Mục tiêu bài học: 1.Kiến thức: - Qua bức tranh thiên nhiên và sinh hoạt thấy được vẻ đẹp tâm hồn của Hồ Chí Minh trong hoàn cảnh khắc nghiệt vẫn luôn hướng tới sự sống và ánh sáng - Nghệ
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 11 Bài giảng CHIỀU TỐI
(MỘ)
Hồ Chí Minh
A Mục tiêu bài học:
1.Kiến thức:
- Qua bức tranh thiên nhiên và sinh hoạt thấy được vẻ đẹp tâm hồn của Hồ Chí Minh trong hoàn cảnh khắc nghiệt vẫn luôn hướng tới sự sống và ánh sáng
- Nghệ thuật: Thấy được bút pháp tả cảnh ngụ tình, sự đan xen giữ tính chất
cổ điển và hiện đại trong bài thơ
2 Kĩ năng :
- Biết cách đọc và phân tích một bài thơ Thất ngôn tứ tuyệt
- Đối chiếu và so sánh
- Rèn luyện và nâng cao kĩ năng tư duy
3 Thái độ:
Bồi dưỡng cho học sinh lòng kính yêu đối với Bác Hồ
B Phương pháp tiến hành:
- Đọc diễn cảm
- Đàm thoại gợi mở
- Giảng bình
- So sánh
C Phương tiện thực hiện
- Sách giáo khoa
- Sách giáo viên
Trang 2- Phấn, bảng
D Tiến trình lên lớp
1 kiểm tra sỉ số, trang phục
2 Kiểm tra bài cũ:
- Đọc diễn cảm bài thơ “Đây thôn Vĩ Dạ” và nêu cảm nhận của em về nghệ
thuật miêu tả cảnh vật của nhà thơ Hàn Mạc Tử trong bài thơ này?
2 Dạy bài mới
Lời vào bài:
I Tìm hiểu chung:
1 Tập “Nhật kí trong tù”
( GV giới thiệu đôi nét về tập
“Nhật kí trong tù” )
a Hoàn cảnh ra đời
b Thể loại
c Số lượng
2 Bài thơ “Chiều tối”.
a Hoàn cảnh sáng tác
I Tìm hiểu chung :
1 Tập “Nhật kí trong tù”
a Hoàn cảnh ra đời:
Tập thơ được sáng tác từ tháng 8/1942 đến tháng 9/1943 khi Bác bị giam cầm tại Trung Quốc
b Thể loại: Nhật kí bằng thơ
c Số lượng: 134 bài bằng chữ Hán
2 Bài thơ “ Chiều tối”.
a Hoàn cảnh sáng tác:
- Trên đường chuyển lao từ Tỉnh Tây đến Thiên
Trang 3- Dựa vào SGK em nào có thể cho cô
biết hoàn cảnh sáng tác của bài thơ?
b Thể loại
- Bài thơ được viết theo thể loại nào?
c Bố cục
- Theo em, bố cục của bài thơ nên chia
như thế nào?
II ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1 Đọc
( Một học sinh đọc diễn cảm bài thơ )
2 Tìm hiểu bài thơ
2.1 Bức tranh thiên nhiên
- Điểm nhìn của nhà thơ ở hai câu thơ
đầu là ở đâu?
- Từ điểm nhìn ấy chúng ta thấy xuất
hiện những ảnh nào?
Bảo cuối năm 1942, vào thời điểm cuối ngày
- Là bài thơ thứ 31 trong tập “Nhật kí trong tù”
b Thể loại: Thất ngôn tứ tuyệt
c Bố cục:
- Hai câu đầu: Bức tranh thiên nhiên
- Hai câu cuối: Bức tranh sinh hoạt
II ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1 Đọc
( SGK, trang 41 )
2 Tìm hiểu bài thơ
2.1 Bức tranh thiên nhiên
Cánh chim
Bầu trời Chòm mây
Hình ảnh:
Sự mỏi mệt sau một ngày vất
Trang 4- em thấy có sự tương đồng nào qua
hình ảnh cánh chim mỏi mệt và người
tù trên đường chuyển lao không?
- Hình ảnh chòm mây lẻ loi, trôi chậm
có ý nghĩa tượng trưng như thế nào?
(GV có thể lấy ví dụ hoặc yêu cầu HS
tìm một số câu thơ hoặc bài thơ trong
thơ xưa để so sánh với hình ảnh thiên
nhiên trong thơ Bác)
- Qua hình ảnh cánh chim và chòm
mây Em có cảm nhận gì về tâm hồn
của Bác trước thiên nhiên?
2.2 Bức tranh sinh hoạt
- Ở hai câu cuối, tác giả chuyển điểm
nhìn như thế nào?
