4CÂU 1 :
? Cái khó trong việc tìm ra tinh thần của
thơ mới là gì ?
? Theo tác giả, phải căn cứ vào những
tiêu chí nào để phát hiện ra thơ mới ?
* Cái dở không đủ tư cách đại diện cho
nghệ thuật và những thời đại lớn của
nghệ thuật Hoài Thanh cũng từng bộc
bạch ông đã đọc hàng vạn câu thơ hay và
cũng không ít hơn những câu thơ dở của
phong trào thơ mới Nhưng các tiêu chí
đã giúp tác giả khái quát được chính xác
Tinh thần thơ mới
CÂU 2
? Tinh thần thơ mới theo quan điểm của
Hoài Thanh là gì?
? Bản chất của chữ Tôi là gì?
(Đặt trong mối quan hệ với thời đại, với
tâm lí thanh niên đương thời)
? Hành trình của nó đến với bạn đọc ra
(Đời chúng ta Huy Cận).
g tin đầy đủ).
4.Bi kịch của thời đại cái Tôi và
giải pháp cho bi kịch đó (Đó ngày
mai).
1 Con đường đi tìm và tinh thần thơ mới.
- Cái khó : Ranh giới giữa thơ cũ và thơ mới không phải rạch ròi, dễ nhận ra
- Đề xuất các tiêu chí : + Phải sánh bài hay với bài hay
+ Phải nhìn vào đại thể để xác định đặc sắc của mỗi thời
+ Tinh thần thơ mới cần được tìm hiểu trong mối quan hệ với thơ cũ
Trang 5sao?
CÂU 3
? Vì sao tác giả nói: cái Tôi với cái
nghĩa tuyệt đối của nó lại đáng thương
và tội nghiệp?
* Cốt cách trong thơ cũ: Khí phách
ngang tàng của Lí Bạch, Cái tự trọng
trước cơ hàn của Nguyễn Công Trứ
Ngày ba bữa vỗ bụng rau bình bịch,
người quân tử ăn chẳng cần no.
Đêm năm canh an giấc ngáy kho kho,
đời thái bình cửa thường bỏ ngỏ.
(Nhà nho vui cảnh nghèo)
Đến Xuân Diệu:
Nỗi đời cơ cực đang giơ vuốt
Cơm áo không đùa với khách thơ.
- Chế Lan Viên:
Hãy cho tôi một tinh cầu giá lạnh
…
Những ưu phiền, đau khổ với buồn lo
- Vũ Hoàng Chương
- Tinh thần thơ mới bao gồm trong chữ Tôi
+ Bản chất chữ Tôi : Quan niệm con người cá nhân trong sự giải phóng, trỗi dậy, bùng nổ của ý thức cá nhân
(Cái nghĩa tuyệt đối của nó).
+ Hành trình : Chập chững, lạ lẫm –
được quen biết – được cho là đáng
thương và tội nghiệp
2 Bi kịch của thời đại cái Tôi
- Đáng thương và tội nghiệp :
+ Đó là bi kịch của cái tôi bé nhỏ, tội
nghiệp, mất hết cốt cách hiên ngang
ngày trước.
Trang 6Say đi em, say đi em
Say cho lơi lả ánh đèn Cho cung bậc
ngả nghiêng điên rồ xác thịt
Rượu, rượu nữa và quên quên hết
Tôi quá say rồi
Sắc ngả màu trôi
* Yêu là chết ở trong lòng…thờ ơ chẳng
biết (Xuân Diệu)
- Hồn đơn chiếc như đảo rời dặm biển
Suốt một đời như núi đứng riêng tây
(Huy Cận)
- Một chiếc linh hồn nhỏ
Mang mang thiên cổ sầu
(Huy Cận)
-Nhưng em ơi
Đất trời nghiêng ngửa
Mà trước mắt thành sầu chưa sụp đổ
Đất trời nghiêng ngửa
Thành Sầu không sụp đổ, em ơi!
(Vũ Hoàng Chương)
+ Bi kịch của cái tôi : mất bề rộng
(Không tìm được tiếng nói chung với cuộc đời), chỉ còn bề sâu (Trốn chạy vào ý thức cá nhân)
+ Bi kịch của cái Tôi bàng hoàng vì thiếu một lòng tin đầy đủ, không còn
có thể nương tựa vào một cái gì bất
di bất dịch như cái ta thuở trước
Trang 7CÂU 4
? Các nhà thơ lãng mạn cũng như người
thanh niên bấy giờ đã giải tỏa bi kịch
cuộc đời mình bằng cách nào?