- Từ điểm nhìn đó, tác giả đã nhìn thấy
những hình ảnh nào?
vả kiếm sống
- Cánh chim Tâm trạng mỏi mệt sau một ngày bị
đày ải
Sự hòa hợp, cảm thông sâu sắc giữa tâm hồn nhà thơ và cảnh vật thiên nhiên
- Chòm mây Mở ra không gian cao rộng, êm
ả
Sự ung dung thư thái của tâm hồn
Hình ảnh thơ vừa biểu hiện không gian vừa biểu hiện tâm trạng
Tiểu kết : Bằng vài nét chấm phá, tác giả
vừa ghi lại bức tranh thiên nhiên cao rộng , êm ả của cảnh trời chiều vừa thể hiện tâm hồn giàu cảm xúc của nhà thơ trước thiên nhiên dù trong hoàn cảnh khắc nghiệt
Cảm giác buồn vắng
Trang 5- Em có nhận xét gì về điệp từ “ma
bao túc” và “bao túc ma”? và hình ảnh
cô gái xóm núi gợi cho em những suy
nghĩ gì?
- Em có cảm nhận gì về hình ảnh “ Lò
than rực hồng” ?
- Đáng lẽ ra mở đầu bài thơ là chiều
xuống thì kết thúc bài thơ phải là bóng
tối lạnh lẽo Vậy mà ở đây lại là ánh “
hồng”, là hơi ấm, ánh sáng Em có suy
nghĩ gì về hiện tượng này?
- Em có nhận xét gì về mạch hướng
vận động của hình ảnh thơ, tứ thơ?
- Tình cảm của Bác thể hiện như thế
nào ở hai câu cuối?
- Chất thép được thể hiện như thế nào
trong bài thơ?
( GV có thể đưa ra một vài ví dụ hoặc
yêu cầu HS để làm rõ “ Chất thép
trong thơ Bác )
2.3 Nghệ thuật
2.2 Bức tranh sinh hoạt
Cô gái xay ngô
Mặt đất
Lò than rực hồng
Hình ảnh:
Sự liên nhẫn, đời sống vất vả của
cô gái lao động
- Cô gái xay ngô Con người lao động khỏe
khoắn, đầy sức sống Mang lại niềm vui cho thi nhân
Sự vận động của thời gian
- Lò than rực hồng Cảm giác đầm ấm của cảnh
sinh hoạt Không khí ấm áp xua tan cái cô
quạnh, hoang vắng nơi sơn
Trang 6- Thông qua việc tìm hiểu bài, em hãy
nêu đặc sắc nghệ thuật của bài thơ?
- em hãy nêu những biểu hiện cụ thể
của bút pháp cổ điển và tinh thần hiện
đại trong bài thơ?
III GHI NHỚ
( Một em đọc phần ghi nhớ trong SGK
trang 42 )
-
dã Nhãn tự
- “ hồng”
Ánh sáng, sự ấm áp
Sự sáng tạo độc đáo Bác đã dùng từ “ hồng để
tả bóng tối, xua tan bóng tối
Tâm hồn của người cộng sản, của nhà thơ luôn hướng về tương lai tươi sáng
Tiểu kết : Bài thơ vận động từ hình ảnh buổi
chiều âm u, tăm tối đến ánh lửa rực hồng, ấm áp;
từ nỗi buồn đến niềm vui Đó là tình cảm lạc quan, yêu đời và tình yêu thương nhân dân, nâng niu tất cả chỉ quên mình của người tù vĩ đại
Sự hài hòa giữa chất thép và chất trữ tình
2.3 Nghệ thuật:
Bút pháp cổ điển Tinh thần hiện đại
Trang 7- thể thơ thất ngôn tứ tuyệt đường luật
- bút pháp gợi nhiều hơn tả
- Lấy cái hữu hạn tả cái
vô hạn
- Lấy sáng tả tối
- Thơ xưa mượn cảnh ngụ tình
- Chất trữ tình
- Nhân vật trữ tình là trung tâm của cảnh thơ
- Hình ảnh thơ luôn hướng về sự sống, ánh sáng, niềm vui
-Nhân vật trữ tình luôn lạc quan
- Chất thép
III GHI NHỚ
( SGK, trang 42 )
4 Củng cố
4.1 Qua việc tìm hiểu bài thơ, em rút ra được kết luận gì về mạch vận động của
cảnh vật và tâm trạng của nhà thơ ?
Gợi ý: Sự vận động của cảnh vật và sự vận động của tâm trạng con người ở
hai câu đầu và hai câu cuối có gì khác nhau? Theo chiều hướng nào?
4.2 theo em, hình ảnh nào thể hiện tập trung vẻ đẹp tâm hồn của Hồ Chí
Minh ?
4.3 Qua bức tranh thiên nhiên em hiểu thêm được những điều gì về con người
của Hồ Chí Minh?
Gợi ý:
+ Nhạy cảm, đồng cảm với thiên nhiên
Trang 8+ Ý chí kiên cường vượt lên khó khăn, gian khổ để hướng tới sự sống bằng sự lạc quan, yêu thương
5 Dặn dò
+ Về học thuộc lòng bài thơ ( phiên âm, dịch nghĩa )
+Vận dụng kĩ năng phân tích bài thơ trữ tình, bám sát phần dịch nghĩa + Đọc – hiểu, soạn bài thơ “ Từ ấy” của Tố Hữu
+ Hoàn chỉnh các bài luyện tập