? Thái độ của tác giả trước giải pháp ấy
của họ?
* Tác giả dùng những từ ngữ, hình ảnh
thấm đượm tình cảm: gửi cả, yêu vô
cùng, chia sẻ buồn vui với cha ông, dồn
tình yêu quê hương, hứng vong hồn…,
chưa bao giờ họ hiểu…, chưa bao giờ
họ cảm…., chưa bao giờ như bây giờ họ
thấy cần…
* Phía sau những lời hay ý đẹp của các
nhà thơ mới là tấm hồn bạch với đất
nước, là mối băn khoăn chung cần được
sẻ chia
Gọi HS đọc đoạn III.2 “Đời chúng ta…
Huy Cận”
? Mất bề rộng ta đi tìm bề sâu Bề sâu
mà tác giả muốn nói là gì?
? Tại sao các nhà thơ mới phải trốn chạy
vào ý thức cá nhân?
Những bi kịch có tính chất xã hội : Thơ mới nói lên cái bi kịch đang
diễn ngấm ngầmphản chiếu tâm lí
một thế hệ, những thất vọng, hi vọng của cả thế hệ ấy
- Giải pháp : dồn vào tình yêu tiếng Việt
- Thái độ tg : + Cảm thông với những bế tắc mang
tính thời đại : Nhưng ta trách gì
Xuân Diệu hết thảy chúng ta.
+ Trân trọng tình yêu nước thầm kín gửi trong tiếng mẹ đẻ của các nhà thơ mới
+ Ghi nhận những thành công không thể phủ nhận của thơ mới khi cái tôi của người sáng tạo được giải phóng
3 Nghệ thuật phê bình tinh tế, tài
Trang 8(Nguyên nhân: Do bi kịch thời đại)
? Tại sao tg lại nói: Càng đi sâu càng
lạnh?
* VD: Xuân Diệu càng cố gắng hòa
nhập linh hồn vào trăng và nhạc bao
nhiêu lại càng cảm nhận rõ sự nỗi cô đơn
của cái Tôi cá nhân bấy nhiêu
Từ Huyền Diệu (say đắm):
Này lắng nghe em khúc nhạc thơm
Say người như rượu tối tân hôn.
Đến Nguyệt Cầm (bơ vơ):
Bốn bề ánh nhạc biển pha lê
Chiếc đảo hồn tôi rợn bốn bề.
hoa của Hoài Thanh.
Đoạn : “Đời chúng ta…Huy Cận” Thể hiện văn phong Hoài Thanh
- Mất bề rộng tìm bề sâu: Trốn chạy
vào ý thức cá nhân, quay về nỗ lực khám phá cái tôi ấy vì không tìm được tiếng nói chung với thời đại
- Càng đi sâu càng lạnh: Càng hướng
nội rút cục càng bế tắc, bơ vơ, lạc
lõng, đơn côi: động tiên đã khép, tình
yêu không bền, điên cuồng rồi tỉnh, say đắm vẫn bơ vơ.
- Chỉ ra những hướng lớn trong con
đường Tìm bề sâu trong Thơ mới :
đường Kết quả Thế Lữ Thoát lên Động tiên
Trang 9?Từ những tác phẩm đã học trong
chương trình, em thấy cách đánh giá trên
của Hoài Thanh như thế nào?
* Các đoạn văn khác: Rộng mở như Thế
Lữ, mơ màng như Lưu Trọng Lư, Hùng
tràng như Huy Thông, Trong sáng như
Nguyễn Nhược Pháp, Ảo não như Huy
Cận, kì dị như Chế Lan Viên, quê mùa
như Nguyễn Bính, thiết tha, rạo rực, băn
khoăn như Xuân Diệu.
VD:
Thế Lữ Trời cao xanh ngắt ô
kìa / Hai con hạc trắng
bay về Bồng Lai (Tiếng
sáo Thiên Thai)
Lưu Trọng
Lư
Em không nghe rừng thu/ Lá thu kêu xào xạc/
Con nai… (Tiếng thu)
Nguyễn
Nhược
Pháp
Hôm nay đi chùa Hương/ Hoa cỏ mờ hơi sương/ Cùng thầy me
Lưu Trọng Lư
Phiêu lưu trong trường tình
Tình yêu không bền
Hàn Mặc
Tử, Chế Lan Viên
Điên cuồng
Tỉnh
Xuân Diệu
Đắm say Bơ vơ
Mỗi tác giả tiêu biểu được điểm qua bằng một vài từ nhưng gợi đúng thần thái của hồn thơ họ và điểm trúng những gương mặt lớn không thể thiếu của Thơ mới
Trang 10em dậy….soi gương.
(Chùa Hương)
Huy Thông Cờ Chư hầu đỏ rực như
pha son/ Quằn quại cong trên nền trời lá mạ
(Tiếng địch sông Ô)
Chế Lan
Viên
Có một người nghèo không biết Tết/ Mang lì chiếc áo độ thu tàn/ Có đứa trẻ thơ không biết khóc/ Vô tình bỗng nổi
tiếng cười ran! (Xuân)
Nguyễn
Bính
Tương tư (Thôn Đoài
ngồi nhớ thôn Đông…) Xuân Diệu Vội vàng
Huy Cận Tràng Giang
? Tác giả viết: Ta…cùng Thế Lữ, Ta… cùng Lưu Trọng Lư, Ta…với Chế Lan Viên, …, Ta …cùng Huy Cận, cách viết
ấy gợi cho em suy nghĩ gì?
* Bước chân các nhà thơ mới “Bước chân nào cũng nhiệt tình, tha thiết, khao khát khám phá thế giới riêng đang mở
ra, bước nọ tràn sang bước kia Từ cõi này lại dặt dìu sang cõi khác trong nhịp điệu dồi dào của những câu văn “Ta…”
Trang 11Nhưng tất cả những bước chân đó đều
khựng lại bất ngờ ở cuối con đường xa
thăm thẳm và sâu hun hút: “Động
tiên…”
? Nói những bế tắc của các nhà thơ mới
mang tình thời đại, Hoài Thanh có giọng
điệu như thế nào?
? Em nhận xét gì về cách phê bình của tg
trong đoạn văn vừa khảo sát?
? Em hiểu gì về phong trào Thơ mới và
đặc điểm lối phê bình văn học của Hoài
Thanh?
- Cách viết : Ta cùng , ta với : + Gợi ra hình ảnh một cái ta – độc giả theo bước chân những nhà thơ tiêu biểu để đi vào cõi riêng của họ, nương theo mạch cảm xúc, hóa thân vào cảm xúc để dẫn dắt ý tứ, luận điểm
+ Giọng điệu của một người trong cuộc : chia sẻ, cảm thông, giàu cảm xúc thẩm mĩ, hấp dẫn, lôi cuốn
NX :
- Ngôn ngữ dung dị dễ hiểu mà vẫn xúc tích, chính xác
- Cách phê bình thiên về ấn tượng rất
tài hoa : Lấy hồn tôi để hiểu hồn
người.
III TỔNG KẾT
Trang 12BT: Cảm nhận của em về cái Tôi Xuân
Diệu, Huy Cận, Hàn Mặc Tử qua các bài
thơ đã học?
(Ghi nhớ Sgk)
- Đặc điểm thơ mới : Phần II.1
- Đặc điểm lối phê bình Hoài Thanh khi phân tích đặc điểm Thơ mới : + Đặt cái Tôi trong quan hệ với cái
Ta để tìm chỗ giống và khác nhau + Nhìn vấn đề trong mối quan hệ với thời đại, tâm lí thanh niên đương thời
để phân tích thấu đáo cái đáng thương, đáng tọi nghiệp và bi kịch ở
họ - tính khoa học
+ Lập luận chặt chẽ, những luận điểm
có tính khái quát với những ví dụ có tính minh chứng, cụ thể, đa dạng, giàu sức thuyết phục
+ Có tầm nhìn bao quát, nhiều chiều
IV LUYỆN TẬP
D CỦNG CỐ, DẶN DÒ:
- Học bài + làm bài tập
- Soạn bài: Phong cách ngôn ngữ chính luận (tiếp)